Proper display of the text below may depend on webfonts, which in turn require being connected to the internet

ಶತಪಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್

##೧।೧।೧
ವ್ರತಮುಪೈಷ್ಯನ್ । ಅನ್ತರೇಣಾಹವನೀಯಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚ ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ನಪ ಉಪಸ್ಪೃಶತಿ ತದ್ಯದಪ ಉಪಸ್ಪೃಶತ್ಯಮೇಧ್ಯೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ಯದನೃತಂ ವದತಿ ತೇನ ಪೂತಿರನ್ತರತೋ ಮೇಧ್ಯಾ ವಾ ಆಪೋ ಮೇಧ್ಯೋ ಭೂತ್ವಾ ವ್ರತಮುಪಾಯಾನೀತಿ ಪವಿತ್ರಂ ವಾ ಆಪಃ ಪವಿತ್ರಪೂತೋ ವ್ರತಮುಪಾಯಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಪ ಉಪಸ್ಪೃಶತಿ - ೧।೧।೧।[೧]

ಸೋಽಗ್ನಿಮೇವಾಭೀಕ್ಷಮಾಣೋ ವ್ರತಮುಪೈತಿ । ಅಗ್ನೇ ವ್ರತಪತೇ ವ್ರತಂ ಚರಿಷ್ಯಾಮಿ ತಚ್ಛಕೇಯಂ ತನ್ಮೇ ರಾಧ್ಯತಾಮಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ವ್ರತಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರಾಹ ವ್ರತಂ ಚರಿಷ್ಯಾಮಿ ತಚ್ಛಕೇಯಂ ತನ್ಮೇ ರಾಧ್ಯತಾಮಿತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ - ೧।೧।೧।[೨]

ಅಥ ಸಂಸ್ಥಿತೇ ವಿಸೃಜತೇ । ಅಗ್ನೇ ವ್ರತಪತೇ ವ್ರತಮಚಾರಿಷಂ ತದಶಕಂ ತನ್ಮೇ ರಾಧೀತ್ಯಶಕದ್ಧ್ಯೇತದ್ಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಮಗನ್ನರಾಧಿ ಹ್ಯಸ್ಮೈ ಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಮಗನ್ನೇತೇನ ನ್ವೇವ ಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಇವ ವ್ರತಮುಪಯನ್ತ್ಯನೇನ ತ್ವೇವೋಪೇಯಾತ್ - ೧।೧।೧।[೩]

ದ್ವಯಂ ವಾ ಇದಂ ನ ತೃತೀಯಮಸ್ತಿ । ಸತ್ಯಂ ಚೈವಾನೃತಂ ಚ ಸತ್ಯಮೇವ ದೇವಾ ಅನೃತಮ್ಮನುಷ್ಯಾ ಇದಮಹಮನೃತಾತ್ಸತ್ಯಮುಪೈಮೀತಿ ತನ್ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋ ದೇವಾನುಪೈತಿ - ೧।೧।೧।[೪]

ಸ ವೈ ಸತ್ಯಮೇವ ವದೇತ್ । ಏತದ್ಧವೈ ದೇವಾ ವ್ರತಂ ಚರನ್ತಿ ಯತ್ಸತ್ಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಯಶೋ ಯಶೋ
ಹ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸತ್ಯಂ ವದತಿ - ೧।೧।೧।[೫]

ಅಥ ಸಂಸ್ಥಿತೇ ವಿಸೃಜತೇ । ಇದಮಹಂ ಯ ಏವಾಸ್ಮಿ ಸೋಽಸ್ಮೀತ್ಯಮಾನುಷ ಇವ ವಾ ಏತದ್ಭವತಿ
ಯದ್ವ್ರತಮುಪೈತಿ ನ ಹಿ ತದವಕಲ್ಪತೇ ಯದ್ಬ್ರೂಯಾದಿದಮಹಂ ಸತ್ಯಾದನೃತಮುಪೈಮೀತಿ ತದು ಖಲು ಪುನರ್ಮಾನುಷೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಿದಮಹಂ ಯ ಏವಾಸ್ಮಿ ಸೋಽಸ್ಮೀತ್ಯೇವಂ ವ್ರತಂ ವಿಸೃಜೇತ - ೧।೧।೧।[೬]

ಅಥಾತೋಽಶನಾನಶನಸ್ಯೈವ । ತದುಹಾಷಾಢಃ ಸಾವಯಸೋಽನಶನಮೇವ ವ್ರತಂ ಮೇನೇ ಮನೋ ಹ ವೈ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯಾಜಾನನ್ತಿ ತ ಏನಮೇತದ್ವ್ರತಮುಪಯನ್ತಂ ವಿದುಃ ಪ್ರಾತರ್ನೋ ಯಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ ತೇಽಸ್ಯ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಗೃಹಾನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇಽಸ್ಯ ಗೃಹೇಷೂಪವಸನ್ತಿ ಸ ಉಪವಸಥಃ - ೧।೧।೧।[೭]

ತನ್ನ್ವೇವಾನವಕೢಪ್ತಮ್ । ಯೋ ಮನುಷ್ಯೇಷ್ವನಶ್ನತ್ಸು ಪೂರ್ವೋಽಶ್ನೀಯಾದಥ ಕಿಮು ಯೋ ದೇವೇಷ್ವನಶ್ನತ್ಸು ಪೂರ್ವೋಽಶ್ನೀಯಾತ್ತಸ್ಮಾದು ನೈವಾಶ್ನೀಯಾತ್ - ೧।೧।೧।[೮]

ತದು ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ । ಯದಿ ನಾಶ್ನಾತಿ ಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ಭವತಿ ಯದ್ಯು ಅಶ್ನಾತಿ ದೇವಾನತ್ಯಶ್ನಾತೀತಿ ಸ ಯದೇವಾಶಿತಮನಶಿತಂ ತದಶ್ನೀಯಾದಿತಿ ಯಸ್ಯ ವೈ ಹವಿರ್ನ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ
ತದಶಿತಮನಶಿತಂ ಸ ಯದಶ್ನಾತಿ ತೇನಾಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ಭವತಿ ಯದ್ಯು ತದಶ್ನಾತಿ ಯಸ್ಯ ಹವಿರ್ನ
ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತೇನೋ ದೇವಾನ್ನಾತ್ಯಶ್ನಾತಿ - ೧।೧।೧।[೯]

ಸ ವಾ ಆರಣ್ಯಮೇವಾಶ್ನೀಯಾತ್ । ಯಾ ವಾರಣ್ಯಾ ಓಷಧಯೋ ಯದ್ವಾ ವೃಕ್ಷ್ಯಂ ತದು ಹ ಸ್ಮಾಹಾಪಿ
ಬರ್ಕುರ್ವಾರ್ಷ್ಣೋ ಮಾಷಾನ್ಮೇ ಪಚತ ನ ವಾ ಏತೇಷಾಂ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣನ್ತೀತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ವ್ರೀಹಿಯವಯೋರ್ವಾ ಏತದುಪಜಂ ಯಚ್ಛಮೀಧಾನ್ಯಂ ತದ್ವ್ರೀಹಿಯವಾವೇವೈತೇನ ಭೂಯಾಂಸೌ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾರಣ್ಯಮೇವಾಶ್ನೀಯಾತ್ - ೧।೧।೧।[೧೦]

ಸ ಆಹವನೀಯಾಗಾರೇ ವೈತಾಂ ರಾತ್ರೀಂ ಶಯೀತ । ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಗಾರೇ ವಾ ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಉಪಾವರ್ತತೇ ಯೋ
ವ್ರತಮುಪೈತಿ ಸ ಯಾನೇವೋಪಾವರ್ತ್ತತೇ ತೇಷಾಮೇವೈತನ್ಮಧ್ಯೇ ಶೇತೇಽಧಃ ಶಯೀತಾಧಸ್ತಾದಿವ ಹಿ ಶ್ರೇಯಸ ಉಪಚಾರಃ - ೧।೧।೧।[೧೧]

ಸ ವೈ ಪ್ರಾತರಪ ಏವ । ಪ್ರಥಮೇನ ಕರ್ಮಣಾಭಿಪದ್ಯತೇಽಪಃ ಪ್ರಣಯತಿ ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಆಪೋ ಯಜ್ಞಮೇವೈತತ್ಪ್ರಥಮೇನ ಕರ್ಮಣಾಭಿಪದ್ಯತೇ ತಾಃ ಪ್ರಣಯತಿ ಯಜ್ಞಮೇವೈತದ್ವಿತನೋತಿ - ೧।೧।೧।[೧೨]

ಸ ಪ್ರಣಯತಿ । ಕಸ್ತ್ವಾ ಯುನಕ್ತಿ ಸ ತ್ವಾ ಯುನಕ್ತಿ ಕಸ್ಮೈ ತ್ವಾ ಯುನಕ್ತಿ ತಸ್ಮೈ ತ್ವಾ ಯುನಕ್ತೀತ್ಯೇತಾಭಿರನಿರುಕ್ತಾಭಿರ್ವ್ಯಾಹೃತಿಭಿರನಿರುಕ್ತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಯುನಕ್ತಿ - ೧।೧।೧।[೧೩]

ಯದ್ವೇವಾಪಃ ಪ್ರಣಯತಿ । ಅದ್ಭಿರ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ತತ್ಪ್ರಥಮೇನೈವೈತತ್ಕರ್ಮಣಾ ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ - ೧।೧।೧।[೧೪]

ಯದ್ವೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ । ಹೋತಾ ವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾಗ್ನೀಧ್ರೋ ವಾ ಸ್ವಯಂ ವಾ ಯಜಮಾನೋ ನಾಭ್ಯಾಪಯತಿ ತದೇವಾಸ್ಯೈತೇನ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ಭವತಿ - ೧।೧।೧।[೧೫]

ಯದ್ವೇವಾಪಃ ಪ್ರಣಯತಿ । ದೇವಾನ್ಹ ವೈ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜಮಾನಾಂಸ್ತಾನಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ರರಕ್ಷುರ್ನ ಯಕ್ಷ್ಯಧ್ವ ಇತಿ ತದ್ಯದರಕ್ಷಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ - ೧।೧।೧।[೧೬]

ತತೋ ದೇವಾ ಏತಂ ವಜ್ರಂ ದದೃಶುಃ । ಯದಪೋ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಪೋ ವಜ್ರೋ ಹಿ ವಾ ಆಪಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೇನೈತಾ
ಯನ್ತಿ ನಿಮ್ನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯತ್ರೋಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ನಿರ್ದಹನ್ತಿ ತತ ಏತಂ ವಜ್ರಮುದಯಚ್ಛಂಸ್ತಸ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ನಿವಾತೇ ಯಜ್ಞಮತನ್ವತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತಂ ವಜ್ರಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ ತಸ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ನಿವಾತೇ ಯಜ್ಞಂ ತನುತೇ ತಸ್ಮಾದಪಃ ಪ್ರಣಯತಿ - ೧।೧।೧।[೧೭]

ತಾ ಉತ್ಸಿಚ್ಯೋತ್ತರೇಣ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಸಾದಯತಿ । ಯೋಷಾ ವಾ ಆಪೋ ವೃಷಾಗ್ನಿರ್ಗೃಹಾ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ತದ್ಗೃಹೇಷ್ವೇವೈತನ್ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ವಜ್ರಂ ವಾ ಏಷ ಉದ್ಯಚ್ಛತಿ ಯೋಽಪಃ ಪ್ರಣಯತಿ ಯೋ ವಾ ಅಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ವಜ್ರಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ ನೈನಂ ಶಕ್ನೋತ್ಯುದ್ಯನ್ತುಂ ಸಂ ಹೈನಂ ಶೃಣಾತಿ - ೧।೧।೧।[೧೮]

ಸ ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಸಾದಯತಿ । ಗೃಹಾ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಗೃಹಾ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ, ತದ್ ಗೃಹೇಷ್ವೇವೈತತ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ವಜ್ರೋ ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಸಾದಯತಿ - ೧।೧।೧।[೧೯]

ತಾ ಉತ್ತರೇಣಾಹವನೀಯಂ ಪ್ರಣಯತಿ । ಯೋಷಾ ವಾ ಆಪೋ ವ್ವೃಷಾಗ್ನಿರ್ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತ ಏವಮಿವ ಹಿ ಮಿಥುನಂ ಕೢಪ್ತಮುತ್ತರತೋ ಹಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪುಮಾಂಸಮುಪಶೇತೇ - ೧।೧।೧।[೨೦]

ತಾ ನಾನ್ತರೇಣ ಸಂಚರೇಯುಃ । ನೇನ್ಮಿಥುನಂ ಚರ್ಯಮಾಣಮನ್ತರೇಣ ಸಂಚರಾನಿತಿ ತಾ ನಾತಿಹೃತ್ಯ ಸಾದಯೇನ್ನೋ ಅನಾಪ್ತಾಃ ಸಾದಯೇತ್ಸ ಯದತಿಹೃತ್ಯ ಸಾದಯೇದಸ್ತಿ ವಾ ಅಗ್ನೇಶ್ಚಾಪಾಂ ಚ ವಿಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಿವ ಸ ಯಥೇವ ಹ ತದಗ್ನೇರ್ಭವತಿ ಯತ್ರಾಸ್ಯಾಪ ಉಪಸ್ಪೃಶನ್ತ್ಯಗ್ನೌ ಹಾಧಿಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ವರ್ಧಯೇದ್ಯದತಿಹೃತ್ಯ ಸಾದಯೇದ್ಯದ್ಯ ಅನಾಪ್ತಾಃ ಸಾದಯೇನ್ನೋ ಹಾಭಿಸ್ತಂ ಕಾಮಮಭ್ಯಾಪಯೇದ್ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯ ಪ್ರಣೀಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದು ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯೇವೋತ್ತರೇಣಾಹವನೀಯಮ್ಪ್ರಣಯತಿ - ೧।೧।೧।[೨೧]

ಅಥ ತೃಣೈಃ ಪರಿಸ್ತೃಣಾತಿ । ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯುದಾಹರತಿ ಶೂರ್ಪಂ ಚಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಹವಣೀಂ ಚ ಸ್ಫ್ಯಂ ಚ ಕಪಾಲಾನಿ ಚ ಶಮ್ಯಾಂ ಚ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಚೋಲೂಖಲಮುಸಲೇ ದೃಷದುಪಲ ತದ್ದಶ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ವಿರಾಜಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಮಭಿಸಮ್ಪಾದಯತ್ಯಥ ಯದ್ದ್ವನ್ದ್ವಂ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ ವೀರ್ಯಂ ಯದಾ ವೈ ದ್ವೌ ಸಂ ರಭೇತೇ ಅಥ ತದ್ವೀರ್ಯಂ ಭವತಿ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಂ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೧।೧।೧।[೨೨]##೧।೧।೨ ಪಾತ್ರಾಸಾದನಮ್
ಅಥ ಶೂರ್ಪಂ ಚಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಹವಣೀಂ ಚಾದತ್ತೇ । ಕರ್ಮಣೇ ವಾಂ ವೇಷಾಯ ವಾಮಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಕರ್ಮ ಯಜ್ಞಾಯ ಹಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಕರ್ಮಣೇ ವಾಮಿತಿ ವೇಷಾಯ ವಾಮಿತಿ ವೇವೇಷ್ಟೀವ ಹಿ ಯಜ್ಞಮ್ - ೧।೧।೨।[೧]

ಅಥ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞೋಽವಿಕ್ಷುಬ್ಧೋ ಯಜ್ಞಂ ತನವಾ ಇತ್ಯಥ ಪ್ರತಪತಿ ಪ್ರತ್ಯುಷ್ಟಂ ರಕ್ಷಃ ಪ್ರತ್ಯುಷ್ಟಾ ಅರಾತಯೋ ನಿಷ್ಟಪ್ತಂ ರಕ್ಷೋ ನಿಷ್ಟಪ್ತಾ ಅರಾತಯ ಇತಿ ವಾ - ೧।೧।೨।[೨]

ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಞ್ಚಕ್ರುಸ್ತದ್ ಯಜ್ಞಮುಖಾದೇವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತಿ - ೧।೧।೨।[೩]

ಅಥ ಪ್ರೈತಿ । ಉರ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಮನ್ವೇಮೀತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ ಅನುರಕ್ಷಶ್ಚರತ್ಯಮೂಲಮುಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಯಥಾಯಂ ಪುರುಷೋಽಮೂಲ ಉಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಚರತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈತದನ್ತರಿಕ್ಷಮಭಯಮನಾಷ್ಟ್ರಂ ಕುರುತೇ - ೧।೧।೨।[೪]

ಸ ವಾ ಅನಸ ಏವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಅನೋ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಪಶ್ಚೇವ ವಾ ಇದಂ ಯಚ್ಛಾಲಂ ಸ ಯದೇವಾಗ್ರೇ
ತತ್ಕರವಾಣಿತಿ ತಸ್ಮಾದನಸ ಏವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೧।೧।೨।[೫]

ಭೂಮಾ ವಾ ಅನಃ । ಭೂಮಾ ಹಿ ವಾ ಅನಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ಬಹು ಭವತ್ಯನೋವಾಹ್ಯಮಭೂದಿತ್ಯಾಹುಸ್ತದ್ಭೂಮಾನಮೇವೈತದುಪೈತಿ ತಸ್ಮಾದನಸ ಏವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೧।೧।೨।[೬]

ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಅನಃ। ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ವಾ ಅನಸ್ತಸ್ಮಾದ್ ಅನಸ ಏವ ಯಜೂಂಷಿ ಸನ್ತಿ। ನ ಕೌಷ್ಠಸ್ಯ ನ ಕುಮ್ಭ್ಯೈ ಭಸ್ತ್ರಾಯೈ ಹ ಸ್ಮರ್ಷಯೋ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತದ್ವೃಷೀನ್ಪ್ರತಿ ಭಸ್ತ್ರಾಯೈ ಯಜೂಂಷ್ಯಾಸುಸ್ತಾನ್ಯೇತರ್ಹಿ ಪ್ರಾಕೃತಾನಿ ಯಜ್ಞಾದ್ಯಜ್ಞಂ ನಿರ್ಮಿಮಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದನಸ ಏವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೧।೧।೨।[೭]

ಉತೋ ಪಾತ್ರ್ಯೈ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ। ಅನನ್ತರಾಯಮು ತರ್ಹಿ ಯಜೂಂಷಿ ಜಪೇತ್। ಸ್ಫ್ಯಮು ತರ್ಹ್ಯಧಸ್ತದುಪೋಹ್ಯ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಯತೋ ಯುನಜಾಮ ತತೋ ವಿಮುಞ್ಚನ್ತಿ - ೧।೧।೨।[೮]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯಾನಸಃ । ಅಗ್ನಿರೇವ ಧೂರಗ್ನಿರ್ಹಿ ವೈ ಧೂರಥ ಯ ಏನದ್ವಹನ್ತ್ಯಗ್ನಿದಗ್ಧಮಿವೈಷಾಂ ವಹಂ ಭವತ್ಯಥ ಯಜ್ಜಘನೇನ ಕಸ್ತಮ್ಭೀಂ ಪ್ರಉಗಂ ವೇದಿರೇವಾಸ್ಯ ಸಾ ನೀಡ ಏವ ಹವಿರ್ಧಾನಮ್ - ೧।೧।೨।[೯]

ಸ ಧುರಮಭಿಮೃಶತಿ । ಧೂರಸಿ ಧೂರ್ವ ಧೂರ್ವನ್ತಂ ಧೂರ್ವ ತಂ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ಧೂರ್ವತಿ ತಂ ಧೂರ್ವಯಂ ವಯಂ ಧೂರ್ವಾಮ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಏಷ ಧುರ್ಯಸ್ತಮೇತದತ್ಯೇಷ್ಯನ್ಭವತಿ ಹವಿರ್ಗ್ರಹಿಷ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತಾನ್ನಿಹ್ನುತೇ ತಥೋ ಹೈತಮೇಷೋಽತಿಯನ್ತಮಗ್ನಿರ್ಧುರ್ಯೋ ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೧।೧।೨।[೧೦]

ತದ್ಧ ಸ್ಮೈತದಾರುಣಿರಾಹ । ಅಧರ್ಮಾಸಶೋ ವಾ ಅಹಂ ಸಪತ್ನಾನ್ಧೂರ್ವಾಮೀತ್ಯೇತದ್ಧ ಸ್ಮ ಸ ತದಭ್ಯಾಹ - ೧।೧।೨।[೧೧]

ಅಥ ಜಘನೇನ ಕಸ್ತಮ್ಭೀಮೀಷಾಮಭಿಮೃಶ್ಯ ಜಪತಿ । ದೇವಾನಾಮಸಿ ವಹ್ನಿತಮಂ ಸಸ್ನಿತಮಂ ಪಪ್ರಿತಮಂ ಜುಷ್ಟತಮಂ ದೇವಹೂತಮಮ್ । ಹ್ರುತಮಸಿ ಹವಿರ್ಧಾನಂ ದೃಂಹಸ್ವ ಮಾ ಹ್ವಾರಿತ್ಯನ ಏವೈತದುಪಸ್ತೌತ್ಯುಪಸ್ತುತಾದ್ರಾತಮನಸೋ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣಾನೀತಿ ಮಾ ತೇ ಯಜ್ಞಪತಿರ್ಹ್ವಾರ್ಷೀದಿತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಯಜ್ಞಪತಿಸ್ತದ್ಯಜಮಾನಾಯೈವೈತದಹ್ವಲಾಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೧।೧।೨।[೧೨]

ಅಥಾಕ್ರಮತೇ । ವಿಷ್ಣುಸ್ತ್ವಾ ಕ್ರಮತಾಮಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಃ ಸ ದೇವೇಭ್ಯ ಇಮಾಂ ವಿಕ್ರಾನ್ತಿಂ ವಿಚಕ್ರಮೇ ಯೈಷಾಮಿಯಂ ವಿಕ್ರಾನ್ತಿರಿದಮೇವ ಪ್ರಥಮೇನ ಪದೇನ ಪಸ್ಪಾರಾಥೇದಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ವಿತೀಯೇನ
ದಿವಮುತ್ತಮೇನೈತಾಮ್ವೇವೈಷ ಏತಸ್ಮೈ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞೋ ವಿಕ್ರಾನ್ತಿಂ ವಿಕ್ರಮತೇ- ೧।೧।೨।[೧೩]

ಅಥ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ । ಉರು ವಾತಾಯೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾತಸ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈತತ್ಪ್ರಾಣಾಯ ವಾತಾಯೋರುಗಾಯಂ ಕುರುತೇ - ೧।೧।೨।[೧೪]

ಅಥಾಪಾಸ್ಯತಿ । ಅಪಹತಂ ರಕ್ಷ ಇತಿ ಯದ್ಯತ್ರ ಕಿಞ್ಚಿದಾಪನ್ನಂ ಭವತಿ ಯದ್ಯು ನಾಭ್ಯೇವಮೃಶೇತ್ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಏವೈತದ್ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತಿ - ೧।೧।೨।[೧೫]

ಅಥಾಭಿಪದ್ಯತೇ । ಯಚ್ಛನ್ತಾಂ ಪಞ್ಚೇತಿ ಪಞ್ಚ ವಾ ಇಮಾ ಅಙ್ಗುಲಯಃ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತದತ್ರ ದಧಾತಿ - ೧।೧।೨।[೧೬]

ಅಥ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮ್ ಅಗ್ನಯೇ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈತದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಅಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಶ್ವಿನಾವಧ್ವರ್ಯೂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಪೂಷಾ ಭಾಗದುಘೋಽಶನಂ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಮುಪನಿಧಾತಾ ಸತ್ಯಂ ದೇವಾ ಅನೃತಮ್ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತತ್ಸತ್ಯೇನೈವೈತದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೧।೨।[೧೭]

ಅಥ ದೇವತಾಯಾ ಆದಿಶತಿ । ಸರ್ವಾ ಹ ವೈ ದೇವತಾ ಅಧ್ವರ್ಯುಂ ಹವಿರ್ಗೃಹೀಷ್ಯನ್ತಮುಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಮಮ ನಾಮ ಗ್ರಹೀಷ್ಯತಿ ಮಮ ನಾಮ ಗ್ರಹೀಷ್ಯತೀತಿ ತಾಭ್ಯ ಏವೈತತ್ಸಹ ಸತೀಭ್ಯೋಽಸಮದಂ ಕರೋತಿ - ೧।೧।೨।[೧೮]

ಯದ್ವೇವ ದೇವತಾಯಾ ಆದಿಶತಿ । ಯಾವತೀಭ್ಯೋ ಹ ವೈ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಹವೀಂಷಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತ ೠಣಮು ಹೈವ ತಾಸ್ತೇನ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಯದಸ್ಮೈ ತಂ ಕಾಮಂ ಸಮರ್ಧಯೇಯುರ್ಯತ್ಕಾಮ್ಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ದೇವತಾಯಾಽಆದಿಶತ್ಯೇವಮೇವ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಹವೀಂಷಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ - ೧।೧।೨।[೧೯]

ಅಥಾಭಿಮೃಶತಿ । ಭೂತಾಯ ತ್ವಾ ನಾರಾತಯ ಇತಿ ತದ್ಯತ ಏವ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದೇವೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ - ೧।೧।೨।[೨೦]

ಅಥ ಪ್ರಾಙ್ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ । ಸ್ವರಭಿವಿಖ್ಯೇಷಮಿತಿ ಪರಿವೃತಮಿವ ವಾ ಏತದನೋ ಭವತಿ ತದಸ್ಯೈತಚ್ಚಕ್ಷುಃ ಪಾಪ್ಮಗೃಹೀತಮಿವ ಭವತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಸ್ವರಹರ್ದೇವಾಃ ಸೂರ್ಯಸ್ತತ್ಸ್ವರೇವೈತದತೋಭಿವಿಪಶ್ಯತಿ - ೧।೧।೨।[೨೧]

ಅಥಾವರೋಹತಿ । ದೃಂಹನ್ತಾಂ ದುರ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತಿ ಗೃಹಾ ವೈ ದುರ್ಯಾಸ್ತೇ ಹೈತ ಈಶ್ವರೋ ಗೃಹಾ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಯೋಽಸ್ಯೈಷೋಽಧ್ವರ್ಯುರ್ಯಜ್ಞೇನ ಚರತಿ ತಂ ಪ್ರಯನ್ತಮನುಪ್ರಚ್ಯೋತೋಸ್ತಸ್ಯೇಶ್ವರಃ ಕುಲಂ ವಿಕ್ಷೋಬ್ಧೋಸ್ತಾನೇವೈತದಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ದೃಂಹತಿ ತಥಾ ನಾನುಪ್ರಚ್ಯವನ್ತೇ ತಥಾ ನ ವಿಕ್ಷೋಭನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೃಂಹನ್ತಾಂ ದುರ್ಯಾಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತ್ಯಥ ಪ್ರೈತ್ಯುರ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಮನ್ವೇಮೀತಿ ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ - ೧।೧।೨।[೨೨]

ಸ ಯಸ್ಯ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಹವೀಂಷಿ ಶ್ರಪಯನ್ತಿ । ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಪಾತ್ರಾಣಿ ಸಂಸಾದಯನ್ತಿ ಜಘನೇನೋ ತರ್ಹಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಸಾದಯೇದ್ಯಸ್ಯಾಹವನೀಯೇ ಹವೀಂಷಿ ಶ್ರಪಯನ್ತ್ಯಾಹವನೀಯೇ ತಸ್ಯ ಪಾತ್ರಾಣಿ ಸಂಸಾದಯನ್ತಿ ಜಘನೇನೋ ತರ್ಹ್ಯಾಹವನೀಯಂ ಸಾದಯೇತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಸ್ತ್ವಾ ನಾಭೌ ಸಾದಯಾಮೀತಿ ಮಧ್ಯಂ ವೈ ನಾಭಿರ್ಮಧ್ಯಮಭಯಂ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪೃಥಿವ್ಯಾಸ್ತ್ವಾ ನಾಭೌ ಸಾದಯಾಮೀತ್ಯದಿತ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥ ಇತ್ಯುಪಸ್ಥ ಇವೈನದಭಾರ್ಷುರಿತಿ ವಾ ಆಹುರ್ಯತ್ಸುಗುಪ್ತಂ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾದಿತ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥ ಇತ್ಯಗ್ನೇ ಹವ್ಯಂ ರಕ್ಷೇತಿ ತದಗ್ನಯೇ ಚೈವೈತದ್ಧವಿಃ ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯಾ ಅಸ್ಯೈ ಚ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನೇ ಹವ್ಯಂ ರಕ್ಷೇತಿ - ೧।೧।೨।[೨೩]##೧।೧।೩ ಪ್ರೋಕ್ಷಣಮ್
ಪವಿತ್ರೇ ಕರೋತಿ । ಪವಿತ್ರೇ ಸ್ಥೋ ವೈಷ್ಣವ್ಯಾವಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞಿಯೇ ಸ್ಥ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೧।೩।[೧]

ತೇ ವೈ ದ್ವೇ ಭವತಃ । ಅಯಂ ವೈ ಪವಿತ್ರಂ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸೋಽಯಮೇಕ ಇವೈವ ಪವತೇ ಸೋಽಯಂ ಪುರುಷೇಽನ್ತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಙ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಚ ತಾವಿಮೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ತದೇತಸ್ಯೈವಾನುಮಾತ್ರಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವೇ ಭವತಃ - ೧।೧।೩।[೨]

ಅಥೋ ಅಪಿ ತ್ರೀಣಿ ಸ್ಯುಃ । ವ್ಯಾನೋ ಹಿ ತೃತೀಯೋ ದ್ವೇ ನ್ವೇವ ಭವತಸ್ತಾಭ್ಯಾಮೇತಾಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರುತ್ಪೂಯ ತಾಭಿಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ತದ್ಯದೇತಾಭ್ಯಾಮುತ್ಪುನಾತಿ - ೧।೧।೩।[೩]

ವೃತ್ರೋ ಹ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ವೃತ್ವಾ ಶಿಶ್ಯೇ । ಯದಿದಮನ್ತರೇಣ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಸ ಯದೇದಂ ಸರ್ವಂ ವೃತ್ವಾ ಶಿಶ್ಯೇ ತಸ್ಮಾದ್ವೃತ್ರೋ ನಾಮ - ೧।೧।೩।[೪]

ತಮಿನ್ದ್ರೋ ಜಘಾನ । ಸ ಹತಃ ಪೂತಿಃ ಸರ್ವತ ಏವಾಪೋಽಭಿ ಪ್ರ ಸುಸ್ರಾವ ಸರ್ವತೈವ ಹ್ಯಯಂ ಸಮುದ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದು ಹೈಕಾ ಆಪೋ ಬೀಭತ್ಸಾಞ್ಚಕ್ರಿರೇ ತಾ ಉಪರ್ಯುಪರ್ಯತಿಪುಪ್ರುವಿರೇಽತ ಇಮೇ ದರ್ಭಾಸ್ತಾ ಹೈತಾ ಅನಾಪೂಯಿತಾ ಆಪೋಽಸ್ತಿ ವಾ ಇತರಾಸು ಸಂ ಸೃಷ್ಟಮಿವ ಯದೇನಾ ವೃತ್ರಃ ಪೂತಿರಭಿಪ್ರಾಸ್ರವತ್ ತದೇವಾಸಾಮೇತಾಭ್ಯಾಂ ಪವಿತ್ರಾಭ್ಯಾಮಪಹನ್ತ್ಯಥ ಮೇಧ್ಯಾಭಿರೇವಾದ್ಭಿಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾಭ್ಯಾಮುತ್ಪುನಾತಿ - ೧।೧।೩।[[೫]]

ಸ ಉತ್ಪುನಾತಿ । ಸವಿತುರ್ವಃ ಪ್ರಸವ ಉತ್ಪುನಾಮ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪವಿತ್ರೇಣ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರಿತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈತದುತ್ಪುನಾತ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪವಿತ್ರೇಣೇತಿ ಯೋ ವಾ ಅಯಂ ಪವತ ಏಷೋಽಚ್ಛಿದ್ರಂ ಪವಿತ್ರಮೇತೇನೈತದಾಹ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರಿತ್ಯೇತೇ ವಾ ಉತ್ಪವಿತಾರೋ ಯತ್ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಯಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರಿತಿ - ೧।೧।೩।[೬]

ತಾಃ ಸವ್ಯೇ ಪಾಣೌ ಕೃತ್ವಾ । ದಕ್ಷಿಣೇನೋದಿಙ್ಗಯತ್ಯುಪಸ್ತೌತ್ಯೇವೈನಾ ಏತನ್ಮಹಯತ್ಯೇವ ದೇವೀರಾಪೋ ಅಗ್ರೇಗುವೋ ಅಗ್ರೇಪುವ ಇತಿ ದೇವ್ಯೋ ಹ್ಯಾಪಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವೀರಾಪ ಇತ್ಯಗ್ರೇಗುವ ಇತಿ ತಾ ಯತ್ಸಮುದ್ರಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇನಾಗ್ರೇಗುವೋಽಗ್ರೇಪುವ ಇತಿ ತಾ ಯತ್ಪ್ರಥಮಾಃ ಸೋಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ತೇನಾಗ್ರೇಪುವೋಽಗ್ರ ಇಮಮದ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ನಯತಾಗ್ರೇ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ಸುಧಾತುಂ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ದೇವಯುವಮಿತಿ ಸಾಧು ಯಜ್ಞಂ ಸಾಧು ಯಜಮಾನಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೧।೩।[೭]

ಯುಷ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರೋಽವೃಣೀತ ವೃತ್ರತೂರ್ಯ ಇತಿ । ಏತಾ ಉ ಹೀನ್ದ್ರೋಽವೃಣೀತ ವೃತ್ರೇಣ ಸ್ಪರ್ಧಮಾನ ಏತಾಭಿರ್ಹ್ಯೇನಮಹಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಯುಷ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರೋಽವೃಣೀತ ವೃತ್ರತೂರ್ಯ ಇತಿ - ೧।೧।೩।[೮]

ಯೂಯಮಿನ್ದ್ರಮವೃಣೀಧ್ವಂ ವೃತ್ರತೂರ್ಯ ಇತಿ । ಏತಾ ಉ ಹೀನ್ದ್ರಮವೃಣತ ವೃತ್ರೇಣ ಸ್ಪರ್ಧಮಾನಮೇತಾಭಿರ್ಹ್ಯೇನಮಹಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಯೂಯಮಿನ್ದ್ರಮವೃಣೀಧ್ವಂ ವೃತ್ರತೂರ್ಯಽಇತಿ - ೧।೧।೩।[೯]

ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಾ ಸ್ಥೇತಿ । ತದೇತಾಭ್ಯೋ ನಿಹ್ನುತೇಽಥ ಹವಿಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯೇಕೋ ವೈ ಪ್ರೋಕ್ಷಣಸ್ಯ ಬನ್ಧುರ್ಮೇಧ್ಯಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ - ೧।೧।೩।[೧೦]

ಸ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತಿ ತದ್ಯಸ್ಯೈ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಭವತಿ ತಸ್ಯೈ ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತ್ಯೇವಮೇವ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಹವೀಂಷಿ ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯ - ೧।೧।೩।[೧೧]

ಅಥ ಯಜ್ಞಪಾತ್ರಾಣಿ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ದೈವ್ಯಾಯ ಕರ್ಮಣೋ ಶುನ್ಧಧ್ವಂ ದೇವಯಜ್ಯಾಯಾ ಇತಿ ದೈವ್ಯಾಯ ಹಿ ಕರ್ಮಣೇ ಶುನ್ಧತಿ ದೇವಯಜ್ಯಾಯೈ ಯದ್ವೋಽಶುದ್ಧಃ ಪರಾಜಘ್ನುರಿದಂ ವಸ್ತಚ್ಛುನ್ಧಾಮೀತಿ ತದ್ಯದೇವೈಷಾಮತ್ರಾಶುದ್ಧಸ್ತಕ್ಷಾ ವಾನ್ಯೋ ವಾಮೇಧ್ಯಃ ಕಶ್ಚಿತ್ಪರಾಹನ್ತಿ ತದೇವೈಷಾಮೇತದದ್ಭಿರ್ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಯದ್ವೋಽಶುದ್ಧಾಃ ಪರಾಜಘ್ನುರಿದಂ ವಸ್ತಚ್ಛುನ್ಧಾಮೀತಿ - ೧।೧।೩।[೧೨]೧।೧।೪ ಪುರೋಡಾಶಕರಣಮ್

ಅಥ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಾದತ್ತೇ । ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ಯಜ್ಞೋ ಹ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಪಚಕ್ರಾಮ ಸ ಕೃಷ್ಣೋ ಭೂತ್ವಾ ಚಚಾರ ತಸ್ಯ ದೇವಾ ಅನುವಿದ್ಯ ತ್ವಚಮೇವಾವಚ್ಛಾಯಾಜಹ್ರುಃ - ೧।೧।೪।[೧]

ತಸ್ಯ ಯಾನಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ ಚ ಕೃಷ್ಣಾನಿ ಚ ಲೋಮಾನಿ । ತಾನ್ಯೃಚಾಂ ಚ ಸಾಮ್ನಾಂ ಚ ರೂಪಂ ಯಾನಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ ತಾನಿ ಸಾಮ್ನಾಂ ರೂಪಂ ಯಾನಿ ಕೃಷ್ಣಾನಿ ತಾನ್ಯೃಚಾಂ ಯದಿ ವೇತರಥಾ ಯಾನ್ಯೇವ ಕೃಷ್ಣಾನಿ ತಾನಿ ಸಾಮ್ನಾಂ ರೂಪಂ ಯಾನಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ ತಾನ್ಯೃಚಾಂ ಯಾನ್ಯೇವ ಬಭ್ರೂಣೀವ ಹರೀಣಿ ತಾನಿ ಯಜುಷಾಂ ರೂಪಮ್ - ೧।೧।೪।[೨]

ಸೈಷಾ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ಯಜ್ಞಃ । ತಸ್ಯಾ ಏತಚ್ಛಿಲ್ಪಮೇಷ ವರ್ಣಸ್ತದ್ಯತ್ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಭವತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ತಸ್ಮಾತ್ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಧಿ ದೀಕ್ಷನ್ತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ತಸ್ಮಾದಧ್ಯವಹನನಮಧಿಪೇಷಣಂ ಭವತ್ಯಸ್ಕನ್ನಂ ಹವಿರಸದಿತಿ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ತಣ್ಡುಲೋ ವಾ ಪಿಷ್ಟಂ ವಾ ಸ್ಕನ್ದಾತ್ತದ್ಯಜ್ಞೇ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದಧ್ಯವಹನನಮಧಿಪೇಷಣಂ ಭವತಿ - ೧।೧।೪।[೩]

ಅಥ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಾದತ್ತೇ । ಶರ್ಮಾಸೀತಿ ಚರ್ಮ ವಾ ಏತತ್ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ತದಸ್ಯ ತನ್ಮಾನುಷಂ ಶರ್ಮ ದೇವತ್ರಾ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಶರ್ಮಾಸೀತಿ ತದವಧೂನೋತ್ಯವಧೂತಂ ರಕ್ಷೋಽವಧೂತಾ ಅರಾತಯ ಇತಿ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಏವೈತದ್ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತ್ಯತಿನತ್ಯೇವ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯವಧೂನೋತಿ ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾಮೇಧ್ಯಮಭೂತ್ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯೈತದವಧೂನೋತಿ - ೧।೧।೪।[೪]

ತತ್ಪ್ರತೀಚೀನಗ್ರೀವಮುಪಸ್ತೃಣಾತಿ । ಅದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಗಸಿ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾದಿತಿರ್ವೇತ್ತ್ವಿತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಸ್ತಸ್ಯಾ ಅಸ್ಯೈ ತ್ವಗ್ಯದಿದಮಸ್ಯಾಮಧಿ ಕಿಞ್ಚ ತಸ್ಮಾದಾಹಾದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಗಸೀತಿ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾದಿತಿರ್ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ಪ್ರತಿ ಹಿ ಸ್ವಃ ಸಂ ಜಾನೀತೇ ತತ್ಸಂಜ್ಞಾಮೇವೈತತ್ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಾಯ ಚ ವದತಿ ನೇದನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಹಿನಸಾತ ಇತ್ಯಭಿನಿಹಿತಮೇವ ಸವ್ಯೇನ ಪಾಣಿನಾ ಭವತಿ - ೧।೧।೪।[೫]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣೇನೋಲೂಖಲಮಾಹರತಿ । ನೇದಿಹ ಪುರಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಾವಿಶಾನಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತಸ್ಮಾದಭಿನಿಹಿತಮೇವ ಸವ್ಯೇನ ಪಾಣಿನಾ ಭವತಿ - ೧।೧।೪।[೬]

ಅಥೋಲೂಖಲಂ ನಿದಧಾತಿ । ಅದ್ರಿರಸಿ ವಾನಸ್ಪತ್ಯೋ ಗ್ರಾವಾಸಿ ಪೃಥುಬುಧ್ನ ಇತಿ ವಾ ತದ್ಯಥೈವಾದಃ ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಂ ಗ್ರಾವಭಿರಭಿಷುಣ್ವನ್ತ್ಯೇವಮೇವೈತದುಲೂಖಲಮುಸಲಾಭ್ಯಾಂ ದೃಷದುಪಲಾಭ್ಯಾಂ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಮಭಿಷುಣೋತ್ಯದ್ರಯ ಇತಿ ವೈ ತೇಷಾಮೇಕಂ ನಾಮ ತಸ್ಮಾದಾಹಾದ್ರಿರಸೀತಿ ವಾನಸ್ಪತ್ಯ ಇತಿ ವಾನಸ್ಪತ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ಗ್ರಾವಾಸಿ ಪೃಥುಬುಧ್ನ ಇತಿ ಗ್ರಾವಾ ಹ್ಯೇಷ ಪೃಥುಬುಧ್ನೋ ಹ್ಯೇಷ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಗ್ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ತತ್ಸಂಜ್ಞಾಮೇವೈತತ್ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಾಯ ಚ ವದತಿ ನೇದನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಹಿನಸಾತ
ಇತಿ - ೧।೧।೪।[೭]

ಅಥ ಹವಿರಾವಪತಿ । ಅಗ್ನೇಸ್ತನೂರಸಿ ವಾಚೋ ವಿಸರ್ಜನಮಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ತೇನಾಗ್ನೇಸ್ತನೂರ್ವಾಚೋ ವಿಸರ್ಜನಮಿತಿ ಯಾಂ ವಾ ಅಮೂಂ ಹವಿರ್ಗ್ರಹೀಷ್ಯನ್ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತ್ಯತ್ರ ವೈ ತಂ ವಿಸೃಜತೇ ತದ್ಯದೇತಾಮತ್ರ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತ ಏಷ ಹಿ ಯಜ್ಞ ಉಲೂಖಲೇ ಪ್ರತ್ಯಷ್ಠಾದೇಷ ಹಿ ಪ್ರಾಸಾರಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಾಚೋ ವಿಸರ್ಜನಮಿತಿ - ೧।೧।೪।[೮]

ಸ ಯದಿದಂ ಪುರಾ ಮಾನುಷೀಂ ವಾಚಂ ವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತತ್ರೋ ವೈಷ್ಣವೀಮೃಚಂ ವಾ ಯಜುರ್ವಾ ಜಪೇದ್ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪುನರಾರಭತೇ ತಸ್ಯೋ ಹೈಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರ್ದೇವವೀತಯೇ ತ್ವಾ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ದೇವಾನವದಿತ್ಯು ಹಿ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ - ೧।೧।೪।[೯]

ಅಥ ಮುಸಲಮಾದತ್ತೇ । ಬೃಹದ್ಗ್ರಾವಾಸಿ ವಾನಸ್ಪತ್ಯ ಇತಿ ಬೃಹದ್ಗ್ರಾವಾ ಹ್ಯೇಷ ವಾನಸ್ಪತ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ತದವದಧಾತಿ ಸ ಇದಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವಿಃ ಶಮೀಷ್ವ ಸುಶಮಿ ಶಮೀಷ್ವೇತಿ ಸ ಇದಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವಿಃ ಸಂಸ್ಕುರು ಸಾಧು ಸಂಸ್ಕೃತಂ ಸಂಸ್ಕುರ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೧।೪।[೧೦]

ಅಥ ಹವಿಷ್ಕೃತಮುದ್ವಾದಯತಿ । ಹವಿಷ್ಕೃದೇಹಿ ಹವಿಷ್ಕೃದೇಹೀತಿ ವಾಗ್ವೈ ಹವಿಷ್ಕೃದ್ವಾಚಮೇವೈತದ್ವಿಸೃಜತೇ ವಾಗು ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತತ್ಪುನರುಪಹ್ವಯತೇ - ೧।೧।೪।[೧೧]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ । ಚತ್ವಾರಿ ವಾಚ ಏಹೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯಾಗಹ್ಯಾದ್ರವೇತಿ ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ಚ ರಾಜನ್ಯಬನ್ಧೋಶ್ಚಾಧಾವೇತಿ ಶೂದ್ರಸ್ಯ ಸ ಯದೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ತದಾ ಹೈತದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಿಯತಮಮೇತದು ಹ ವೈ ವಾಚಃ ಶಾನ್ತತಮಂ ಯದೇಹೀತಿ ತಸ್ಮಾದೇಹೀತ್ಯೇವ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೧।೧।೪।[೧೨]

ತದ್ಧ ಸ್ಮೈತತ್ಪುರಾ । ಜಾಯೈವ ಹವಿಷ್ಕೃದುಪೋತ್ತಿಷ್ಠತಿ ತದಿದಮಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಯ ಏವ ಕಶ್ಚೋಪೋತ್ತಿಷ್ಠತಿ ಸ ಯತ್ರೈಷ ಹವಿಷ್ಕೃತಮುದ್ವಾದಯತಿ ತದೇಕೋ ದೃಷದುಪಲೇ ಸಮಾಹನ್ತಿ ತದ್ಯದೇತಾಮತ್ರ ವಾಚಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ವಾದಯನ್ತಿ - ೧।೧।೪।[೧೩]

ಮನೋರ್ಹ ವಾ ೠಷಭ ಆಸ । ತಸ್ಮಿನ್ನಸುರಘ್ನೀ ಸಪತ್ನಘ್ನೀ ವಾಕ್ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಸ ತಸ್ಯ ಹ ಸ್ಮ
ಶ್ವಸಥಾದ್ರವಥಾದಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ಮೃದ್ಯಮಾನಾನಿ ಯನ್ತಿ ತೇ ಹಾಸುರಾಃ ಸಮೂದಿರೇ ಪಾಪಂ ಬತ ನೋಽಯಮೃಷಭಃ ಸಚತೇ ಕಥಂ ನ್ವಿಮಂ ದಭ್ನುಯಾಮೇತಿ ಕಿಲಾತಾಕುಲೀ ಇತಿ ಹಾಸುರಬ್ರಹ್ಮಾವಾಸತುಃ - ೧।೧।೪।[೧೪]

ತೌ ಹೋಚತುಃ । ಶ್ರದ್ಧಾದೇವೋ ವೈ ಮನುರಾವಂ ನು ವೇದಾವೇತಿ ತೌ ಹಾಗತ್ಯೋಚತುರ್ಮನೋ ಯಾಜಯಾವ ತ್ವೇತಿ ಕೇನೇತ್ಯನೇನರ್ಷಭೇಣೇತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಯಾಲಬ್ಧಸ್ಯ ಸಾ ವಾಗಪಚಕ್ರಾಮ - ೧।೧।೪।[೧೫]

ಸಾ ಮನೋರೇವ ಜಾಯಾಂ ಮನಾವೀಂ ಪ್ರವಿವೇಶ । ತಸ್ಯೈ ಹ ಸ್ಮ ಯತ್ರ ವದನ್ತ್ಯೈ ಶೃಣ್ವನ್ತಿ ತತೋ ಹ ಸ್ಮೈವಾಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ಮೃದ್ಯಮಾನಾನಿ ಯನ್ತಿ ತೇ ಹಾಸುರಾಃ ಸಮೂದಿರ ಇತೋ ವೈ ನಃ ಪಾಪೀಯಃ ಸಚತೇ ಭೂಯೋ ಹಿ ಮಾನುಷೀ ವಾಗ್ವದತೀತಿ ಕಿಲಾತಾಕುಲೀ ಹೈವೋಚತುಃ ಶ್ರದ್ಧಾದೇವೋ ವೈ ಮನುರಾವಂ ನ್ವೇವ ವೇದಾವೇತಿ ತೌ ಹಾಗತ್ಯೋಚತುರ್ಮನೋ ಯಾಜಯಾವ ತ್ವೇತಿ ಕೇನೇತ್ಯನಯೈವ ಜಾಯಯೇತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಯಾ ಆಲಬ್ಧಾಯೈ ಸಾ ವಾಗಪಚಕ್ರಾಮ - ೧।೧।೪।[೧೬]

ಸಾ ಯಜ್ಞಮೇವ ಯಜ್ಞಪಾತ್ರಾಣಿ ಪ್ರವಿವೇಶ । ತತೋ ಹೈನಾಂ ನ ಶೇಕತುರ್ನಿರ್ಹನ್ತುಂ ಸೈಷಾಸುರಘ್ನೀ ವಾಗುದ್ವದತಿ ಸ ಯಸ್ಯ ಹೈವಂವಿದುಷ ಏತಾಮತ್ರ ವಾಚಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ವಾದಯನ್ತಿ ಪಾಪೀಯಾಂಸೋ ಹೈವಾಸ್ಯ ಸಪತ್ನಾ ಭವನ್ತಿ - ೧।೧।೪।[೧೭]

ಸ ಸಮಾಹನ್ತಿ । ಕುಕ್ಕುಟೋಽಸಿ ಮಧುಜಿಹ್ವ ಇತಿ ಮಧುಜಿಹ್ವೋ ವೈ ಸ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಸೀದ್ವಿಷಜಿಹ್ವೋಽಸುರೇಭ್ಯಃ ಸ ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಸೀಃ ಸನ ಏಧೀತ್ಯೇವೈತದಾಹೇಷಮೂರ್ಜಮಾವದ ತ್ವಯಾ ವಯಂ ಸಙ್ಘಾತಂ ಸಙ್ಘಾತಂ ಜೇಷ್ಮೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ - ೧।೧।೪।[೧೮]

ಅಥ ಶೂರ್ಪಮಾದತ್ತೇ । ವರ್ಷವೃದ್ಧಮಸೀತಿ ವರ್ಷವೃದ್ಧಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯದಿ ನಡಾನಾಂ ಯದಿ ವೇಣೂನಾಂ ಯದೀಷೀಕಾಣಾಂ ವರ್ಷಮು ಹ್ಯೇವೈತಾ ವರ್ಧಯತಿ - ೧।೧।೪।[೧೯]

ಅಥ ಹವಿರ್ನಿರ್ವಪತಿ । ಪ್ರತಿ ತ್ವಾ ವರ್ಷವೃದ್ಧಂ ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ವರ್ಷವೃದ್ಧಾ ಉ ಹ್ಯೇವೈತೇ ಯದಿ ವ್ರೀಹಯೋ ಯದಿ ಯವಾ ವರ್ಷಮು ಹ್ಯೇವೈತಾನ್ವರ್ಧಯತಿ ತತ್ಸಂಜ್ಞಾಮೇವೈತಚ್ಛೂರ್ಪಾಯ ಚ ವದತಿ ನೇದನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಹಿನಸಾತ ಇತಿ - ೧।೧।೪।[೨೦]

ಅಥ ನಿಷ್ಪುನಾತಿ । ಪರಾಪೂತಂ ರಕ್ಷಃ ಪರಾಪೂತಾ ಅರಾತಯ ಇತ್ಯಥ ತುಷಾನ್ಪ್ರಹನ್ತ್ಯಪಹತಂ ರಕ್ಷ ಇತಿ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಏವೈತದ್ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತಿ - ೧।೧।೪।[೨೧]

ಅಥಾಪವಿನಕ್ತಿ । ವಾಯುರ್ವೋ ವಿವಿನಕ್ತ್ವಿತ್ಯಯಂ ವೈ ವಾಯುರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಏಷ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ವಿವಿನಕ್ತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂಚ ವಿವಿಚ್ಯತೇ ತದೇನಾನೇಷ ಏವೈತದ್ವಿವಿನಕ್ತಿ ಸ ಯದೈತ ಏತತ್ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಯತ್ರೈನಾನಧ್ಯಪವಿನಕ್ತಿ - ೧।೧।೪।[೨೨]

ಅಥಾನುಮನ್ತ್ರಯತೇ । ದೇವೋ ವಃ ಸವಿತಾ ಹಿರಣ್ಯಪಾಣಿಃ ಪ್ರತಿಗೃಭ್ಣಾತ್ವಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪಾಣಿನಾ ಸುಪ್ರತಿಗೃಹೀತಾ ಅಸನ್ನಿತ್ಯಥ ತ್ರಿಃ ಫಲೀಕರೋತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಃ - ೧।೧।೪।[೨೩]

ತದ್ಧೈಕೇ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಶುನ್ಧಧ್ವಂ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಶುನ್ಧಧ್ವಮಿತಿ ಫಲೀಕುರ್ವನ್ತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದಾದಿಷ್ಟಂ ವಾ ಏತದ್ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಭವತ್ಯಥೈತದ್ವೈಶ್ವದೇವಂ ಕರೋತಿ ಯದಾಹ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಶುನ್ಧಧ್ವಮಿತಿ ತತ್ಸಮದಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದು ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ಫಲೀಕುರ್ಯಾತ್ - ೧।೧।೪।[೨೪]##೧।೨।೧
ಸ ವೈ ಕಪಾಲಾನ್ಯೇವಾನ್ಯತರ ಉಪದಧಾತಿ । ದೃಷದುಪಲೇ ಅನ್ಯತರಸ್ತದ್ವಾ ಏತದುಭಯಂ ಸಹ ಕ್ರಿಯತೇ ತದ್ಯದೇತದುಭಯಂ ಸಹ ಕ್ರಿಯತೇ - ೧।೨।೧।[೧]

ಶಿರೋ ಹ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯತ್ಪುರೋಡಾಶಃ ಸ ಯಾನ್ಯೇವೇಮಾನಿ ಶೀರ್ಷ್ಣಃ ಕಪಾಲಾನ್ಯೇತಾನ್ಯೇವಾಸ್ಯ ಕಪಾಲಾನಿ ಮಸ್ತಿಷ್ಕ ಏವ ಪಿಷ್ಟಾನಿ ತದ್ವಾ ಏತದೇಕಮಙ್ಗಮೇಕಂ ಸಹ ಕರವಾವ ಸಮಾನಂ ಕರವಾವೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತದುಭಯಂ ಸಹ ಕ್ರಿಯತೇ - ೧।೨।೧।[೨]

ಸ ಯಃ ಕಪಾಲಾನ್ಯುಪದಧಾತಿ । ಸ ಉಪವೇಷಮಾದತ್ತೇ ಧೃಷ್ಟಿರಸೀತಿ ಸ ಯದೇನೇನಾಗ್ನಿಂ ಧೃಷ್ಣ್ವಿವೋಪಚರತಿ ತೇನ ಧೃಷ್ಟಿರಥ ಯದೇನೇನ ಯಜ್ಞ ಉಪಾಲಭತ ಉಪೇವ ವಾ ಏನೇನೈತದ್ವೇವೇಷ್ಟಿ ತಸ್ಮಾದುಪವೇಷೋ ನಾಮ - ೧।೨।೧।[೩]

ತೇನ ಪ್ರಾಚೋಽಙ್ಗಾರಾನುದೂಹತಿ । ಅಪಾಗ್ನೇ ಅಗ್ನಿಮಾಮಾದಂ ಜಹಿ ನಿಷ್ಕ್ರವ್ಯಾದಂ ಸೇಧೇತ್ಯಯಂ ವಾ ಆಮಾದ್ಯೇನೇದಂ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಕ್ತ್ವಾಶ್ನನ್ತ್ಯಥ ಯೇನ ಪುರುಷಂ ದಹನ್ತಿ ಸ ಕ್ರವ್ಯಾದೇತಾವೇವೈತದುಭಾವತೋಽಪಹನ್ತಿ - ೧।೨।೧।[೪]

ಅಥಾಙ್ಗಾರಮಾಸ್ಕೌತಿ । ಆ ದೇವಯಜಂ ವಹೇತಿ ಯೋ ದೇವಯಾಟ್ ತಸ್ಮಿನ್ ಹವೀಂಷಿ ಶ್ರಪಯಾಮ
ತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞಂ ತನವಾಮಹಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಆಸ್ಕೌತಿ - ೧।೨।೧।[೫]

ತಂ ಮಧ್ಯಮೇನ ಕಪಾಲೇನಾಭ್ಯುಪದಧಾತಿ । ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಸ್ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂಚಕ್ರುರ್ನೇನ್ನೋಽಧಸ್ತಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾರಕ್ಷಾಂಸ್ಯುಪೋತ್ತಿಷ್ಠಾನಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತಸ್ಮಾದೇವಮುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯದೇಷ ಏವ ಭವತಿ ನಾನ್ಯ ಏಷ ಹಿ ಯಜುಷ್ಕೃತೋ ಮೇಧ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಮೇನ ಕಪಾಲೇನಾಭ್ಯುಪದಧಾತಿ - ೧।೨।೧।[೬]

ಸ ಉಪದಧಾತಿ । ಧ್ರುವಮಸಿ ಪೃಥಿವೀಂ ದೃಂಹೇತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಏವ ರೂಪೇಣೈತದೇವ ದೃಂಹತ್ಯೇತೇನೈವ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮವಬಾಧತೇ ಬ್ರಹ್ಮವನಿ ತ್ವಾ ಕ್ಷತ್ರವನಿ ಸಜಾತವನ್ಯುಪದಧಾಮಿ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ವಧಾಯೇತಿ ಬಹ್ವೀ ವೈ ಯಜುಃಸ್ವಾಶೀಸ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚಾಶಾಸ್ತ ಉಭೇ ವೀರ್ಯ ಸಜಾತವನೀತಿ ಭೂಮಾ ವೈ ಸಜಾತಾಸ್ತದ್ಭೂಮಾನಮಾಶಾಸ್ತ ಉಪದಧಾಮಿ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ವಧಾಯೇತಿ ಯದಿ ನಾಭಿಚರೇದ್ಯದ್ಯ ಅಭಿಚರೇದಮುಷ್ಯ ವಧಾಯೇತಿ ಬ್ರೂಯಾದಭಿನಿಹಿತಮೇವ ಸವ್ಯಸ್ಯ ಪಾಣೇರಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಭವತಿ - ೧।೨।೧।[೭]

ಅಥಾಙ್ಗಾರಮಾಸ್ಕೌತಿ । ನೇದಿಹ ಪುರಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಾವಿಶಾನಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತಸ್ಮಾದಭಿನಿಹಿತಮೇವ ಸವ್ಯಸ್ಯ ಪಾಣೇರಙ್ಗುಲ್ಯಾ ಭವತಿ - ೧।೨।೧।[೮]

ಅಥಾಙ್ಗಾರಮಧ್ಯೂಹತಿ । ಅಗ್ನೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಗೃಭ್ಣೀಷ್ವೇತಿ ನೇದಿಹ ಪುರಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಾವಿಶಾನಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತಸ್ಮಾದೇನಮಧ್ಯೂಹತಿ - ೧।೨।೧।[೯]

ಅಥ ಯತ್ಪಶ್ಚಾತ್ತದುಪದಧಾತಿ । ಧರುಣಮಸ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದೃಂಹೇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯೈವ ರೂಪೇಣೈತದೇವ ದೃಂಹತ್ಯೇತೇನೈವ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮವಬಾಧತೇ ಬ್ರಹ್ಮವನಿ ತ್ವಾ ಕ್ಷತ್ರವನಿ ಸಜಾತವನ್ಯುಪದಧಾಮಿ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ವಧಾಯೇತಿ - ೧।೨।೧।[೧೦]

ಅಥ ಯತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ತದುಪದಧಾತಿ । ಧರ್ತ್ರಮಸಿ ದಿವಂ ದೃಂಹೇತಿ ದಿವ ಏವ ರೂಪೇಣೈತದೇವ ದೃಂಹತ್ಯೇತೇನೈವ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮವಬಾಧತೇ ಬ್ರಹ್ಮವನಿ ತ್ವಾ ಕ್ಷತ್ರವನಿ ಸಜಾತವನ್ಯುಪದಧಾಮಿ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ವಧಾಯೇತಿ - ೧।೨।೧।[೧೧]

ಅಥ ಯದ್ದಕ್ಷಿಣತಸ್ತದುಪಪಧಾತಿ । ವಿಶ್ವಾಭ್ಯಸ್ತ್ವಾಶಾಭ್ಯ ಉಪದಧಾಮೀತಿ ಸ ಯದಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನತಿ ಚತುರ್ಥಮಸ್ತಿ ವಾ ನ ವಾ ತೇನೈವೈತದ್ದ್ವಿಷನ್ತಮ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮವಬಾಧತೇಽನದ್ಧಾ ವೈ ತದ್ಯದಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನತಿ ಚತುರ್ಥಮಸ್ತಿ ವಾ ನ ವಾನದ್ಧೋ ತದ್ಯದ್ವಿಶ್ವಾ ಆಶಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಿಶ್ವಾಭ್ಯಸ್ತ್ವಾಶಾಭ್ಯ ಉಪದಧಾಮೀತಿ ತೂಷ್ಣೀಂ ವೈ ವೇತರಾಣಿ ಕಪಾಲಾನ್ಯುಪದಧಾತಿ ಚಿತ ಸ್ಥೋರ್ಧ್ವಚಿತ ಇತಿ ವಾ - ೧।೨।೧।[೧೨]

ಅಥಾಙ್ಗಾರೈರಭ್ಯೂಹತಿ । ಭೃಗೂಣಾಮಙ್ಗಿರಸಾಂ ತಪಸಾ ತಪ್ಯಧ್ವಮಿತ್ಯೇತದ್ವೈ ತೇಜಿಷ್ಠಂ ತೇಜೋ
ಯದ್ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಾಂ ಸುತಪ್ತಾನ್ಯಸನ್ನಿತಿ ತಸ್ಮಾದೇನಮಭ್ಯೂಹತಿ - ೧।೨।೧।[೧೩]

ಅಥ ಯೋ ದೃಷದುಪಲೇ ಉಪದಧಾತಿ । ಸ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಾದತ್ತೇ ಶರ್ಮಾಸೀತಿ ತದವಧೂನೋತ್ಯವಧೂತಂ ರಕ್ಷೋಽವಧೂತಾ ಅರಾತಯ ಇತಿ ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಸ್ತತ್ಪ್ರತೀಚೀನಗ್ರೀವಮುಪಸ್ತೃಣಾತ್ಯದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಗಸಿ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾದಿತಿರ್ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ - ೧।೨।೧।[೧೪]

ಅಥ ದೃಷದಮುಪದಧಾತಿ । ಧಿಷಣಾಸಿ ಪರ್ವತೀ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಗ್ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ಧಿಷಣಾ ಹಿ ಪರ್ವತೀ ಹಿ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಗ್ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ತತ್ಸಂಜ್ಞಾಮೇವೈತತ್ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಾಯ ಚ ವದತಿ ನೇದನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಹಿನಸಾವ ಇತೀಯಮೇವೈಷಾ ಪೃಥಿವೀ ರೂಪೇಣ - ೧।೨।೧।[೧೫]

ಅಥ ಶಮ್ಯಾಮುದೀಚೀನಾಗ್ರಾಮುಪದಧಾತಿ । ದಿವ ಸ್ಕಮ್ಭನೀರಸೀತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವ ರೂಪೇಣಾನ್ತರಿಕ್ಷೇಣ ಹೀಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ವಿಷ್ಟಬ್ಧೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದಿವ ಸ್ಕಮ್ಭನೀರಸೀತಿ - ೧।೨।೧।[೧೬]

ಅಥೋಪಲಾಮುಪದಧಾತಿ । ಧಿಷಣಾಸಿ ಪಾರ್ವತೇಯೀ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾ ಪರ್ವತೀ ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ಕನೀಯಸೀ ಹ್ಯೇಷಾ ದುಹಿತೇವ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪಾರ್ವತೇಯೀತಿ ಪ್ರತಿ ತ್ವಾ ಪರ್ವತೀ ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ಪ್ರತಿ ಹಿ ಸ್ವಃ ಸಂಜಾನೀತೇ ತತ್ಸಂಜ್ಞಾಮೇವೈತದ್ದೃಷದುಪಲಾಭ್ಯಾಂ ವದತಿ ನೇದನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಹಿನಸಾತ ಇತಿ ದ್ಯೌರೇವೈಷಾ ರೂಪೇಣ ಹನೂ ಏವ ದೃಷದುಪಲೇ ಜಿಹ್ವೈವ ಶಮ್ಯಾ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಮ್ಯಯಾ ಸಮಾಹನ್ತಿ ಜಿಹ್ವಯಾ ಹಿ ವದತಿ - ೧।೨।೧।[೧೭]

ಅಥ ಹವಿರಧಿವಪತಿ । ಧಾನ್ಯಮಸಿ ಧಿನುಹಿ ದೇವಾನಿತಿ ಧಾನ್ಯಂ ಹಿ ದೇವಾನ್ಧಿನವದಿತ್ಯು ಹಿ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ - ೧।೨।೧।[೧೮]

ಅಥ ಪಿನಷ್ಟಿ । ಪ್ರಾಣಾಯ ತ್ವೋದಾನಾಯ ತ್ವಾ ವ್ಯಾನಾಯ ತ್ವಾ ದೀರ್ಘಾಮನು ಪ್ರಸಿತಿಮಾಯುಷೇ ಧಾಮಿತಿ ಪ್ರೋಹತಿ ದೇವೋ ವಃ ಸವಿತಾ ಹಿರಣ್ಯಪಾಣಿಃ ಪ್ರತಿಗೃಭ್ಣಾತ್ವಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪಾಣಿನಾ ಚಕ್ಷುಷೇ ತ್ವೇತಿ - ೧।೨।೧।[೧೯]

ತದ್ಯದೇವಂ ಪಿನಷ್ಟಿ । ಜೀವಂ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರಮೃತಮಮೃತಾನಾಮಥೈತದುಲೂಖಲಮುಸಲಾಭ್ಯಾಂ ದೃಷದುಪಲಾಭ್ಯಾಂ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಂ ಘ್ನನ್ತಿ - ೧।೨।೧।[೨೦]

ಸ ಯದಾಹ । ಪ್ರಾಣಾಯ ತ್ವೋದಾನಾಯ ತ್ವೇತಿ ತತ್ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ದಧಾತಿ ವ್ಯಾನಾಯ ತ್ವೇತಿ ತದ್ವ್ಯಾನಂ ದಧಾತಿ ದೀರ್ಘಾಮನು ಪ್ರಸಿತಿಮಾಯುಷೇ ಧಾಮಿತಿ ತದಾಯುರ್ದಧಾತಿ ದೇವೋ ವಃ ಸವಿತಾ ಹಿರಣ್ಯಪಾಣಿಃ ಪ್ರತಿಗೃಭ್ಣಾತ್ವಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪಾಣಿನಾ ಸುಪ್ರತಿಗೃಹೀತಾನ್ಯಸನ್ನಿತಿ ಚಕ್ಷುಷೇ ತ್ವೇತಿ ತಚ್ಚಕ್ಷುರ್ದಧಾತ್ಯೇತಾನಿ ವೈ ಜೀವತೋ ಭವನ್ತ್ಯೇವಮು ಹೈತಜ್ಜೀವಮೇವ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಭವತ್ಯಮೃತಮಮೃತಾನಾಂ ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಪಿನಷ್ಟಿ ಪಿಂಷನ್ತಿ ಪಿಷ್ಟಾನ್ಯಭೀನ್ಧತೇ ಕಪಾಲಾನಿ - ೧।೨।೧।[೨೧]

ಅಥೈಕ ಆಜ್ಯಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಯದ್ವಾ ಆದಿಷ್ಟಂ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಯಾವದ್ದೇವತ್ಯಂ ತದ್ಭವತಿ ತದಿತರೇಣ ಯಜುಷಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನ ವಾ ಏತತ್ಕಸ್ಯೈ ಚನ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣನ್ನಾದಿಶತಿ ಯದಾಜ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದನಿರುಕ್ತೇನ ಯಜುಷಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಹೀನಾಂ ಪಯೋಽಸೀತಿ ಮಹ್ಯ ಇತಿ ಹ ವಾ ಏತಾಸಾಮೇಕಂ ನಾಮ ಯದ್ಗವಾಂ ತಾಸಾಂ ವಾ ಏತತ್ಪಯೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಹೀನಾಂ ಪಯೋಽಸೀತ್ಯೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತತ್ಖಲು ಯಜುಷೈವ ಗೃಹೀತಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವಾಹ ಮಹೀನಾಂ ಪಯೋಽಸೀತಿ - ೧।೨।೧।[೨೨]##೧।೨।೨
ಪವಿತ್ರವತಿ ಸಮ್ವಪತಿ । ಪಾತ್ರ್ಯಾಂ ಪವಿತ್ರೇ ಅವಧಾಯ ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಮ್ವಪಾಮೀತಿ ಸೋಽಸಾವೇವೈತಸ್ಯ ಯಜುಷೋ ಬನ್ಧುಃ - ೧।೨।೨।[೧]

ಅಥಾನ್ತರ್ವೇದ್ಯುಪವಿಶತಿ । ಅಥೈಕ ಉಪಸರ್ಜನೀಭಿರೈತಿ ತಾ ಆನಯತಿ ತಾಃ ಪವಿತ್ರಾಭ್ಯಾಮ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಮಾಪ ಓಷಧೀಭಿರಿತಿ ಸಂ ಹ್ಯೇತದಾಪ ಓಷಧೀಭಿರೇತಾಭಿಃ ಪಿಷ್ಟಾಭಿಃ ಸಙ್ಗಚ್ಛನ್ತೇ ಸಮೋಷಧಯೋ ರಸೇನೇತಿ ಸಂ ಹ್ಯೇತದೋಷಧಯೋ ರಸೇನೈತಾಃ ಪಿಷ್ಟಾ ಅದ್ಭಿಃ ಸಂಗಚ್ಛನ್ತ ಆಪೋ ಹ್ಯೇತಾಸಾಂ ರಸಃ ಸಂ ರೇವತೀರ್ಜಗತೀಭಿಃ ಪೃಚ್ಯನ್ತಾಮಿತಿ ರೇವತ್ಯ ಆಪೋ ಜಗತ್ಯ ಓಷಧಯಸ್ತಾ ಉ ಹ್ಯೇತದುಭಯ್ಯಃ ಸಮ್ಪೃಚ್ಯನ್ತೇ ಸಂ ಮಧುಮತೀರ್ಮಧುಮತೀಭಿಃ ಪೃಚ್ಯನ್ತಾಮಿತಿ ಸಂ ರಸವತ್ಯೋ ರಸವತೀಭಿಃ ಪೃಚ್ಯನ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೨।೨।[೨]

ಅಥ ಸಂಯೌತಿ । ಜನಯತ್ಯೈ ತ್ವಾ ಸಂಯೌಮೀತಿ ಯಥಾ ವಾ ಅಧಿವೃಕ್ತೋಽಗ್ನೇರಧಿ ಜಾಯೇತೈವಂ ವೈ
ತತ್ಸಂಯೌತಿ- ೧।೨।೨।[೩]

ಅಥ ದ್ವೇಧಾ ಕರೋತಿ । ಯದಿ ದ್ವೇ ಹವಿಷೀ ಭವತಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ವೈ ದ್ವೇ ಹವಿಷೀ ಭವತಃ ಸ ಯತ್ರ ಪುನರ್ನ ಸಂಹರಿಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ತದಭಿಮೃಶತೀದಮಗ್ನೇರಿದಮಗ್ನೀಷೋಮಯೋರಿತಿ ನಾನಾ ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತತ್ಸಹಾವಘ್ನನ್ತಿ ತತ್ಸಹ ಪಿಂಷನ್ತಿ ತತ್ಪುನರ್ನಾನಾ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಮಭಿಮೃಶತ್ಯಧಿವೃಣಕ್ತ್ಯೇವೈಷ ಪುರೋಡಾಶಮಧಿಶ್ರಯತ್ಯಸಾವಾಜ್ಯಮ್ - ೧।೨।೨।[೪]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ಉಭಯಂ ಸಹ ಕ್ರಿಯತೇ ತದ್ಯದೇತದುಭಯಂ ಸಹ ಕ್ರಿಯತೇಽರ್ಧೋ ಹ ವಾ ಏಷ ಆತ್ಮನೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದಾಜ್ಯಮರ್ಧೋ ಯದಿಹ ಹವಿರ್ಭವತಿ ಸ ಯಶ್ಚಾಸಾವರ್ಧೋ ಯ ಉ ಚಾಯಮರ್ಧಸ್ತಾ ಉಭಾವಗ್ನಿಂ ಗಮಯಾವೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತದುಭಯಂ ಸಹ ಕ್ರಿಯತ ಏವಮು ಹೈಷ ಆತ್ಮಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಧೀಯತೇ - ೧।೨।೨।[೫]

ಸೋಽಸಾವಾಜ್ಯಮಧಿಶ್ರಯತಿ । ಇಷೇ ತ್ವೇತಿ ವೃಷ್ಟ್ಯೈ ತದಾಹ ಯದಾಹೇಷೇ ತ್ವೇತಿ ತತ್ಪುನರುದ್ವಾಸಯತ್ಯೂರ್ಜೇ ತ್ವೇತಿ ಯೋ ವೃಷ್ಟಾದೂರ್ಗ್ರಸೋ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮೈ ತದಾಹ - ೧।೨।೨।[೬]

ಅಥ ಪುರೋಡಾಶಮಧಿವೃಣಕ್ತಿ । ಘರ್ಮೋಽಸೀತಿ ಯಜ್ಞಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ ಯಥಾ ಘರ್ಮಮ್ಪ್ರವೃಂಜ್ಯಾದೇವಂ ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ ವಿಶ್ವಾಯುರಿತಿ ತದಾಯುರ್ದಧಾತಿ - ೧।೨।೨।[೭]

ತಂ ಪ್ರಥಯತಿ । ಉರುಪ್ರಥಾ ಉರು ಪ್ರಥಸ್ವೇತಿ ಪ್ರಥಯತ್ಯೇವೈನಮೇತದುರು ತೇ ಯಜ್ಞಪತಿಃ ಪ್ರಥತಾಮಿತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಯಜ್ಞಪತಿಸ್ತದ್ಯಜಮಾನಾಯೈವೈತದಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೧।೨।೨।[೮]

ತಂ ನ ಸತ್ರಾ ಪೃಥು ಕುರ್ಯಾತ್ । ಮಾನುಷಂ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯತ್ಪೃಥುಂ ಕುರ್ಯಾದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ವೈ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯನ್ಮಾನುಷಂ ನೇದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ಯಜ್ಞೋ ಕರವಾಣೀತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸತ್ರಾ ಪೃಥುಂ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೧।೨।೨।[೯]

ಅಶ್ವಶಫಮಾತ್ರಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ಕಸ್ತದ್ವೇದ ಯಾವಾನಶ್ವಶಫೋ ಯಾವನ್ತಮೇವ ಸ್ವಯಂ ಮನಸಾ ನ ಸತ್ರಾ ಪೃಥುಂ ಮನ್ಯೇತೈವಂ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೧।೨।೨।[೧೦]

ತಮದ್ಭಿರಭಿಮೃಶತಿ । ಸಕೃದ್ವಾ ತ್ರಿರ್ವಾ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರಾವಘ್ನನ್ತೋ ವಾ ಪಿಂಷನ್ತೋ ವಾ ಕ್ಷಿಣ್ವನ್ತಿ ವಾ ವಿ ವಾ ವೃಹನ್ತಿ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯತಿ ತದದ್ಭಿಃ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದದ್ಭಿರಭಿಮೃಶತಿ - ೧।೨।೨।[೧೧]

ಸೋಽಭಿಮೃಶತಿ । ಅಗ್ನಿಷ್ಟೇ ತ್ವಚಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀದಿತ್ಯಗ್ನಿನಾ ವಾ ಏನಮೇತದಭಿತಪ್ಸ್ಯನ್ಭವತ್ಯೇಷ ತೇ ತ್ವಚಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ- ೧।೨।೨।[೧೨]

ತಂ ಪರ್ಯಗ್ನಿಂ ಕರೋತಿ । ಅಚ್ಛಿದ್ರಮೇವೈನಮೇತದಗ್ನಿನಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ನೇದೇನಂ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಪ್ರಮೃಶಾನಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತಸ್ಮಾತ್ಪರ್ಯಗ್ನಿಂ ಕರೋತಿ - ೧।೨।೨।[೧೩]

ತಂ ಶ್ರಪಯತಿ । ದೇವಸ್ತ್ವಾ ಸವಿತಾ ಶ್ರಪಯತ್ವಿತಿ ನ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಮನುಷ್ಯಃ ಶ್ರಪಯಿತಾ ದೇವೋ ಹ್ಯೇಷ ತದೇನಂ ದೇವ ಏವ ಸವಿತಾ ಶ್ರಪಯತಿ ವರ್ಷಿಷ್ಠೇಽಧಿ ನಾಕ ಇತಿ ದೇವತ್ರೋ ಏತದಾಹ ಯದಾಹ ವರ್ಷಿಷ್ಠೇಽಧಿ ನಾಕ ಇತಿ ತಮಭಿಮೃಶತಿ ಶ್ರೃತಂ ವೇದಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಭಿಮೃಶತಿ - ೧।೨।೨।[೧೪]

ಸೋಽಭಿಮೃಶತಿ । ಮಾ ಭೇರ್ಮಾ ಸಂವಿಕ್ಥಾ ಇತಿ ಮಾ ತ್ವಂ ಭೈಷೀರ್ಮಾ ಸಂವಿಕ್ಥಾ ಯತ್ತ್ವಾಹಮಮಾನುಷಂ ಸನ್ತಂ ಮಾನುಷೋಽಭಿಮೃಶಾಮೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೨।೨।[೧೫]

ಯದಾ ಶೃತೋಽಥಾಭಿವಾಸಯತಿ । ನೇದೇನಮುಪರಿಷ್ಟಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಪಶ್ಯಾನಿತಿ ನೇದ್ವೇವ ನಗ್ನ ಇವ ಮುಷಿತ ಇವ ಶಯಾತಾ ಇತ್ಯು ಚೈವ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಭಿವಾಸಯತಿ - ೧।೨।೨।[೧೬]

ಸೋಽಭಿವಾಸಯತಿ । ಅತಮೇರುರ್ಯಜ್ಞೋಽತಮೇರುರ್ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಭೂಯಾದಿತಿ ನೇದೇತದನುಯಜ್ಞೋ ವಾ ಯಜಮಾನೋ ವಾ ತಾಮ್ಯಾದ್ಯದಿದಮಭಿವಾಸಯಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಮಭಿವಾಸಯತಿ - ೧।೨।೨।[೧೭]

ಅಥ ಪಾತ್ರೀನಿರ್ಣೇಜನಮ್ । ಅಙ್ಗುಲಿಪ್ರಣೇಜನಮಾಪ್ತ್ಯೇಭ್ಯೋ ನಿನಯತಿ ತದ್ಯದಾಪ್ತ್ಯೇಭ್ಯೋ ನಿನಯತಿ - ೧।೨।೨।[೧೮]##೧।೨।೩
ಚತುರ್ಧಾವಿಹಿತೋ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇಽಗ್ನಿರಾಸ । ಸ ಯಮಗ್ರೇಽಗ್ನಿಂ ಹೋತ್ರಾಯ ಪ್ರಾವೃಣತ ಸ ಪ್ರಾಧನ್ವದ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪ್ರಾವೃಣತ ಸ ಪ್ರೈವಾಧನ್ವದ್ಯಂ ತೃತೀಯಂ ಪ್ರಾವೃಣತ ಸ ಪ್ರೈವಾಧನ್ವದಥ ಯೋಽಯಮೇತರ್ಹ್ಯಗ್ನಿಃ ಸ ಭೀಷಾ ನಿಲಿಲ್ಯೇ ಸೋಽಪಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ತಂ ದೇವಾ ಅನುವಿದ್ಯ ಸಹಸೈವಾದ್ಭ್ಯ ಆನಿನ್ಯುಃ ಸೋಽಪೋಽಭಿತಿಷ್ಠೇವಾವಷ್ಠ್ಯೂತಾ ಸ್ಥ ಯಾ ಅಪ್ರಪದನಂ ಸ್ಥ ಯಾಭ್ಯೋ ವೋ ಮಾಮಕಾಮಂ ನಯನ್ತೀತಿ ತತ ಆಪ್ತ್ಯಾಃ ಸಮ್ಬಭೂವುಸ್ತ್ರಿತೋ ದ್ವಿತ ಏಕತಃ - ೧।೨।೩।[೧]

ತ ಇನ್ದ್ರೇಣ ಸಹ ಚೇರುಃ । ಯಥೇದಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಾಜಾನಮನುಚರತಿ ಸ ಯತ್ರ ತ್ರಿಶೀರ್ಷಾಣಂ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಂ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ಜಘಾನ ತಸ್ಯ ಹೈತೇಽಪಿ ವಧ್ಯಸ್ಯ ವಿದಾಞ್ಚಕ್ರುಃ ಶಶ್ವದ್ಧೈನಂ ತ್ರಿತ ಏವ ಜಘಾನಾತ್ಯಹ ತದಿನ್ದ್ರೋಽಮುಚ್ಯತ ದೇವೋ ಹಿ ಸಃ - ೧।೨।೩।[೨]

ತ ಉ ಹೈತ ಊಚುಃ । ಉಪೈವೇಮ ಏನೋ ಗಚ್ಛನ್ತು ಯೇಽಸ್ಯ ವಧ್ಯಸ್ಯಾವೇದಿಷುರಿತಿ ಕಿಮಿತಿ ಯಜ್ಞ
ಏವೈಷು ಮೃಷ್ಟಾಮಿತಿ ತದೇಷ್ವೇತದ್ಯಜ್ಞೋ ಮೃಷ್ಟೇ ಯದೇಭ್ಯಃ ಪಾತ್ರೀನಿರ್ಣೇಜನಮಙ್ಗುಲಿಪ್ರಣೇಜನಂ ನಿನಯನ್ತಿ - ೧।೨।೩।[೩]

ತ ಉ ಹಾಪ್ತ್ಯಾ ಊಚುಃ । ಅತ್ಯೇವ ವಯಮಿದಮಸ್ಮತ್ಪರೋ ನಯಾಮೇತಿ ಕಮಭೀತಿ ಯ ಏವಾದಕ್ಷಿಣೇನ
ಹವಿಷಾ ಯಜಾತಾಽಇತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾದಕ್ಷಿಣೇನ ಹವಿಷಾ ಯಜೇತಾಪ್ತ್ಯೇಷು ಹ ಯಜ್ಞೋ ಮೃಷ್ಟ ಆಪ್ತ್ಯಾ ಉ
ಹ ತಸ್ಮಿನ್ಮೃಜತೇ ಯೋಽದಕ್ಷಿಣೇನ ಹವಿಷಾ ಯಜತೇ - ೧।೨।೩।[೪]

ತತೋ ದೇವಾಃ । ಏತಾಂ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣಾಮಕಲ್ಪನ್ಯದನ್ವಾಹಾರ್ಯಂ ನೇದದಕ್ಷಿಣಂ ಹವಿರಸದಿತಿ ತನ್ನಾನಾ ನಿನಯತಿ ತಥೈಭ್ಯೋಽಸಮದಂ ಕರೋತಿ ತದಭಿತಪತಿ ತಥೈಷಾಂ ಶೃತಂ ಭವತಿ ಸ ನಿನಯತಿ ತ್ರಿತಾಯ ತ್ವಾ ದ್ವಿತಾಯ ತ್ವೈಕತಾಯ ತ್ವೇತಿ ಪಶುರ್ಹ ವಾ ಏಷ ಆಲಭ್ಯತೇ ಯತ್ಪುರೋಡಾಶಃ - ೧।೨।೩।[೫]

ಪುರುಷಂ ಹ ವೈ ದೇವಾಃ । ಅಗ್ರೇ ಪಶುಮಾಲೇಭಿರೇ ತಸ್ಯಾಲಬ್ಧಸ್ಯ ಮೇಧೋಽಪಚಕ್ರಾಮ ಸೋಽಶ್ವಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ತೇಽಶ್ವಮಾಲಭನ್ತ ತಸ್ಯಾಲಬ್ಧಸ್ಯ ಮೇಧೋಽಪಚಕ್ರಾಮ ಸ ಗಾಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ತೇ ಗಾಮಾಲಭನ್ತ। ತಸ್ಯಾಲಬ್ಧಸ್ಯ ಮೇಧೋಽಪಚಕ್ರಾಮ। ಸೋಽವಿಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ತೇಽವಿಮಾಲಭನ್ತ। ತಸ್ಯಾಲಬ್ಧಸ್ಯ ಮೇಧೋಽಪಚಕ್ರಾಮ। ಸೋಽಜಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ತೇಽಜಮಾಲಭನ್ತ ತಸ್ಯಾಲಬ್ಧಸ್ಯ ಮೇಧೋಽಪಚಕ್ರಾಮ - ೧।೨।೩।[೬]

ಸ ಇಮಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರವಿವೇಶ । ತಂ ಖನನ್ತೈವಾನ್ವೀಷುಸ್ತಮನ್ವವಿನ್ದಂಸ್ತಾವಿಮೌ ವ್ರೀಹಿಯವೌ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತಾವೇತರ್ಹಿ ಖನನ್ತ ಇವೈವಾನುವಿನ್ದನ್ತಿ ಸ ಯಾವದ್ವೀರ್ಯವದ್ಧ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೇ ಸರ್ವೇ ಪಶವ ಆಲಬ್ಧಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಾವದ್ವೀರ್ಯವದ್ಧಾಸ್ಯ ಹವಿರೇವ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದಾತ್ರೋ ಸಾ ಸಮ್ಪದ್ಯದಾಹುಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುರಿತಿ - ೧।೨।೩।[೭]

ಯದಾ ಪಿಷ್ಟಾನ್ಯಥ ಲೋಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ । ಯದಾಪ ಆನಯತ್ಯಥ ತ್ವಗ್ಭವತಿ ಯದಾ ಸಂಯೌತ್ಯಥ ಮಾಂಸಂ ಭವತಿ ಸಂತತ ಇವ ಹಿ ಸ ತರ್ಹಿ ಭವತಿ ಸಂತತಮಿವ ಹಿ ಮಾಂಸಂ ಯದಾ ಶೃತೋಽಥಾಸ್ಥಿ ಭವತಿ ದಾರುಣ ಇವ ಹಿ ಸ ತರ್ಹಿ ಭವತಿ ದಾರುಣಮಿತ್ಯಸ್ಥ್ಯಥ ಯದುದ್ವಾಸಯಿಷ್ಯನ್ನಭಿಘಾರಯತಿ ತಂ ಮಜ್ಜಾನಂ ದಧಾತ್ಯೇಷೋ ಸಾ ಸಮ್ಪದ್ಯದಾಹುಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುರಿತಿ - ೧।೨।೩।[೮]

ಸ ಯಂ ಪುರುಷಮಾಲಭನ್ತ । ಸ ಕಿಮ್ಪುರುಷೋಽಭವದ್ಯಾವಶ್ವಂ ಚ ಗಾಂ ಚ ತೌ ಗೌರಶ್ಚ ಗವಯಶ್ಚಾಭವತಾಂ ಯಮವಿಮಾಲಭನ್ತ ಸ ಉಷ್ಟ್ರೋಽಭವದ್ಯಮಜಮಾಲಭನ್ತ ಸ ಶರಭೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾದೇತೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ನಾಶಿತವ್ಯಮಪಕ್ರಾನ್ತಮೇಧಾ ಹೈತೇ ಪಶವಃ - ೧।೨।೩।[೯]##೧।೨।೪ ವೇದಿಕಾಕರಣಮ್

ಇನ್ದ್ರೋ ಹ ಯತ್ರ ವೃತ್ರಾಯ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಜಹಾರ । ಸ ಪ್ರಹೃತಶ್ಚತುರ್ಧಾಽಭವತ್ತಸ್ಯ ಸ್ಫ್ಯಸ್ತೃತೀಯಂ ವಾ ಯಾವದ್ವಾ ಯೂಪಸ್ತೃತೀಯಂ ವಾ ಯಾವದ್ವಾ ರಥಸ್ತೃತೀಯಂ ವಾ ಯಾವದ್ವಾಥ ಯತ್ರ ಪ್ರಾಹರತ್ತಚ್ಛಕಲೋಽಶೀರ್ಯತ ಸ ಪತಿತ್ವಾ ಶರೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛರೋ ನಾಮ ಯದಶೀರ್ಯತೈವಮು ಸ ಚತುರ್ಧಾ ವಜ್ರೋಽಭವತ್ - ೧।೨।೪।[೧]

ತತೋ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಜ್ಞೇ ಚರನ್ತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ರಾಜನ್ಯಬನ್ಧವಃ ಸಂವ್ಯಾಧೇ ಯೂಪೇನ ಚ ಸ್ಫ್ಯೇನ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ರಥೇನ ಚ ಶರೇಣ ಚ ರಾಜನ್ಯಬನ್ಧವಃ - ೧।೨।೪।[೨]

ಸ ಯತ್ಸ್ಫ್ಯಮಾದತ್ತೇ । ಯಥೈವ ತದಿನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಾಯ ವಜ್ರಮುದಯಚ್ಛದೇವಮೇವೈಷ ಏತಮ್ಪಾಪ್ಮನೇ ದ್ವಿಷತೇ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾಯ ವಜ್ರಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಸ್ಫ್ಯಮಾದತ್ತೇ - ೧।೨।೪।[೩]

ತಮಾದತ್ತೇ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾದದೇಽಧ್ವರಕೃತಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈನಮೇತದಾದತ್ತೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಶ್ವಿನಾವಧ್ವರ್ಯೂ ತತ್ತಯೋರೇವ ಬಾಹುಭ್ಯಾಮಾದತ್ತೇ ನ ಸ್ವಾಭ್ಯಾಂ ವಜ್ರೋ ವಾ ಏಷ ತಸ್ಯ ನ ಮನುಷ್ಯೋ ಭರ್ತಾ ತಮೇತಾಭಿರ್ದೇವತಾಭಿರಾದತ್ತೇ - ೧।೨।೪।[೪]

ಆದದೇಽಧ್ವರಕೃತಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ । ಅಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞಕೃತಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಂ ಸವ್ಯೇ ಪಾಣೌ ಕೃತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣೇನಾಭಿಮೃಷ್ಯ ಜಪತಿ ಸಂಶ್ಯತ್ಯೇವೈನಮೇತದ್ಯಜ್ಜಪತಿ - ೧।೨।೪।[೫]

ಸ ಜಪತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಬಾಹುರಸಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇತ್ಯೇಷ ವೈ ವೀರ್ಯವತ್ತಮೋ ಯ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಬಾಹುರ್ದಕ್ಷಿಣಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಬಾಹುರಸಿ ದಕ್ಷಿಣ ಇತಿ ಸಹಸ್ರಭೃಷ್ಟಿಃ ಶತತೇಜಾ ಇತಿ ಸಹಸ್ರಭೃಷ್ಟಿರ್ವೈ ಸ ವಜ್ರ ಆಸೀಚ್ಛತತೇಜಾ ಯಂ ತಂ ವೃತ್ರಾಯ ಪ್ರಾಹರತ್ತಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ - ೧।೨।೪।[೬]

ವಾಯುರಸಿ ತಿಗ್ಮತೇಜಾ ಇತಿ । ಏತದ್ವೈ ತೇಜಿಷ್ಠಂ ತೇಜೋ ಯದಯಂ ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಏಷ ಹೀಮಾಂಲ್ಲೋಕಾಂಸ್ತಿರ್ಯಙ್ಙನುಪವತೇ ಸಂಶ್ಯತ್ಯೇವೈನಮೇತದ್ದ್ವಿಷತೋ ವಧ ಇತಿ ಯದಿ ನಾಭಿಚರೇದ್ಯದ್ಯು ಅಭಿಚರೇದಮುಷ್ಯ ವಧ ಇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ತೇನ ಸಂಶಿತೇನ ನಾತ್ಮಾನಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ ನ ಪೃಥಿವೀಂ ನೇದನೇನ ವಜ್ರೇಣ ಸಂಶಿತೇನಾತ್ಮಾನಂ ವಾ ಪೃಥಿವೀಂ ವಾ ಹಿನಸಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾತ್ಮಾನಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ ನ ಪೃಥಿವೀಮ್ - ೧।೨।೪।[೭]

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತೇ ಹ ಸ್ಮ ಯದ್ದೇವಾ ಅಸುರಾಞ್ಜಯನ್ತಿ
ತತೋ ಹ ಸ್ಮೈವೈನಾನ್ಪುನರುಪೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ - ೧।೨।೪।[೮]

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ಜಯಾಮೋ ವಾ ಅಸುರಾಂಸ್ತತಸ್ತ್ವೇವ ನಃ ಪುನರುಪೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಕಥಂ ನ್ವೇನಾನನಪಜಯ್ಯಂ ಜಯೇಮೇತಿ - ೧।೨।೪।[೯]

ಸ ಹಾಗ್ನಿರುವಾಚ । ಉದಞ್ಚೋ ವೈ ನಃ ಪಲಾಯ್ಯ ಮುಚ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯುದಞ್ಚೋ ಹ ಸ್ಮೈವೈಷಾಂ ಪಲಾಯ್ಯ
ಮುಚ್ಯನ್ತೇ - ೧।೨।೪।[೧೦]

ಸ ಹಾಗ್ನಿರುವಾಚ । ಅಹಮುತ್ತರತಃ ಪರ್ಯೇಷ್ಯಾಮ್ಯಥ ಯೂಯಮಿತ ಉಪ ಸಂರೋತ್ಸ್ಯಥ ತಾನ್ತ್ಸಂರುಧ್ಯೈಭಿಶ್ಚ ಲೋಕೈರಭಿನಿಧಾಸ್ಯಾಮೋ ಯದು ಚೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನತಿ ಚತುರ್ಥಂ ತತಃ ಪುನರ್ನ ಸಂಹಾಸ್ಯನ್ತ ಇತಿ - ೧।೨।೪।[೧೧]

ಸೋಽಗ್ನಿರುತ್ತರತಃ ಪರ್ಯೈತ್ । ಅಥೇಮ ಇತ ಉಪಸಮರುನ್ಧಂಸ್ತಾನ್ತ್ಸಂರುಧ್ಯೈಭಿಶ್ಚ ಲೋಕೈರಭಿನ್ಯದಧುರ್ಯದು ಚೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನತಿ ಚತುರ್ಥಂ ತತಃ ಪುನರ್ನ ಸಮಜಿಹತ ತದೇತನ್ನಿದಾನೇನ ಯತ್ಸ್ತಮ್ಬಯಜುಃ - ೧।೨।೪।[೧೨]

ಸ ಯೋಽಸಾವಗ್ನೀದುತ್ತರತಃ ಪರ್ಯೇತಿ । ಅಗ್ನಿರೇವೈಷ ನಿದಾನೇನ ತಾನಧ್ವರ್ಯುರೇವೇತ ಉಪಸಂರುಣದ್ಧಿ ತಾನ್ತ್ಸಂರುಧ್ಯೈಭಿಶ್ಚ ಲೋಕೈರಭಿನಿದಧಾತಿ ಯದು ಚೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನತಿ ಚತುರ್ಥಂ ತತಃ ಪುನರ್ನ ಸಂಜಿಹತೇ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯಸುರಾ ನ ಸಂಜಿಹತೇ ಯೇನ ಹ್ಯೇವೈನಾನ್ದೇವಾ ಅವಾಬಾಧನ್ತ ತೇನೈವೈನಾನಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಯಜ್ಞೇಽವಬಾಧನ್ತೇ - ೧।೨।೪।[೧೩]

ಯ ಉ ಏವ ಯಜಮಾನಾಯಾರಾತೀಯತಿ । ಯಶ್ಚೈನಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಮೇವೈತದೇಭಿಶ್ಚ ಲೋಕೈರಭಿನಿದಧಾತಿ ಯದು ಚೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನತಿ ಚತುರ್ಥಮಸ್ಯಾ ಏವ ಸರ್ವಂ ಹರತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಹೀಮೇ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ ಕಿಂ ಹಿ ಹರೇದ್ಯದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಹರಾಮಿ ದಿವಂ ಹರಾಮೀತಿ ಹರೇತ್ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾ ಏವ ಸರ್ವಂ ಹರತಿ - ೧।೨।೪।[೧೪]

ಅಥ ತೃಣಮನ್ತರ್ಧಾಯ ಪ್ರಹರತಿ । ನೇದನೇನ ವಜ್ರೇಣ ಸಂಶಿತೇನ ಪೃಥಿವೀಂ ಹಿನಸಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತೃಣಮನ್ತರ್ಧಾಯ ಪ್ರಹರತಿ - ೧।೨।೪।[೧೫]

ಸ ಪ್ರಹರತಿ । ಪೃಥಿವಿ ದೇವಯಜನ್ಯೋಷಧ್ಯಾಸ್ತೇ ಮೂಲಂ ಮಾ ಹಿಂಸಿಷಮಿತ್ಯುತ್ತರಮೂಲಾಮಿವ ವಾ ಏನಾಮೇತತ್ಕರೋತ್ಯಾದದಾನಸ್ತಾಮೇತದಾಹೌಷಧೀನಾಂ ತೇ ಮೂಲಾನಿ ಮಾ ಹಿಂಸಿಷಮಿತಿ ವ್ರಜಂ ಗಚ್ಛ ಗೋಷ್ಠಾನಮಿತ್ಯಭಿನಿಧಾಸ್ಯನ್ನೇವೈತದನಪಕ್ರಮಿ ಕುರುತೇ ತದ್ಧ್ಯನಪಕ್ರಮಿ ಯದ್ವ್ರಜೇಽನ್ತಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವ್ರಜಂ ಗಚ್ಛ ಗೋಷ್ಠಾನಮಿತಿ ವರ್ಷತು ತೇ ದ್ಯೌರಿತಿ ಯತ್ರ ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಖನನ್ತಃ ಕ್ರೂರೀಕುರ್ವನ್ತ್ಯಪಘ್ನನ್ತಿ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯತಿ ತದದ್ಭಿಃ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವರ್ಷತು ತೇ ದ್ಯೌರಿತಿ ಬಧಾನ ದೇವ ಸವಿತಃ ಪರಮಸ್ಯಾಮ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತಿ ದೇವಮೇವೈತತ್ಸವಿತಾರಮಾಹಾನ್ಧೇ ತಮಸಿ ಬಧಾನೇತಿ ಯದಾಹ ಪರಮಸ್ಯಾಮ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತಿ ಶತೇನ ಪಾಶೈರಿತ್ಯಮುಚೇ ತದಾಹ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಮತೋ ಮಾ ಮೌಗಿತಿ ಯದಿ ನಾಭಿಚರೇದ್ಯದ್ಯು ಅಭಿಚರೇದಮುಮತೋ ಮಾ ಮೌಗಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೧।೨।೪।[೧೬]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪ್ರಹರತಿ । ಅಪಾರರುಂ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ದೇವಯಜನಾದ್ಬಧ್ಯಾಸಮಿತ್ಯರರುರ್ಹ ವೈ ನಾಮಾಸುರರಕ್ಷಸಮಾಸ ತಂ ದೇವಾ ಅಸ್ಯಾ ಅಪಾಘ್ನನ್ತ ತಥೋ ಏವೈನಮೇತದೇಷೋಽಸ್ಯಾ ಅಪಹತೇ ವ್ರಜಂ ಗಚ್ಛ ಗೋಷ್ಠಾನಂ ವರ್ಷತು ತೇ ದ್ಯೌರ್ಬಧಾನ ದೇವ ಸವಿತಃ ಪರಮಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶತೇನ ಪಾಶೈರ್ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಮತೋ ಮಾ ಮೌಗಿತಿ - ೧।೨।೪।[೧೭]

ತಮಗ್ನೀದಭಿನಿದಧಾತಿ । ಅರರೋ ದಿವಂ ಮಾ ಪಪ್ತ ಇತಿ ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾ ಅರರುಮಸುರರಕ್ಷಸಮಪಾಘ್ನತ ಸ ದಿವಮಪಿ ಪತಿಷತ್ತಮಗ್ನಿರಭಿನ್ಯದಧಾದರರೋ ದಿವಂ ಮಾ ಪಪ್ತ ಇತಿ ಸ ನ ದಿವಮಪತ್ತಥೋ ಏವೈನಮೇತದಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದನ್ತರೇತಿ ದಿವೋಽಧ್ಯಗ್ನೀತ್ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಕರೋತಿ - ೧।೨।೪।[೧೮]

ಅಥ ತೃತೀಯಂ ಪ್ರಹರತಿ । ದ್ರಪ್ಸಸ್ತೇ ದ್ಯಾಂ ಮಾ ಸ್ಕನ್ನಿತ್ಯಯಂ ವಾ ಅಸ್ಯೈ ದ್ರಪ್ಸೋ ಯಮಸ್ಯಾ ಇಮಂ ರಸಂ ಪ್ರಜಾ ಉಪಜೀವನ್ತ್ಯೇಷ ತೇ ದಿವಂ ಮಾ ಪಪ್ತದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವ್ರಜಂ ಗಚ್ಛ ಗೋಷ್ಠಾನಂ ವರ್ಷತು ತೇ ದ್ಯೌರ್ಬಧಾನ ದೇವ ಸವಿತಃ ಪರಮಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶತೇನ ಪಾಶೈರ್ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಮತೋ ಮಾ ಮೌಗಿತಿ - ೧।೨।೪।[೧೯]

ಸ ವೈ ತ್ರಿರ್ಯಜುಷಾ ಹರತಿ । ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಏಭಿರೇವೈನಮೇತಲ್ಲೋಕೈರಭಿನಿದಧಾತ್ಯದ್ಧಾ ವೈ ತದ್ಯದಿಮೇ ಲೋಕಾ ಅದ್ಧೋ ತದ್ಯದ್ಯಜುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿರ್ಯಜುಷಾ ಹರತಿ - ೧।೨।೪।[೨೦]

ತೂಷ್ಣೀಂ ಚತುರ್ಥಮ್ । ಸ ಯದಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನತಿ ಚತುರ್ಥಮಸ್ತಿ ವಾ ನ ವಾ ತೇನೈವೈತದ್ದ್ವಿಷನ್ತಮ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮವಬಾಧತೇಽನದ್ಧಾ ವೈ ತದ್ಯದಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನತಿ ಚತುರ್ಥಮಸ್ತಿ ವಾ ನ ವಾನದ್ಧೋ ತದ್ಯತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ತಸ್ಮಾತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಚತುರ್ಥಮ್ - ೧।೨।೪।[೨೧]##೧।೨।೫
ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತತೋ ದೇವಾ ಅನುವ್ಯಮಿವಾಸುರಥ ಹಾಸುರಾ ಮೇನಿರೇಽಸ್ಮಾಕಮೇವೇದಂ ಖಲು ಭುವನಮಿತಿ - ೧।೨।೫।[೧]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಹನ್ತೇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ವಿಭಜಾಮಹೈ ತಾಂ ವಿಭಜ್ಯೋಪಜೀವಾಮೇತಿ ತಾಮೌಕ್ಷ್ಣೈಶ್ಚರ್ಮಭಿಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಞ್ಚೋ ವಿಭಜಮಾನಾ ಅಭೀಯುಃ - ೧।೨।೫।[೨]

ತದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಶುಶ್ರುವುಃ । ವಿಭಜನ್ತೇ ಹ ವಾ ಇಮಾಮಸುರಾಃ ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರೇತ ತದೇಷ್ಯಾಮೋ ಯತ್ರೇಮಾಮಸುರಾ ವಿಭಜನ್ತೇ ಕೇ ತತಃ ಸ್ಯಾಮ ಯದಸ್ಯೈ ನ ಭಜೇಮಹೀತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಮೇವ ವಿಷ್ಣುಂ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯೇಯುಃ - ೧।೨।೫।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಅನು ನೋಽಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಾಭಜತಾಸ್ತ್ವೇವ ನೋಽಪ್ಯಸ್ಯಾಂ ಭಾಗ ಇತಿ ತೇ ಹಾಸುರಾ ಅಸೂಯನ್ತ ಇವೋಚುರ್ಯಾವದೇವೈಷ ವಿಷ್ಣುರಭಿಶೇತೇ ತಾವದ್ವೋ ದದ್ಮ ಇತಿ - ೧।೨।೫।[೪]

ವಾಮನೋ ಹ ವಿಷ್ಣುರಾಸ । ತದ್ದೇವಾ ನ ಜಿಹೀಡಿರೇ ಮಹದ್ವೈ ನೋಽದುರ್ಯೇ ನೋ ಯಜ್ಞಸಂಮಿತಮದುರಿತಿ - ೧।೨।೫।[೫]

ತೇ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ವಿಷ್ಣುಂ ನಿಪಾದ್ಯ । ಚ್ಛನ್ದೋಭಿರಭಿತಃ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣನ್ಗಾಯತ್ರೇಣ ತ್ವಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ದಕ್ಷಿಣತಸ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ತ್ವಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ಪಶ್ಚಾಜ್ಜಾಗತೇನ ತ್ವಾ
ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾಮೀತ್ಯುತ್ತರತಃ - ೧।೨।೫।[೬]

ತಂ ಛನ್ದೋಭಿರಭಿತಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯ । ಅಗ್ನಿಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸಮಾಧಾಯ ತೇನಾರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಸ್ತೇನೇಮಾಂ ಸರ್ವಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಸಮವಿನ್ದನ್ತ ತದ್ಯದೇನೇನೇಮಾಂ ಸರ್ವಾಂ ಸಮವಿನ್ದನ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ವೇದಿರ್ನಾಮ ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಯಾವತೀ ವೇದಿಸ್ತಾವತೀ ಪೃಥಿವೀತ್ಯೇತಯಾ ಹೀಮಾಂ ಸರ್ವಾಂ ಸಮವಿನ್ದನ್ತೈವಂ ಹ ವಾ ಇಮಾಂ ಸರ್ವಾಂ ಸಪತ್ನಾನಾಂ ಸಮ್ವೃಙ್ಕ್ತೇ ನಿರ್ಭಜತ್ಯಸ್ಯೈ ಸಪತ್ನಾನ್ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೨।೫।[೭]

ಸೋಽಯಂ ವಿಷ್ಣುರ್ಗ್ಲಾನಃ । ಛನ್ದೋಭಿರಭಿತಃ ಪರಿಗೃಹೀತೋಽಗ್ನಿಃ ಪುರಸ್ತಾನ್ನಾಪಕ್ರಮಣಮಾಸ ಸ
ತತ ಏವೌಷಧೀನಾಂ ಮೂಲಾನ್ಯುಪಮುಮ್ಲೋಚ - ೧।೨।೫।[[೮]]

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ಕ್ವ ನು ವಿಷ್ಣುರಭೂತ್ಕ್ವ ನು ಯಜ್ಞೋಽಭೂದಿತಿ ತೇ ಹೋಚುಶ್ಛನ್ದೋಭಿರಭಿತಃ ಪರಿಗೃಹೀತೋಽಗ್ನಿಃ ಪುರಸ್ತಾನ್ನಾಪಕ್ರಮಣಮಸ್ತ್ಯತ್ರೈವಾನ್ವಿಚ್ಛತೇತಿ ತಂ ಖನನ್ತ ಇವಾನ್ವೀಷುಸ್ತಂ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲೇಽನ್ವವಿನ್ದಂಸ್ತಮ್ಮಾತ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾ ವೇದಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತದು ಹಾಪಿ ಪಾಞ್ಚಿಸ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಾಮೇವ ಸೌಮ್ಯಸ್ಯಾಧ್ವರಸ್ಯ ವೇದಿಂ ಚಕ್ರೇ - ೧।೨।೫।[೯]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಓಷಧೀನಾಂ ವೈ ಸ ಮೂಲಾನ್ಯುಪಾಮ್ಲೋಚತ್ತಸ್ಮಾದೋಷಧೀನಾಮೇವ ಮೂಲಾನ್ಯುಚ್ಛೇತ್ತವೈ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯನ್ನ್ವೇವಾತ್ರ ವಿಷ್ಣುಮನ್ವವಿನ್ದಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೇದಿರ್ನಾಮ - ೧।೨।೫।[೧೦]

ತಮನುವಿದ್ಯೋತ್ತರೇಣ ಪರಿಗ್ರಹೇಣ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣನ್ । ಸುಕ್ಷ್ಮಾ ಚಾಸಿ ಶಿವಾ ಚಾಸೀತಿ ದಕ್ಷಿಣತ ಇಮಾಮೇವೈತತ್ಪೃಥಿವೀಂ ಸಂವಿದ್ಯ ಸುಕ್ಷ್ಮಾಂ ಶಿವಾಮಕುರ್ವತ ಸ್ಯೋನಾ ಚಾಸಿ ಸುಷದಾ ಚಾಸೀತಿ ಪಶ್ಚಾದಿಮಾಮೇವೈತತ್ಪೃಥಿವೀಂ ಸಂವಿದ್ಯ ಸ್ಯೋನಾಂ ಸುಷದಾಮಕುರ್ವತೋರ್ಜಸ್ವತೀ ಚಾಸಿ ಪಯಸ್ವತೀ ಚೇತ್ಯುತ್ತರತ ಇಮಾಮೇವೈತತ್ಪೃಥಿವೀಂ ಸಂವಿದ್ಯ ರಸವತೀಮುಪಜೀವನೀಯಾಮಕುರ್ವತ - ೧।೨।೫।[೧೧]

ಸ ವೈ ತ್ರಿಃ ಪೂರ್ವಂ ಪರಿಗ್ರಹಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ತ್ರಿರುತ್ತರಂ ತತ್ಷಟ್ಕೃತ್ವಃ ಷಡ್ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತಮೇವೈತತ್ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೨।೫।[೧೨]

ಷಡ್ಭಿರ್ವ್ಯಾಹೃತಿಭಿಃ । ಪೂರ್ವಂ ಪರಿಗ್ರಹಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಷಡ್ಭಿರುತ್ತರಂ ತದ್ದ್ವಾದಶ ಕೃತ್ವೋ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತಮೇವೈತತ್ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೨।೫।[೧೩]

ವ್ಯಾಮಮಾತ್ರೀ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹುಃ । ಏತಾವಾನ್ವೈ ಪುರುಷಃ ಪುರುಷಸಂಮಿತ ಹಿ ತ್ರ್ಯರತ್ನಿಃ ಪ್ರಾಚೀ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞೋ ನಾತ್ರ ಮಾತ್ರಾಸ್ತಿ ಯಾವತೀಮೇವ ಸ್ವಯಂ ಮನಸಾ ಮನ್ಯೇತ ತಾವತೀಂ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೧।೨।೫।[೧೪]

ಅಭಿತೋಽಗ್ನಿಮಂಸಾ ಉನ್ನಯತಿ । ಯೋಷಾ ವೈ ವೇದಿರ್ವೃಷಾಗ್ನಿಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ವೈ ಯೋಷಾ ವೃಷಾಣಂ ಶೇತೇ
ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದಭಿತೋಽಗ್ನಿಮಂಸಾ ಉನ್ನಯತಿ - ೧।೨।೫।[೧೫]

ಸಾ ವೈ ಪಶ್ಚಾದ್ವರೀಯಸೀ ಸ್ಯಾತ್ । ಮಧ್ಯೇ ಸಂಹ್ವಾರಿತಾ ಪುನಃ ಪುರಸ್ತಾದುರ್ವ್ಯೇವಮಿವ ಹಿ ಯೋಷಾಮ್
ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ ಪೃಥುಶ್ರೋಣಿರ್ವಿಮೃಷ್ಟಾನ್ತರಾಂಸಾ ಮಧ್ಯೇ ಸಂಗ್ರಾಹ್ಯೇತಿ ಜುಷ್ಟಾಮೇವೈನಾಮೇತದ್ದೇವೇಭ್ಯಃ ಕರೋತಿ - ೧।೨।೫।[೧೬]

ಸಾ ವೈ ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರವಣಾ ಸ್ಯಾತ್ । ಪ್ರಾಚೀ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ದಿಗಥೋ ಉದಕ್ಪ್ರವಣೋದೀಚೀ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ
ದಿಗ್ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪುರೀಷಂ ಪ್ರತ್ಯುದೂಹತ್ಯೇಷಾ ವೈ ದಿಕ್ಪಿತೄಣಾಂ ಸಾ ಯದ್ದಕ್ಷಿಣಾಪ್ರವಣಾ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಹ ಯಜಮಾನೋಽಮುಂ ಲೋಕಮಿಯಾತ್ತಥೋ ಹ ಯಜಮಾನೋ ಜ್ಯೋಗ್ಜೀವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪುರೀಷಂ ಪ್ರತ್ಯುದೂಹತಿ ಪುರೀಷವತೀಂ ಕುರ್ವೀತ ಪಶವೋ ವೈ ಪುರೀಷಮ್ಪಶುಮತೀಮೇವೈನಾಮೇತತ್ಕುರುತೇ - ೧।೨।೫।[೧೭]

ತಾಂ ಪ್ರತಿಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ದೇವಾ ಹ ವೈ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ಸಂನಿಧಾಸ್ಯನ್ತಸ್ತೇ ಹೋಚುರ್ಹನ್ತ ಯದಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅನಾಮೃತಂ ದೇವಯಜನಂ ತಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ನಿದಧಾಮಹೈ ಸ ಯದಿ ನ ಇತೋಽಸುರಾ ಜಯೇಯುಸ್ತತ ಏವಾರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಃ ಪುನರಭಿಭವೇಮೇತಿ ಸ ಯದಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅನಾಮೃತಂ ದೇವಯಜನಮಾಸೀತ್ತಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ನ್ಯದಧತ ತದೇತಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ಕೃಷ್ಣಂ ತಸ್ಮಾದಾಹುಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸ್ಯಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ದೇವಯಜನಮಿತ್ಯಪಿ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಸ್ಮಿನ್ದೇವಯಜನ ಇಷ್ಟಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಪ್ರತಿಮಾರ್ಷ್ಟಿ - ೧।೨।೫।[೧೮]

ಸ ಪ್ರತಿಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಪುರಾ ಕ್ರೂರಸ್ಯ ವಿಸೃಪೋ ವಿರಪ್ಶಿನ್ನಿತಿ ಸಂಗ್ರಾಮೋ ವೈ ಕ್ರೂರಂ ಸಂಗ್ರಾಮೇ ಹಿ ಕ್ರೂರಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಹತಃ ಪುರುಷೋ ಹತೋಽಶ್ವಃ ಶೇತೇ ಪುರಾ ಹ್ಯೇತತ್ಸಂಗ್ರಾಮಾನ್ನ್ಯದಧತ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪುರಾ ಕ್ರೂರಸ್ಯ ವಿಸೃಪೋ ವಿರಪ್ಶಿನ್ನಿತ್ಯುದಾದಾಯ ಪೃಥಿವೀಂ ಜೀವದಾನುಮಿತ್ಯುದಾದಾಯ ಹಿ ಯದಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಜೀವಮಾಸೀತ್ತಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ನ್ಯದಧತ ತಸ್ಮಾದಾಹೋದಾದಾಯ ಪೃಥಿವೀಂ ಜೀವದಾನುಮಿತಿ ಯಾಮೈರಯಂಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ಸ್ವಧಾಭಿರಿತಿ ಯಾಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಾದಧುರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಾಮು ಧೀರಾಸೋ ಅನುದಿಶ್ಯ ಯಜನ್ತ ಇತ್ಯೇತೇನೋ ಹ ತಾಮನುದಿಶ್ಯ ಯಜನ್ತೇಽಪಿ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಾಸ್ಮಿನ್ದೇವಯಜನ ಇಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೨।೫।[೧೯]

ಅಥಾಹ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಾಸಾದಯೇತಿ । ವಜ್ರೋ ವೈ ಸ್ಫ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ಚೇಮಂ ಪುರಾ ಯಜ್ಞಮಭ್ಯಜೂಗುಪತಾಂ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಪಸ್ತದ್ವಜ್ರಮೇವೈತದಭಿಗುಪ್ತ್ಯಾ ಆಸಾದಯತಿ ಸ ವಾ ಉಪರ್ಯುಪರ್ಯೇವ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀಷು ಧಾರ್ಯಮಾಣಾಸ್ವಥ ಸ್ಫ್ಯಮುದ್ಯಚ್ಛತ್ಯಥ ಯನ್ನಿಹಿತ ಏವ ಸ್ಫ್ಯೋ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಾಸಾದಯೇದ್ವಜ್ರೋ ಹ ಸಮೃಚ್ಛೇಯಾತಾಂ ತಥೋ ಹ ವಜ್ರೋ ನ ಸಮೃಚ್ಛೇತೇತಸ್ಮಾದುಪರ್ಯುಪರ್ಯೇವ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀಷು ಧಾರ್ಯಮಾಣಾಸ್ವಥ ಸ್ಫ್ಯಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ - ೧।೨।೫।[೨೦]

ಅಥೈತಾಂ ವಾಚಂ ವದತಿ । ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಾಸಾದಯೇಧ್ಮಂ ಬರ್ಹಿರುಪಸಾದಯ ಸ್ರುಚಃ ಸಮ್ಮೃಡ್ಢಿ ಪತ್ನೀಂ ಸಂನಹ್ಯಾಜ್ಯೇನೋದೇಹೀತಿ ಸಂಪ್ರೈಷ ಏವೈಷ ಸ ಯದಿ ಕಾಮಯೇತ ಬ್ರೂಯಾದೇತದ್ಯದ್ಯು ಕಾಮಯೇತಾಪಿ ನಾದ್ರಿಯೇತ ಸ್ವಯಮು ಹ್ಯೇವೈತದ್ವೇದೇದಮತಃ ಕರ್ಮ ಕರ್ತವ್ಯಮಿತಿ - ೧।೨।೫।[೨೧]

ಅಥೋದಞ್ಚಂ ಸ್ಫ್ಯಂ ಪ್ರಹರತಿ । ಅಮುಷ್ಮೈ ತ್ವಾ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಹರಾಮೀತಿ ಯದ್ಯಭಿಚರೇದ್ವಜ್ರೋ ವೈ ಸ್ಫ್ಯ ಸ್ತೃಣುತೇ ಹೈವೈನೇನ - ೧।೨।೫।[೨೨]

ಅಥ ಪಾಣೀ ಅವನೇನಿಕ್ತೇ । ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯೈ ಕ್ರೂರಮಭೂತ್ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾ ಏತದಹಾರ್ಷೀತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಣೀ
ಅವನೇನಿಕ್ತೇ - ೧।೨।೫।[೨೩]

ಸ ಯೇ ಹಾಗ್ರ ಈಜಿರೇ । ತೇ ಹ ಸ್ಮಾವಮರ್ಶ ಯಜನ್ತೇ ತೇ ಪಾಪೀಯಾಂಸ ಆಸುರಥ ಯೇ ನೇಜಿರೇ ತೇ
ಶ್ರೇಯಾಂಸ ಆಸುಸ್ತತೋಽಶ್ರದ್ಧಾ ಮನುಷ್ಯಾನ್ವಿವೇದ ಯೇ ಯಜನ್ತೇ ಪಾಪೀಯಾಂಸಸ್ತೇ ಭವನ್ತಿ ಯ ಉ ನ
ಯಜನ್ತೇ ಶ್ರೇಯಾಂಸಸ್ತೇ ಭವನ್ತೀತಿ ತತ ಇತೋ ದೇವಾನ್ಹವಿರ್ನ ಜಗಾಮೇತಃ ಪ್ರದಾನಾದ್ಧಿ ದೇವಾ
ಉಪಜೀವನ್ತಿ - ೧।೨।೫।[೨೪]

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ಬೃಹಸ್ಪತಿಮಾಙ್ಗಿರಸಮಶ್ರದ್ಧಾ ವೈ ಮನುಷ್ಯಾನವಿದತ್ತೇಭ್ಯೋ ವಿಧೇಹಿ ಯಜ್ಞಮಿತಿ ಸ ಹೇತ್ಯೋವಾಚ ಬೃಹಸ್ಪತಿರಾಙ್ಗಿರಸಃ ಕಥಾ ನ ಯಜಧ್ವ ಇತಿ ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಿಂ ಕಾಮ್ಯಾ ಯಜೇಮಹಿ ಯೇ ಯಜನ್ತೇ ಪಾಪೀಯಾಂಸಸ್ತೇ ಭವನ್ತಿ ಯ ಉ ನ ಯಜನ್ತೇ ಶ್ರೇಯಾಂಸಸ್ತೇ ಭವನ್ತೀತಿ - ೧।೨।೫।[೨೫]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಬೃಹಸ್ಪತಿರಾಙ್ಗಿರಸೋ ಯದ್ವೈ ಶುಶ್ರುಮ ದೇವಾನಾಂ ಪರಿಷೂತಂ ತದೇಷ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಯಚ್ಛೃತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಕೢಪ್ತಾ ವೇದಿಸ್ತೇನಾವಮರ್ಶಮಚಾರಿಷ್ಟ ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಪೀಯಾಂಸೋಽಭೂತ್ತೇನಾನವಮರ್ಶ ಯಜಧ್ವಂ ತಥಾ ಶ್ರೇಯಾಂಸೋ ಭವಿಷ್ಯಥೇತ್ಯಾ ಕಿಯತ ಇತ್ಯಾ ಬರ್ಹಿಷಸ್ತರಣಾದಿತಿ ಬರ್ಹಿಷಾ ಹ ವೈ ಖಲ್ವೇಷಾ ಶಾಮ್ಯತಿ ಸ ಯದಿ ಪುರಾ ಬರ್ಹಿಷಸ್ತರಣಾತ್ಕಿಂಚಿದಾಪದ್ಯೇತ ಬರ್ಹಿರೇವ ತತ್ಸ್ತೃಣನ್ನಪಾಸ್ಯೇದಥ ಯದಾ ಬರ್ಹಿ ಸ್ತೃಣನ್ತ್ಯಪಿ ಪದಾಭಿತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನನವಮರ್ಶಂ ಯಜತೇ ಶ್ರೇಯಾನ್ಹೈವ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದನವಮರ್ಶಮೇವ ಯಜೇತ - ೧।೨।೫।[೨೬]##೧।೩।೧ ಅಥ ದ್ರವ್ಯಸಂಸ್ಕಾರಾಃ
ಸ ವೈ ಸ್ರುಚಃ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ತದ್ಯತ್ಸ್ರುಚಃ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಯಥಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಚರಣಂ ತದ್ವಾ ಅನು ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಪರಿವೇಷಣಮುಪಕೢಪ್ತಂ ಭವತಿ - ೧।೩।೧।[೧]

ಅಥ ಪಾತ್ರಾಣಿ ನಿರ್ಣೇನಿಜತಿ । ತೈರ್ನಿರ್ಣಿಜ್ಯ ಪರಿವೇವಿಷತ್ಯೇವಂ ವಾ ಏಷ ದೇವಾನಾಂ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಯಚ್ಛೃತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಕೢಪ್ತಾ ವೇದಿಸ್ತೇಷಾಮೇತಾನ್ಯೇವ ಪಾತ್ರಾಣಿ ಯತ್ಸ್ರುಚಃ - ೧।೩।೧।[೨]

ಸ ಯತ್ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ನಿರ್ಣೇನೇಕ್ತ್ಯೇವೈನಾ ಏತನ್ನಿರ್ಣಿಕ್ತಾಭಿಃ ಪ್ರಚರಾಣೀತಿ ತದ್ವೈ ದ್ವಯೇನೈವ ದೇವೇಭ್ಯೋ ನಿರ್ಣೇನಿಜತ್ಯೇಕೇನ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋಽದ್ಭಿಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಪೋ ಹಿ ಕುಶಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಯಜುರೇಕೇನೈವ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋಽದ್ಭಿರೇವೈವಮ್ವೇತನ್ನಾನಾ ಭವತಿ - ೧।೩।೧।[೩]

ಅಥ ಸ್ರುವಮಾದತ್ತೇ । ತಂ ಪ್ರತಪತಿ ಪ್ರತ್ಯುಷ್ಟಂ ರಕ್ಷಃ ಪ್ರತ್ಯುಷ್ಟಾ ಅರಾತಯೋ ನಿಷ್ಟಪ್ತಂ ರಕ್ಷೋ ನಿಷ್ಟಪ್ತಾ ಅರಾತಯ ಇತಿ ವಾ - ೧।೩।೧।[೪]

ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಂಗಾದ್ ಬಿಭಯಾಂಚಕ್ರುಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಮುಖಾದೇವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತಿ - ೧।೩।೧।[೫]

ಸ ವಾ ಇತ್ಯಗ್ರೈರನ್ತರತಃ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಅನಿಶಿತೋಽಸಿ ಸಪತ್ನಕ್ಷಿದಿತಿ ಯಥಾನುಪರತೋ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಸಪತ್ನಾನ್ಕ್ಷಿಣುಯಾದೇವಮೇತದಾಹ ವಾಜಿನಂ ತ್ವಾ ವಾಜೇಧ್ಯಾಯೈ ಸಮ್ಮಾರ್ಜ್ಮೀತಿ ಯಜ್ಞಿಯಂ ತ್ವಾ ಯಜ್ಞಾಯ ಸಮ್ಮಾರ್ಜ್ಮೀತ್ಯೇವೈತದಾಹೈತೇನೈವ ಸರ್ವಾಃ ಸ್ರುಚಃ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ವಾಜಿನೀಂ ತ್ವೇತಿ ಸ್ರುಚಂ ತೂಷ್ಣೀಂ ಪ್ರಾಶಿತ್ರಹರಣಂ - ೧।೩।೧।[೬]

ಸ ವಾ ಇತ್ಯಗ್ರೈರನ್ತರತಃ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟೀತಿ । ಮೂಲೈರ್ಬಾಹ್ಯತ ಇತೀವ ವಾ ಅಯಂ ಪ್ರಾಣ ಇತೀವೋದಾನಃ
ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವೈತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿತೀವೇಮಾನಿ ಲೋಮಾನೀತೀವೇಮಾನಿ - ೧।೩।೧।[೭]

ಸ ವೈ ಸಮ್ಮೃಜ್ಯ ಸಮ್ಮೃಜ್ಯ ಪ್ರತಪ್ಯ ಪ್ರತಪ್ಯ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಯಥಾವಮರ್ಶಂ ನಿರ್ಣಿಜ್ಯಾನವಮರ್ಶಮುತ್ತಮಂ ಪರಿಕ್ಷಾಲಯೇದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತಪ್ಯ ಪ್ರತಪ್ಯ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೧।೩।೧।[೮]

ಸ ವೈ ಸ್ರುವಮೇವಾಗ್ರೇ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಅಥೇತರಾಃ ಸ್ರುಚೋ ಯೋಷಾ ವೈ ಸ್ರುಗ್ವೃಷಾ ಸ್ರುವಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಪಿ ಬಹ್ವ್ಯ ಇವ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸಾರ್ಧಂ ಯನ್ತಿ ಯ ಏವ ತಾಸ್ವಪಿ ಕುಮಾರಕ ಇವ ಪುಮಾನ್ಭವತಿ ಸ ಏವ ತತ್ರ ಪ್ರಥಮ ಏತ್ಯನೂಚ್ಯ ಇತರಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ರುವಮೇವಾಗ್ರೇ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಥೇತರಾಃ ಸ್ರುಚಃ - ೧।೩।೧।[೯]

ಸ ವೈ ತಥೈವ ಸಮ್ಮೃಜ್ಯಾತ್ । ಯಥಾಗ್ನಿಂ ನಾಭಿವ್ಯುಕ್ಷೇದ್ಯಥಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಶನಮಾಹರಿಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ತಂ ಪಾತ್ರನಿರ್ಣೇಜನೇನಾಭಿವ್ಯುಕ್ಷೇದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದು ತಥೈವ ಸಮ್ಮೃಜ್ಯಾದ್ಯಥಾಗ್ನಿಂ ನಾಭಿವ್ಯುಕ್ಷೇತ್ಪ್ರಾಙಿವೈವೋತ್ಕ್ರಮ್ಯ - ೧।೩।೧।[೧೦]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಸ್ರುಕ್ಸಮ್ಮಾರ್ಜನಾನ್ಯಗ್ನಾವಭ್ಯಾದಧತಿ ವೇದಸ್ಯಾಹಾಭೂವನ್ತ್ಸ್ರುಚ ಏಭಿಃ ಸಮಮಾರ್ಜಿಷುರಿದಂ ವೈ ಕಿಂಚಿದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನೇದಿದಂ ಬಹ್ಮಾ ಅಶನಮಾಹರೇತ್ತಮ್ಪಾತ್ರನಿರ್ಣೇಜನಂ ಪಾಯಯೇದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದು ಪರಾಸ್ಯೇದೇವೈತಾನಿ - ೧।೩।೧।[೧೧]

ಅಥ ಪತ್ನೀಂ ಸಂನಹ್ಯತಿ । ಜಘನಾರ್ಧೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯತ್ಪತ್ನೀ ಪ್ರಾಙ್ಮೇ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯಮಾನೋ ಯಾದಿತಿ ಯುನಕ್ತ್ಯೇವೈನಾಮೇತದ್ಯುಕ್ತಾ ಮೇ ಯಜ್ಞಮನ್ವಾಸಾತಾ ಇತಿ - ೧।೩।೧।[೧೨]

ಯೋಕ್ತ್ರೇಣ ಸಂನಹ್ಯತಿ । ಯೋಕ್ತ್ರೇಣ ಹಿ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತ್ಯಸ್ತಿ ವೈ ಪತ್ನ್ಯಾ ಅಮೇಧ್ಯಂ ಯದವಾಚೀನಂ ನಾಭೇರಥೈತದಾಜ್ಯಮವೇಕ್ಷಿಷ್ಯಮಾಣಾ ಭವತಿ ತದೇವಾಸ್ಯಾ ಏತದ್ಯೋಕ್ತ್ರೇಣಾನ್ತರ್ದಧಾತ್ಯಥ ಮೇಧ್ಯೇನೈವೋತ್ತರಾರ್ಧೇನಾಜ್ಯಮವೇಕ್ಷತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪತ್ನೀಂ ಸಂನಹ್ಯತಿ - ೧।೩।೧।[೧೩]

ಸ ವಾ ಅಭಿವಾಸಃ ಸಂನಹ್ಯತಿ । ಓಷಧಯೋ ವೈ ವಾಸೋ ವರುಣ್ಯಾ ರಜ್ಜುಸ್ತದೋಷಧೀರೇವೈತದನ್ತರ್ದಧಾತಿ ತಥೋ ಹೈನಾಮೇಷಾ ವರುಣ್ಯಾ ರಜ್ಜುರ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಭಿವಾಸಃ ಸಂನಹ್ಯತಿ - ೧।೩।೧।[೧೪]

ಸ ಸಂನಹ್ಯತಿ । ಅದಿತ್ಯೈ ರಾಸ್ನಾಸೀತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಃ ಸೇಯಂ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನ್ಯೇಷಾ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಪತ್ನೀ ಭವತಿ ತದಸ್ಯಾ ಏತದ್ರಾಸ್ನಾಮೇವ ಕರೋತಿ ನ ರಜ್ಜುಂ ಹಿರೋ ವೈ ರಾಸ್ನಾ ತಾಮೇವಾಸ್ಯಾ ಏತತ್ಕರೋತಿ - ೧।೩।೧।[೧೫]

ಸ ವೈ ನ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ । ವರುಣ್ಯೋ ವೈ ಗ್ರನ್ಥಿರ್ವರುಣೋ ಹ ಪತ್ನೀಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಯದ್ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕರೋತಿ - ೧।೩।೧।[೧೬]

ಊರ್ಧ್ವಮೇವೋದ್ಗೂಹತಿ । ವಿಷ್ಣೋರ್ವೇಷ್ಯೋಽಸೀತಿ ಸಾ ವೈ ನ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಚೀ ದೇವಾನಾಂ ಯಜ್ಞಮನ್ವಾಸೀತೇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಃ ಸೇಯಂ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀ ಸಾ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಚೀ ದೇವಾನಾಂ ಯಜ್ಞಮನ್ವಾಸ್ತೇ ತದ್ಧೇಮಾಮಭ್ಯಾರೋಹೇತ್ಸಾ ಪತ್ನೀ ಕ್ಷಿಪ್ರೇಽಮುಂ ಲೋಕಮಿಯಾತ್ತಥೋ ಹ ಪತ್ನೀ ಜ್ಯೋಗ್ಜೀವತಿ ತದಸ್ಯಾ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇ ತಥೋ ಹೈನಾಮಿಯಂ ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದು ದಕ್ಷಿಣತ ಇವೈವಾನ್ವಾಸೀತ - ೧।೩।೧।[೧೭]

ಅಥಾಜ್ಯಮವೇಕ್ಷತೇ । ಯೋಷಾ ವೈ ಪತ್ನೀ ರೇತ ಆಜ್ಯಂ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದಾಜ್ಯಮವೇಕ್ಷತೇ- ೧।೩।೧।[೧೮]

ಸಾವೇಕ್ಷತೇ । ಽದಬ್ಧೇನ ತ್ವಾ ಚಕ್ಷುಷಾವಪಶ್ಯಾಮೀತ್ಯನಾರ್ತ್ತೇನ ತ್ವಾ ಚಕ್ಷುಷಾವಪಶ್ಯಾಮೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಅಗ್ನೇರ್ಜಿಹ್ವಾಸೀತಿ ಯದಾ ವಾ ಏತದಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತ್ಯಥಾಗ್ನೇರ್ಜಿಹ್ವಾ ಇವೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನೇರ್ಜಿಹ್ವಾಸೀತಿ ಸುಹೂರ್ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಾಧು ದೇವೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಧಾಮ್ನೇ ಧಾಮ್ನೇ ಮೇ ಭವ ಯಜುಷೇ ಯಜುಷ ಇತಿ ಸರ್ವಸ್ಮೈ ಮೇ ಯಜ್ಞಾಯೈಧೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೩।೧।[೧೯]

ಅಥಾಜ್ಯಮಾದಾಯ ಪ್ರಾಙುದಾಹರತಿ । ತದಾಹವನೀಯೇಽಧಿಶ್ರಯತಿ ಯಸ್ಯಾಹವನೀಯೇ ಹವೀಂಷಿ ಶ್ರಪಯನ್ತಿ ಸರ್ವೋ ಮೇ ಯಜ್ಞ ಆಹವನೀಯೇ ಶೃತೋಽಸದಿತ್ಯಥ ಯದಮುತ್ರಾಗ್ರೇಽಧಿಶ್ರಯತಿ ಪತ್ನೀಂ ಹ್ಯವಕಾಶಯಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ ನ ಹಿ ತದವಕಲ್ಪತೇ ಯತ್ಸಾಮಿ ಪ್ರತ್ಯಗ್ಘರೇತ್ಪತ್ನೀಮವಕಾಶಯಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯಥ ಯತ್ಪತ್ನೀಂ ನಾವಕಾಶಯೇದನ್ತರಿಯಾದ್ಧ ಯಜ್ಞಾತ್ಪತ್ನೀಂ ತಥೋ ಹ ಯಜ್ಞಾತ್ಪತ್ನೀಂ ನಾನ್ತರೇತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸಾರ್ಧಮೇವ ವಿಲಾಪ್ಯ ಪ್ರಾಗುದಾಹರತ್ಯವಕಾಶ್ಯ ಪತ್ನೀಂ ಯಸ್ಯೋ ಪತ್ನೀ ನ ಭವತ್ಯಗ್ರ ಏವ ತಸ್ಯಾಹವನೀಯೇಽಧಿಶ್ರಯತಿ ತತ್ತತ ಆದತ್ತೇ ತದನ್ತರ್ವೇದ್ಯಾಸಾದಯತಿ - ೧।೩।೧।[೨೦]

ತದಾಹುಃ । ನಾನ್ತರ್ವೇದ್ಯಾ ಸಾದಯೇದತೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತ್ಯವಸಭಾ ಅಹ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀಃ ಕರೋತಿ ಪರಃ ಪುಂಸೋ ಹಾಸ್ಯ ಪತ್ನೀ ಭವತೀತಿ ತದು ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಯಥಾದಿಷ್ಟಂ ಪತ್ನ್ಯಾ ಅಸ್ತು ಕಸ್ತದಾದ್ರಿಯೇತ ಯತ್ಪರಃ ಪುಂಸಾ ವಾ ಪತ್ನೀ ಸ್ಯಾದ್ಯಥಾ ವಾ ಯಜ್ಞೋ ವೇದಿರ್ಯಜ್ಞ ಆಜ್ಯಂ ಯಜ್ಞಾದ್ಯಜ್ಞ ನಿರ್ಮಿಮಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರ್ವೇದ್ಯೇವಾಸಾದಯೇತ್ - ೧।೩।೧।[೨೧]

ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀಷು ಪವಿತ್ರೇ ಭವತಃ । ತೇ ತತ ಆದತ್ತೇ ತಾಭ್ಯಾಮಾಜ್ಯಮುತ್ಪುನಾತ್ಯೇಕೋ ವಾ ಉತ್ಪವನಸ್ಯ ಬನ್ಧುರ್ಮೇಧ್ಯಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ - ೧।೩।೧।[೨೨]

ಸ ಉತ್ಪುನಾತಿ । ಸವಿತುಸ್ತ್ವಾ ಪ್ರಸವ ಉತ್ಪುನಾಮ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪವಿತ್ರೇಣ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರಿತಿ ಸೋ
ಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ - ೧।೩।೧।[೨೩]

ಅಥಾಜ್ಯಲಿಪ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪವಿತ್ರಾಭ್ಯಮ್ । ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರುತ್ಪುನಾತಿ ಸವಿತುರ್ವಃ ಪ್ರಸವ ಉತ್ಪುನಾಮ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪವಿತ್ರೇಣ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿಃ ಇತಿ। ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ। ತದ್ಯದಾಜ್ಯಲಿಪ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪವಿತ್ರಾಭ್ಯಾಮ್ । ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರುತ್ಪುನಾತಿ ತದಪ್ಸು ಪಯೋ ದಧಾತಿ ತದಿದಮಪ್ಸು ಪಯೋ ಹಿತಮಿದಂ ಹಿ ಯದಾ ವರ್ಷತ್ಯಥೌಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಓಷಧೀರ್ಜಗ್ಧ್ವಾಪಃ ಪೀತ್ವಾ ತತ ಏಷ ರಸಃ ಸಮ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ರಸಸ್ಯೋ ಚೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ - ೧।೩।೧।[೨೪]

ಅಥಾಜ್ಯಮವೇಕ್ಷತೇ । ತದ್ಧೈಕೇ ಯಜಮಾನಮವಖ್ಯಾಪಯನ್ತಿ ತದು ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಕ್ಲ್ಯಃ ಕಥಂ ನು ನ ಸ್ವಯಮಧ್ವರ್ಯವೋ ಭವನ್ತಿ ಕಥಂ ಸ್ವಯಂ ನಾನ್ವಾಹುರ್ಯತ್ರ ಭೂಯಸ್ಯ ಇವಾಶಿಷಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಕಥಂ ನ್ವೇಷಾಮತ್ರೈವ ಶ್ರದ್ಧಾ ಭವತೀತಿ ಯಾಂ ವೈ ಕಾಂ ಚ ಯಜ್ಞ ಋತ್ವಿಜ ಆಶಿಷಮಾಶಾಸತೇ ಯಜಮಾನಸ್ಯೈವ ಸಾ ತಸ್ಮಾದಧ್ವರ್ಯುರೇವಾವೇಕ್ಷೇತ - ೧।೩।೧।[೨೫]

ಸೋಽವೇಕ್ಷತೇ । ಸತ್ಯಮ್ ವೈ ಚಕ್ಷುಃ ಸತ್ಯಂ ಹಿ ವೈ ಚಕ್ಷುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿದಾನೀಂ ದ್ವೌ ವಿವದಮಾನಾವೇಯಾತಾಮಹಮದರ್ಶಮಹಮಶ್ರೌಷಮಿತಿ ಯ ಏವ ಬ್ರೂಯಾದಹಮದರ್ಶಮಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏವ ಶ್ರದ್ದಧ್ಯಾಮ ತತ್ಸತ್ಯೇನೈವೈತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ - ೧।೩।೧।[೨೬]

ಸೋಽವೇಕ್ಷತೇ । ತೇಜೋಽಸಿ ಶುಕ್ರಮಸ್ಯಮೃತಮಸೀತಿ ಸ ಏಷ ಸತ್ಯ ಏವ ಮನ್ತ್ರಸ್ತೇಜೋ ಹ್ಯೇತಚ್ಛುಕ್ರಂ
ಹ್ಯೇತದಮೃತಂ ಹ್ಯೇತತ್ತತ್ಸತ್ಯೇನೈವೈತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ - ೧।೩।೧।[೨೭]##೧।೩।೨ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪುರುಷತಾದಾಮ್ಯಮ್
ಪುರುಷೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ । ಪುರುಷಸ್ತೇನ ಯಜ್ಞೋ ಯದೇನಂ ಪುರುಷಸ್ತನುತ ಏಷ ವೈ ತಾಯಮಾನೋ ಯಾವಾನೇವ ಪುರುಷಸ್ತಾವಾನ್ವಿಧೀಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷೋ ಯಜ್ಞಃ - ೧।೩।೨।[೧]

ತಸ್ಯೇಯಮೇವ ಜುಹೂಃ । ಇಯಮುಪಭೃದಾತ್ಮೈವ ಧ್ರುವಾ ತದ್ವಾ ಆತ್ಮನ ಏವೇಮಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದು ಧ್ರುವಾಯಾ ಏವ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಭವತಿ- ೧।೩।೨।[೨]

ಪ್ರಾಣ ಏವ ಸ್ರುವಃ । ಸೋಽಯಂ ಪ್ರಾಣಃ ಸರ್ವಾಣ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯನುಸಂಚರತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸ್ರುವಃ ಸರ್ವಾ ಅನು ಸ್ರುಚಃ ಸಂಚರತಿ - ೧।೩।೨।[೩]

ತಸ್ಯಾಸಾವೇವ ದ್ಯೌರ್ಜುಹೂಃ । ಅಥೇದಮನ್ತರಿಕ್ಷಮುಪಭೃದಿಯಮೇವ ಧ್ರುವಾ ತದ್ವಾ ಅಸ್ಯಾ ಏವೇಮೇ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದು ಧ್ರುವಾಯಾ ಏವ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಭವತಿ - ೧।೩।೨।[೪]ಅಯಮೇವ ಸ್ರುವೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ । ಸೋಽಯಮಿಮಾನ್ತ್ಸರ್ವಾಂಲ್ಲೋಕಾನನುಪವತೇ ತಸ್ಮಾದು ಸ್ರುವಃ ಸರ್ವಾ ಅನು ಸ್ರುಚಃ ಸಂಚರತಿ - ೧।೩।೨।[೫]ಸ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯಮಾನೋ । ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತಾಯತ ಋತುಭ್ಯಶ್ಛನ್ದೋಭ್ಯೋ ಯದ್ಧವಿಸ್ತದ್ದೇವಾನಾಂ ಯತ್ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ಯತ್ಪುರೋಡಾಶಸ್ತತ್ತದಾದಿಶ್ಯ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಮುಷ್ಮೈ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತ್ಯೇವಮು ಹೈತೇಷಾಮ್ - ೧।೩।೨।[೬]

ಅಥ ಯಾನ್ಯಾಜ್ಯಾನಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ । ಋತುಭ್ಯಶ್ಚೈವ ತಾನಿ ಚ್ಛನ್ದೋಭ್ಯಶ್ಚ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ ತತ್ತದನಾದಿಶ್ಯಾಜ್ಯಸ್ಯೈವ ರೂಪೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ವೈ ಚತುರ್ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತಿ - ೧।೩।೨।[೭]

ಸ ಯಚ್ಚತುರ್ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಋತುಭ್ಯಸ್ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಯಾಜೇಭ್ಯೋ ಹಿ ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೃತವೋ ಹಿ
ಪ್ರಯಾಜಾಸ್ತತ್ತದನಾದಿಶ್ಯಾಜ್ಯಸ್ಯೈವ ರೂಪೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ವಸನ್ತಾಯ
ತ್ವಾ ಗ್ರೀಷ್ಮಾಯ ತ್ವೇತಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ತಸ್ಮಾದನಾದಿಶ್ಯಾಜ್ಯಸ್ಯೈವ ರೂಪೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೩।೨।[೮]

ಅಥ ಯದಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಚ್ಛನ್ದೋಭ್ಯಸ್ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯನುಯಾಜೇಭ್ಯೋ ಹಿ ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಹ್ಯನುಯಾಜಾಸ್ತತ್ತದನಾದಿಶ್ಯಾಜ್ಯಸ್ಯೈವ ರೂಪೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ತ್ವಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೇ ತ್ವೇತಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ತಸ್ಮಾದನಾದಿಶ್ಯಾಜ್ಯಸ್ಯೈವ ರೂಪೇಣ
ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೩।೨।[೯]

ಅಥ ಯಚ್ಚತುರ್ಧ್ರುವಾಯಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವಸ್ಮೈ ತದ್ಯಜ್ಞಾಯ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತತ್ತದನಾದಿಶ್ಯಾಜ್ಯಸ್ಯೈವ ರೂಪೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಕಸ್ಮಾ ಉ ಹ್ಯಾದಿಶೇದ್ಯತಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವ ದೇವತಾಭ್ಯೋಽವದ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದನಾದಿಶ್ಯಾಜ್ಯಸ್ಯೈವ ರೂಪೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೩।೨।[೧೦]

ಯಜಮಾನ ಏವ ಜುಹೂಮನು । ಯೋಽಸ್ಮಾ ಅರಾತೀಯತಿ ಸ ಉಪಭೃತಮನ್ವತ್ತೈವ ಜುಹೂಮನ್ವಾದ್ಯ ಉಪಭೃತಮನ್ವತ್ತೈವ ಜುಹೂರಾದ್ಯ ಉಪಭೃತ್ಸ ವೈ ಚತುರ್ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತಿ - ೧।೩।೨।[೧೧]

ಸ ಯಚ್ಚತುರ್ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅತ್ತಾರಮೇವೈತತ್ಪರಿಮಿತತರಂ ಕನೀಯಾಂಸಂ ಕರೋತ್ಯಥ ಯದಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಾದ್ಯಮೇವೈತದಪರಿಮಿತತರಂ ಭೂಯಾಂಸಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಧಿ ಸಮೃದ್ಧಂ ಯತ್ರಾತ್ತಾ ಕನೀಯಾನಾದ್ಯೋ ಭೂಯಾನ್ - ೧।೩।೨।[೧೨]

ಸ ವೈ ಚತುರ್ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣನ್ । ಭೂಯ ಆಜ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣನ್ಕನೀಯ ಆಜ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೩।೨।[೧೩]

ಸ ಯಚ್ಚತುರ್ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣನ್ । ಭೂಯ ಆಜ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯತ್ತಾರಮೇವೈತತ್ಪರಿಮಿತತರಂ ಕನೀಯಾಂಸಂ ಕುರ್ವಂಸ್ತಸ್ಮಿನ್ವೀರ್ಯಂ ಬಲಂ ದಧಾತ್ಯಥ ಯದಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣನ್ಕನೀಯ ಆಜ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಾದ್ಯಮೇವೈತದಪರಿಮಿತತರಂ ಭೂಯಾಂಸಂ ಕುರ್ವಂಸ್ತಮವೀರ್ಯಮಬಲೀಯಾಂಸಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದುತ ರಾಜಾಪಾರಾಂ ವಿಶಮ್ಪ್ರಾವಸಾಯಾಪ್ಯೇಕವೇಶ್ಮನೈವ ಜಿನಾತಿ ತ್ವದ್ಯಥಾ ತ್ವತ್ಕಾಮಯತೇ ತಥಾ ಸಚತ ಏತೇನೋ ಹ ತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜ್ಜುಹ್ವಾಂ ಭೂಯ ಆಜ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ಯಜ್ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಜುಹ್ವೈವ ತಜ್ಜುಹೋತಿ ಯದುಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಜುಹ್ವೈವ ತಜ್ಜುಹೋತಿ - ೧।೩।೨।[೧೪]

ತದಾಹುಃ । ಕಸ್ಮಾ ಉ ತರ್ಹ್ಯುಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಯದುಪಭೃತಾ ನ ಜುಹೋತೀತಿ ಸ ಯದ್ಧೋಪಭೃತಾ ಜುಹುಯಾತ್ಪೃಥಗ್ಘೈವೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ಯುರ್ನೈವಾತ್ತಾ ಸ್ಯಾನ್ನಾದ್ಯಃ ಸ್ಯಾದಥ ಯತ್ತಜ್ಜುಹ್ವೇವ ಸಮಾನೀಯ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ವಿಶಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯೈವ ವಶೇ ಸತಿ ವೈಶ್ಯಂ ಪಶವ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತೇಽಥ ಯತ್ತಜ್ಜುಹ್ವೇವ ಸಮಾನೀಯ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದೋತ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಕಾಮಯತೇಽಥಾಹ ವೈಶ್ಯ ಮಯಿ ಯತ್ತೇ ಪರೋ ನಿಹಿತಂ ತದಾಹರೇತಿ ತಂ ಜಿನಾತಿ ತ್ವದ್ಯಥಾ ತ್ವತ್ಕಾಮಯತೇ ತಥಾ ಸಚತ ಏತೇನೋ ಹ ತದ್ವೀರ್ಯೇಣ - ೧।೩।೨।[೧೫]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ । ಚ್ಛನ್ದೋಭ್ಯ ಆಜ್ಯಾನಿ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ ಸ ಯಚ್ಚತುರ್ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ
ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯದಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಜಗತೀಭ್ಯಾಂ ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯಚ್ಚತುರ್ಧ್ರುವಾಯಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯನುಷ್ಟುಭೇ ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಚೋ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮ್ಪ್ರಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ಧ್ರುವಾಯಾ ಏವ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಭವತೀಯಂ ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬಸ್ಯೈ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ಧ್ರುವಾಯಾ ಏವ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಭವತಿ - ೧।೩।೨।[೧೬]

ಸ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಧಾಮ ನಾಮಾಸಿ ಪ್ರಿಯಂ ದೇವಾನಾಮಿತ್ಯೇತದ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಿಯತಮಂ ಧಾಮ ಯದಾಜ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಧಾಮ ನಾಮಾಸಿ ಪ್ರಿಯಂ ದೇವಾನಾಮಿತ್ಯನಾಧೃಷ್ಟಂ ದೇವಯಜನಮಸೀತಿ ವಜ್ರೋ ಹ್ಯಾಜ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದಾಹಾನಾಧೃಷ್ಟಂ ದೇವಯಜನಮಸೀತಿ - ೧।೩।೨।[೧೭]

ಸ ಏತೇನ ಯಜುಷಾ । ಸಕೃಜ್ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತ್ರಿಸ್ತೂಷ್ಣೀಮೇತೇನೈವ ಯಜುಷಾ ಸಕೃದುಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಪ್ತ ಕೃತ್ವಸ್ತೂಷ್ಣೀಮೇತೇನೈವ ಯಜುಷಾ ಸಕೃದ್ಧ್ರುವಾಯಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತ್ರಿಸ್ತೂಷ್ಣೀಂ ತದಾಹುಸ್ತ್ರಿಸ್ತ್ರಿರೇವ ಯಜುಷಾ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞ ಇತಿ ತದು ನು ಸಕೃತ್ಸಕೃದೇವಾತ್ರೋ ಹ್ಯೇವ ತ್ರಿರ್ಗೃಹೀತಂ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ - ೧।೩।೨।[೧೮]

##೧।೩।೩ ಇಧ್ಮಾಬರ್ಹಿಷೋಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣಸ್ತರಣಪೂರ್ವಕಂ ಪರಿಧಿಪರಿಧಾನಮ್

ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇ । ಸ ಇಧ್ಮಮೇವಾಗ್ರೇ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ಕೃಷ್ಣೋಽಸ್ಯಾಖರೇಷ್ಠೋಽಗ್ನಯೇ
ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತಿ ತನ್ಮೇಧ್ಯಮೇವೈತದಗ್ನಯೇ ಕರೋತಿ - ೧।೩।೩।[೧]

ಅಥ ವೇದಿಂ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ವೇದಿರಸಿ ಬರ್ಹಿಷೇ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಾಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮಿ ತನ್ಮೇಧ್ಯಾಮೇವೈತದ್ಬರ್ಹಿಷೇ ಕರೋತಿ - ೧।೩।೩।[೨]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ಬರ್ಹಿಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ತತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಸಾದಯತಿ ತತ್ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ಬರ್ಹಿರಸಿ ಸ್ರುಗ್ಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮಿ ತನ್ಮೇಧ್ಯಮೇವೈತತ್ಸ್ರುಗ್ಭ್ಯಃ ಕರೋತಿ - ೧।೩।೩।[೩]

ಅಥ ಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ್ಯಃ ಪರಿಶಿಷ್ಯನ್ತೇ । ತಾಭಿರೋಷಧೀನಾಂ ಮೂಲಾನ್ಯುಪನಿನಯತ್ಯದಿತ್ಯೈ ವ್ಯುನ್ದನಮಸೀತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಸ್ತದಸ್ಯಾ ಏವೈತದೋಷಧೀನಾಂ ಮೂಲಾನ್ಯುಪೋನತ್ತಿ ತಾ ಇಮಾ ಆರ್ದ್ರಮೂಲಾ ಓಷಧಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಪಿ ಶುಷ್ಕಾಣ್ಯಗ್ರಾಣಿ ಭವನ್ತ್ಯಾರ್ದ್ರಾಣ್ಯೇವ ಮೂಲಾನಿ ಭವನ್ತಿ - ೧।೩।೩।[೪]

ಅಥ ವಿಸ್ರಂಸ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಿಮ್ । ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಸ್ತರಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವಿಷ್ಣೋ ಸ್ತುಪೋಽಸೀತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಸ್ಯೇಯಮೇವ ಶಿಖಾ ಸ್ತುಪ ಏತಾಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧ್ಯಯಂ ಸ್ತುಪಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೩।೩।[೫]

ಅಥ ಸಂನಹನಂ ವಿಸ್ರಂಸಯತಿ । ಪ್ರಕೢಪ್ತಂ ಹೈವಾಸ್ಯ ಸ್ತ್ರೀ ವಿಜಾಯತ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂನಹನಂ ವಿಸ್ರಂಸಯತಿ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ಶ್ರೋಣೌ ನಿದಧಾತಿ ನೀವಿರ್ಹೈವಾಸ್ಯೈಷಾ ದಕ್ಷಿಣತ ಇವ ಹೀಯಂ ನೀವಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ಶ್ರೋಣೌ ನಿದಧಾತಿ ತತ್ಪುನರಭಿಚ್ಛಾದಯತ್ಯಭಿಚ್ಛನ್ನೇವ ಹೀಯಂ ನೀವಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪುನರಭಿಚ್ಛಾದಯತಿ - ೧।೩।೩।[೬]

ಅಥ ಬರ್ಹಿ ಸ್ತೃಣಾತಿ । ಅಯಂ ವೈ ಸ್ತುಪಃ ಪ್ರಸ್ತರೋಽಥ ಯಾನ್ಯವಾಞ್ಚಿ ಲೋಮಾನಿ ತಾನ್ಯೇವಾಸ್ಯ ಯದಿತರಂ ಬರ್ಹಿಸ್ತಾನ್ಯೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬರ್ಹಿ ಸ್ತೃಣಾತಿ - ೧।೩।೩।[೭]

ಯೋಷಾ ವೈ ವೇದಿಃ । ತಾಮೇತದ್ದೇವಾಶ್ಚ ಪರ್ಯಾಸತೇ ಯೇ ಚೇಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶುಶ್ರುವಾಂಸೋಽನೂಚಾನಾಸ್ತೇಷ್ವೇವೈನಾಮೇತತ್ಪರ್ಯಾಸೀನೇಷ್ವನಗ್ನಾಂ ಕರೋತ್ಯನಗ್ನತಾಯಾ ಏವ ತಸ್ಮಾದ್ಬರ್ಹಿಸ್ತೃಣಾತಿ - ೧।೩।೩।[೮]

ಯಾವತೀ ವೈ ವೇದಿಃ । ತಾವತೀ ಪೃಥಿವ್ಯೋಷಧಯೋ ಬರ್ಹಿಸ್ತದಸ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಮೋಷಧೀರ್ದಧಾತಿ ತಾ ಇಮಾ ಅಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮೋಷಧಯಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಬರ್ಹಿ ಸ್ತೃಣಾತಿ - ೧।೩।೩।[೯]

ತದ್ವೈ ಬಹುಲಂ ಸ್ತೃಣೀಯಾದಿತ್ಯಾಹುಃ ಯತ್ರ ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಬಹುಲತಮಾ ಓಷಧಯಸ್ತದಸ್ಯಾ ಉಪಜೀವನೀಯತಮಂ ತಸ್ಮಾದ್ಬಹುಲಂ ಸ್ತೃಣೀಯಾದಿತಿ ತದ್ವೈ ತದಾಹರ್ತರ್ಯೇವಾಧಿ ತ್ರಿವೃತ್ಸ್ತೃಣಾತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞೋಽಥೋ ಅಪಿ ಪ್ರವರ್ಹಂ ಸ್ತೃಣೀಯಾತ್ಸ್ತೃಣನ್ತಿ ಬರ್ಹಿರಾನುಷಗಿತಿ ಹ್ಯೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮಧರಮೂಲಂ ಸ್ತೃಣಾತ್ಯಧರಮೂಲಾ ಇವ ಹೀಮಾ ಅಸ್ಯಾಮ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಮೋಷಧಯಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತಸ್ಮಾದಧರಮೂಲಂ ಸ್ತೃಣಾತಿ - ೧।೩।೩।[೧೦]

ಸ ಸ್ತೃಣಾತಿ । ಊರ್ಣಮ್ರದಸಂ ತ್ವಾ ಸ್ತೃಣಾಮಿ ಸ್ವಾಸಸ್ಥಾಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಾಧ್ವೀಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೋರ್ಣಮ್ರದಸಂ ತ್ವೇತಿ ಸ್ವಾಸಸ್ಥಾಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸ್ವಾಸದಾಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೩।೩।[೧೧]

ಅಥಾಗ್ನಿಂ ಕಲ್ಪಯತಿ । ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಹವನೀಯಃ ಪೂರ್ವೋಽರ್ಧೋ ವೈ ಶಿರಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಕಲ್ಪಯತ್ಯುಪರ್ಯುಪರಿ ಪ್ರಸ್ತರಂ ಧಾರಯಙ್ಕಲ್ಪಯತ್ಯಯಂ ವೈ ಸ್ತುಪಃ ಪ್ರಸ್ತರ ಏತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದುಪರ್ಯುಪರಿ ಪ್ರಸ್ತರಂ ಧಾರಯಙ್ಕಲ್ಪಯತಿ - ೧।೩।೩।[೧೨]

ಅಥ ಪರಿಧೀನ್ಪರಿದಧಾತಿ । ತದ್ಯತ್ಪರಿಧೀನ್ಪರಿದಧಾತಿ ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾ ಅಗ್ರೇಽಗ್ನಿಂ ಹೋತ್ರಾಯ ಪ್ರಾವೃಣತ ತದ್ಧೋವಾಚ ನ ವಾ ಅಹಮಿದಮುತ್ಸಹೇ ಯದ್ವೋ ಹೋತಾ ಸ್ಯಾಂ ಯದ್ವೋ ಹವ್ಯಂ ವಹೇಯಂ ತ್ರೀನ್ಪೂರ್ವಾನ್ಪ್ರಾವೃಢ್ವಂ ತೇ ಪ್ರಾಧನ್ವಿಷುಸ್ತಾನ್ನು ಮೇಽವಕಲ್ಪಯತಾಥ ವಾ ಅಹಮೇತದುತ್ಸಾಕ್ಷ್ಯೇ ಯದ್ವೋ ಹೋತಾ ಸ್ಯಾಂ ಯದ್ವೋ ಹವ್ಯಂ ವಹೇಯಮಿತಿ ತಥೇತಿ ತಾನಸ್ಮಾ ಏತಾನವಾಕಲ್ಪಯಂಸ್ತ ಏತೇ ಪರಿಧಯಃ - ೧।೩।೩।[೧೩]

ಸ ಹೋವಾಚ । ವಜ್ರೋ ವೈ ತಾನ್ವಷಟ್ಕಾರಃ ಪ್ರಾವೃಣಗ್ವಜ್ರಾದ್ವೈ ವಷಟ್ಕಾರಾದ್ಬಿಭೇಮಿ ಯನ್ಮಾ ವಜ್ರೋ ವಷಟ್ಕಾರೋ ನ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾದೇತೈರೇವ ಮಾ ಪರಿಧತ್ತ ತಥಾ ಮಾ ವಜ್ರೋ ವಷಟ್ಕಾರೋ ನ ಪ್ರವರ್ಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ತಥೇತಿ ತಮೇತೈಃ ಪರ್ಯದಧುಸ್ತಂ ನ ವಜ್ರೋ ವಷಟ್ಕಾರಃ ಪ್ರಾವೃಣಕ್ತದ್ವರ್ಮೈವೈತದಗ್ನಯೇ ನಹ್ಯತಿ ಯದೇತೈಃ ಪರಿದಧಾತಿ - ೧।೩।೩।[೧೪]

ತ ಉ ಹೈತ ಊಚುಃ । ಇದಮು ಚೇದಸ್ಮಾನ್ಯಜ್ಞೇ ಯುಙ್ಕ್ಥಾಸ್ತ್ವೇವಾಸ್ಮಾಕಮಪಿ ಯಜ್ಞೇ ಭಾಗ ಇತಿ - ೧।೩।೩।[೧೫]

ತಥೇತಿ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಯದ್ಬಹಿಷ್ಪರಿಧಿ ಸ್ಕನ್ತ್ಸ್ಯತಿ ತದ್ಯುಷ್ಮಾಸು ಹುತಮಥ ಯದ್ವ ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಹೋಷ್ಯನ್ತಿ ತದ್ವೋಽವಿಷ್ಯತೀತಿ ಸ ಯದಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತಿ ತದೇನಾನವತ್ಯಥ ಯದೇನಾನುಪರ್ಯುಪರಿ ಜುಹ್ವತಿ ತದೇನಾನವತ್ಯಥ ಯದ್ಬಹಿಷ್ಪರಿಧಿ ಸ್ಕನ್ದತಿ ತದೇತೇಷು ಹುತಂ ತಸ್ಮಾದು ಹ ನಾಗ ಇವ ಸ್ಕನ್ನಂ ಸ್ಯಾದಿಮಾಂ ವೈ ತೇ ಪ್ರಾವಿಶನ್ಯದ್ವಾ ಇದಂ ಕಿಂಚ ಸ್ಕನ್ದತ್ಯಸ್ಯಾಮೇವ ತತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೧।೩।೩।[೧೬]

ಸ ಸ್ಕನ್ನಮಭಿಮೃಶತಿ । ಭುವಪತಯೇ ಸ್ವಾಹಾ ಭುವನಪತಯೇ ಸ್ವಾಹಾ ಭೂತಾನಾಂ ಪತಯೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇತಾನಿ ವೈ ತೇಷಾಮಗ್ನೀನಾಂ ನಾಮಾನಿ ಯದ್ಭುವಪತಿರ್ಭುವನಪತಿರ್ಭೂತಾನಾಮ್ಪತಿಸ್ತದ್ಯಥಾ ವಷಟ್ಕೃತಂ ಹುತಮೇವಮಸ್ಯೈತೇಷ್ವಗ್ನಿಷು ಭವತಿ - ೧।೩।೩।[೧೭]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಇಧ್ಮಸ್ಯೈವೈತಾನ್ಪರಿಧೀನ್ಪರಿದಧಾತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದನವಕೢಪ್ತಾ ಹ ತಸ್ಯೈತೇ ಭವನ್ತಿ ಯಾನಿಧ್ಮಸ್ಯ ಪರಿದಧಾತ್ಯಭ್ಯಾಧಾನಾಯ ಹ್ಯೇವೇಧ್ಮಃ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಯೋ ಹೈವೈತೇಽವಕೢಪ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಯಸ್ಯೈತಾನನ್ಯಾನಾಹರನ್ತಿ ಪರಿಧಯ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ಯಾನೇವಾಹರೇಯುಃ - ೧।೩।೩।[೧೮]

ತೇ ವೈ ಪಾಲಾಶಾಃ ಸ್ಯುಃ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಪಲಾಶೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಿರಗ್ನಯೋ ಹಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಲಾಶಾಃ ಸ್ಯುಃ - ೧।೩।೩।[೧೯]

ಯದಿ ಪಾಲಾಶಾನ್ನ ವಿನ್ದೇತ್ । ಅಥೋ ಅಪಿ ವೈಕಙ್ಕತಾ ಸ್ಯುರ್ಯದಿ ವೈಕಙ್ಕತಾನ್ನ ವಿನ್ದೇದಥೋ ಅಪಿ ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯಾಃ ಸ್ಯುರ್ಯದಿ ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯಾನ್ನ ವಿನ್ದೇದಥೋ ಅಪಿ ವೈಲ್ವಾಃ ಸ್ಯುರಥೋ ಖಾದಿರಾ ಅಥೋ ಔದುಮ್ಬರಾ ಏತೇ ಹಿ ವೃಕ್ಷಾ ಯಜ್ಞಿಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದೇತೇಷಾಂ ವೃಕ್ಷಾಣಾಂ ಭವನ್ತಿ - ೧।೩।೩।[೨೦]

##೧।೩।೪ ಪರಿಧಿಪರಿಧಾನಮ್

ತೇ ವಾ ಆರ್ದ್ರಾಃ ಸ್ಯುಃ । ಏತದ್ಧ್ಯೇಷಾಂ ಜೀವಮೇತೇನ ಸತೇಜಸ ಏತೇನ ವೀರ್ಯವನ್ತಸ್ತಸ್ಮಾದಾರ್ದ್ರಾಃ ಸ್ಯುಃ - ೧।೩।೪।[೧]ಸ ಮಧ್ಯಮಮೇವಾಗ್ರೇ । ಪರಿಧಿಂ ಪರಿದಧಾತಿ ಗನ್ಧರ್ವಸ್ತ್ವಾ ವಿಶ್ವಾವಸುಃ ಪರಿದಧಾತು ವಿಶ್ವಸ್ಯಾರಿಷ್ಟ್ಯೈ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪರಿಧಿರಸ್ಯಗ್ನಿರಿಡ ಈಡಿತ ಇತಿ - ೧।೩।೪।[೨]ಅಥ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಪರಿದಧಾತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಬಾಹುರಸಿ ದಕ್ಷಿಣೋ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಅರಿಷ್ಟ್ಯೈ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪರಿಧಿರಸ್ಯಗ್ನಿರಿಡ ಈಡಿತ ಇತಿ - ೧।೩।೪।[೩]

ಅಥೋತ್ತರಂ ಪರಿದಧಾತಿ । ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ತ್ವೋತ್ತರತಃ ಪರಿಧತ್ತಾಂ ಧ್ರುವೇಣ ಧರ್ಮಣಾ ವಿಶ್ವಸ್ಯಾರಿಷ್ಟ್ಯೈ ಯಜಮಾನಸ್ಯಪರಿಧಿರಸ್ಯಗ್ನಿರಿಡ ಈಡಿತ ಇತ್ಯಗ್ನಯೋ ಹಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನಿರಿಡ ಈಡಿತ ಇತಿ - ೧।೩।೪।[೪]

ಅಥ ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ । ಸ ಮಧ್ಯಮಮೇವಾಗ್ರೇ ಪರಿಧಿಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ ತೇನೈತಾನಗ್ರೇ ಸಮಿನ್ಧೇಽಥಾಗ್ನಾವಭ್ಯಾದಧಾತಿ ತೇನೋ ಅಗ್ನಿಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಸಮಿನ್ಧೇ - ೧।೩।೪।[೫]

ಸೋಽಭ್ಯಾದಧಾತಿ । ವೀತಿಹೋತ್ರಂ ತ್ವಾ ಕವೇ ದ್ಯುಮನ್ತಂ ಸಮಿಧೀಮಹಿ ಅಗ್ನೇ ಬೃಹನ್ತಮಧ್ವರ ಇತ್ಯೇತಯಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಗಾಯತ್ರೀಮೇವೈತತ್ಸಮಿನ್ಧೇ ಸಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಸಮಿದ್ಧಾನ್ಯಾನಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸಮಿನ್ಧೇ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸಮಿದ್ಧಾನಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹನ್ತಿ - ೧।೩।೪।[೬]

ಅಥ ಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ । ವಸನ್ತಮೇವ ತಯಾ ಸಮಿನ್ಧೇ ಸ ವಸನ್ತಃ ಸಮಿದ್ಧೋಽನ್ಯಾನೃತೂನ್ತ್ಸಮಿನ್ಧ ಋತವಃ ಸಮಿದ್ಧಾಃ ಪ್ರಜಾಶ್ಚ ಪ್ರಜನಯನ್ತ್ಯೋಷಧೀಶ್ಚ ಪಚನ್ತಿ ಸೋಽಭ್ಯಾದಧಾತಿ ಸಮಿದಸೀತಿ ಸಮಿದ್ಧಿ ವಸನ್ತಃ - ೧।೩।೪।[೭]

ಅಥಾಭ್ಯಾಧಾಯ ಜಪತಿ । ಸೂರ್ಯಸ್ತ್ವಾ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾತು ಕಸ್ಯಾಶ್ಚಿದಭಿಶಸ್ತ್ಯಾ ಇತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ ವಾ
ಅಭಿತಃ ಪರಿಧಯೋ ಭವನ್ತ್ಯಥೈತತ್ಸೂರ್ಯಮೇವ ಪುರಸ್ತಾದ್ಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ ನೇತ್ಪುರಸ್ತಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಭ್ಯವಚರಾನಿತಿ ಸೂರ್ಯೋ ಹಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ - ೧।೩।೪।[೮]

ಅಥ ಯಾಮೇವಾಮೂಂ ತೃತೀಯಾಂ ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ । ಅನುಯಾಜೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮೇವ ತಯಾ ಸಮಿನ್ಧೇ ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸಮಿದ್ಧೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತಿ - ೧।೩।೪।[೯]

ಅಥ ಸ್ತೀರ್ಣಾಂ ವೇದಿಮುಪಾವರ್ತತೇ । ಸ ದ್ವೇ ತೃಣೇ ಆದಾಯ ತಿರಶ್ಚೀ ನಿದಧಾತಿ ಸವಿತುರ್ಬಾಹೂ ಸ್ಥ ಇತ್ಯಯಂ ವೈ ಸ್ತುಪಃ ಪ್ರಸ್ತರೋಽಥಾ ತೇ ಭ್ರುವಾವೇವ ತಿರಶ್ಚೀ ನಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ತಿರಶ್ಚ್ಯೌ ಭ್ರುವೌ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಪ್ರಸ್ತರೋ ವಿಶ ಇತರಂ ಬರ್ಹಿಃ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಚೈವ ವಿಶಶ್ಚ ವಿಧೃತ್ಯೈ ತಸ್ಮಾತ್ತಿರಶ್ಚೀ ನಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ವಿಧೃತೀ ನಾಮ - ೧।೩।೪।[೧೦]

ತತ್ಪ್ರಸ್ತರಂ ಸ್ತೃಣಾತಿ । ಊರ್ಣಮ್ರದಸಂ ತ್ವಾ ಸ್ತೃಣಾಮಿ ಸ್ವಾಸಸ್ಥಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಾಧುಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೋರ್ಣಮ್ರದಸಂ ತ್ವೇತಿ ಸ್ವಾಸಸ್ಥಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸ್ವಾಸದಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೩।೪।[೧೧]

ತಮಭಿನಿದಧಾತಿ । ಆ ತ್ವಾ ವಸವೋ ರುದ್ರಾ ಆದಿತ್ಯಾಃ ಸದನ್ತ್ವಿತ್ಯೇತೇ ವೈ ತ್ರಯಾ ದೇವಾ ಯದ್ವಸವೋ
ರುದ್ರಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಏತೇ ತ್ವಾಸೀದನ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಭಿನಿಹಿತ ಏವ ಸವ್ಯೇನ ಪಾಣಿನಾ ಭವತಿ - ೧।೩।೪।[೧೨]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣೇನ ಜುಹೂಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ನೇದಿಹ ಪುರಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಾವಿಶಾನಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ
ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತಸ್ಮಾದಭಿನಿಹಿತ ಏವ ಸವ್ಯೇನ ಪಾಣಿನಾ ಭವತಿ - ೧।೩।೪।[೧೩]

ಅಥ ಜುಹೂಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಘೃತಾಚ್ಯಸಿ ಜುಹೂರ್ನಾಮ್ನೇತಿ ಘೃತಾಚೀ ಹಿ ಜುಹೂರ್ಹಿ ನಾಮ್ನಾ ಸೇದಮ್ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಪ್ರಿಯಂ ಸದ ಆಸೀದೇತಿ ಘೃತಾಚ್ಯಸ್ಯುಪಭೃನ್ನಾಮ್ನೇತ್ಯುಪಭೃತಂ ಘೃತಾಚೀ ಹ್ಯುಪಭೃದ್ಧಿ ನಾಮ್ನಾ ಸೇದಂ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಪ್ರಿಯಂ ಸದ ಆಸೀದೇತಿ ಘೃತಾಚ್ಯಸಿ ಧ್ರುವಾ ನಾಮ್ನೇತಿ ಧ್ರುವಾಂ ಘೃತಾಚೀ ಹಿ ಧ್ರುವಾ ಹಿ ನಾಮ್ನಾ ಸೇದಂ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಪ್ರಿಯಂ ಸದ ಆಸೀದೇತಿ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಪ್ರಿಯಂ ಸದ ಆಸೀದೇತಿ ಯದನ್ಯದ್ಧವಿಃ - ೧।೩।೪।[೧೪]

ಸ ವಾ ಉಪರಿ ಜುಹೂಂ ಸಾದಯತಿ । ಅಧ ಇತರಾಃ ಸ್ರುಚಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಜುಹೂರ್ವಿಶ ಇತರಾಃ ಸ್ರುಚಃ ಕ್ಷತ್ರಮೇವೈತದ್ವಿಶ ಉತ್ತರಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದುಪರ್ಯಾಸೀನಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಮಧಸ್ತಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾಸತೇ ತಸ್ಮಾದುಪರಿ ಜುಹೂಂ ಸಾದಯತ್ಯಧ ಇತರಾಃ ಸ್ರುಚಃ - ೧।೩।೪।[೧೫]

ಸೋಽಭಿಮೃಶತಿ । ಧ್ರುವಾ ಅಸದನ್ನಿತಿ ಧ್ರುವಾ ಹ್ಯಸದನ್ನೃತಸ್ಯ ಯೋನಾವಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಋತಸ್ಯ ಯೋನಿರ್ಯಜ್ಞೇ ಹ್ಯಸದಂಸ್ತಾ ವಿಷ್ಣೋ ಪಾಹಿ ಪಾಹಿ ಯಜ್ಞಂ ಪಾಹಿ ಯಜ್ಞಪತಿಮಿತಿ ತದ್ಯಜಮಾನಮಾಹ ಪಾಹಿ ಮಾಂ ಯಜ್ಞನ್ಯಮಿತಿ ತದಪ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಯಜ್ಞಾನ್ನಾನ್ತರೇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣೋಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಾಯೈವೈತತ್ಸರ್ವಂ ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತಾ ವಿಷ್ಣೋ ಪಾಹೀತಿ - ೧।೩।೪।[೧೬]##೧।೩।೫ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯನುವಚನಮ್
ಇನ್ಧೇ ಹ ವಾ ಏತದಧ್ವರ್ಯುಃ । ಇಧ್ಮೇನಾಗ್ನಿಂ ತಸ್ಮಾದಿಧ್ಮೋ ನಾಮ ಸಮಿನ್ಧೇ ಸಾಮಿಧೇನೀಭಿರ್ಹೋತಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ನಾಮ - ೧।೩।೫।[೧]

ಸ ಆಹ । ಅಗ್ನಯೇ ಸಮಿಧ್ಯಮಾನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಗ್ನಯೇ ಹ್ಯೇತತ್ಸಮಿಧ್ಯಮಾನಾಯಾನ್ವಾಹ - ೧।೩।೫।[೨]

ತದು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ಅಗ್ನಯೇ ಸಮಿಧ್ಯಮಾನಾಯ ಹೋತರನುಬ್ರೂಹೀತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಬ್ರೂಯಾದಹೋತಾ ವಾ ಏಷ ಪುರಾ ಭವತಿ ಯದೈವೈನಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇಽಥ ಹೋತಾ ತಸ್ಮಾದು ಬ್ರೂಯಾದಗ್ನಯೇ ಸಮಿಧ್ಯಮಾನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯೇವ - ೧।೩।೫।[೩]

ಆಗ್ನೇಯೀರನ್ವಾಹ । ಸ್ವಯೈವೈನಮೇತಾದ್ದೇವತಾಯಾ ಸಮಿನ್ಧೇ ಗಾಯತ್ರೀರನ್ವಾಹ ಗಾಯತ್ರಂ ವಾ ಅಗ್ನೇಶ್ಛನ್ದಃ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತಚ್ಛನ್ದಸಾ ಸಮಿನ್ಧೇ ವೀರ್ಯಂ ಗಾಯತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಾಯತ್ರೀ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ಧೇ - ೧।೩।೫।[೪]

ಏಕಾದಶಾನ್ವಾಹ । ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಬ್ರಹ್ಮ ಗಾಯತ್ರೀ ಕ್ಷತ್ರಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬೇತಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತದುಭಾಭ್ಯಾಂ ವೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಿನ್ಧೇ ತಸ್ಮಾದೇಕಾದಶಾನ್ವಾಹ - ೧।೩।೫।[೫]

ಸ ವೈ ತ್ರಿಃ ಪ್ರಥಮಾಮನ್ವಾಹ । ತ್ರಿರುತ್ತಮಾಂ ತ್ರಿವೃತ್ಪ್ರಾಯಣಾ ಹಿ ಯಜ್ಞಾಸ್ತ್ರಿವೃದುದಯನಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಃ ಪ್ರಥಮಾಮನ್ವಾಹ ತ್ರಿರುತ್ತಮಾಂ - ೧।೩।೫।[೬]

ತಾಃ ಪಞ್ಚದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯಃ ಸಂಪದ್ಯನ್ತೇ ಪಞ್ಚದಶೋ ವೈ ವಜ್ರೋ ವೀರ್ಯಂ ವಜ್ರೋ ವೀರ್ಯಮೇವೈತತ್ಸಾಮಿಧೇನೀರಭಿಸಂಪಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾಸ್ವನೂಚ್ಯಮಾನಾಸು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಯಾತ್ತಮಙ್ಗುಷ್ಠಾಭ್ಯಾಮವಬಾಧೇತೇದಮಹಮಮುಮವಬಾಧ ಇತಿ ತದೇನಮೇತೇನ ವಜ್ರೇಣಾವಬಾಧತೇ - ೧।೩।೫।[೭]

ಪಞ್ಚದಶ ವಾ ಅರ್ಧಮಾಸಸ್ಯ ರಾತ್ರಯಃ । ಅರ್ಧಮಾಸಶೋ ವೈ ಸಂವತ್ಸರೋ ಭವನ್ನೇತಿ ತದ್ರಾತ್ರೀರಾಪ್ನೋತಿ - ೧।೩।೫।[೮]

ಪಞ್ಚದಶಾನಾಮು ವೈ ಗಾಯತ್ರೀಣಾಮ್ । ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚಾಕ್ಷರಾಣಿ ತ್ರೀಣಿ ಚ ವೈ ಶತಾನಿ
ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹಾನಿ ತದಹಾನ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ತದ್ವೇವ ಸಂವತ್ಸರಮಾಪ್ನೋತಿ - ೧।೩।೫।[೯]

ಸಪ್ತದಶ ಸಾಮಿಧೇನೀಃ । ಇಷ್ಟ್ಯಾ ಅನುಬ್ರೂಯಾದುಪಾಂಶು ತಸ್ಯೈ ದೇವತಾಯೈ ಯಜತಿ ಯಸ್ಯಾ ಇಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವಪತಿ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪಞ್ಚರ್ತವ ಏಷ ಏವ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸಪ್ತದಶಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಸರ್ವೇಣೈವ ತಂ ಕಾಮಮನಪರಾಧಂ ರಾಧ್ನೋತಿ ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯೇಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯುಪಾಂಶು ದೇವತಾಂ ಯಜತ್ಯನಿರುಕ್ತಂ ವಾ ಉಪಾಂಶು ಸರ್ವಂ ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ತತ್ಸರ್ವೇಣೈವ ತಂ ಕಾಮಮನಪರಾಧಂ ರಾಧ್ನೋತಿ ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯೇಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯೇಷ ಇಷ್ಟೇರುಪಚಾರಃ - ೧।೩।೫।[೧೦]

ಏಕವಿಂಶತಿಂ ಸಾಮಿಧೇನೀಃ । ಅಪಿ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರನುಬ್ರೂಯಾದಿತ್ಯಾಹುರ್ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪಞ್ಚರ್ತವಸ್ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾಸ್ತದ್ವಿಂಶತಿರೇಷ ಏವೈಕವಿಂಶೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸೈಷಾ ಗತಿರೇಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇತಾಂ ಗತಿಮೇತಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕವಿಂಶತಿಮನುಬ್ರೂಯಾತ್ - ೧।೩।೫।[೧೧]

ತಾ ಹೈತಾ ಗತಶ್ರೇರೇವಾನುಬ್ರೂಯಾತ್ । ಯ ಇಚ್ಛೇನ್ನ ಶ್ರೇಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾನ್ನ ಪಾಪೀಯಾನಿತಿ ಯಾದೃಶಾಯ ಹೈವ ಸತೇಽನ್ವಾಹುಸ್ತಾದೃಙ್ವಾ ಹೈವ ಭವತಿ ಪಾಪೀಯಾನ್ವಾ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಾ ಅನ್ವಾಹುಃ ಸೋ ಏಷಾ ಮೀಮಾಂಸೈವ ನ ತ್ವೇವೈತಾ ಅನೂಚ್ಯನ್ತೇ - ೧।೩।೫।[೧೨]

ತ್ರಿರೇವ ಪ್ರಥಮಾಂ ತ್ರಿರುತ್ತಮಾಮನವಾನನ್ನನುಬ್ರೂಯಾತ್ । ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾಸ್ತದಿಮಾನೇವೈತಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸನ್ತನೋತೀಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸ್ಪೃಣುತೇ ತ್ರಯ ಇಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾ ಏತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಸಂತತಮವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಂ ದಧಾತ್ಯೇತದನುವಚನಮ್ - ೧।೩।೫।[೧೩]

ಸ ಯಾವದಸ್ಯ ವಚಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಏವಮೇವಾನುವಿವಕ್ಷೇತ್ತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಪರಿಚಕ್ಷೀತ ಸಾಮ್ಯವಾನ್ಯಾದನವಾನನ್ನನುವಿವಕ್ಷಂಸ್ತತ್ಕರ್ಮ ವಿವೃಹ್ಯೇತ ಸಾ ಪರಿಚಕ್ಷಾ - ೧।೩।೫।[೧೪]

ಸ ಯದ್ಯೇತನ್ನೋದಾಶಂಸೇತ ।ಅಪ್ಯೇಕೈಕಾಮೇವಾನವಾನನ್ನನುಬ್ರೂಯಾತ್ ತದೇಕೈಕಯೈವೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾಂತ್ಸಂತನೋತ್ಯೇಕೈಕಯೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸ್ಪೃಣುತೇಽಥ ಯತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ಗಾಯತ್ರೀ ವೈ ಪ್ರಾಣಃ ಸ ಯತ್ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಗಾಯತ್ರೀಮನ್ವಾಹ ತತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕೈಕಾಮೇವಾನವಾನನ್ನನುಬ್ರೂಯಾತ್ - ೧।೩।೫।[೧೫]

ತಾ ವೈ ಸಂತತಾ ಅವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಾ ಅನ್ವಾಹ । ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈವೈತದಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ಸಂತನೋತಿ ತಾನೀಮಾನಿ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ಸಂತತಾನ್ಯವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಪರಿಪ್ಲವನ್ತೇ ದ್ವಿಷತ ಉ ಚೈವೈತದ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾಯ ನೋಪಸ್ಥಾನಂ ಕರೋತ್ಯುಪಸ್ಥಾನಂ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದಸಂತತಾ ಅನುಬ್ರೂಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಸಂತತಾ ಅವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಾ ಅನ್ವಾಹ - ೧।೩।೫।[೧೬]

##೧।೪।೧
ಹಿಂಕೃತ್ಯಾನ್ವಾಹ । ನಾಸಾಮಾ ಯಜ್ಞೋಽಸ್ತೀತಿ ವಾ ಆಹುರ್ನ ವಾ ಅಹಿಂಕೃತ್ಯ ಸಾಮ ಗೀಯತೇ ಸ ಯದ್ಧಿಂಕರೋತಿ ತದ್ಧಿಂಕಾರಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಪ್ರಣವೇನೈವ ಸಾಮ್ನೋ ರೂಪಮುಪಗಚ್ಛತ್ಯೋ೩ಂಓ೩ ಇತ್ಯೇತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈಷ ಸರ್ವ ಏವ ಸಸಾಮಾ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ - ೧।೪।೧।[೧]

ಯದ್ವೇವ ಹಿಂಕರೋತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಹಿಂಕಾರಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ವೈ ಹಿಂಕಾರಸ್ತಸ್ಮಾದಪಿಗೃಹ್ಯ ನಾಸಿಕೇ ನ
ಹಿಂಕರ್ತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ವಾಚಾ ವಾ ಋಚಮನ್ವಾಹ ವಾಕ್ಚ ವೈ ಪ್ರಾಣಶ್ಚ ಮಿಥುನಂ ತದೇತತ್ಪುರಸ್ತಾನ್ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಸಾಮಿಧೇನೀನಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಹಿಂಕೃತ್ಯಾನ್ವಾಹ - ೧।೪।೧।[೨]

ಸ ವಾ ಉಪಾಂಶು ಹಿಂಕರೋತಿ । ಅಥ ಯದುಚ್ಚೈರ್ಹಿಂಕುರ್ಯಾದನ್ಯತರದೇವ ಕುರ್ಯಾದ್ವಾಚಮೇವ ತಸ್ಮಾದುಪಾಂಶು ಹಿಂಕರೋತಿ - ೧।೪।೧।[೩]

ಸ ವಾ ಏತಿ ಚ ಪ್ರೇತಿ ಚಾನ್ವಾಹ । ಗಾಯತ್ರೀಮೇವೈತದರ್ವಾಚೀಂ ಚ ಪರಾಚೀಂ ಚ ಯುನಕ್ತಿ ಪರಾಚ್ಯಹ
ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತ್ಯರ್ವಾಚೀ ಮನುಷ್ಯಾನವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಿ ಚ ಪ್ರೇತಿ ಚಾನ್ವಾಹ - ೧।೪।೧।[೪]

ಯದ್ವೇವೇತಿ ಚ ಪ್ರೇತಿ ಚಾನ್ವಾಹ । ಪ್ರೇತಿ ವೈ ಪ್ರಾಣ ಏತ್ಯುದಾನಃ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವೈತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಿ ಚ ಪ್ರೇತಿ ಚಾನ್ವಾಹ - ೧।೪।೧।[೫]

ಯದ್ವೇವೇತಿ ಚ ಪ್ರೇತಿ ಚಾನ್ವಾಹ । ಪ್ರೇತಿ ವೈ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತ ಏತಿ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಪ್ರೇತಿ ಪಶವೋ ವಿತಿಷ್ಠನ್ತ ಏತಿ ಸಮಾವರ್ತನ್ತೇ ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಮೇತಿ ಚ ಪ್ರೇತಿ ಚ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಿ ಚ ಪ್ರೇತಿ ಚಾನ್ವಾಹ - ೧।೪।೧।[[೬]]

ಸೋಽನ್ವಾಹ । ಪ್ರ ವೋ ವಾಜಾ ಅಭಿದ್ಯವ ಇತಿ ತನ್ನು ಪ್ರೇತಿ ಭವತ್ಯಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯ ಇತಿ ತದ್ವೇತಿ ಭವತಿ - ೧।೪।೧।[೭]

ತದು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ಉಭಯಂ ವಾ ಏತತ್ಪ್ರೇತಿ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ ತದು ತದಾತಿವಿಜ್ಞಾನ್ಯಮಿವ ಪ್ರ ವೋ
ವಾಜಾ ಅಭಿದ್ಯವ ಇತಿ ತನ್ನು ಪ್ರೇತ್ಯಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯ ಇತಿ ತದ್ವೇತಿ - ೧।೪।೧।[೮]

ಸೋಽನ್ವಾಹ । ಪ್ರ ವೋ ವಾಜಾ ಅಭಿದ್ಯವ ಇತಿ ತನ್ನು ಪ್ರೇತಿ ಭವತಿ ವಾಜಾ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜಾ
ಅನ್ನಮೇವೈತದಭ್ಯನೂಕ್ತಮಭಿದ್ಯವ ಇತ್ಯರ್ಧಮಾಸಾ ವಾ ಅಭಿದ್ಯವೋಽರ್ಧಮಾಸಾನೇವೈತದಭ್ಯನೂಕ್ತಂ ಹವಿಷ್ಮನ್ತ ಇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ಹವಿಷ್ಮನ್ತಃ ಪಶೂನೇವೈತದಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ - ೧।೪।೧।[೯]

ಘೃತಾಚ್ಯೇತಿ । ವಿದೇಘೋ ಹ ಮಾಥವೋಽಗ್ನಿಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಮುಖೇ ಬಭಾರ ತಸ್ಯ ಗೋತಮೋ ರಾಹೂಗಣ ಋಷಿಃ ಪುರೋಹಿತ ಆಸ ತಸ್ಮೈ ಹ ಸ್ಮಾಮನ್ತ್ರ್ಯಮಾಣೋ ನ ಪ್ರತಿಶೃಣೋತಿ ನೇನ್ಮೇಽಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರೋ ಮುಖಾನ್ನಿಷ್ಪದ್ಯಾತಾ ಇತಿ - ೧।೪।೧।[೧೦]

ತಮೃಗ್ಭಿರ್ಹ್ವಯಿತುಂ ದಧ್ರೇ । ವೀತಿಹೋತ್ರಂ ತ್ವಾ ಕವೇ ದ್ಯುಮನ್ತಂ ಸಮಿಧೀಮಹಿ ಅಗ್ನೇ ಬೃಹನ್ತಮಧ್ವರೇ ವಿದೇಘೇತಿ - ೧।೪।೧।[೧೧]

ಸ ನ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ । ಉದಗ್ನೇ ಶುಚಯಸ್ತವ ಶುಕ್ರಾ ಭ್ರಾಜನ್ತ ಈರತೇ ತವ ಜ್ಯೋತೀಂಷ್ಯರ್ಚಯೋ ವಿದೇಘಾ೩ ಇತಿ - ೧।೪।೧।[೧೨]

ಸ ಹ ನೈವ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ । ತಂ ತ್ವಾ ಘೃತಸ್ನವೀಮಹ ಇತ್ಯೇವಾಭಿವ್ಯಾಹರದಥಾಸ್ಯ ಘೃತಕೀರ್ತಾವೇವಾಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರೋ ಮುಖಾದುಜ್ಜಜ್ವಾಲ ತಂ ನ ಶಶಾಕ ಧಾರಯಿತುಂ ಸೋಽಸ್ಯ ಮುಖಾನ್ನಿಷ್ಪೇದೇ ಸ ಇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರಾಪಾದಃ - ೧।೪।೧।[೧೩]

ತರ್ಹಿ ವಿದೇಘೋ ಮಾಥವ ಆಸ । ಸರಸ್ವತ್ಯಾಂ ಸ ತತ ಏವ ಪ್ರಾಙ್ದಹನ್ನಭೀಯಾಯೇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ತಂ ಗೋತಮಶ್ಚ ರಾಹೂಗಣೋ ವಿದೇಘಶ್ಚ ಮಾಥವಃ ಪಶ್ಚಾದ್ದಹನ್ತಮನ್ವೀಯತುಃ ಸ ಇಮಾಃ ಸರ್ವಾ ನದೀರತಿದದಾಹ ಸದಾನೀರೇತ್ಯುತ್ತರಾದ್ಗಿರೇರ್ನಿರ್ಧಾವತಿ ತಾಂ ಹೈವ ನಾತಿದದಾಹ ತಾಂ ಹಸ್ಮ ತಾಂ ಪುರಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ತರನ್ತ್ಯನತಿದಗ್ಧಾಗ್ನಿನಾ ವೈಶ್ವಾನರೇಣೇತಿ - ೧।೪।೧।[೧೪]

ತತ ಏತರ್ಹಿ । ಪ್ರಾಚೀನಂ ಬಹವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತದ್ಧಾಕ್ಷೇತ್ರತರಮಿವಾಸಸ್ರಾವಿತರಮಿವಾಸ್ವದಿತಮಗ್ನಿನಾ ವೈಶ್ವಾನರೇಣೇತಿ - ೧।೪।೧।[೧೫]

ತದು ಹೈತರ್ಹಿ । ಕ್ಷೇತ್ರತರಮಿವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉ ಹಿ ನೂನಮೇನದ್ಯಜ್ಞೈರಸಿಷ್ವದನ್ತ್ಸಾಪಿ ಜಘನ್ಯೇ ನೈದಾಘೇ ಸಮಿವೈವ ಕೋಪಯತಿ ತಾವಚ್ಛೀತಾನತಿದಗ್ಧಾ ಹ್ಯಗ್ನಿನಾ ವೈಶ್ವಾನರೇಣ - ೧।೪।೧।[೧೬]

ಸ ಹೋವಾಚ । ವಿದೇಘೋ ಮಾಥವಃ ಕ್ವಾಹಂ ಭವಾನೀತ್ಯತ ಏವ ತೇ ಪ್ರಾಚೀನಂ ಭುವನಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಸೈಷಾಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಕೋಸಲವಿದೇಹಾನಾಂ ಮರ್ಯಾದಾ ತೇ ಹಿ ಮಾಥವಾಃ - ೧।೪।೧।[೧೭]

ಅಥ ಹೋವಾಚ । ಗೋತಮೋ ರಾಹೂಗಣಃ ಕಥಂ ನು ನ ಆಮನ್ತ್ರ್ಯಮಾಣೋ ನ ಪ್ರತ್ಯಶ್ರೌಷೀರಿತಿ ಸ ಹೋವಾಚಾಗ್ನಿರ್ಮೇ ವೈಶ್ವಾನರೋ ಮುಖೇಽಭೂತ್ಸ ನೇನ್ಮೇ ಮುಖಾನ್ನಿಷ್ಪದ್ಯಾತೈ ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ನ ಪ್ರತಿಶ್ರೌಷಮಿತಿ - ೧।೪।೧।[೧೮]

ತದು ಕಥಮಭೂದಿತಿ । ಯತ್ರೈವ ತ್ವಂ ಘೃತಸ್ನವೀಮಹ ಇತ್ಯಭಿವ್ಯಾಹಾರ್ಷೀಸ್ತದೇವ ಮೇ ಘೃತಕೀರ್ತಾವಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರೋ ಮುಖಾದುದಜ್ವಾಲೀತ್ತಂ ನಾಶಕಂ ಧಾರಯಿತುಂ ಸ ಮೇ ಮುಖಾನ್ನಿರಪಾದೀತಿ - ೧।೪।೧।[೧೯]

ಸ ಯತ್ಸಾಮಿಧೇನೀಷು ಘೃತವತ್ । ಸಾಮಿಧೇನಮೇವ ತತ್ಸಮೇವೈನಂ ತೇನೇನ್ಧೇ ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ - ೧।೪।೧।[೨೦]

ತದು ಘೃತಾಚ್ಯೇತಿ । ದೇವಾಞ್ಜಿಗಾತಿ ಸುಮ್ನಯುರಿತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಸುಮ್ನಯುಃ ಸ ಹಿ ದೇವಾಞ್ಜಿಗೀಷತಿ ಸ ಹಿ ದೇವಾಞ್ಜಿಘಾಂಸತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವಾಞ್ಜಿಗಾತಿ ಸುಮ್ನಯುರಿತಿ ಸೈಷಾಗ್ನೇಯೀ ಸತ್ಯನಿರುಕ್ತಾ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈತತ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ - ೧।೪।೧।[೨೧]

ಅಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯ ಇತಿ । ತದ್ವೇತಿ ಭವತಿ ವೀತಯ ಇತಿ ಸಮನ್ತಿಕಮಿವ ಹ ವಾ ಇಮೇಽಗ್ರೇ ಲೋಕಾ ಆಸುರಿತ್ಯುನ್ಮೃಶ್ಯಾ ಹೈವ ದ್ಯೌರಾಸ - ೧।೪।೧।[೨೨]

ತೇ ದೇವಾ ಅಕಾಮಯನ್ತ । ಕಥಂ ನು ನ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ವಿತರಾಂ ಸ್ಯುಃ ಕಥಂ ನ ಇದಂ ವರೀಯ ಇವ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತಾನೇತೈರೇವ ತ್ರಿಭಿರಕ್ಷರೈರ್ವ್ಯನಯನ್ವೀತಯ ಇತಿ ತ ಇಮೇ ವಿದೂರಂ ಲೋಕಾಸ್ತತೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ವರೀಯೋಽಭವದ್ವರೀಯೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಭವತಿ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಾಮನ್ವಾಹುರ್ವೀತಯ ಇತಿ - ೧।೪।೧।[೨೩]

ಗೃಣಾನೋ ಹವ್ಯದಾತಯ ಇತಿ । ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಹವ್ಯದಾತಿರ್ಗೃಣಾನೋ ಯಜಮಾನಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ನಿ ಹೋತಾ ಸತ್ಸಿ ಬರ್ಹಿಷೀತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಹೋತಾಯಂ ಲೋಕೋ ಬರ್ಹಿರಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತಲ್ಲೋಕೇಽಗ್ನಿಂ ದಧಾತಿ ಸೋಽಯಮಸ್ಮಿಂಲ್ಲೋಕೇಽಗ್ನಿರ್ಹಿತಃ ಸೈಷೇಮಮೇವ ಲೋಕಮಭ್ಯನೂಕ್ತೇಮಮೇವೈತಯಾ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಾಮನ್ವಾಹುಃ - ೧।೪।೧।[೨೪]

ತಂ ತ್ವಾ ಸಮಿದ್ಭಿರಙ್ಗಿರ ಇತಿ । ಸಮಿದ್ಭಿರ್ಹ್ಯೇತಮಙ್ಗಿರಸ ಐನ್ಧತಾಙ್ಗಿರ ಇತ್ಯಙ್ಗಿರಾ ಉ ಹ್ಯಗ್ನಿರ್ಘೃತೇನ ವರ್ಧಯಾಮಸೀತಿ ತತ್ಸಾಮಿಧೇನಂ ಪದಂ ಸಮೇವೈನಂ ತೇನೇನ್ಧೇ ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ - ೧।೪।೧।[೨೫]

ಬೃಹಚ್ಛೋಚಾ ಯವಿಷ್ಠ್ಯೇತಿ । ಬೃಹದು ಹ್ಯೇಷ ಶೋಚತಿ ಸಮಿದ್ಧೋ ಯವಿಷ್ಠ್ಯೇತಿ ಯವಿಷ್ಠೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಯವಿಷ್ಠ್ಯೇತಿ ಸೈಷಿತಮೇವ ಲೋಕಮಭ್ಯನೂಕ್ತಾನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಮೇವ ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನೇಯೀ ಸತ್ಯನಿರುಕ್ತಾ ನಿರುಕ್ತೋ ಹ್ಯೇಷ ಲೋಕ ಏತಮೇವೈತಯಾ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ ಯಸ್ಯೈವಂವಿದುಷ ಏತಾಮನ್ವಾಹುಃ - ೧।೪।೧।[೨೬]

ಸ ನಃ ಪೃಥು ಶ್ರವಾಯ್ಯಮಿತಿ । ಅದೋ ವೈ ಪೃಥು ಯಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ ಏತಚ್ಛ್ರವಾಯ್ಯಂ ಯಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ ಅಚ್ಛಾ
ದೇವ ವಿವಾಸಸೀತ್ಯಚ್ಛಾ ದೇವ ವಿವಾಸಸ್ಯೇತನ್ನೋ ಗಮಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೪।೧।[೨೭]

ಬೃಹದಗ್ನೇ ಸುವೀರ್ಯಾಮಿತಿ । ಅದೋ ವೈ ಬೃಹದ್ಯಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ ಏತತ್ಸುವೀರ್ಯಂ ಯಸ್ಮಿನ್ದೇವಾಃ ಸೈಷಿತಮೇವ ಲೋಕಮಭ್ಯನೂಕ್ತಾ ದಿವಮೇವೈತಮೇವೈತಯಾ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಾಮನ್ವಾಹುಃ - ೧।೪।೧।[೨೮]

ಸೋ ನ್ವಾಹ । ಈಡೇನ್ಯೋ ನಮಸ್ಯ ಇತೀಡೇನ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ನಮಸ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ತಿರಸ್ತಮಾಂಸಿ ದರ್ಶತ ಇತಿ ತಿರ ಇವ ಹ್ಯೇಷ ತಮಾಂಸಿ ಸಮಿದ್ಧೋ ದದೃಶೇ ಸಮಗ್ನಿರಿಧ್ಯತೇ ವೃಷೇತಿ ಸಂ ಹೀಧ್ಯತೇ ವೃಷಾ ವೃಷೋ ಅಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧ್ಯತ ಇತಿ ಸಂ ಹೀಧ್ಯತೇ - ೧।೪।೧।[೨೯]

ಅಶ್ವೋ ನ ದೇವವಾಹನ ಇತಿ । ಅಶ್ವೋ ಹ ವಾ ಏಷ ಭೂತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತಿ ಯದ್ವೈನೇತ್ಯೃಚ್ಯೋಮಿತಿ ತತ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾಶ್ವೋ ನ ದೇವವಾಹನ ಇತಿ - ೧।೪।೧।[೩೦]

ತಂ ಹವಿಷ್ಮನ್ತ ಈಡತ ಇತಿ । ಹವಿಷ್ಮನ್ತೋ ಹ್ಯೇತಂ ಮನುಷ್ಯಾ ಈಡತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತಂ ಹವಿಷ್ಮನ್ತ ಈಡತ ಇತಿ - ೧।೪।೧।[೩೧]

ವೃಷಣಂ ತ್ವಾ ವಯಂ ವೃಷನ್ವೃಷಣಃ ಸಮಿಧೀಮಹೀತಿ । ಸಂ ಹ್ಯೇನಮಿನ್ಧತೇಽಗ್ನೇ ದೀದ್ಯತಂ ಬೃಹದಿತಿ ದೀದಯೇವ ಹ್ಯೇಷ ಬೃಹತ್ಸಮಿದ್ಧಃ - ೧।೪।೧।[೩೨]

ತಂ ವಾ ಏತಮ್ । ವೃಷಣ್ವನ್ತಂ ತ್ರಿಚಮನ್ವಾಹಾಗ್ನೇಯ್ಯೋ ವಾ ಏತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತೇನ್ದ್ರೋ ವೃಷೈತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈತಾಃ ಸೇನ್ದ್ರಾಃ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೃಷಣ್ವನ್ತಂ ತ್ರಿಚಮನ್ವಾಹ- ೧।೪।೧।[೩೩]

ಸೋಽನ್ವಾಹ । ಅಗ್ನಿಂ ದೂತಂ ವೃಣೀಮಹ ಇತಿ ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ
ತಾನ್ತ್ಸ್ಪರ್ಧಮಾನಾನ್ಗಾಯತ್ರ್ಯನ್ತರಾ ತಸ್ಥೌ ಯಾ ವೈ ಸಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾಸೀದಿಯಂ ವೈ ಸಾ ಪೃಥಿವೀಯಂ ಹೈವ ತದನ್ತರಾ ತಸ್ಥೌ ತ ಉಭಯ ಏವ ವಿದಾಂಚಕ್ರುರ್ಯತರಾನ್ವೈ ನ ಇಯಮುಪಾವರ್ತ್ಸ್ಯತಿ ತೇ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಪರೇತರೇ ಭವಿಷ್ಯನ್ತೀತಿ ತಾಮುಭಯ ಏವೋಪಮನ್ತ್ರಯಾಂಚಕ್ರಿರೇಽಗ್ನಿರೇವ ದೇವಾನಾಂ ದೂತ ಆಸ ಸಹರಕ್ಷಾ ಇತ್ಯಸುರರಕ್ಷಸಮಸುರಾಣಾಂ ಸಾಗ್ನಿಮೇವಾನುಪ್ರೇಯಾಯ ತಸ್ಮಾದನ್ವಾಹಾಗ್ನಿಂ ದೂತಂ ವೃಣೀಮಹ ಇತಿ ಸ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ದೂತ ಆಸೀದ್ಧೋತಾರಂ ವಿಶ್ವವೇದಸಮಿತಿ- ೧।೪।೧।[೩೪]

ತದು ಹೈಕೇಽನ್ವಾಹುಃ । ಹೋತಾ ಯೋ ವಿಶ್ವವೇದಸ ಇತಿ ನೇದರಮಿತ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಬ್ರವಾಣೀತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಬ್ರೂಯಾನ್ಮಾನುಷಂ ಹ ತೇ ಯಜ್ಞೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವ್ಯೃದ್ಧಂ ವೈ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯನ್ಮಾನುಷಂ ನೇದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ಯಜ್ಞೇ ಕರವಾಣೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಥೈವರ್ಚಾನೂಕ್ತಮೇವಾನುಬ್ರೂಯಾದ್ಧೋತಾರಂ ವಿಶ್ವವೇದಸಮಿತ್ಯೇವಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸುಕ್ರತುಮಿತ್ಯೇಷ ಹಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸುಕ್ರತುರ್ಯದಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸುಕ್ರತುಮಿತಿ ಸೇಯಂ ದೇವಾನುಪಾವವರ್ತ ತತೋ ದೇವಾ ಅಭವನ್ಪರಾಸುರಾ ಭವತಿ ಹ ವಾ ಆತ್ಮನಾ ಪರಾಸ್ಯ ಸಪತ್ನಾ ಭವನ್ತಿ ಯಸ್ಯೈವಂವಿದುಷ ಏತಾಮನ್ವಾಹುಃ - ೧।೪।೧।[೩೫]

ತಾಂ ವಾ ಅಷ್ಟಮೀಮನುಬ್ರೂಯಾತ್ । ಗಾಯತ್ರೀ ವಾ ಏಷಾ ನಿದಾನೇನಾಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ತಸ್ಮಾದಷ್ಟಮೀಮನುಬ್ರೂಯಾತ್ - ೧।೪।೧।[೩೬]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಪುರಸ್ತಾದ್ಧಾಯ್ಯೇ ದಧತ್ಯನ್ನಂ ಧಾಯ್ಯೇ ಮುಖತ ಇದಮನ್ನಾದ್ಯಂ ದಧ್ಮ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದನವಕೢಪ್ತಾ ಹ ತಸ್ಯೈಷಾ ಭವತಿ ಯಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧಾಯ್ಯೇ ದಧಾತಿ ದಶಮೀ ವಾ ಹಿ ತರ್ಹ್ಯೇಕಾದಶೀ ವಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತಸ್ಯೋ ಹೈವೈಷಾವಕೢಪ್ತಾ ಭವತಿ ಯಸ್ಯೈತಾಮಷ್ಟಮೀಮನ್ವಾಹುಸ್ತಸ್ಮಾದುಪರಿಷ್ಟಾದೇವ ಧಾಯ್ಯೇ ದಧ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೧।[೩೭]

ಸಮಿಧ್ಯಮಾನೋ ಅಧ್ವರ ಇತಿ । ಅಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಸಮಿಧ್ಯಮಾನೋ ಯಜ್ಞ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಗ್ನಿಃ ಪಾವಕ ಈಡ್ಯ ಇತಿ ಪಾವಕೋ ಹ್ಯೇಷ ಈಡ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ಶೋಚಿಷ್ಕೇಶಸ್ತಮೀಮಹ ಇತಿ ಶೋಚನ್ತೀವ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ಕೇಶಾಃ ಸಮಿದ್ಧಸ್ಯ ಸಮಿದ್ಧೋ ಅಗ್ನ ಆಹುತೇತ್ಯತಃ ಪ್ರಾಚೀನಂ ಸರ್ವಮಿಧ್ಮಮಭ್ಯಾದಧ್ಯಾದ್ಯದನ್ಯತ್ಸಮಿಧೋಽಪವೃಙ್ಕ್ತ ಇವ ಹ್ಯೇತದ್ಧೋತಾ ಯದ್ವಾ ಅನ್ಯತ್ಸಮಿಧ ಇಧ್ಮಸ್ಯಾತಿರಿಚ್ಯತೇಽತಿರಿಕ್ತಂ ತದ್ಯದ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿರಿಕ್ತಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಹಾಸ್ಯ ತದ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಭ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದತಃ ಪ್ರಾಚೀನಂ ಸರ್ವಮಿಧ್ಮಮಭ್ಯಾದಧ್ಯಾದ್ಯದನ್ಯತ್ಸಮಿಧಃ - ೧।೪।೧।[೩೮]

ದೇವಾನ್ಯಕ್ಷಿ ಸ್ವಧ್ವರೇತಿ । ಅಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ದೇವಾನ್ಯಕ್ಷಿ ಸುಯಜ್ಞಿಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತ್ವಂ ಹಿ ಹವ್ಯವಾಡಸೀತ್ಯೇಷ ಹಿ ಹವ್ಯವಾಡ್ಯದಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ತ್ವಂ ಹಿ ಹವ್ಯವಾಡಸೀತ್ಯಾ ಜುಹೋತಾ ದುವಸ್ಯತಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರಯತ್ಯಧ್ವರೇ ವೃಣೀಧ್ವಂ ಹವ್ಯವಾಹನಮಿತಿ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತ್ಯೇವೈತಯಾ ಜುಹುತ ಚ ಯಜತ ಚ ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯ ಸಮೈನ್ಧಿಢ್ವಂ ತತ್ಕುರುತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರಯತ್ಯಧ್ವರ ಇತ್ಯಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞೋಽಗ್ನಿಂ ಪ್ರಯತಿ ಯಜ್ಞ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವೃಣೀಧ್ವಂ ಹವ್ಯವಾಹನಮಿತ್ಯೇಷ ಹಿ ಹವ್ಯವಾಹನೋ ಯದಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ
ವೃಣೀಧ್ವಂ ಹವ್ಯವಾಹನಮಿತಿ - ೧।೪।೧।[೩೯]

ತಂ ವಾ ಏತಮ್ । ಅಧ್ವರವನ್ತಂ ತ್ರಿಚಮನ್ವಾಹ ದೇವಾನ್ಹ ವೈ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜಮಾನಾನ್ತ್ಸಪತ್ನಾ ಅಸುರಾ ದುಧೂರ್ಷಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತೇ ದುಧೂರ್ಷನ್ತ ಏವ ನ ಶೇಕುರ್ಧೂರ್ವಿತುಂ ತೇ ಪರಾಬಭೂವುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೋಽಧ್ವರೋ ನಾಮ ದುಧೂರ್ಷನ್ಹ ವಾ ಏನಂ ಸಪತ್ನಃ ಪರಾಭವತಿ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷೋಽಧ್ವರವನ್ತಂ ತ್ರಿಚಮನ್ವಾಹುರ್ಯಾವದ್ವೇವ ಸೌಮ್ಯೇನಾಧ್ವರೇಣೇಷ್ಟ್ವಾ ಜಯತಿ ತಾವಜ್ಜಯತಿ - ೧।೪।೧।[೪೦]

##೧।೪।೨ ನಿಗದಾನುವಚನಮ್
ಏತದ್ಧ ವೈ ದೇವಾ ಅಗ್ನಿಂ ಗರಿಷ್ಠೇಽಯುಞ್ಜನ್ । ಯದ್ಧೋತೃತ್ವ ಇದಂ ನೋ ಹವ್ಯಂ ವಹೇತಿ ತಮೇತದ್ಗರಿಷ್ಠೇ ಯುಕ್ತ್ವೋಪಾಮದನ್ವೀರ್ಯವಾನ್ವೈ ತ್ವಮಸ್ಯಲಂ ವೈ ತ್ವಮೇತಸ್ಮಾ ಅಸೀತಿ ವೀರ್ಯೇ ಸಮಾದಧತೋ ಯಥೇದಮಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಜ್ಞಾತೀನಾಂ ಯಂ ಗರಿಷ್ಠೇ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ತಮುಪಮದನ್ತಿ ವೀರ್ಯವಾನ್ವೈ ತ್ವಮಸ್ಯಲಂ ವೈ ತ್ವಮೇತಸ್ಮಾ ಅಸೀತಿ ವೀರ್ಯೇ ಸಮಾದಧತಃ ಸ ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಮನ್ವಾಹ – ಉಪಸ್ತೌತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್, ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ॥ - ೧।೪।೨।[೧]

ಅಗ್ನೇ ಮಹಾಂ ಅಸಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಭಾರತೇತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ಹ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇತಿ ಭಾರತೇತ್ಯೇಷ ಹಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವ್ಯಂ ಭರತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಭರತೋಽಗ್ನಿರಿತ್ಯಾಹುರೇಷ ಉ ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಣೋ ಭೂತ್ವಾ ಬಿಭರ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವಾಹ ಭಾರತೇತಿ - ೧।೪।೨।[೨]

ಅಥಾರ್ಷೇಯಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ । ಋಷಿಭ್ಯಶ್ಚೈವೈನಮೇತದ್ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚ ನಿವೇದಯತ್ಯಯಮ್ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಾಪದಿತಿ ತಸ್ಮಾದಾರ್ಷೇಯಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ - ೧।೪।೨।[೩]

ಪರಸ್ತಾದರ್ವಾಕ್ಪ್ರವೃಣೀತೇ । ಪರಸ್ತಾದ್ಧ್ಯರ್ವಾಚ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಜ್ಯಾಯಸಸ್ಪತಯ ಉ ಚೈವೈತಂ ನಿಹ್ನುತ ಇದಂ ಹಿ ಪಿತೈವಾಗ್ರೇಽಥ ಪುತ್ರೋಽಥ ಪೌತ್ರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪರಸ್ತಾದರ್ವಾಕ್ಪ್ರವೃಣೀತೇ - ೧।೪।೨।[೪]

ಸ ಆರ್ಷೇಯಮುಕ್ತ್ವಾಹ । ದೇವೇದ್ಧೋ ಮನ್ವಿದ್ಧ ಇತಿ ದೇವಾ ಹ್ಯೇತಮಗ್ರ ಐನ್ಧತ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವೇದ್ಧ ಇತಿ ಮನ್ವಿದ್ಧ ಇತಿ ಮನುರ್ಹ್ಯೇತಮಗ್ರ ಐನ್ದ್ಧ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮನ್ವಿದ್ಧ ಇತಿ - ೧।೪।೨।[೫]

ಋಷಿಷ್ಟುತ ಇತಿ । ಋಷಯೋ ಹ್ಯೇತಮಗ್ರೇ ಸ್ತುವಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹರ್ಷಿಷ್ಟುತ ಇತಿ - ೧।೪।೨।[೬]

ವಿಪ್ರಾನುಮದಿತ ಇತಿ । ಏತೇ ವೈ ವಿಪ್ರಾ ಯದೃಷಯ ಏತೇ ಹ್ಯೇತಮನ್ವಮದಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಿಪ್ರಾನುಮದಿತ ಇತಿ - ೧।೪।೨।[೭]

ಕವಿಶಸ್ತ ಇತಿ । ಏತೇ ವೈ ಕವಯೋ ಯದೃಷಯ ಏತೇ ಹ್ಯೇತಮಶಂಸಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಕವಿಶಸ್ತ ಇತಿ - ೧।೪।೨।[೮]

ಬ್ರಹ್ಮಸಂಶಿತ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಸಂಶಿತೋ ಹ್ಯೇಷ ಘೃತಾಹವನ ಇತಿ ಘೃತಾಹವನೋ ಹ್ಯೇಷಃ - ೧।೪।೨।[೯]

ಪ್ರಣೀರ್ಯಜ್ಞಾನಾಂ ರಥೀರಧ್ವರಾಣಾಮಿತಿ । ಏತೇನ ವೈ ಸರ್ವಾನ್ಯಜ್ಞಾನ್ಪ್ರಣಯನ್ತಿ ಯೇ ಚ ಪಾಕಯಜ್ಞಾ ಯೇ ಚೇತರೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪ್ರಣೀರ್ಯಜ್ಞಾನಾಮಿತಿ - ೧।೪।೨।[೧೦]

ರಥೀರಧ್ವರಾಣಾಮಿತಿ । ರಥೋ ಹ ವಾ ಏಷ ಭೂತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ರಥೀರಧ್ವರಾಣಾಮಿತಿ - ೧।೪।೨।[೧೧]

ಅತೂರ್ತೋ ಹೋತಾ ತೂರ್ಣಿರ್ಹವ್ಯವಾಡಿತಿ । ನ ಹ್ಯೇತಂ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ತರನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾತೂರ್ತೋ ಹೋತೇತಿ
ತೂರ್ಣಿರ್ಹವ್ಯವಾಡಿತಿ ಸರ್ವಂ ಹ್ಯೇಷ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ತರತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತೂರ್ಣಿರ್ಹವ್ಯವಾಡಿತಿ - ೧।೪।೨।[೧೨]

ಆಸ್ಪಾತ್ರಂ ಜುಹೂರ್ದೇವಾನಾಮಿತಿ । ದೇವಪಾತ್ರಂ ವಾ ಏಷ ಯದಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನೌ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತಿ ದೇವಪಾತ್ರಂ ಹ್ಯೇಷ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಹ ವೈ ತಸ್ಯ ಪಾತ್ರಂ ಯಸ್ಯ ಪಾತ್ರಮ್ಪ್ರೇಪ್ಸ್ಯತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೪।೨।[೧೩]

ಚಮಸೋ ದೇವಪಾನ ಇತಿ । ಚಮಸೇನ ಹ ವಾ ಏತೇನ ಭೂತೇನ ದೇವಾ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಚಮಸೋ ದೇವಪಾನ ಇತಿ - ೧।೪।೨।[೧೪]

ಅರಾಂ ಇವಾಗ್ನೇ ನೇಮಿರ್ದೇವಾಂಸ್ತ್ವಂ ಪರಿಭೂರಸೀತಿ । ಯಥಾರಾನ್ನೇಮಿಃ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಭೂರೇವಂ ತ್ವಂ ದೇವಾನ್ತ್ಸರ್ವತಃ ಪರಿಭೂರಸೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೪।೨।[೧೫]

ಆವಹ ದೇವಾನ್ಯಜಮಾನಾಯೇತಿ । ತದಸ್ಮೈ ಯಜ್ಞಾಯ ದೇವಾನಾವೋಢವಾ ಆಹಾಗ್ನಿಮಗ್ನ ಆವಹೇತಿ ತದಾಗ್ನೇಯಾಯಾಜ್ಯಭಾಗಾಯಾಗ್ನಿಮಾವೋಢ್ವಾ ಆಹ ಸೋಮಮಾವಹೇತಿ ತತ್ಸೌಮ್ಯಾಯಾಜ್ಯಭಾಗಾಯ ಸೋಮಮಾವೋಢವಾ ಆಹಾಗ್ನಿಮಾವಹೇತಿ ತದ್ಯ ಏಷ ಉಭಯತ್ರಾಚ್ಯುತ ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿಮಾವೋಢವಾ ಆಹ - ೧।೪।೨।[೧೬]

ಅಥ ಯಥಾದೇವತಮ್ । ದೇವಾಂ ಆಜ್ಯಪಾಂ ಆವಹೇತಿ ತತ್ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾನಾವೋಢವಾ ಆಹ ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾ ವೈ ದೇವಾ ಆಜ್ಯಪಾ ಅಗ್ನಿಂ ಹೋತ್ರಾಯಾವಹೇತಿ ತದಗ್ನಿಂ ಹೋತ್ರಾಯಾವೋಢವಾ ಆಹ ಸ್ವಂ
ಮಹಿಮಾನಮಾವಹೇತಿ ತತ್ಸ್ವಂ ಮಹಿಮಾನಮಾವೋಢವಾ ಆಹ ವಾಗ್ವಾ ಅಸ್ಯ ಸ್ವೋ ಮಹಿಮಾ ತದ್ವಾಚಮಾವೋಢವಾ ಆಹಾ ಚ ವಹ ಜಾತವೇದಃ ಸುಯಜಾ ಚ ಯಜೇತಿ ತದ್ಯಾ ಏವೈತದ್ದೇವತಾ ಆವೋಢವಾ ಆಹ ತಾ ಏವೈತದಾಹಾ ಚೈನಾ ವಹಾನುಷ್ಠ್ಯಾ ಚ ಯಜೇತಿ ಯದಾಹ ಸುಯಜಾ ಚ ಯಜೇತಿ - ೧।೪।೨।[೧೭]

ಸ ವೈ ತಿಷ್ಠನ್ನನ್ವಾಹ । ಅನ್ವಾಹ ಹ್ಯೇತದಸೌ ಹ್ಯನುವಾಕ್ಯಾ ತದಸಾವೇವೈತದ್ಭೂತ್ವಾನ್ವಾಹ ತಸ್ಮಾತ್ತಿಷ್ಠನ್ನನ್ವಾಹ - ೧।೪।೨।[೧೮]

ಆಸೀನೋ ಯಾಜ್ಯಾಂ ಯಜತಿ । ಇಯಂ ಹಿ ಯಾಜ್ಯಾ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಕಶ್ಚನ ತಿಷ್ಠನ್ಯಾಜ್ಯಾಂ ಯಜತೀಯಂ ಹಿ ಯಾಜ್ಯಾ ತದಿಯಮೇವೈತದ್ಭೂತ್ವಾ ಯಜತಿ ತಸ್ಮಾದಾಸೀನೋ ಯಾಜ್ಯಾಂ ಯಜತಿ - ೧।೪।೨।[೧೯]

##೧।೪।೩ ಶಾನ್ತಿಕರ್ಮ

ಯೋ ಹ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಸಾಮಿಧೇನೀಭಿಃ ಸಮಿದ್ಧಃ । ಅತಿತರಾಂ ಹ ವೈ ಸ ಇತರಸ್ಮಾದಗ್ನೇಸ್ತಪತ್ಯನವಧೃಷ್ಯೋ ಹಿ ಭವತ್ಯನವಮೃಶ್ಯಃ - ೧।೪।೩।[೧]

ಸ ಯಥಾ ಹೈವಾಗ್ನಿಃ । ಸಾಮಿಧೇನೀಭಿಃ ಸಮಿದ್ಧಸ್ತಪತ್ಯೇವಂ ಹೈವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸಾಮಿಧೇನೀರ್ವಿದ್ವಾನನುಬ್ರುವಂಸ್ತಪತ್ಯನವಧೃಷ್ಯೋ ಹಿ ಭವತ್ಯನವಮೃಶ್ಯಃ - ೧।೪।೩।[೨]

ಸೋಽನ್ವಾಹ । ಪ್ರವ ಇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಪ್ರವಾನ್ಪ್ರಾಣಮೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇಽಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯ ಇತ್ಯಪಾನೋ ವಾ ಏತವಾನಪಾನಮೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ಬೃಹಚ್ಛೋಚಾ ಯವಿಷ್ಠ್ಯೇತ್ಯುದಾನೋ ವೈ ಬೃಹಚ್ಛೋಚಾ ಉದಾನಮೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೧।೪।೩।[[೩]]

ಸ ನಃ ಪೃಥು ಶ್ರವಾಯ್ಯಮಿತಿ । ಶ್ರೋತ್ರಂ ವೈ ಪೃಥು ಶ್ರವಾಯ್ಯಂ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಹೀದಮುರು ಪೃಥು ಶೃಣೋತಿ ಶ್ರೋತ್ರಮೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೧।೪।೩।[೪]

ಈಡೇನ್ಯೋ ನಮಸ್ಯ ಇತಿ । ವಾಗ್ವಾ ಈಡೇನ್ಯಾ ವಾಗ್ಘೀದಂ ಸರ್ವಮೀಟ್ಟೇ ವಾಚೇದಂ ಸರ್ವಮೀಡಿತಂ ವಾಚಮೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೧।೪।೩।[೫]

ಅಶ್ವೋ ನ ದೇವವಾಹನ ಇತಿ । ಮನೋ ವೈ ದೇವವಾಹನಂ ಮನೋ ಹೀದಂ ಮನಸ್ವಿನಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ವನೀವಾಹ್ಯತೇ ಮನ ಏವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೧।೪।೩।[೬]

ಅಗ್ನೇ ದೀದ್ಯತಂ ಬೃಹದಿತಿ । ಚಕ್ಷುರ್ವೈ ದೀದಯೇವ ಚಕ್ಷುರೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೧।೪।೩।[೭]

ಅಗ್ನಿಂ ದೂತಂ ವೃಣೀಮಹ ಇತಿ । ಯ ಏವಾಯಂ ಮಧ್ಯಮಃ ಪ್ರಾಣ ಏತಮೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ಧೇ ಸಾ ಹೈಷಾನ್ತಸ್ಥಾ ಪ್ರಾಣಾನಾಮತೋ ಹ್ಯನ್ಯ ಊರ್ಧ್ವಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಅತೋಽನ್ಯೇಽವಾಞ್ಚೋಽನ್ತಸ್ಥಾ ಹ ಭವತ್ಯನ್ತಸ್ಥಾಮೇನಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಯ ಏವಮೇತಾಮನ್ತಸ್ಥಾಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ವೇದ - ೧।೪।೩।[೮]

ಶೋಚಿಷ್ಕೇಶಸ್ತಮೀಮಹ ಇತಿ । ಶಿಶ್ನಂ ವೈ ಶೋಚಿಷ್ಕೇಶಂ ಶಿಶ್ನಂ ಹೀದಂ ಶಿಶ್ನಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಶೋಚಯತಿ ಶಿಶ್ನಮೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೧।೪।೩।[೯]

ಸಮಿದ್ಧೋ ಅಗ್ನ ಆಹುತೇತಿ । ಯ ಏವಾಯಮವಾಙ್ಪ್ರಾಣ ಏತಮೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧ ಆ ಜುಹೋತಾ ದುವಸ್ಯತೇತಿ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಮಿನ್ದ್ಧ ಆ ನಖೇಭ್ಯೋಽಥೋ ಲೋಮಭ್ಯಃ - ೧।೪।೩।[೧೦]

ಸ ಯದ್ಯೇನಂ ಪ್ರಥಮಾಯಾಂ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರಾಣಂ ವಾ ಏತದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾಃ ಪ್ರಾಣೇನಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೧೧]

ಯದಿ ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾದಪಾನಂ ವಾ ಏತದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾ ಅಪಾನೇನಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೧೨]

ಯದಿ ತೃತೀಯಸ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾದುದಾನಂ ವಾ ಏತದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾಃ ಉದಾನೇನಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೧೩]

ಯದಿ ಚತುರ್ಥ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತಂ ಪ್ರತಿಬ್ರೂಯಾಚ್ಛ್ರೋತ್ರಂ ವಾ ಏತದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸಿ ಬಧಿರೋ ಭವಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೧೪]

ಯದಿ ಪಞ್ಚಮ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾದ್ವಾಚಂ ವಾ ಏತದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾ ವಾಚಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸಿ ಮೂಕೋ ಭವಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೧೫]

ಯದಿ ಷಷ್ಠ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾನ್ಮನೋ ವಾ ಏತದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾ ಮನಸಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸಿ ಮನೋಮುಷಿಗೃಹೀತೋ ಮೋಮುಘಶ್ಚರಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೧೬]

ಯದಿ ಸಪ್ತಮ್ಯಾಂ ಅನುವ್ಯಾಹರೇತ್ ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಚಕ್ಷುರ್ವಾ ಏತದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾಶ್ಚಕ್ಷುಷಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸ್ಯನ್ಧೋ ಭವಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೧೭]

ಯದ್ಯಷ್ಟಮ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹೇತ್। ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾನ್ಮಧ್ಯಂ ವಾ ಏತತ್ಪ್ರಾಣಮಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾ ಮಧ್ಯೇನ ಪ್ರಾಣೇನಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸ್ಯುದ್ಧ್ಮಾಯ ಮರಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೧೮]

ಯದಿ ನವಮ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹರೇತ್। ತಂ ಪ್ರತಿಬ್ರೂಯಾಚ್ಛಿಶ್ನಂ ವಾ ಏತದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾಃ ಶಿಶ್ನೇನಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸಿ ಕ್ಲೀಬೋ ಭವಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೧೯]

ಯದಿ ದಶಮ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹರೇತ್। ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾದವಾಞ್ಚಂ ವಾ ಏತತ್ಪ್ರಾಣಮಾತ್ಮನೋಽಗ್ನಾವಾಧಾ ಅವಾಚಾ ಪ್ರಾಣೇನಾತ್ಮನ ಆರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸ್ಯಪಿನದ್ಧೋ ಮರಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೨೦]

ಯದ್ಯೇಕಾದಶ್ಯಾಮನುವ್ಯಾಹೇತ್। ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವಾ ಏತದಾತ್ಮಾನಮಗ್ನಾವಾಧಾಃ ಸರ್ವೇಣಾತ್ಮನಾರ್ತ್ತಿರ್ಮಾರಿಷ್ಯಸಿ ಕ್ಷಿಪ್ರೇಽಮುಂ ಲೋಕಮೇಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೪।೩।[೨೧]

ಸ ಯಥಾ ಹೈವಾಗ್ನಿಮ್ । ಸಾಮಿಧೇನೀಭಿಃ ಸಮಿದ್ಧಮಾಪದ್ಯಾರ್ತ್ತಿಂ ನ್ಯೇತ್ಯೇವಂ ಹೈವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸಾಮಿಧೇನೀರ್ವಿದ್ವಾಂಸಂ ಸಮನುಬ್ರುವನ್ತಮನುವ್ಯಾಹೃತ್ಯಾರ್ತ್ತಿಂ ನ್ಯೇತಿ - ೧।೪।೩।[೨೨]

##೧।೪।೪ಆಘಾರಯೋರ್ನಿದಾನಮ್

ತಂ ವಾ ಏತಮಗ್ನಿಂ ಸಮೈನ್ಧಿಷತ । ಸಮಿದ್ಧೇ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹವಾಮೇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತೇ ಏವ ಪ್ರಥಮೇ ಆಹುತೀ ಜುಹೋತೀ ಮನಸೇ ಚೈವ ವಾಚೇ ಚ ಮನಶ್ಚ ಹೈವ ವಾಕ್ಚ ಯುಜೌ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತಃ - ೧।೪।೪।[೧]

ಸ ಯದುಪಾಂಶು ಕ್ರಿಯತೇ । ತನ್ಮನೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತ್ಯಥ ಯದ್ವಾಚಾ ನಿರುಕ್ತಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತದ್ವಾಗ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತ್ಯೇತದ್ವಾ ಇದಂ ದ್ವಯಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತದೇತೇ ಏವೈತತ್ಸಂತರ್ಪಯತಿ ತೃಪ್ತೇ ಪ್ರೀತೇ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹಾತ ಇತಿ - ೧।೪।೪।[[೨]]

ಸ್ರುವೇಣ ತಮಾಘಾರಯತಿ । ಯಂ ಮನಸ ಆಘಾರಯತಿ ವೃಷಾ ಹಿ ಮನೋ ವೃಷಾ ಹಿ ಸ್ರುವಃ - ೧।೪।೪।[೩]

ಸ್ರುಚಾ ತಮಾಘಾರಯತಿ । ಯಂ ವಾಚ ಆಘಾರಯತಿ ಯೋಷಾ ಹಿ ವಾಗ್ಯೋಷಾ ಹಿ ಸ್ರುಕ್ - ೧।೪।೪।[೪]

ತೂಷ್ಣೀಂ ತಮಾಘಾರಯತಿ । ಯಂ ಮನಸ ಆಘಾರಯತಿ ನ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಚನಾನಿರುಕ್ತಂ ಹಿ ಮನೋಽನಿರುಕ್ತಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯತ್ತೂಷ್ಣೀಮ್ - ೧।೪।೪।[೫]

ಮನ್ತ್ರೇಣ ತಮಾಘಾರಯತಿ । ಯಂ ವಾಚ ಆಘಾರಯತಿ ನಿರುಕ್ತಾ ಹಿ ವಾಙ್ನಿರುಕ್ತೋ ಹಿ ಮನ್ತ್ರಃ - ೧।೪।೪।[೬]

ಆಸೀನಸ್ತಮಾಘಾರಯತಿ । ಯಂ ಮನಸ ಆಘಾರಯತಿ ತಿಷ್ಠ್ಂಸ್ತಂ ಯಂ ವಾಚೇ ಮನಶ್ಚ ಹ ವೈ ವಾಕ್ಚ ಯುಜೌ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತೋ ಯತರೋ ವೈ ಯುಜೋರ್ಹ್ರಸೀಯಾನ್ಭವತ್ಯುಪವಹಂ ವೈ ತಸ್ಮೈ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಾಗ್ವೈ ಮನಸೋ ಹ್ರಸೀಯಸ್ಯಪರಿಮಿತತರಮಿವ ಹಿ ಮನಃ ಪರಿಮಿತತರೇವ ಹಿ ವಾಕ್ತದ್ವಾಚ ಏವೈತದುಪವಹಂ ಕರೋತಿ ತೇ ಸಯುಜೌ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಿಷ್ಠನ್ವಾಚ ಆಘಾರಯತಿ - ೧।೪।೪।[೭]

ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂಚಕ್ರುಸ್ತ ಏತದ್ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪ್ರತ್ಯುದಶ್ರಯನ್ನುಚ್ಛ್ರಿತಮಿವ ಹಿ ವೀರ್ಯಂತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣತಸ್ತಿಷ್ಠನ್ನಾಘಾರಯತಿ ಸ ಯದುಭಯತ ಆಘಾರಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಮನಶ್ಚವಾಕ್ಚ ಸಮಾನಮೇವ ಸನ್ನಾನೇವ ಶಿರೋ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯೈತಯೋರನ್ಯತರ ಆಘಾರಯೋರ್ಮೂಲಮನ್ಯತರಃ - ೧।೪।೪।[೮]

ಸ್ರುವೇಣ ತಮಾಘಾರಯತಿ । ಯೋ ಮೂಲಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ್ರುಚಾ ತಮಾಘಾರಯತಿ ಯಃ ಶಿರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ - ೧।೪।೪।[೯]

ತೂಷ್ಣೀಂ ತಮಾಘಾರಯತಿ । ಯೋ ಮೂಲಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತೂಷ್ಣೀಮಿವ ಹೀದಂ ಮೂಲಂ ನೋ ಹ್ಯತ್ರ ವಾಗ್ವದತಿ - ೧।೪।೪।[೧೦]

ಮನ್ತ್ರೇಣ ತಮಾಘಾರಯತಿ । ಯಃ ಶಿರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಾಗ್ಘಿ ಮನ್ತ್ರಃ ಶೀರ್ಷ್ಣೋ ಹೀಯಮಧಿ ವಾಗ್ವದತಿ - ೧।೪।೪।[೧೧]

ಆಸೀನಸ್ತಮಾಘಾರಯತಿ । ಯೋ ಮೂಲಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನಿಷಣ್ಣಮಿವ ಹೀದಂ ಮೂಲಂ ತಿಷ್ಠಂಸ್ತಮಾಘಾರಯತಿ ಯಃ ಶಿರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತಿಷ್ಠತೀವ ಹೀದಂ ಶಿರಃ - ೧।೪।೪।[೧೨]

ಅಗ್ನಿಸಂಮಾರ್ಜನಮ್

ಸ ಸ್ರುವೇಣ ಪೂರ್ವಮಾಘಾರಮಾಘಾರ್ಯಾಹ । ಅಗ್ನಿಮಗ್ನೀತ್ಸಮ್ಮೃಡ್ಢೀತಿ ಯಥಾಧುರಮಧ್ಯೂಹೇದೇವಂ ತದ್ಯತ್ಪೂರ್ವಮಾಘಾರಮಾಘಾರಯತ್ಯಧ್ಯುಹ್ಯ ಹಿ ಧುರಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ - ೧।೪।೪।[೧೩]

ಅಥ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಯುನಕ್ತ್ಯೇವೈನಮೇತದ್ಯುಕ್ತೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಪರಿಕ್ರಾಮಂ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಪರಿಕ್ರಾಮಂ ಹಿ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ತ್ರಿಸ್ತ್ರಿಃ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಃ - ೧।೪।೪।[೧೪]

ಸ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಅಗ್ನೇ ವಾಜಜಿದ್ವಾಜಂ ತ್ವಾ ಸರಿಷ್ಯನ್ತಂ ತ್ವಾ ವಾಜಜಿತಂ ಸಮ್ಮಾರ್ಜ್ಮೀತಿ ಯಜ್ಞಂ
ತ್ವಾ ವಕ್ಷ್ಯನ್ತಂ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಸಮ್ಮಾರ್ಜ್ಮೀತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಥೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ತ್ರಿಸ್ತದ್ಯಥಾ ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಾಜೇತ್ಪ್ರೇಹಿ ವಹೇತ್ಯೇವಮೇವೈತತ್ಕಶಯೋಪಕ್ಷಿಪತಿ ಪ್ರೇಹಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹೇತಿ ತಸ್ಮಾದುಪರಿಷ್ಟಾತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ತ್ರಿಸ್ತದ್ಯದೇತದನ್ತರೇಣ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಮನಶ್ಚ ವಾಕ್ಚ ಸಮಾನಮೇವ ಸನ್ನಾನೇವ - ೧।೪।೪।[೧೫]

##೧।೪।೫ ಉತ್ತರಾಘಾರಃ
ಸ ಸ್ರುಚೋತ್ತರಮಾಘಾರಮಾಘಾರಯಿಷ್ಯನ್ । ಪೂರ್ವೇಣ ಸ್ರುಚಾವಞ್ಜಲಿಂ ನಿದಧಾತಿ ನಮೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಧಾ ಪಿತೃಭ್ಯ ಇತಿ ತದ್ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚೈವೈತತ್ಪಿತೃಭ್ಯಶ್ಚಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಕರಿಷ್ಯನ್ನಿಹ್ನುತೇ ಸುಯಮೇ ಮೇ ಭೂಯಾಸ್ತಮಿತಿ ಸ್ರುಚಾವಾದತ್ತೇ ಸುಭರೇ ಮೇ ಭೂಯಾಸ್ತಮ್ಭರ್ತುಂ ವಾಂ ಶಕೇಯಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಸ್ಕನ್ನಮದ್ಯ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಜ್ಯಂ ಸಮ್ಭ್ರಿಯಾಸಮಿತ್ಯವಿಕ್ಷುಬ್ಧಮದ್ಯ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ತನವಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೪।೫।[೧]

ಅಙ್ಘ್ರಿಣಾ ವಿಷ್ಣೋ ಮಾ ತ್ವಾವಕ್ರಮಿಷಮಿತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇ ಮಾ
ತ್ವಾವಕ್ರಮಿಷಮಿತಿ ವಸುಮತೀಮಗ್ನೇ ತೇ ಛಾಯಾಮುಪಸ್ಥೇಷಮಿತಿ ಸಾಧ್ವೀಮಗ್ನೇ ತೇ ಛಾಯಾಮುಪಸ್ಥೇಷಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೪।೫।[೨]

ವಿಷ್ಣೋ ಸ್ಥಾನಮಸೀತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಸ್ಯೇವ ಹ್ಯೇತದನ್ತಿಕಂ ತಿಷ್ಠತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಿಷ್ಣೋಸ್ಥಾನಮಸೀತೀತ ಇನ್ದ್ರೋ ವೀರ್ಯಮಕೃಣೋದಿತ್ಯತೋ ಹೀನ್ದ್ರಸ್ತಿಷ್ಠನ್ದಕ್ಷಿಣತೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಾಹಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೇತ ಇನ್ದ್ರೋ ವೀರ್ಯಮಕೃಣೋದಿತ್ಯೂರ್ಧ್ವೋಽಧ್ವರ ಆಸ್ಥಾದಿತ್ಯಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞ ಊರ್ಧ್ವೋ ಯಜ್ಞ ಆಸ್ಥಾದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೪।೫।[೩]

ಅಗ್ನೇ ವೇರ್ಹೋತ್ರಂ ವೇರ್ದೂತ್ಯಮಿತಿ । ಉಭಯಂ ವಾ ಏತದಗ್ನಿರ್ದೇವಾನಾಂ ಹೋತಾ ಚ ದೂತಶ್ಚ ತದುಭಯಂ ವಿದ್ಧಿ ಯದ್ದೇವಾನಾಮಸೀತ್ಯೇವೈತದಾಹಾವತಾಂ ತ್ವಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅವ ತ್ವಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ದೇವೇಭ್ಯ ಇನ್ದ್ರ ಆಜ್ಯೇನ ಹವಿಷಾಭೂತ್ಸ್ವಾಹೇತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರ ಆಜ್ಯೇನೇತಿ ವಾಚೇ ವಾ ಏತಮಾಘಾರಮಾಘಾರಯತೀನ್ದ್ರೋ ವಾಗಿತ್ಯು ವಾ ಆಹುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೇವಾಹೇನ್ದ್ರ ಆಜ್ಯೇನೇತಿ - ೧।೪।೫।[೪]

ಅಥಾಸಂಸ್ಪರ್ಶಯನ್ತ್ಸ್ರುಚೌ ಪರ್ಯೇತ್ಯ । ಧ್ರುವಯಾ ಸಮನಕ್ತಿ ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋತ್ತರ ಆಘಾರ ಆತ್ಮಾ ವೈ ಧ್ರುವಾ ತದಾತ್ಮನ್ಯೇವೈತಚ್ಛಿರಃ ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋತ್ತರ ಆಘಾರಃ ಶ್ರೀರ್ವೈ ಶಿರಃ ಶ್ರೀರ್ಹಿ ವೈ ಶಿರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಽರ್ಧಸ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಭವತ್ಯಸಾವಮುಷ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಶಿರ ಇತ್ಯಾಹುಃ - ೧।೪।೫।[೫]

ಯಜಮಾನ ಏವ ಧ್ರುವಾಮನು । ಯೋಽಸ್ಮಾ ಅರಾತೀಯತಿ ಸ ಉಪಭೃತಮನು ಸ ಯದ್ಧೋಪಭೃತಾ ಸಮಞ್ಜ್ಯಾದ್ಯೋ ಯಜಮಾನಾಯಾರಾತೀಯತಿ ತಸ್ಮಿಂಚ್ಛ್ರಿಯಂ ದಧ್ಯಾತ್ತದ್ಯಜಮಾನ ಏವೈತಚ್ಛ್ರಿಯಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ರುವಯಾ ಸಮನಕ್ತಿ - ೧।೪।೫।[೬]

ಸ ಸಮನಕ್ತಿ । ಸಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಾ ಇತರಸ್ಯಾಮಾಜ್ಯಂ ಭವತಿ ಜ್ಯೋತಿರಿತರಸ್ಯಾಂ ತೇ ಹ್ಯೇತದುಭೇ ಜ್ಯೋತಿಷೀ ಸಂಗಚ್ಛೇತೇ ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಸಮನಕ್ತಿ - ೧।೪।೫।[೭]

ಅಥಾತೋ ಮನಸಶ್ಚೈವ ವಾಚಶ್ಚ । ಅಹಮ್ಭದ್ರ ಉದಿತಂ ಮನಶ್ಚ ಹ ವೈ ವಾಕ್ಚಾಹಮ್ಭದ್ರ ಊದಾತೇ - ೧।೪।೫।[೮]

ತದ್ಧ ಮನ ಉವಾಚ । ಅಹಮೇವ ತ್ವಚ್ಛ್ರೇಯೋಽಸ್ಮಿ ನ ವೈ ಮಯಾ ತ್ವಂ ಕಿಂ ಚನಾನಭಿಗತಂ ವದಸಿ ಸಾ ಯನ್ಮಮ ತ್ವಂ ಕೃತಾನುಕರಾನುವರ್ತ್ಮಾಸ್ಯಹಮೇವ ತ್ವಚ್ಛ್ರೇಯೋಽಸ್ಮೀತಿ - ೧।೪।೫।[೯]

ಅಥ ಹ ವಾಗುವಾಚ । ಅಹಮೇವ ತ್ವಚ್ಛ್ರೇಯಸ್ಯಸ್ಮಿ ಯದ್ವೈ ತ್ವಂ ವೇತ್ಥಾಹಂ ತದ್ವಿಜ್ಞಪಯಾಮ್ಯಹಂ ಸಂಜ್ಞಪಯಾಮೀತಿ - ೧।೪।೫।[೧೦]

ತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಪ್ರತಿಪ್ರಶ್ನಮೇಯತುಃ । ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಮನಸ ಏವಾನೂವಾಚ ಮನ ಏವ ತ್ವಚ್ಛ್ರೇಯೋ ಮನಸೋ ವೈ ತ್ವಂ ಕೃತಾನುಕರಾನುವರ್ತ್ಮಾಸಿ ಶ್ರೇಯಸೋ ವೈ ಪಾಪೀಯಾಙ್ಕೃತಾನುಕರೋಽನುವರ್ತ್ಮಾ ಭವತೀತಿ - ೧।೪।೫।[೧೧]

ಸಾ ಹ ವಾಕ್ಪರೋಕ್ತಾ ವಿಸಿಷ್ಮಿಯೇ । ತಸ್ಯೈ ಗರ್ಭಃ ಪಪಾತ ಸಾ ಹ ವಾಕ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುವಾಚಾಹವ್ಯವಾಡೇವಾಹಂ ತುಭ್ಯಂ ಭೂಯಾಸಂ ಯಾಂ ಮಾ ಪರಾವೋಚ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಯಜ್ಞೇ ಕ್ರಿಯತ ಉಪಾಂಶ್ವೇವ ತತ್ಕ್ರಿಯತೇ ಅಹವ್ಯವಾಡ್ಢಿವಾಕ್ಪ್ರಜಾಪತಯ ಆಸೀತ್ - ೧।೪।೫।[೧೨]

ತದ್ಧೈತದ್ದೇವಾಃ । ರೇತಶ್ಚರ್ಮನ್ವಾ ಯಸ್ಮಿನ್ವಾ ಬಭ್ರುಸ್ತದ್ಧ ಸ್ಮ ಪೃಚ್ಛನ್ತ್ಯತ್ರೇವ ತ್ಯಾದಿತಿ ತತೋ ತ್ರಿಃ ಸಮ್ಬಭೂವ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯಾತ್ರೇಯ್ಯಾ ಯೋಷಿತೈನಸ್ವ್ಯೇತಸ್ಯೈ ಹಿ ಯೋಷಾಯೈ ವಾಚೋ ದೇವತಾಯಾ ಏತೇ ಸಮ್ಭೂತಾಃ - ೧।೪।೫।[೧೩]

##೧।೫।೧ಹೋತೃಪ್ರವರಣಮ್
ಸ ವೈ ಪ್ರವರಾಯಾಶ್ರಾವಯತಿ । ತದ್ಯತ್ಪ್ರವರಾಯಾಶ್ರಾವಯತಿ ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಆಶ್ರಾವಣಂ ಯಜ್ಞಮಭಿವ್ಯಾಹೃತ್ಯಾಥ ಹೋತಾರಂ ಪ್ರವೃಣಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರವರಾಯಾಶ್ರಾವಯತಿ - ೧।೫।೧।[೧]

ಸ ಇಧ್ಮಸಂನಹನಾನ್ಯೇವಾಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವಯತಿ । ಸ ಯದ್ವಾನಾರಭ್ಯ ಯಜ್ಞಮಧ್ವರ್ಯುರಾಶ್ರಾವಯೇದ್ವೇಪನೋ ವಾ ಹ ಸ್ಯಾದನ್ಯಾಂ ವಾರ್ತ್ತಿಮಾರ್ಚ್ಛೇತ್ - ೧।೫।೧।[೨]

ತದ್ಧೈಕೇ । ವೇದೇ ಸ್ತೀರ್ಣಾಯೈ ಬರ್ಹಿರಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವಯನ್ತೀಧ್ಮಸ್ಯ ವಾ ಶಕಲಮಪಚ್ಛಿದ್ಯಾಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವಯನ್ತೀದಂ ವೈ ಕಿಂಚಿದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯೇದಂ ಯಜ್ಞಮಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವಯಾಮ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದೇತದ್ವೈ ಕಿಂಚಿದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯೈರಿಧ್ಮಃ ಸಂನದ್ಧೋ ಭವತ್ಯಗ್ನಿಂ ಸಮ್ಮೃಜನ್ತಿ ತದ್ವೇವ ಖಲು ಯಜ್ಞಮಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿಧ್ಮಸಂನಹನಾನ್ಯೇವಾಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವಯೇತ್ - ೧।೫।೧।[೩]

ಸ ಆಶ್ರಾವ್ಯ । ಯ ಏವ ದೇವಾನಾಂ ಹೋತಾ ತಮೇವಾಗ್ರೇ ಪ್ರವೃಣೀತೇಽಗ್ನಿಮೇವ ತದಗ್ನಯೇ ಚೈವೈತದ್ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚ ನಿಹ್ನುತೇ ಯದಹಾಗ್ರೇಽಗ್ನಿಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ ತದಗ್ನಯೇ ನಿಹ್ನುತೇಽಥ ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಹೋತಾ ತಮಗ್ರೇ ಪ್ರವೃಣೀತೇ ತದು ದೇವೇಭ್ಯೋ ನಿಹ್ನುತೇ - ೧।೫।೧।[೪]

ಸ ಆಹ । ಅಗ್ನಿರ್ದೇವೋ ದೈವ್ಯೋ ಹೋತೇತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ಹೋತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನಿರ್ದೇವೋ ದೈವ್ಯೋ ಹೋತೇತಿ ತದಗ್ನಯೇ ಚೈವ ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚ ನಿಹ್ನುತೇ ಯದಹಾಗ್ರೇಽಗ್ನಿಮಾಹ ತದಗ್ನಯೇ ನಿಹ್ನುತೇಽಥ ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಹೋತಾ ತಮಗ್ರ ಆಹ ತದು ದೇವೇಭ್ಯೋ ನಿಹ್ನುತೇ - ೧।೫।೧।[೫]

ದೇವಾನ್ಯಕ್ಷದ್ವಿದ್ವಾಂಶ್ಚಿಕಿತ್ವಾನಿತಿ । ಏಷ ವೈ ದೇವಾನನುವಿದ್ವಾನ್ಯದಗ್ನಿಃ ಸ ಏನಾನನುವಿದ್ವಾನನುಷ್ಠ್ಯಾ ಯಕ್ಷದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೫।೧।[೬]

ಮನುಷ್ವದ್ಭರತವದಿತಿ । ಮನುರ್ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಯಜ್ಞೇನೇಜೇ ತದನುಕೃತ್ಯೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಜನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮನುಷ್ವದಿತಿ ಮನೋರ್ಯಜ್ಞ ಇತ್ಯು ವಾ ಆಹುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೇವಾಹ ಮನುಷ್ವದಿತಿ - ೧।೫।೧।[೭]

ಭರತವದಿತಿ । ಏಷ ಹಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವ್ಯಂ ಭರತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಭರತೋಽಗ್ನಿರಿತ್ಯಾಹುರೇಷ ಉ ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಣೋ ಭೂತ್ವಾ ಬಿಭರ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವಾಹ ಭರತವದಿತಿ - ೧।೫।೧।[೮]

ಅಥಾರ್ಷೇಯಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ । ಋಷಿಭ್ಯಶ್ಚೈವೈನಮೇತದ್ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚ ನಿವೇದಯತ್ಯಯಮ್ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಾಪದಿತಿ ತಸ್ಮಾದಾರ್ಷೇಯಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ - ೧।೫।೧।[೯]

ಪರಸ್ತಾದರ್ವಾಕ್ಪ್ರವೃಣೀತೇ । ಪರಸ್ತಾದ್ಧ್ಯರ್ವಾಚ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಜ್ಯಾಯಸಸ್ಪತಯ ಉ ಚೈವೈತನ್ನಿಹ್ನುತ ಇದಂ ಹಿ ಪಿತೈವಾಗ್ರೇಽಥ ಪುತ್ರೋಽಥ ಪೌತ್ರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪರಸ್ತಾದರ್ವಾಕ್ಪ್ರವೃಣೀತೇ - ೧।೫।೧।[೧೦]

ಸ ಆರ್ಷೇಯಮುಕ್ತ್ವಾಹ । ಬ್ರಹ್ಮಣ್ವದಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಹ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ವದಿತ್ಯಾ ಚ ವಕ್ಷದಿತಿ ತದ್ಯಾ ಏವೈತದ್ದೇವತಾ ಆವೋಢ್ವಾ ಆಹ ತಾ ಏವೈತದಾಹಾ ಚ ವಕ್ಷದಿತಿ - ೧।೫।೧।[೧೧]

ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪ್ರಾವಿತಾರ ಇತಿ । ಏತೇ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪ್ರಾವಿತಾರೋ ಯೇಽನೂಚಾನಾ ಏತೇ ಹ್ಯೇನಂ ತನ್ವತ ಏತ ಏನಂ ಜನಯನ್ತಿ ತದು ತೇಭ್ಯೋ ನಿಹ್ನುತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪ್ರಾವಿತಾರ ಇತಿ - ೧।೫।೧।[೧೨]

ಅಸೌ ಮಾನುಷ ಇತಿ । ತದಿಮಂ ಮಾನುಷಂ ಹೋತಾರಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ ಹೋತಾ ಹೈಷ ಪುರಾಥೈತರ್ಹಿ ಹೋತಾ - ೧।೫।೧।[೧೩]

ಸ ಪ್ರವೃತೋ ಹೋತಾ । ಜಪತಿ ದೇವತಾ ಉಪಧಾವತಿ ಯಥಾನುಷ್ಠ್ಯಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ವಷಟ್ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾನುಷ್ಠ್ಯಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವ್ಯಂ ವಹೇದ್ಯಥಾ ನ ಹ್ವಲೇದೇವಂ ದೇವತಾ ಉಪಧಾವತಿ - ೧।೫।೧।[೧೪]

ತತ್ರ ಜಪತಿ ಏತತತ್ತ್ವಾ ದೇವ ಸವಿತರ್ವೃಣತ ಇತಿ ತತ್ಸವಿತಾರಂ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಧಾವತಿ ಸ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾಗ್ನಿಂ ಹೋತ್ರಾಯೇತಿ ತದಗ್ನಯೇ ಚೈವೈತದ್ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚ ನಿಹ್ನುತೇ ಯದಹಾಗ್ರೇಽಗ್ನಿಮಾಹ ತದಗ್ನಯೇ ನಿಹ್ನುತೇಽಥ ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಹೋತಾ ತಮಗ್ರ ಆಹ ತದು ದೇವೇಭ್ಯೋ ನಿಹ್ನುತೇ - ೧।೫।೧।[೧೫]

ಸಹ ಪಿತ್ರಾ ವೈಶ್ವಾನರೇಣೇತಿ । ಸಮ್ವತ್ಸರೋ ವೈ ಪಿತಾ ವೈಶ್ವಾನರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಸಂವತ್ಸರಾಯೈವೈತತ್ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ನಿಹ್ನುತೇಽಗ್ನೇ ಪೂಷನ್ಬೃಹಸ್ಪತೇ ಪ್ರ ಚ ವದ ಪ್ರ ಚ ಯಜೇತ್ಯನುವಕ್ಷ್ಯನ್ವಾ ಏತದ್ಯಕ್ಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತದೈತಾಭ್ಯ ಏವೈತದ್ದೇವತಾಭ್ಯೋ ನಿಹ್ನುತೇ ಯೂಯಮನುಬ್ರೂತ ಯೂಯಂ ಯಜತೇತಿ - ೧।೫।೧।[೧೬]

ವಸೂನಾಂ ರಾತೌ ಸ್ಯಾಮ । ರುದ್ರಾಣಾಮುರ್ವ್ಯಾಯಾಂ ಸ್ವಾದಿತ್ಯಾ ಅದಿತಯೇ ಸ್ಯಾಮಾನೇಹಸ ಇತ್ಯೇತೇ ವೈ ತ್ರಯಾ ದೇವಾ ಯದ್ವಸವೋ ರುದ್ರಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಏತೇಷಾಮಭಿಗುಪ್ತೌ ಸ್ಯಾಮೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೫।೧।[೧೭]

ಜುಷ್ಟಾಮದ್ಯ ದೇವೇಭ್ಯೋ ವಾಚಮುದ್ಯಾಸಮಿತಿ । ಜುಷ್ಟಮದ್ಯ ದೇವೇಭ್ಯೋಽನೂಚ್ಯಾಸಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತದ್ಧಿ ಸಮೃದ್ಧಂ ಯೋ ಜುಷ್ಟಂ ದೇವೇಭ್ಯೋಽನುಬ್ರವತ್ - ೧।೫।೧।[೧೮]

ಜುಷ್ಟಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಭ್ಯ ಇತಿ । ಜುಷ್ಟಮದ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋಽನೂಚ್ಯಾಸಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತದ್ಧಿ ಸಮೃದ್ಧಂ ಯೋ ಜುಷ್ಟಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಭ್ಯೋಽನುಬ್ರವತ್ - ೧।೫।೧।[೧೯]

ಜುಷ್ಟಾಂ ನರಾಶಂಸಾಯೇತಿ । ಪ್ರಜಾ ವೈ ನರಸ್ತತ್ಸರ್ವಾಭ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಆಹ ತದ್ಧಿ ಸಮೃದ್ಧಂ ಯಶ್ಚ ವೇದ ಯಶ್ಚ ನ ಸಾಧ್ವನ್ವವೋಚತ್ಸಾಧ್ವನ್ವವೋಚದಿತ್ಯೇವ ವಿಸೃಜ್ಯನ್ತೇ ಯದದ್ಯ ಹೋತೃವರ್ಯೇ ಜಿಹ್ಮಂ ಚಕ್ಷುಃ ಪರಾಪತತ್ ಅಗ್ನಿಷ್ಟತ್ಪುನರಾಭ್ರಿಯಾಜ್ಜಾತವೇದಾ ವಿಚರ್ಷಣಿರಿತಿ ಯಥಾ ಯಾನಗ್ರೇಽಗ್ನೀನ್ಹೋತ್ರಾಯ ಪ್ರಾವೃಣತ ತೇ ಪ್ರಾಧನ್ವನ್ನೇವಂ ಯನ್ಮೇಽತ್ರ ಪ್ರವರೇಣಾಮಾಯಿ ತನ್ಮೇಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯತೇ - ೧।೫।೧।[೨೦]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುಂ ಚಾಗ್ನೀಧಂ ಚ ಸಮ್ಮೃಶತಿ । ಮನೋ ವಾ ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ವಾಗ್ಘೋತಾ ತನ್ಮನಶ್ಚೈವೈತದ್ವಾಚಂ ಚ ಸಂದಧಾತಿ - ೧।೫।೧।[೨೧]

ತತ್ರ ಜಪತಿ । ಷಣ್ಮೋರ್ವೀರಂಹಸಸ್ಪಾನ್ತ್ವಗ್ನಿಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀ ಚಾಪಶ್ಚ ವಾಜಶ್ಚಾಹಶ್ಚ ರಾತ್ರಿಶ್ಚೇತ್ಯೇತಾ
ಮಾ ದೇವತಾ ಆರ್ತ್ತೇರ್ಗೋಪಾಯನ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಸ್ಯೋ ಹಿ ನ ಹ್ವಲಾಸ್ತಿ ಯಮೇತಾ ದೇವತಾ ಆರ್ತ್ತೇರ್ಗೋಪಾಯೇಯುಃ - ೧।೫।೧।[೨೨]

ಅಥ ಹೋತೃಷದನಮುಪಾವರ್ತತೇ । ಸ ಹೋತೃಷದನಾದೇಕಂ ತೃಣಂ ನಿರಸ್ಯತಿ ನಿರಸ್ತಃ ಪರಾವಸುರಿತಿ ಪರಾವಸುರ್ಹ ವೈ ನಾಮಾಸುರಾಣಾಂ ಹೋತಾ ಸ ತಮೇವೈತದ್ಧೋತೃಷದನಾನ್ನಿರಸ್ಯತಿ - ೧।೫।೧।[೨೩]

ಅಥ ಹೋತೃಷದನ ಉಪವಿಶತಿ । ಇದಮಹಮರ್ವಾವಸೋಃ ಸದನೇ ಸೀದಾಮೀತ್ಯರ್ವಾವಸುರ್ವೈ ನಾಮ ದೇವಾನಾಂ ಹೋತಾ ತಸ್ಯೈವೈತತ್ಸದನೇ ಸೀದತಿ - ೧।೫।೧।[೨೪]

ತತ್ರ ಜಪತಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಸ್ತನೂಪಾ ಅಸಿ ಮಾ ಮೋದೋಷಿಷ್ಟಂ ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸಿಷ್ಟಮೇಷ ವಾಂ ಲೋಕ ಇತ್ಯುದಙ್ಙೇಜತ್ಯನ್ತರಾ ವಾ ಏತದಾಹವನೀಯಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚಾಸ್ತೇ ತದು ತಾಭ್ಯಾಂ ನಿಹ್ನುತೇ ಮಾ ಮೋ ದೋಷಿಷ್ಟಂ ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸಿಷ್ಟಮಿತಿ ತಥಾ ಹೈನಮೇತೌ ನ ಹಿಂಸ್ತಃ - ೧।೫।೧।[೨೫]

ಅಥಾಗ್ನಿಮೀಕ್ಷಮಾಣೋ ಜಪತಿ । ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಶಾಸ್ತನ ಮಾ ಯಥೇಹ ಹೋತಾ ವೃತೋ ಮನವೈ ಯನ್ನಿಷದ್ಯ ಪ್ರ ಮೇ ಬ್ರೂತ ಭಾಗಧೇಯಂ ಯಥಾ ವೋ ಯೇನ ಪಥಾ ಹವ್ಯಮಾ ವೋ ವಹಾನೀತಿ ಯಥಾ ಯೇಭ್ಯಃ ಪಕ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್ತಾನ್ಬ್ರೂಯಾದ್ವನು ಮಾ ಶಾಸ್ತ ಯಥಾ ವ ಆಹರಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾ ವಃ ಪರಿವೇಕ್ಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ದೇವೇಷು ಪ್ರಶಾಸನಮಿಚ್ಛತೇಽನು ಮಾ ಶಾಸ್ತ ಯಥಾ ವೋಽನುಷ್ಠ್ಯಾ ವಷಟ್ಕುರ್ಯಾಮನುಷ್ಠ್ಯಾ ಹವ್ಯಂ ವಹೇಯಮಿತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಜಪತಿ - ೧।೫।೧।[೨೬]

##೧।೫।೨ ಪಞ್ಚಪ್ರಯಾಜಯಾಗಾಃ। ತತ್ರ ಸ್ರುಗಾದಾಪನನಿಗದಃ

ಅಗ್ನಿರ್ಹೋತಾ ವೇತ್ತ್ವಗ್ನೇರ್ಹೋತ್ರಮಿತಿ ಅಗ್ನಿರಿದಂ ಹೋತಾ ವೇತ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಗ್ನೇರ್ಹೋತ್ರಮಿತಿ ತಸ್ಯೋ ಹಿ ಹೋತ್ರಂ ವೇತ್ತು ಪ್ರಾವಿತ್ರಮಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಪ್ರಾವಿತ್ರಂ ವೇತ್ತು ಯಜ್ಞಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸಾಧು ತೇ ಯಜಮಾನ ದೇವತೇತಿ ಸಾಧು ತೇ ಯಜಮಾನ ದೇವತಾ ಯಸ್ಯ ತೇಽಗ್ನಿರ್ಹೋತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಘೃತವತೀಮಧ್ವರ್ಯೋ ಸ್ರುಚಮಾಸ್ಯಸ್ವೇತಿ ತದಧ್ವರ್ಯು ಪ್ರಸೌತಿ ಸ ಯದೇಕಾಮಿವಾಹ - ೧।೫।೨।[೧]

ಯಜಮಾನ ಏವ ಜುಹೂಮನು । ಯೋಽಸ್ಮಾ ಅರಾತೀಯತಿ ಸ ಉಪಭೃತಮನು ಸ ಯದ್ದ್ವೇ ಇವ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯಜಮಾನಾಯ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನಂ ಕುರ್ಯಾದತ್ತೈವ ಜುಹೂಮನ್ವಾದ್ಯ ಉಪಭೃತಮನು ಸ ಯದ್ದ್ವೇ ಇವ ಬ್ರೂಯಾದತ್ತ್ರ ಆದ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದೇಕಾಮಿವೈವಾಹ - ೧।೫।೨।[೨]

ದೇವಯುವಂ ವಿಶ್ವವಾರಾಮಿತಿ । ಉಪಸ್ತೌತ್ಯೇವೈನಾಮೇತನ್ಮಹಯತ್ಯೇವ ಯದಾಹ ದೇವಯುವಂ ವಿಶ್ವವಾರಾಮಿತೀಡಾಮಹೈ ದೇವಾಂ ಈಡೇನ್ಯಾನ್ನಮಸ್ಯಾಮ ನಮಸ್ಯಾನ್ಯಜಾಮ ಯಜ್ಞಿಯಾನಿತೀಡಾಮಹೈ ತಾನ್ದೇವಾನ್ಯ ಈಡೇನ್ಯಾ ನಮಸ್ಯಾಮ ತಾನ್ಯೇ ನಮಸ್ಯಾ ಯಜಾಮ ಯಜ್ಞಿಯಾನಿತಿ ಮನುಷ್ಯಾ ವಾ ಈಡೇನ್ಯಾಃ ಪಿತರೋ ನಮಸ್ಯಾ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಿಯಾಃ - ೧।೫।೨।[೩]

ಯಾ ವೈ ಪ್ರಜಾ ಯಜ್ಞೇಽನನ್ವಾಭಕ್ತಾಃ । ಪರಾಭೂತಾ ವೈ ತಾ ಏವಮೇವೈತದ್ಯಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಪರಾಭೂತಾಸ್ತಾ ಯಜ್ಞ ಆಭಜತಿ ಮನುಷ್ಯಾನನು ಪಶವೋ ದೇವಾನನು ವಯಾಂಸ್ಯೋಷಧಯೋ ವನಸ್ಪತಯೋ ಯದಿದಂ ಕಿಞ್ಚೈವಮು ತತ್ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞ ಆಭಕ್ತಮ್ - ೧।೫।೨।[೪]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ನವ ವ್ಯಾಹೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ ನವೇಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾ ಏತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನವ ವ್ಯಾಹೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ - ೧।೫।೨।[೫]

ಯಜ್ಞೋ ಹ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಪಚಕ್ರಾಮ । ತಂ ದೇವಾ ಅನ್ವಮನ್ತ್ರಯನ್ತಾ ನಃ ಶೃಣೂಪ ನ ಆವರ್ತಸ್ವೇತಿ ಸೋಽಸ್ತು ತಥೇತ್ಯೇವ ದೇವಾನುಪಾವವರ್ತ ತೇನೋಪಾವೃತ್ತೇನ ದೇವಾ ಅಯಜನ್ತ ತೇನೇಷ್ಟ್ವೈತದಭವನ್ಯದಿದಂ ದೇವಾಃ - ೧।೫।೨।[೬]

ಸ ಯದಾಶ್ರಾವಯತಿ । ಯಜ್ಞಮೇವೈತದನುಮನ್ತ್ರಯತ ಆ ನಃ ಶೃಣೂಪ ನ ಆವರ್ತಸ್ವೇತ್ಯಥ ಯತ್ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ರಾವಯತಿ ಯಜ್ಞ ಏವೈತದುಪಾವರ್ತತೇಽಸ್ತು ತಥೇತಿ ತೇನೋಪಾವೃತ್ತೇನ ರೇತಸಾಭೂತೇನರ್ತ್ವಿಜಃ ಸಮ್ಪ್ರದಾಯಂ ಚರನ್ತಿ ಯಜಮಾನೇನ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಯಥಾ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರೇಣ ಸಮ್ಪ್ರದಾಯಂ ಚರೇಯುರೇವಮನೇನರ್ತ್ವಿಜಃ ಸಮ್ಪ್ರದಾಯಂ ಚರನ್ತಿ ತದ್ವಾಚೈವೈತತ್ಸಮ್ಪ್ರದಾಯಂ ಚರನ್ತಿ ವಾಗ್ಘಿ ಯಜ್ಞೋ ವಾಗು ಹಿ ರೇತಸ್ತದೇತೇನೈವೈತತ್ಸಮ್ಪ್ರದಾಯಂ ಚರನ್ತಿ - ೧।೫।೨।[೭]

ಸೋಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯೇವೋಕ್ತ್ವಾಧ್ವರ್ಯುಃ । ನಾಪವ್ಯಾಹರೇನ್ನೋ ಏವ ಹೋತಾಪವ್ಯಾಹರೇದಾಶ್ರಾವಯತ್ಯಧ್ವರ್ಯುಸ್ತದಗ್ನೀಧಂ ಯಜ್ಞ ಉಪಾವರ್ತತೇ - ೧।೫।೨।[೮]

ಸೋಽಗ್ನೀನ್ನಾಪವ್ಯಾಹರೇತ್ । ಆ ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ರಾವಣಾತ್ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ರಾವಯತ್ಯಗ್ನೀತ್ತತ್ಪುನರಧ್ವರ್ಯುಂ ಯಜ್ಞ ಉಪಾವರ್ತತೇ - ೧।೫।೨।[೯]

ಸೋಽಧ್ವರ್ಯುರ್ನಾಪವ್ಯಾಹರೇತ್ । ಆ ಯಜೇತಿ ವಕ್ತೋರ್ಯಜೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಹೋತ್ರೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೧।೫।೨।[೧೦]

ಸ ಹೋತಾ ನಾಪವ್ಯಾಹರೇತ್ । ಆ ವಷಟ್ಕಾರಾತ್ತಂ ವಷಟ್ಕಾರೇಣಾಗ್ನಾವೇವ ಯೋನೌ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಯೋನಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ ತತಃ ಪ್ರಜಾಯತ ಇತಿ ನು ಹವಿರ್ಯಜ್ಞೇಽಥ ಸೌಮ್ಯೇಽಧ್ವರೇ - ೧।೫।೨।[೧೧]

ಸ ವೈ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಧ್ವರ್ಯುಃ । ನಾಪವ್ಯಾಹರೇದೋಪಾಕರಣಾದುಪಾವರ್ತಧ್ವಮಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರುದ್ಗಾತೃಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ
ಸಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೧।೫।೨।[೧೨]

ತ ಉದ್ಗಾತಾರೋ ನಾಪವ್ಯಾಹರೇಯುಃ । ಓತ್ತಮಾಯಾ ಏಷೋತ್ತಮೇತ್ಯೇವೋದ್ಗಾತಾರೋ ಹೋತ್ರೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ - ೧।೫।೨।[೧೩]

ಸ ಹೋತಾ ನಾಪವ್ಯಾಹರೇತ್ । ಆ ವಷಟ್ಕಾರಾತ್ತಂ ವಷಟ್ಕಾರೇಣಾಗ್ನಾವೇವ ಯೋನೌ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಯೋನಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ ತತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ - ೧।೫।೨।[೧೪]

ಸ ಯದ್ಧ ಸೋಽಪವ್ಯಾಹರೇತ್ । ಯಂ ಯಜ್ಞ ಉಪಾವರ್ತತೇ ಯಥಾ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಂ ಪರಾಸಿಞ್ಚೇದೇವಂ ಹ ಸ ಯಜಮಾನಂ ಪರಾಸಿಞ್ಚೇತ್ಸ ಯತ್ರ ಹೈವಮೃತ್ವಿಜಃ ಸಂವಿದಾನಾ ಯಜ್ಞೇನ ಚರನ್ತಿ ಸರ್ವಮೇವ ತತ್ರ ಕಲ್ಪತೇ ನ ಮುಹ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಮೇವ ಯಜ್ಞೋ ಭರ್ತವ್ಯಃ - ೧।೫।೨।[೧೫]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಪಞ್ಚ ವ್ಯಾಹೃತಯೋ ಭವನ್ತ್ಯೋ ಶ್ರಾವಯಾಸ್ತು ಶ್ರೌಷಡ್ಯಜ ಯೇ ಯಜಾಮಹೇ ವೌಷಡಿತಿ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುಃ ಪಞ್ಚರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈಷೈಕಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಮಾತ್ರೈಷಾ ಸಮ್ಪತ್ - ೧।೫।೨।[೧೬]

ತಾಸಾಂ ಸಪ್ತದಶಾಕ್ಷರಾಣಿ । ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞ ಏಷೈಕಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಮಾತ್ರೈಷಾ ಸಮ್ಪತ್ - ೧।೫।೨।[೧೭]

ಓ ಶ್ರಾವಯೇತಿ ವೈ ದೇವಾಃ । ಪುರೋವಾತಂ ಸಸೃಜಿರೇಽಸ್ತು ಶ್ರೌಷಡಿತ್ಯಭ್ರಾಣಿ ಸಮಪ್ಲಾವಯನ್ಯಜೇತಿ ವಿದ್ಯುತಂ ಯೇ ಯಜಾಮಹ ಇತಿ ಸ್ತನಯಿತ್ನುಂ ವಷಟ್ಕಾರೇಣೈವ ಪ್ರಾವರ್ಷಯನ್ - ೧।೫।೨।[೧೮]

ಸ ಯದಿ ವೃಷ್ಟಿಕಾಮಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಯದೀಷ್ಟ್ಯಾ ವಾ ಯಜೇತ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರ್ವೈವ ಬ್ರೂಯಾದ್ವೃಷ್ಟಿಕಾಮೋ ವಾ ಅಸ್ಮೀತಿ ತತ್ರೋ ಅಧ್ವರ್ಯುಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪುರೋವಾತಂ ಚ ವಿದ್ಯುತಂ ಚ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯೇತ್ಯಭ್ರಾಣಿ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯೇತ್ಯಗ್ನೀಧಂ ಸ್ತನಯಿತ್ನುಂ ಚ ವರ್ಷಂ ಚ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯೇತಿ ಹೋತಾರಂ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇತಾನಿ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ವರ್ಷತಿ ಹೈವ ತತ್ರ ಯತ್ರೈವಮೃತ್ವಿಜಃ ಸಂವಿದಾನಾ ಯಜ್ಞೇನ ಚರನ್ತಿ - ೧।೫।೨।[೧೯]

ಓ ಶ್ರಾವಯೇತಿ ವೈ ದೇವಾಃ । ವಿರಾಜಮಭ್ಯಾಜುಹುವುರಸ್ತು ಶ್ರೌಷಡಿತಿ ವತ್ಸಮುಪಾವಾಸೃಜನ್ಯಜೇತ್ಯುದಜಯನ್ಯೇ ಯಜಾಮಹ ಇತ್ಯುಪಾಸೀದನ್ವಷಟ್ಕಾರೇಣೈವ ವಿರಾಜಮದುಹತೇಯಂ ವೈ ವಿರಾಡಸ್ಯೈ ವಾ ಏಷ ದೋಹ ಏವಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾ ಇಯಂ ವಿರಾಟ್ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ದುಹೇ ಯ ಏವಮೇತಂ ವಿರಾಜೋ ದೋಹಂ ವೇದ - ೧।೫।೨।[೨೦]##೧।೫।೩ ಪ್ರಯಾಜಬನ್ಧುಃ

ಋತವೋ ಹ ವೈ ಪ್ರಯಾಜಾಃ । ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಹ್ಯೃತವಃ - ೧।೫।೩।[೧]

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರ ಏತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಜಾಪತೌ ಪಿತರಿ ಸಂವತ್ಸರೇಽಸ್ಮಾಕಮಯಂ ಭವಿಷ್ಯತ್ಯಸ್ಮಾಕಮಯಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ - ೧।೫।೩।[೨]

ತತೋ ದೇವಾಃ । ಅರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುರಸ್ತ ಏತಾನ್ಪ್ರಯಾಜಾನ್ದದೃಶುಸ್ತೈರಯಜನ್ತ ತೈರ್ಋತೂನ್ತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರಾಜಯನ್ನೃತುಭ್ಯಃ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರಾಯಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಯಾಃ ಪ್ರಜಯಾ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯತ್ಪ್ರಯಾಜಾ ಇತಿ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೈರ್ಋತೂನ್ತ್ಸಂವತ್ಸರಮ್ಪ್ರಯಜತ್ಯೃತುಭ್ಯಃ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರೇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಯಾಜೈರ್ಯಜತೇ - ೧।೫।೩।[೩]

ತೇ ವಾ ಆಜ್ಯಹವಿಷೋ ಭವನ್ತಿ । ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಮೇತೇನ ವೈ ದೇವಾ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನರ್ತೂನ್ತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರಾಜಯನ್ನೃತುಭ್ಯಃ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರಾಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನರ್ತೂನ್ತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರಜಯತ್ಯೃತುಭ್ಯಃಸಂವತ್ಸರಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರೇತಿ ತಸ್ಮಾದಾಜ್ಯಹವಿಷೋ ಭವನ್ತಿ - ೧।೫।೩।[೪]

ಏತದ್ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸ್ವಂ ಪಯಃ । ಯದಾಜ್ಯಂ ತತ್ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತತ್ಪಯಸಾ ದೇವಾಃ ಸ್ವ್ಯಕುರ್ವತ ತಥೋ ಏವೈನಮೇಷ ಏತತ್ಸ್ವೇನೈವ ಪಯಸಾ ಸ್ವೀಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದಾಜ್ಯಹವಿಷೋ ಭವನ್ತಿ - ೧।೫।೩।[೫]

ಸ ಯತ್ರೈವ ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರಯಾಜೇಭ್ಯ ಆಶ್ರಾವಯೇತ್ । ತತ ಏವ ನಾಪಕ್ರಾಮೇತ್ಸಂಗ್ರಾಮೋ ವಾ ಏಷ ಸಂನಿಧೀಯತೇ ಯಃ ಪ್ರಯಾಜೈರ್ಯಜತೇ ಯತರೋ ವೈ ಸಂಯತ್ತಯೋಃ ಪರಾಜಯತೇಽಪ ವೈ ಸಂಕ್ರಾಮತ್ಯಭಿತರಾಮು ವೈ ಜಯನ್ಕ್ರಾಮತಿ ತಸ್ಮಾದಭಿತರಾಮಭಿತರಾಮೇವ ಕ್ರಾಮೇದಭಿತರಾಮಭಿತರಾಮಾಹುತೀರ್ಜುಹುಯಾತ್ - ೧।೫।೩।[೬]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಯತ್ರೈವ ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರಯಾಜೇಭ್ಯ ಆಶ್ರಾವಯೇತ್ತತ ಏವ ನಾಪಕ್ರಾಮೇದ್ಯತ್ರೋ ಏವ ಸಮಿದ್ಧತಮಂ ಮನ್ಯೇತ ತದಾಹುತೀರ್ಜುಹುಯಾತ್ಸಮಿದ್ಧಹೋಮೇನ ಹ್ಯೇವ ಸಮೃದ್ಧಾ ಆಹುತಯಃ - ೧।೫।೩।[೭]

ಸ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹ । ಸಮಿಧೋ ಯಜೇತಿ ತದ್ವಸನ್ತಂ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ಸ ವಸನ್ತಃ ಸಮಿದ್ಧೋಽನ್ಯಾನೃತೂನ್ತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧ ಋತವಃ ಸಮಿದ್ಧಾಃ ಪ್ರಜಾಶ್ಚ ಪ್ರಜನಯನ್ತ್ಯೋಷಧೀಶ್ಚ ಪಚನ್ತಿ ತದ್ವೇವ ಖಲು ಸರ್ವಾನೃತೂನ್ನಿರಾಹಾಥ ಯಜ ಯಜೇತ್ಯೇವೋತ್ತರಾನಾಹಾಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯತ್ತನೂನಪಾತಂ ಯಜೇಡೋ ಯಜೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಜ ಯಜೇತ್ಯೇವೋತ್ತರಾನಾಹ - ೧।೫।೩।[೮]

ಪ್ರಯಾಜಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್

ಸ ವೈ ಸಮಿಧೋ ಯಜತಿ । ವಸನ್ತೋ ವೈ ಸಮಿದ್ವಸನ್ತಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ಅವೃಞ್ಜತ ವಸನ್ತಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರಾಯನ್ವಸನ್ತಮೇವೈಷ ಏತದ್ವೃಙ್ಕ್ತೇ ವಸನ್ತಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರೇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಧೋ ಯಜತಿ - ೧।೫।೩।[೯]

ಅಥ ತನೂನಪಾತಂ ಯಜತಿ । ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ವೈ ತನೂನಪಾದ್ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ಹ್ಯಾಸಾಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ತನೂಸ್ತಪತಿ ಗ್ರೀಷ್ಮಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ಅವೃಞ್ಜತ ಗ್ರೀಷ್ಮಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರಾಯಙ್ಗ್ರೀಷ್ಮಮೇವೈಷ ಏತದ್ವೃಙ್ಕ್ತೇ ಗ್ರೀಷ್ಮಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರೇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತನೂನಪಾತಂ ಯಜತಿ - ೧।೫।೩।[೧೦]

ಅಥೇಡೋ ಯಜತಿ । ವರ್ಷಾ ವಾ ಇಡ ಇತಿ ಹಿ ವರ್ಷಾ ಇಡೋ ಯದಿದಂ ಕ್ಷುದ್ರಂ ಸರೀಸೃಪಂ ಗ್ರೀಷ್ಮಹೇಮನ್ತಾಭ್ಯಾಂ ನಿತ್ಯಕ್ತಂ ಭವತಿ ತದ್ವರ್ಷಾ ಈಡಿತಮಿವಾನ್ನಮಿಚ್ಛಮಾನಂ ಚರತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಷಾ ಇಡೋ ವರ್ಷಾ ಏವ ತದ್ದೇವಾ ಅವೃಞ್ಜತ ವರ್ಷಾಭ್ಯಃ ಸಪತ್ನಾನನ್ತರಾಯನ್ವರ್ಷಾ ಉ ಏವೈಷ ಏತದ್ವೃಙ್ಕ್ತೇ ವರ್ಷಾಭ್ಯಃ ಸಪತ್ನಾನನ್ತರೇತಿ ತಸ್ಮಾದಿಡೋ ಯಜತಿ - ೧।೫।೩।[೧೧]

ಅಥ ಬರ್ಹಿರ್ಯಜತಿ । ಶರದ್ವೈ ಬರ್ಹಿರಿತಿ ಹಿ ಶರದ್ಬರ್ಹಿರ್ಯಾ ಇಮಾ ಓಷಧಯೋ ಗ್ರೀಷ್ಮಹೇಮನ್ತಾಭ್ಯಾಂ ನಿತ್ಯಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾ ವರ್ಷಾ ವರ್ಧನ್ತೇ ತಾಃ ಶರದಿ ಬರ್ಹಿಷೋ ರೂಪಂ ಪ್ರಸ್ತೀರ್ಣಾಃ ಶೇರೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಛರದ್ಬರ್ಹಿಃ ಶರದಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ಅವೃಞ್ಜತ ಶರದಃ ಸಪತ್ನಾನ್ತರಾಯಞ್ಛರದಮೇವೈಷ ಏತದ್ವೃಙ್ಕ್ತೇ ಶರದಃ ಸಪತ್ನಾನನ್ತರೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬರ್ಹಿರ್ಯಜತಿ - ೧।೫।೩।[೧೨]

ಅಥ ಸ್ವಾಹಾಸ್ವಾಹೇತಿ ಯಜತಿ । ಅನ್ತೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋಽನ್ತ ಋತೂನಾಂ ಹೇಮನ್ತೋ ವಸನ್ತಾದ್ಧಿ ಪರಾರ್ದ್ಧ್ಯೋಽನ್ತೇನೈವ ತದನ್ತಂ ದೇವಾ ಅವೃಞ್ಜತಾನ್ತೇನಾನ್ತಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರಾಯನ್ನನ್ತೇನೋ ಏವೈಷ ಏತದನ್ತಂ ವೃಙ್ಕ್ತೇಽನ್ತೇನಾನ್ತಾತ್ಸಪತ್ನಾನನ್ತರೇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯಜತಿ - ೧।೫।೩।[೧೩]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ವಸನ್ತ ಏವ ಹೇಮನ್ತಾತ್ಪುನರಸುರೇತಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯೇಷ ಪುನರ್ಭವತಿ ಪುನರ್ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಿಂಲ್ಲೋಕೇ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೫।೩।[೧೪]

ಸ ವೈ ವ್ಯನ್ತು ವೇತ್ವಿತಿ ಯಜತಿ । ಅಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ವ್ಯನ್ತು ವ್ಯನ್ತ್ವಿತಿ ವೈವ
ಯಜೇದ್ವೇತು ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ವಾ ವ್ಯನ್ತ್ವಿತಿ ವೈ ಯೋಷಾ ವೇತ್ವಿತಿ ವೃಷಾ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವ್ಯನ್ತು ವೇತ್ವಿತಿ ಯಜತಿ - ೧।೫।೩।[೧೫]

ಅಥ ಚತುರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾಜೇ ಸಮಾನಯತಿ ಬರ್ಹಿಷಿ । ಪ್ರಜಾ ವೈ ಬರ್ಹೀ ರೇತ ಆಜ್ಯಂ ತತ್ಪ್ರಜಾಸ್ವೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ತೇನ ರೇತಸಾ ಸಿಕ್ತೇನೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನರಭ್ಯಾವರ್ತಮ್ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾಜೇ ಸಮಾನಯತಿ ಬರ್ಹಿಷಿ - ೧।೫।೩।[೧೬]

ಸಂಗ್ರಾಮೋ ವಾ ಏಷ ಸಂನಿಧೀಯತೇ । ಯಃ ಪ್ರಯಾಜೈರ್ಯಜತೇ ಯತರಂ ವೈ ಸಂಯತ್ತಯೋರ್ಮಿತ್ರಮಾಗಚ್ಛತಿ ಸ ಜಯತಿ ತದೇತದುಪಭೃತೋಽಧಿ ಜುಹೂಂ ಮಿತ್ರಮಾಗಚ್ಛತಿ ತೇನ ಪ್ರಜಯತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾಜೇ ಸಮಾನಯತಿ ಬರ್ಹಿಷಿ - ೧।೫।೩।[೧೭]

ಯಜಮಾನ ಏವ ಜುಹೂಮನು । ಯೋ ಸ್ಮಾ ಅರಾತೀಯತಿ ಸ ಉಪಭೃತಮನು ಯಜಮಾನಾಯೈವೈತದ್ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಬಲಿಂ ಹಾರಯತ್ಯತ್ತೈವ ಜುಹೂಮನ್ವಾದ್ಯ ಉಪಭೃತಮನ್ವತ್ತ್ರ ಏವೈತದಾದ್ಯಂ ಬಲಿಂ ಹಾರಯತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾಜೇ ಸಮಾನಯತಿ - ೧।೫।೩।[೧೮]

ಸ ವಾ ಅನವಮೃಶನ್ತ್ಸಮಾನಯತಿ । ಸ ಯದ್ಧಾವಮೃಷೇದ್ಯಜಮಾನಂ ದ್ವಿಷತಾ ಭ್ರಾತೃವ್ಯೇನಾವಮೃಶೇದತ್ತಾರಮಾದ್ಯೇನಾವಮೃಶೇತ್ತಸ್ಮಾದನವಮೃಶನ್ತ್ಸಮಾನಯತಿ - ೧।೫।೩।[೧೯]

ಅಥೋತ್ತರಾಂ ಜುಹೂಮಧ್ಯೂಹತಿ । ಯಜಮಾನಮೇವೈತದ್ದ್ವಿಷತಿ ಭ್ರಾತೃವ್ಯೇಽಧ್ಯೂಹತ್ಯತ್ತಾರಮಾದ್ಯೇಽಧ್ಯೂಹತಿ ತಸ್ಮಾದುತ್ತರಾಂ ಜುಹೂಮಧ್ಯೂಹತಿ - ೧।೫।೩।[೨೦]

ದೇವಾ ಹ ವಾ ಊಚುಃ । ಹನ್ತ ವಿಜಿತಮೇವಾನು ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಂಸ್ಥಾಪಯಾಮ ಯದಿ ನೋಽಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಾಸಜೇಯುಃ ಸಂಸ್ಥಿತ ಏವ ನೋ ಯಜ್ಞಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ - ೧।೫।೩।[೨೧]

ತ ಉತ್ತಮೇ ಪ್ರಯಾಜೇ । ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣೈವ ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ತ್ಸ್ವಾಹಾಗ್ನಿಮಿತಿ ತದಾಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ತ್ಸ್ವಾಹಾ ಸೋಮಮಿತಿ ತತ್ಸೌಮ್ಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ತ್ಸ್ವಾಹಾಗ್ನಿಮಿತಿ ತದ್ಯ ಏಷ ಉಭಯತ್ರಾಚ್ಯುತ ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ತಂ
ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ - ೧।೫।೩।[೨೨]

ಅಥ ಯಥಾದೇವತಮ್ । ಸ್ವಾಹಾ ದೇವಾ ಆಜ್ಯಪಾ ಇತಿ ತತ್ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾನ್ತ್ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾ ವೈ ದೇವಾ ಆಜ್ಯಪಾ ಜುಷಾಣೋ ಅಗ್ನಿರಾಜ್ಯಸ್ಯ
ವೇತ್ವಿತಿ ತದಗ್ನಿಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಂ ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ನಗ್ನಿರ್ಹಿ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ಸ ಏಷೋಽಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ತಥೈವ ಯಜ್ಞಂ ಸಂತಿಷ್ಠತೇ ಯಥೈವೈನಂ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಥಾಪಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದುತ್ತಮೇ ಪ್ರಯಾಜೇ ಸ್ವಾಹಾಸ್ವಾಹೇತಿ ಯಜತಿ ಯಾವನ್ತಿ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ ವಿಜಿತಮೇವೈತದನು ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಂಸ್ಥಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಿಲೋಮ ಯಜ್ಞೇ ಕ್ರಿಯೇತ ನ ತದಾದ್ರಿಯೇತ ಸಂಸ್ಥಿತೋ ಮೇ ಯಜ್ಞ ಇತಿ ಹ ವಿದ್ಯಾತ್ಸ ಹೈಷ ಯಜ್ಞೋ ಯಾತಯಾಮೇವಾಸ ಯಥಾ ವಷಟ್ಕೃತಂ ಹುತಂ ಸ್ವಾಹಾಕೃತಂ - ೧।೫।೩।[೨೩]

ತೇ ದೇವಾ ಅಕಾಮಯನ್ತ । ಕಥಂ ನ್ವಿಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯೇಮಾಯಾತಯಾಮಾನಂ ಕುರ್ಯಾಮ ತೇನಾಯಾತಯಾಮ್ನಾ ಪ್ರಚರೇಮೇತಿ - ೧।೫।೩।[೨೪]

ಸ ಯಜ್ಜುಹ್ವಾಮಾಜ್ಯಂ ಪರಿಶಿಷ್ಟಮಾಸೀತ್ । ಯೇನ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಸ್ಥಾಪಯಂಸ್ತೇನೈವ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಹವೀಂಷ್ಯಭ್ಯಘಾರಯನ್ಪುನರೇವೈನಾನಿ ತದಾಪ್ಯಾಯಯನ್ನಯಾತಯಾಮಾನ್ಯಕುರ್ವನ್ನಯಾತಯಾಮ ಹ್ಯಾಜ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದುತ್ತಮಂ ಪ್ರಯಾಜಮಿಷ್ಟ್ವಾ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಹವೀಂಷ್ಯಭಿಘಾರಯತಿ ಪುನರೇವೈನಾನಿ ತದಾಪ್ಯಾಯಯತ್ಯಯಾತಯಾಮಾನಿ ಕರೋತ್ಯಯಾತಯಾಮ ಹ್ಯಾಜ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯ ಚ ಹವಿಷೋಽವದ್ಯತಿ ಪುನರೇವ ತದಭಿಘಾರಯತಿ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ ಏವ ತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯತ್ಯಯಾತಯಾಮ ಕರೋತ್ಯಥ ಯದಾ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽವದ್ಯತಿ ನ ತತಃ ಪುನರಭಿಘಾರಯತಿ ನೋ ಹಿ ತತಃ ಕಾಂ ಚನ ಹವಿಷೋಽಗ್ನಾವಾಹುತಿಂ ಹೋಷ್ಯನ್ಭವತಿ - ೧।೫।೩।[೨೫]

##೧।೫।೪ ಪ್ರಯಾಜಾವೃತ್
ಸ ವೈ ಸಮಿಧೋ ಯಜತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸಮಿಧಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವೈತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ಪ್ರಾಣೈರ್ಹ್ಯಯಮ್ಪುರುಷಃ ಸಮಿದ್ಧಸ್ತಸ್ಮಾದಭಿಮೃಷೇತಿ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯದ್ಯುಪತಾಪೀ ಸ್ಯಾತ್ಸ ಯದ್ಯುಷ್ಣಃ ಸ್ಯಾದೈವ ತಾವಚ್ಛಂಸೇತ ಸಮಿದ್ಧೋ ಹಿ ಸ ತಾವದ್ಭವತಿ ಯದ್ಯು ಶೀತಃ ಸ್ಯಾನ್ನಾಶಂಸೇತ ತತ್ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಧೋ ಯಜತಿ - ೧।೫।೪।[೧]

ಅಥ ತನೂನಪಾತಂ ಯಜತಿ । ರೇತೋ ವೈ ತನೂನಪಾದ್ರೇತ ಏವೈತತ್ಸಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತನೂನಪಾತಂ ಯಜತಿ - ೧।೫।೪।[೨]

ಅಥೇಡೋ ಯಜತಿ । ಪ್ರಜಾ ವಾ ಇಡೋ ಯದಾ ವೈ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯತೇಽಥ ತದೀಡಿತಮಿವಾನ್ನಮಿಚ್ಛಮಾನಂ ಚರತಿ ತತ್ಪ್ರೈವೈತಜ್ಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿಡೋ ಯಜತಿ - ೧।೫।೪।[೩]

ಅಥ ಬರ್ಹಿರ್ಯಜತಿ । ಭೂಮಾ ವೈ ಬರ್ಹಿರ್ಭೂಮಾನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬರ್ಹಿರ್ಯಜತಿ - ೧।೫।೪।[೪]

ಅಥ ಸ್ವಾಹಾಸ್ವಾಹೇತಿ ಯಜತಿ । ಹೇಮನ್ತೋ ವಾ ಋತೂನಾಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ಹೇಮನ್ತೋ ಹೀಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ವಂ ವಶಮುಪನಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇಮನ್ಮ್ಲಾಯನ್ತ್ಯೋಷಧಯಃ ಪ್ರ ವನಸ್ಪತೀನಾಂ ಪಲಾಶಾನಿ ಮುಚ್ಯನ್ತೇ ಪ್ರತಿತಿರಾಮಿವ ವಯಾಂಸಿ ಭವನ್ತ್ಯಧಸ್ತರಾಮಿವ ವಯಾಂಸಿ ಪತನ್ತಿ ವಿಪತಿತ ಲೋಮೇವ ಪಾಪಃ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ ಹೇಮನ್ತೋ ಹೀಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸ್ವಂ ವಶಮುಪನಯತೇ ಸ್ವೀ ಹ ವೈ ತಮರ್ಧಂ ಕುರುತೇ ಶ್ರಿಯೇಽನ್ನಾದ್ಯಾಯ ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಧೇ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೫।೪।[೫]

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತೇ ದಣ್ಡೈರ್ಧನುರ್ಭಿರ್ನ ವ್ಯಜಯನ್ತ ತೇ ಹಾವಿಜಯಮಾನಾ ಊಚುರ್ಹನ್ತ ವಾಚ್ಯೇವ ಬ್ರಹ್ಮನ್ವಿಜಿಗೀಷಾಮಹೈ ಸ ಯೋ ನೋ ವಾಚಂ ವ್ಯಾಹೃತಾಂ ಮಿಥುನೇನ ನಾನುನಿಕ್ರಾಮಾತ್ಸ ಸರ್ವಂ ಪರಾಜಯಾತಾ ಅಥ ಸರ್ವಮಿತರೇ ಜಯಾನಿತಿ ತಥೇತಿ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ದೇವಾ ಇನ್ದ್ರಮಬ್ರುವನ್ವ್ಯಾಹರೇತಿ - ೧।೫।೪।[೬]

ಸ ಇನ್ದ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಏಕೋ ಮಮೇತ್ಯಥಾಸ್ಮಾಕಮೇಕೇತೀತರೇಽಬ್ರುವಂಸ್ತದು ತನ್ಮಿಥುನಮೇವಾವಿನ್ದನ್ಮಿಥುನಂ ಹ್ಯೇಕಶ್ಚೈಕಾ ಚ - ೧।೫।೪।[೭]

ದ್ವೌ ಮಮೇತೀನ್ದ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಅಥಾಸ್ಮಾಕಂ ದ್ವೇ ಇತೀತರೇಽಬ್ರುವಂಸ್ತದು ತನ್ಮಿಥುನಮೇವಾವಿನ್ದನ್ಮಿಥುನಂ ಹಿ ದ್ವೌ ಚ ದ್ವೇ ಚ - ೧।೫।೪।[೮]

ತ್ರಯೋ ಮಮೇತೀನ್ದ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಅಥಾಸ್ಮಾಕಂ ತಿಸ್ರ ಇತೀತರೇಽಬ್ರುವಂಸ್ತದು ತನ್ಮಿಥುನಮೇವಾವಿನ್ದನ್ಮಿಥುನಂ ಹಿ ತ್ರಯಶ್ಚ ತಿಸ್ರಶ್ಚ - ೧।೫।೪।[೯]

ಚತ್ವಾರೋ ಮಮೇತೀನ್ದ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಅಥಾಸ್ಮಾಕಂ ಚತಸ್ರ ಇತೀತರೇಽಬ್ರುವಂಸ್ತದು ತನ್ಮಿಥುನಮೇವಾವಿನ್ದನ್ಮಿಥುನಂ ಹಿ ಚತ್ವಾರಶ್ಚ ಚತಸ್ರಶ್ಚ - ೧।೫।೪।[೧೦]

ಪಞ್ಚ ಮಮೇತೀನ್ದ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ । ತತ ಇತರೇ ಮಿಥುನಂ ನಾವಿನ್ದನ್ನೋ ಹ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಮಿಥುನಮಸ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚೇತಿ ಹ್ಯೇವೈತದುಭಯಮ್ಭವತಿ ತತೋಽಸುರಾಃ ಸರ್ವಂ ಪರಾಜಯನ್ತ ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅಸುರಾನಜಯನ್ತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸಪತ್ನಾನಸುರಾನ್ನಿರಭಜನ್ - ೧।೫।೪।[೧೧]

ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಥಮೇ ಪ್ರಯಾಜ ಇಷ್ಟೇ ಬ್ರೂಯಾತ್ । ಏಕೋ ಮಮೇತ್ಯೇಕಾ ತಸ್ಯ ಯಮಹಂ ದ್ವೇಷ್ಮೀತಿ ಯದ್ಯು ನ ದ್ವಿಷ್ಯಾದ್ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮ ಇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೧।೫।೪।[೧೨]

ದ್ವೌ ಮಮೇತಿ ದ್ವಿತೀಯೇ ಪ್ರಯಾಜೇ । ದ್ವೇ ತಸ್ಯ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮ ಇತಿ - ೧।೫।೪।[೧೩]

ತ್ರಯೋ ಮಮೇತಿ ತೃತೀಯೇ ಪ್ರಯಾಜೇ । ತಿಸ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮ ಇತಿ - ೧।೫।೪।[೧೪]

ಚತ್ವಾರೋ ಮಮೇತಿ ಚತುರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾಜೇ । ಚತಸ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮ ಇತಿ - ೧।೫।೪।[೧೫]

ಪಞ್ಚ ಮಮೇತಿ ಪಞ್ಚಮೇ ಪ್ರಯಾಜೇ । ನ ತಸ್ಯ ಕಿಂ ಚನ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮ ಇತಿ ಸ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚೇತ್ಯೇವ ಭವನ್ಪರಾಭವತಿ ತಥಾಸ್ಯ ಸರ್ವಂ ಸಂವೃಙ್ಕ್ತೇ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸಪತ್ನಾನ್ನಿರ್ಭಜತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೫।೪।[೧೬]

##೧।೬।೧ ಪ್ರಯಾಜಾನಾಮಿಷ್ಟೌ ಪ್ರಾಥಮ್ಯಮ್
ಋತವೋ ಹ ವೈ ದೇವೇಷು ಯಜ್ಞೇ ಭಾಗಮೀಷಿರೇ । ಆ ನೋ ಯಜ್ಞೇ ಭಜತ ಮಾ ನೋ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರ್ಗತಾಸ್ತ್ವೇವ ನೋಽಪಿ ಯಜ್ಞೇ ಭಾಗ ಇತಿ - ೧।೬।೧।[೧]

ತದ್ವೈ ದೇವಾ ನ ಜಜ್ಞುಃ । ತ ಋತವೋ ದೇವೇಷ್ವಜಾನತ್ಸ್ವಸುರಾನುಪಾವರ್ತನ್ತಾಪ್ರಿಯಾನ್ದೇವಾನಾಂ ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾನ್- ೧।೬।೧।[೨]

ತೇ ಹೈತಾಮೇಧತುಮೇಧಾಂ ಚಕ್ರಿರೇ । ಯಾಮೇಷಾಮೇತಾಮನುಶೃಣ್ವನ್ತಿ ಕೃಷನ್ತೋ ಹ ಸ್ಮೈವ ಪೂರ್ವೇ ವಪನ್ತೋ ಯನ್ತಿ ಲುನನ್ತೋಽಪರೇ ಮೃಣನ್ತಃ ಶಶ್ವದ್ಧೈಭ್ಯೋಽಕೃಷ್ಟಪಚ್ಯಾ ಏವೌಷಧಯಃ ಪೇಚಿರೇ - ೧।೬।೧।[೩]

ತದ್ವೈ ದೇವಾನಾಮಾಗ ಆಸ । ಕನೀಯ ಇನ್ನ್ವತೋ ದ್ವಿಷನ್ದ್ವಿಷತೇಽರಾತೀಯತಿ ಕಿಮ್ವೇತಾವನ್ಮಾತ್ರಮುಪಜಾನೀತ ಯಥೇದಮಿತೋಽನ್ಯಥಾಸದಿತಿ - ೧।೬।೧।[೪]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಋತೂನೇವಾನುಮನ್ತ್ರಯಾಮಹಾ ಇತಿ ಕೇನೇತಿ ಪ್ರಥಮಾನೇವೈನಾನ್ಯಜ್ಞೇ ಯಜಾಮೇತಿ - ೧।೬।೧।[೫]

ಸ ಹಾಗ್ನಿರುವಾಚ । ಅಥ ಯನ್ಮಾಂ ಪುರಾ ಪ್ರಥಮಂ ಯಜಥ ಕ್ವಾಹಂ ಭವಾನೀತಿ ನ ತ್ವಾಮಾಯತನಾಚ್ಚ್ಯಾವಯಾಮ ಇತಿ ತೇ ಯದೃತೂನಭಿಹ್ವಯಮಾನಾ ಅಥಾಗ್ನಿಮಾಯತನಾನ್ನಾಚ್ಯಾವಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿರಚ್ಯುತೋ ನ ಹ ವಾ ಆಯತನಾಚ್ಚ್ಯವತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಯತನೇ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತಮಗ್ನಿಮಚ್ಯುತಂ ವೇದ - ೧।೬।೧।[೬]

ತೇ ದೇವಾ ಅಗ್ನಿಮಬ್ರುವನ್ ಪರೇಹ್ಯೇನಾಂಸ್ತ್ವಮೇವಾನುಮನ್ತ್ರಯಸ್ವೇತಿ ಸ ಹೇತ್ಯಾಗ್ನಿರುವಾಚಽರ್ತೇವೋಽವಿದಂ ವೈ ವೋ ದೇವೇಷು ಯಜ್ಞೇ ಭಾಗಮಿತಿ ಕಥಂ ನೋಽವಿದ ಇತಿ ಪ್ರಥಮಾನೇವ ವೋ ಯಜ್ಞೇ ಯಕ್ಷ್ಯನ್ತೀತಿ - ೧।೬।೧।[೭]

ತ ಋತವೋಽಗ್ನಿಮಬ್ರುವನ್ । ಆ ವಯಂ ತ್ವಾಮಸ್ಮಾಸು ಭಜಾಮೋ ಯೋ ನೋ ದೇವೇಷು ಯಜ್ಞೇ ಭಾಗಮವಿದ ಇತಿ ಸ ಏಷೋಽಗ್ನಿರ್ಋತುಷ್ವಾಭಕ್ತಃ ಸಮಿಧೋ ಅಗ್ನೇ ತನೂನಪಾದಗ್ನ ಇಡೋ ಅಗ್ನೇ ಬರ್ಹಿರಗ್ನೇ ಸ್ವಾಹಾಗ್ನಿಮಿತ್ಯಾಭಕ್ತೋ ಹ ವೈ ತಸ್ಯಾಂ ಪುಣ್ಯಕೃತ್ಯಾಯಾಂ ಭವತಿ ಯಾಮಸ್ಯ ಸಮಾನೋ ಬ್ರುವಾಣಃ ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಮತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿಮನ್ತ ಋತವ ಓಷಧೀಃ ಪಚನ್ತೀದಂ ಸರ್ವಂ ಯ ಏವಮೇತಮಗ್ನಿಮೃತುಷ್ವಾಭಕ್ತಂ ವೇದ - ೧।೬।೧।[೮]

ತದಾಹುಃ । ಯದುತ್ತಮಾನ್ಪ್ರಯಾಜಾನಾವಾಹಯನ್ತ್ಯಥ ಕಸ್ಮಾದೇನಾನ್ಪ್ರಥಮಾನ್ಯಜನ್ತೀತ್ಯುತ್ತಮಾನ್ಹ್ಯೇನಾನ್ಯಜ್ಞೇಽವಾಕಲ್ಪಯನ್ಪ್ರಥಮಾನ್ವೋ ಯಜಾಮೇತ್ಯಬ್ರುವಂಸ್ತಸ್ಮಾದುತ್ತಮಾನಾವಾಹಯನ್ತಿ ಪ್ರಥಮಾನ್ಯಜನ್ತಿ - ೧।೬।೧।[೯]

ಚತುರ್ಥೇನ ವೈ ಪ್ರಯಾಜೇನ ದೇವಾಃ । ಯಜ್ಞಮಾಪ್ನುವಂಸ್ತಂ ಪಞ್ಚಮೇನ ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ನಥ ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಮಸಂಸ್ಥಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಮೇವ ತೇನ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತ - ೧।೬।೧।[೧೦]

ತೇ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಯನ್ತಃ । ಅಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತೇಽಗ್ನಿಮ್ಪುರಸ್ತಾದಕುರ್ವತ ರಕ್ಷೋಹಣಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾರಮಗ್ನಿಂ ಮಧ್ಯತೋಽಕುರ್ವತ ರಕ್ಷೋಹಣಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾರಮಗ್ನಿಂ ಪಶ್ಚಾದಕುರ್ವತ ರಕ್ಷೋಹಣಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾರಂ - ೧।೬।೧।[೧೧]

ಸ ಯದ್ಯೇನಾನ್ಪುರಸ್ತಾತ್ । ಅಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಾಸಿಸಂಕ್ಷನ್ನಗ್ನಿರೇವ ತಾನ್ಯಪಾಹನ್ರಕ್ಷೋಹಾ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ಯದಿ ಮಧ್ಯತ ಆಸಿಸಂಕ್ಷನ್ನಗ್ನಿರೇವ ತಾನ್ಯಪಾಹನ್ರಕ್ಷೋಹಾ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ಯದಿ ಪಶ್ಚಾದಾಸಿಸಂಕ್ಷನ್ನಗ್ನಿರೇವ ತಾನ್ಯಪಾಹನ್ರಕ್ಷೋಹಾ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತ ಏವಂ ಸರ್ವತೋಽಗ್ನಿಭಿರ್ಗುಪ್ಯಮಾನಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತ - ೧।೬।೧।[೧೨]

ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ । ಚತುರ್ಥೇನೈವ ಪ್ರಯಾಜೇನ ಯಜ್ಞಮಾಪ್ನೋತಿ ತಂ ಪಞ್ಚಮೇನ ಸಂಸ್ಥಾಪಯತ್ಯಥ ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಮಸಂಸ್ಥಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಮೇವ ತೇನ ಲೋಕಂ ಸಮಶ್ನುತೇ - ೧।೬।೧।[೧೩]

ಸ ಯದಾಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಯಜತಿ । ಅಗ್ನಿಮೇವೈತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಕುರುತೇ ರಕ್ಷೋಹಣಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾರಮಥ ಯದಾಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತ್ಯಗ್ನಿಮೇವೈತನ್ಮಧ್ಯತಃ ಕುರುತೇ ರಕ್ಷೋಹಣಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾರಮಥ ಯದಗ್ನಿಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯಜತ್ಯಗ್ನಿಮೇವೈತತ್ಪಶ್ಚಾತ್ಕುರುತೇ ರಕ್ಷೋಹಣಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾರಂ - ೧।೬।೧।[೧೪]

ಸ ಯದ್ಯೇನಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ । ಅಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಾಸಿಸಂಕ್ಷನ್ತ್ಯಾಗ್ನೇರೇವ ತಾನ್ಯಪಹನ್ತಿ ರಕ್ಷೋಹಾ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ಯದಿ ಮಧ್ಯತ ಅಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಾಸಿಸಂಕ್ಷನ್ತ್ಯಗ್ನಿರೇವ ತಾನ್ಯಪಹನ್ತಿ ರಕ್ಷೋಹಾ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ಯದಿ ಪಶ್ಚಾದಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಾಸಿಸಂಕ್ಷನ್ತ್ಯಗ್ನಿರೇವ ತಾನ್ಯಪಹನ್ತಿ ರಕ್ಷೋಹಾ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ಸ ಏವಂ ಸರ್ವತೋಽಗ್ನಿಭಿರ್ಗುಪ್ಯಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಶ್ನುತೇ - ೧।೬।೧।[೧೫]

ಸ ಯದ್ಯೇನಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ । ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನುವ್ಯಾಹರೇತ್ತಂ ಪ್ರತಿಬ್ರೂಯಾನ್ಮುಖ್ಯಾಮಾರ್ತ್ತಿಮಾರಿಷ್ಯಸ್ಯನ್ಧೋ ವಾ ಬಧಿರೋ ವಾ ಭವಿಷ್ಯಸೀತ್ಯೇತಾ ವೈ ಮುಖ್ಯಾ ಆರ್ತ್ತಯಸ್ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೬।೧।[೧೬]

ಯದಿ ಮಧ್ಯತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನುವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾದಪ್ರಜಾ ಅಪಶುರ್ಭವಿಷ್ಯಸೀತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಪಶವೋ ಮಧ್ಯಂ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೧।೬।೧।[೧೭]

ಯದ್ಯನ್ತತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನುವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತಂ ಪ್ರತಿ ಬ್ರೂಯಾದಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ದರಿದ್ರಃ ಕ್ಷಿಪ್ರೇಽಮುಂ ಲೋಕಮೇಷ್ಯಸೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದು ಹ ನಾನುವ್ಯಾಹಾರೀವ ಸ್ಯಾದುತ ಹ್ಯೇವಂವಿತ್ಪರೋ ಭವತಿ - ೧।೬।೧।[೧೮]

ಸಂವತ್ಸರಂ ಹ ವೈ ಪ್ರಯಾಜೈರ್ಜಯಞ್ಜಯತಿ । ಸ ಹ ನ್ವೇವೈನಂ ಜಯತಿ ಯೋಽಸ್ಯ ದ್ವಾರಾಣಿ ವೇದ ಕಿಂ ಹಿ ಸ ತೈರ್ಗೃಹೈಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಾನನ್ತರತೋ ನ ವ್ಯವವಿದ್ಯಾದ್ಯಥಾಯಥಾಸ್ಯ ತೇ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಯ ವಸನ್ತ ಏವ ದ್ವಾರಂ ಹೇಮನ್ತೋ ದ್ವಾರಂ ತಂ ವಾ ಏತಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮ್ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅಕ್ಷಯ್ಯಮೇತೇನ ಹಾಸ್ಯಾಕ್ಷಯ್ಯಂ ಸುಕೃತಮ್ಭವತ್ಯಕ್ಷಯ್ಯೋ ಲೋಕಃ - ೧।೬।೧।[೧೯]

ತದಾಹುಃ । ಕಿಂದೇವತ್ಯಾನ್ಯಾಜ್ಯಾನೀತಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾನೀತಿ ಹ ಬ್ರೂಯಾದನಿರುಕ್ತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರನಿರುಕ್ತಾನ್ಯಾಜ್ಯಾನಿ ತಾನಿ ಹೈತಾನಿ ಯಜಮಾನದೇವತ್ಯಾನ್ಯೇವ ಯಜಮಾನೋ ಹ್ಯೇವ ಸ್ವೇ ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇತೇನ ಹ್ಯುಕ್ತಾ ಋತ್ವಿಜಸ್ತನ್ವತೇ ತಂ ಜನಯನ್ತಿ - ೧।೬।೧।[೨೦]

ಸ ಆಜ್ಯಸ್ಯೋಪಸ್ತೀರ್ಯ । ದ್ವಿರ್ಹವಿಷೋಽವದಾಯಾಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ಸೈಷಾಜ್ಯೇನ ಮಿಶ್ರಾಹುತಿರ್ಹೂಯತೇ ಯಜಮಾನೇನ ಹೈವೈಷೈತನ್ಮಿಶ್ರಾ ಹೂಯತೇ ಯದಿ ಹ ವಾ ಅಪಿ ದೂರೇ ಸನ್ಯಜತೇ ಯದ್ಯನ್ತಿಕೇ ಯಥಾ ಹೈವಾನ್ತೇ ಸತ ಇಷ್ಟಂ ಸ್ಯಾದೇವಂ ಹೈವೈವಂ ವಿದುಷ ಇಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯದ್ಯು ಹಾಪಿ ಬಹ್ವಿವ ಪಾಪಂ ಕರೋತಿ ನೋ ಹೈವ ಬಹಿರ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾದ್ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೬।೧।[೨೧]

##೧।೬।೨ಆವಾಪ-ಪ್ರದೇಶಃ
ಯಜ್ಞೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಇಮಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಿಗ್ಯುರ್ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಜಿತಿಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಥಂ ನ ಇದಮ್ಮನುಷ್ಯೈರನಭ್ಯಾರೋಹ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಧೀತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಧು ಮಧುಕೃತೋ ನಿರ್ಧಯೇಯುರ್ವಿದುಹ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಯೂಪೇನ ಯೋಪಯಿತ್ವಾ ತಿರೋಽಭವನ್ನಥ ಯದೇನೇನಾಯೋಪಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪೋ ನಾಮ। ತದ್ವಾ ಋಷೀಣಾಮನುಶ್ರುತಮಾಸ।೧।೬।೨।[೧]

ಯಜ್ಞೇನ ಹ ವೈ ದೇವಾಃ । ಇಮಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಿಗ್ಯುರ್ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಜಿತಿಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಥಂ ನ ಇದಮ್ಮನುಷ್ಯೈರನಭ್ಯಾರೋಹ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಧೀತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಧು ಮಧುಕೃತೋ ನಿರ್ಧಯೇಯುರ್ವಿದುಹ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಯೂಪೇನ ಯೋಪಯಿತ್ವಾ ತಿರೋಽಭವನ್ನಿತಿ ತಮನ್ವೇಷ್ಟುಂ ದಧ್ರಿರೇ೧।೬।೨।[೨]

ತೇರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಃ । ಶ್ರಮೇಣ ಹ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ದೇವಾ ಜಯನ್ತಿ ಯದೇಷಾಂಜಯ್ಯಮಾಸಽರ್ಷಯಶ್ಚ ತೇಭ್ಯೋ ದೇವಾ ವೈವ ಪ್ರರೋಚಯಾಂ ಚಕ್ರುಃ ಸ್ವಯಂ ವೈವ ದಧ್ರಿರೇ ಪ್ರೇತ ತದೇಷ್ಯಾಮೋ ಯತೋ ದೇವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತೇತಿ ತೇ ಕಿಂ ಪ್ರರೋಚತೇ ಕಿಂ ಪ್ರರೋಚತ ಇತಿ ಚೇರುರೇತ್ಪುರೋಡಾಶಮೇವ ಕೂರ್ಮಂ ಭೂತ್ವಾ ಸರ್ಪನ್ತಂ ತೇ ಹ ಸರ್ವ ಏವ ಮೇನಿರೇಽಯಂ ವೈ ಯಜ್ಞ ಇತಿ೧।೬।೨।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ತಿಷ್ಠ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ತಿಷ್ಠೇನ್ದ್ರಾಯ ತಿಷ್ಠೇತಿ ಸ ಸಸರ್ಪೈವಾಗ್ನಯೇ ತಿಷ್ಠೇತಿ ತತಸ್ತಸ್ಥಾವಗ್ನಯೇ ವಾ ಅಸ್ಥಾದಿತಿ ತಮಗ್ನಾವೇವ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಸರ್ವಹುತಮಜುಹವುರಾಹುತಿರ್ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ತತ ಏಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಾರೋಚತ ತಮಸೃಜನ್ತ ತಮತನ್ವತ ಸೋಽಯಂ ಪರೋಽವರಂ ಯಜ್ಞೋಽನೂಚ್ಯತೇ ಪಿತೈವ ಪುತ್ರಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೇ೧।೬।೨।[೪]

ಸ ವಾ ಏಭ್ಯಸ್ತತ್ಪುರೋಽದಾಶಯತ್ । ಯ ಏಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಾರೋಚಯತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪುರೋದಾಶಃ ಪುರೋದಾಶೋ
ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯತ್ಪುರೋಡಾಶ ಇತಿ ಸ ಏಷ ಉಭಯತ್ರಾಚ್ಯುತ ಆಗ್ನೇಯೋಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ
ಭವತಿ-೧।೬।೨।[೫]

ಸ ನ ಪೌರ್ಣಮಾಸಂ ಹವಿಃ । ನಾಮಾವಾಸ್ಯಮಗ್ನೀಷೋಮೀಯ ಏವ ಪೌರ್ಣಮಾಸಂ ಹವಿಃ ಸಾಂನಾಯ್ಯಮಾಮಾವಾಸ್ಯಂ ಯಜ್ಞ ಏವೈಷ ಉಭಯತ್ರಾವಕೢಪ್ತೋ ನೇದ್ಯಜ್ಞಾದಯಾನೀತಿ ನ್ವೇವ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸಸ್ಯ ಕ್ರಿಯತ ಏವಮ್ವಾಮಾವಾಸ್ಯಸ್ಯೈತನ್ನು ತದ್ಯಸ್ಮಾದತ್ರ ಕ್ರಿಯತೇ- ೧।೬।೨।[೬]

ಯದ್ಯು ಏನಮುಪಧಾವೇತ್ । ಇಷ್ಟ್ಯಾ ಮಾ ಯಾಜಯೇತ್ಯೇತಯೈವ ಯಾಜಯೇದ್ಯತ್ಕಾಮಾ ವಾ ಏತಮೃಷಯೋಽಜುಹವುಃ ಸ ಏಭ್ಯಃ ಕಾಮಃ ಸಮರ್ಧ್ಯತ ಯತ್ಕಾಮೋ ಹ ವಾ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜತೇ ಸೋಽಸ್ಮೈ ಕಾಮಃ ಸಮೃಧ್ಯತೇ ಯಸ್ಯೈ ವೈ ಕಸ್ಯೈ ಚ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇಽಗ್ನೌ ವೈ ತಸ್ಯೈ ಜುಹ್ವತ್ಯಗ್ನಾ ಉ ಚೇದ್ಧೋಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ಕಿಮನ್ಯಸ್ಯೈ ದೇವತಾಯಾ ಆದಿಶೇತ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯ ಏವ - ೧।೬।೨।[೭]

ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾಃ । ಅಗ್ನೌ ಹಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತಿ ತದ್ಯಥಾ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಉಪಧಾವೇದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯ ಏವ ೧।೬।೨।[೮]

ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಮದ್ಧಾತಮಾಮ್ । ಯಂ ವಾ ಅದ್ಧಾತಮಾಂ ಮನ್ಯೇತ ತಮುಪಧಾವೇತ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯ ಏವ - ೧।೬।೨।[೯]

ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಮೃದುಹೃದಯತಮಃ । ಯಂ ವೈ ಮೃದುಹೃದಯತಮಂ ಮನ್ಯೇತ ತಮುಪಧಾವೇತ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯ ಏವ - ೧।೬।೨।[೧೦]

ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ನೇದಿಷ್ಠಮ್ । ಯಂ ವೈ ನೇದಿಷ್ಠಮುಪಸರ್ತವ್ಯಾನಾಂ ಮನ್ಯೇತ ತಮುಪಧಾವೇತ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯ ಏವ - ೧।೬।೨।[೧೧]

ಸ ಯದೀಷ್ಟಿಂ ಕುರ್ವೀತ । ಸಪ್ತದಶ ಸಾಮಿಧೇನೀರನುಬ್ರೂಯಾದುಪಾಂಶು ದೇವತಾಂ ಯಜತಿ ತದ್ಧೀಷ್ಟಿರೂಪಂ ಮೂರ್ಧನ್ವತ್ಯೌ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ಸ್ಯಾತಾಂ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಾವಾಜ್ಯಭಾಗೌ ವಿರಾಜೌ ಸಂಯಾಜ್ಯೇ - ೧।೬।೨।[೧೨]

##
ತ್ವಷ್ಟುರ್ಹ ವೈ ಪುತ್ರಃ । ತ್ರಿಶೀರ್ಷಾ ಷಡಕ್ಷ ಆಸ ತಸ್ಯ ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ಮುಖಾನ್ಯಾಸುಸ್ತದ್ಯದೇವಂರೂಪ ಆಸ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವರೂಪೋ ನಾಮ - ೧।೬।೩।[೧]

ತಸ್ಯ ಸೋಮಪಾನಮೇವೈಕಂ ಮುಖಮಾಸ । ಸುರಾಪಾಣಮೇಕಮನ್ಯಸ್ಮಾ ಅಶನಾಯೈಕಂ ತಮಿನ್ದ್ರೋ ದಿದ್ವೇಷ ತಸ್ಯ ತಾನಿ ಶೀರ್ಷಾಣಿ ಪ್ರಚಿಚ್ಛೇದ - ೧।೬।೩।[೨]

ಸ ಯತ್ಸೋಮಪಾನಮಾಸ । ತತಃ ಕಪಿಞ್ಜಲಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಬಭ್ರುಕ ಇವ ಬಭ್ರುರಿವ ಹಿ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ - ೧।೬।೩।[೩]

ಅಥ ಯತ್ಸುರಾಪಾಣಮಾಸ । ತತಃ ಕಲವಿಙ್ಕಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸೋಽಭಿಮಾದ್ಯತ್ಕ ಇವ ವದತ್ಯಭಿಮಾದ್ಯನ್ನಿವ ಹಿ ಸುರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ವದತಿ - ೧।೬।೩।[೪]

ಅಥ ಯದನ್ಯಸ್ಮಾ ಅಶನಾಯಾಸ । ತತಸ್ತಿತ್ತಿರಿಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ವಿಶ್ವರೂಪತಮ ಇವ ಸನ್ತ್ಯೇವ ಘೃಸ್ತೋಕಾ ಇವ ತ್ವನ್ಮಧುಸ್ತೋಕಾ ಇವ ತ್ವತ್ಪರ್ಣೇಷ್ವಾಶ್ಚುತಿತಾ ಏವಂ ರೂಪಂ ಹಿ ಸ ತೇನಾಶನಮಾವಯತ್ - ೧।೬।೩।[೫]

ಸ ತ್ವಷ್ಟಾ ಚುಕ್ರೋಧ । ಕುವಿನ್ಮೇ ಪುತ್ರಮವಧೀದಿತಿ ಸೋಽಪೇನ್ದ್ರಮೇವ ಸೋಮಮಾಜಹ್ರೇ ಸ ಯಥಾಯಂ ಸೋಮಃ ಪ್ರಸುತ ಏವಮಪೇನ್ದ್ರ ಏವಾಸ - ೧।೬।೩।[೬]

ಇನ್ದ್ರೋ ಹ ವಾ ಈಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ । ಇದಂ ವೈ ಮಾ ಸೋಮಾದನ್ತರ್ಯನ್ತೀತಿ ಸ ಯಥಾ ಬಲೀಯಾನಬಲೀಯಸ ಏವಮನುಪಹೂತ ಏವ ಯೋ ದ್ರೋಣಕಲಶೇ ಶುಕ್ರ ಆಸ ತಂ ಭಕ್ಷಯಾಂಚಕಾರ ಸ ಹೈನಂ ಜಿಹಿಂಸ ಸೋಽಸ್ಯ ವಿಷ್ವಙ್ಙೇವ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋ ದುದ್ರಾವ ಮುಖಾದ್ಧೈವಾಸ್ಯ ನ ದುದ್ರಾವಾಥ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽನ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽದ್ರವತ್ತದದಃ ಸೌತ್ರಾಮಣೀತೀಷ್ಟಿಸ್ತಸ್ಯಾಂ ತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ಯಥೈನಂ ದೇವಾ ಅಭಿಷಜ್ಯನ್- ೧।೬।೩।[೭]

ಸ ತ್ವಷ್ಟಾ ಚುಕ್ರೋಧ ಕುವಿನ್ಮೇಽನುಪಹೂತಃ ಸೋಮಮಬಭಕ್ಷದಿತಿ ಸ ಸ್ವಯಮೇವ ಯಜ್ಞವೇಶಸಂ ಚಕ್ರೇ ಸ ಯೋ ದ್ರೋಣಕಲಶೇ ಶುಕ್ರಃ ಪರಿಶಿಷ್ಟ ಆಸ ತಂ ಪ್ರವರ್ತಯಾಂಚಕಾರೇನ್ದ್ರಶತ್ರುರ್ವರ್ಧಸ್ವೇತಿ ಸೋಽಗ್ನಿಮೇವ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಸಮ್ಬಭೂವಾನ್ತರೈವ ಸಮ್ಬಭೂವೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ ಸೋಽಗ್ನೀಷೋಮಾವೇವಾಭಿಸಮ್ಬಭೂವ ಸರ್ವಾ ವಿದ್ಯಾಃ ಸರ್ವಂ ಯಶಃ ಸರ್ವಮನ್ನಾದ್ಯಂ ಸರ್ವಾಂ ಶ್ರೀಂ - ೧।೬।೩।[೮]

ಸ ಯದ್ವರ್ತಮಾನಃ ಸಮಭವತ್ । ತಸ್ಮಾದ್ವೃತ್ರೋಽಥ ಯದಪಾತ್ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದಹಿಸ್ತಂ ದನುಶ್ಚ ದನಾಯೂಶ್ಚ ಮಾತೇವ ಚ ಪಿತೇವ ಚ ಪರಿಜಗೃಹತುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಾನವ ಇತ್ಯಾಹುಃ - ೧।೬।೩।[೯]

ಅಥ ಯದಬ್ರವೀದಿನ್ದ್ರಶತ್ರುರ್ವರ್ಧಸ್ವೇತಿ । ತಸ್ಮಾದು ಹೈನಮಿನ್ದ್ರ ಏವ ಜಘಾನಾಥ ಯದ್ಧ ಶಶ್ವದವಕ್ಷ್ಯದಿನ್ದ್ರಸ್ಯ ಶತ್ರುರ್ವರ್ಧಸ್ವೇತಿ ಶಶ್ವದು ಹ ಸ ಏವೇನ್ದ್ರಮಹನಿಷ್ಯತ್ - ೧।೬।೩।[೧೦]

ಅಥ ಯದಬ್ರವೀದ್ವರ್ಧಸ್ವೇತಿ । ತಸ್ಮಾದು ಹ ಸ್ಮೇಷುಮಾತ್ರಮೇವ ತಿರ್ಯಙ್ವರ್ಧತ ಇಷುಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಾಙ್। ಸೋಽ ವೈವಾವರಂ ಸಮುದ್ರಂ ದಧಾವವ ಪೂರ್ವಂ ಸ ಯಾವತ್ಸ ಆಸ ಸಹೈವ ತಾವದನ್ನಾದ ಆಸ - ೧।೬।೩।[೧೧]

ತಸ್ಮೈ ಹ ಸ್ಮ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ದೇವಾಃ । ಅಶನಮಭಿಹರನ್ತಿ ಮಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಮನುಷ್ಯಾ ಅಪರಾಹ್ಣೇ ಪಿತರಃ - ೧।೬।೩।[೧೨]

ಸ ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ತಥೈವ ನುತ್ತಶ್ಚರನ್ । ಅಗ್ನೀಷೋಮಾವುಪಮನ್ತ್ರಯಾಂಚಕ್ರೇಽಗ್ನೀಷೋಮೌ ಯುವಂ ವೈ ಮಮ ಸ್ಥೋ ಯುವಯೋರಹಮಸ್ಮಿ ನ ಯುವಯೋರೇಷ ಕಿಂ ಚನ ಕಂ ಮ ಇಮಂ ದಸ್ಯುಂ ವರ್ಧಯಥ ಉಪ ಮಾ ವರ್ತೇಥಾಮಿತಿ - ೧।೬।೩।[೧೩]

ತೌ ಹೋಚತುಃ । ಕಿಮಾವಯೋಸ್ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತಾಭ್ಯಾಮೇತಮಗ್ನೀಷೋಮೀಯಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಮ್ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರವಪತ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನೀಷೋಮೀಯ ಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೧।೬।೩।[೧೪]

ತಾವೇನಮುಪಾವವೃತತುಃ । ತಾವನು ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರೇಯುಃ ಸರ್ವಾ ವಿದ್ಯಾಃ ಸರ್ವಂ ಯಶಃ ಸರ್ವಮನ್ನಾದ್ಯಂ ಸರ್ವಾ ಶ್ರೀಸ್ತೇನೇಷ್ಟ್ವೇನ್ದ್ರ ಏತದಭವದ್ಯದಿದಮಿನ್ದ್ರ ಏಷ ಉ ಪೌರ್ಣಮಾಸಸ್ಯ ಬನ್ಧುಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ಯಜತ ಏತಾಂ ಹೈವ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛತ್ಯೇವಂ ಯಶೋ ಭವತ್ಯೇವಮನ್ನಾದೋ ಭವತಿ- ೧।೬।೩।[೧೫]

ತದ್ವೇವ ಖಲು ಹತೋ ವೃತ್ರಃ । ಸ ಯಥಾ ದೃತಿರ್ನಿಷ್ಪೀತ ಏವಂ ಸಂಲೀನಃ ಶಿಶ್ಯೇ ಯಥಾ ನಿರ್ಧೂತಸಕ್ತುರ್ಭಸ್ತ್ರೈವಂ ಸಂಲೀನಃ ಶಿಶ್ಯೇ ತಮಿನ್ದ್ರೋಽಭ್ಯಾದುದ್ರಾವ ಹನಿಷ್ಯನ್- ೧।೬।೩।[೧೬]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಮಾ ನು ಮೇ ಪ್ರಹಾರ್ಷೀಸ್ತ್ವಂ ವೈ ತದೇತರ್ಹ್ಯಸಿ ಯದಹಂ ವ್ಯೇವ ಮಾ ಕುರು ಮಾಮುಯಾ ಭೂವಮಿತಿ ಸ ವೈ ಮೇಽನ್ನಮೇಧೀತಿ ತಥೇತಿ ತಂ ದ್ವೇಧಾನ್ವಭಿನತ್ತಸ್ಯ ಯತ್ಸೌಮ್ಯಂ ನ್ಯಕ್ತಮಾಸ ತಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ಚಕಾರಾಥ ಯದಸ್ಯಾಸುರ್ಯಮಾಸ ತೇನೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉದರೇಣಾವಿಧ್ಯತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ವೃತ್ರ ಏವ ತರ್ಹ್ಯನ್ನಾದ ಆಸೀದ್ವೃತ್ರ ಏತರ್ಹೀತೀದಂ ಹಿ ಯದಸಾವಾಪೂರ್ಯತೇಽಸ್ಮಾದೇವೈತಲ್ಲೋಕಾದಾಪ್ಯಾಯತೇಽಥ ಯದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಶನಮಿಚ್ಛನ್ತೇಽಸ್ಮಾ ಏವೈತದ್ವೃತ್ರಾಯೋದರಾಯ ಬಲಿಂ ಹರನ್ತಿ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತಂ ವೃತ್ರಮನ್ನಾದಂ ವೇದಾನ್ನಾದೋ ಹೈವ ಭವತಿ - ೧।೬।೩।[೧೭]

ತಾ ಉ ಹೈತಾ ದೇವತಾ ಊಚುಃ । ಯಾ ಇಮಾ ಅಗ್ನೀಷೋಮಾವನ್ವಾಜಗ್ಮುರಗ್ನೀಷೋಮೌ ಯುವಂ ವೈ ನೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಭಾಜೌ ಸ್ಥೋ ಯಯೋರ್ವಾಮಿದಂ ಯುವಯೋರಸ್ಮಾನನ್ವಾಭಜತಮಿತಿ - ೧।೬।೩।[೧೮]

ತೌ ಹೋಚತುಃ । ಕಿಮಾವಯೋಸ್ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಯಸ್ಯೈ ಕಸ್ಯೈ ಚ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ನಿರ್ವಪಾಂಸ್ತದ್ವಾಮ್
ಪುರಸ್ತಾದಾಜ್ಯಸ್ಯ ಯಜಾನಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯೈ ಕಸ್ಯೈ ಚ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ನಿರ್ವಪನ್ತಿ ತತ್ಪುರಸ್ತಾದಾಜ್ಯಭಾಗಾವಗ್ನೀಷೋಮಾಭ್ಯಾಂ ಯಜನ್ತಿ ತನ್ನ ಸೌಮ್ಯೇಽಧ್ವರೇ ನ ಪಶೌ ಯಸ್ಯೈ ಕಸ್ಯೈ ಚ ದೇವತಾಯೈ ನಿರ್ವಪಾನಿತಿ ಹ್ಯಬ್ರುವನ್ - ೧।೬।೩।[೧೯]

ಸ ಹಾಗ್ನಿರುವಾಚ । ಮಯ್ಯೇವ ವಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತು ತದ್ವೋಽಹಂ ಮಯ್ಯಾ ಭಜಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಾದಗ್ನೌ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹುರಗ್ನಿಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಇತಿ - ೧।೬।೩।[೨೦]

ಅಥ ಹ ಸೋಮ ಉವಾಚ । ಮಾಮೇವ ವಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತು ತದ್ವೋಽಹಂ ಮಯ್ಯಾಭಜಾಮೀತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸೋಮಂ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಸೋಮಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಇತಿ - ೧।೬।೩।[೨೧]

ಅಥ ಯದಿನ್ದ್ರೇ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಥಾನಾಃ । ತಸ್ಮಾದಾಹುರಿನ್ದ್ರಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಇನ್ದ್ರಶ್ರೇಷ್ಠಾ ದೇವಾ ಇತ್ಯೇತದ್ಧ ವೈ ದೇವಾಸ್ತ್ರೇಧೈಕದೇವತ್ಯಾ ಅಭವನ್ತ್ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತದ್ವೇದೈಕಧಾ ಹೈವ ಸ್ವಾನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಭವತಿ - ೧।೬।೩।[೨೨]

ದ್ವಯಂ ವಾ ಇದಂ ನ ತೃತೀಯಮಸ್ತಿ । ಆರ್ದ್ರಂ ಚೈವ ಶುಷ್ಕಂ ಚ ಯಚ್ಛುಷ್ಕಂ ತದಾಗ್ನೇಯಂಯದಾರ್ದ್ರಂ ತತ್ಸೌಮ್ಯಮಥ ಯದಿದಂ ದ್ವಯಮೇವಾಪ್ಯ ಕಿಮೇತಾವತ್ಕ್ರಿಯತ ಇತ್ಯಗ್ನೀಷೋಮಯೋರೇವಾಜ್ಯಭಾಗಾವಗ್ನೀಷೋಮಯೋರುಪಾಂಶುಯಾಜೋಽಗ್ನೀಷೋಮಯೋಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಯದತ ಏಕತಮೇನೈವೇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಕಿಮೇತಾವತ್ಕ್ರಿಯತ ಇತ್ಯಗ್ನೀಷೋಮಯೋರ್ಹೈವೈತಾವತೀ ವಿಭೂತಿಃ ಪ್ರಜಾತಿಃ - ೧।೬।೩।[೨೩]

ಸೂರ್ಯ ಏವಾಗ್ನೇಯಃ । ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸೌಮ್ಯೋಽಹರೇವಾಗ್ನೇಯಂ ರಾತ್ರಿಃ ಸೌಮ್ಯಾ ಯ ಏವಾಪೂರ್ಯತೇಽರ್ಧಮಾಸಃ ಸ ಆಗ್ನೇಯೋ ಯೋಽಪಕ್ಷೀಯತೇ ಸ ಸೌಮ್ಯಃ- ೧।೬।೩।[೨೪]

ಆಜ್ಯಭಾಗಾಭ್ಯಾಮೇವ । ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸಾವಾಪ್ನೋತ್ಯುಪಾಂಶುಯಾಜೇನೈವಾಹೋರಾತ್ರೇ ಆಪ್ನೋತಿ ಪುರೋಡಾಶೇನೈವಾರ್ಧಮಾಸಾವಾಪ್ನೋತೀತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ - ೧।೬।೩।[೨೫]

ತದು ಹೋವಾಚಾಸುರಿಃ । ಆಜ್ಯಭಾಗಾಭ್ಯಾಮೇವಾತೋ ಯತಮೇ ವಾ ಯತಮೇ ವಾ ದ್ವೇ ಆಪ್ನೋತ್ಯುಪಾಂಶುಯಾಜೇನೈವಾತೋಽಹೋರಾತ್ರೇ ಆಪ್ನೋತಿ ಪುರೋಡಾಶೇನೈವಾತೋಽರ್ಧಮಾಸಾವಾಪ್ನೋತಿ ಸರ್ವಂ ಮ ಆಪ್ತಮಸತ್ಸರ್ವಂ ಜಿತಂ ಸರ್ವೇಣ ವೃತ್ರಂ ಹನಾನಿ ಸರ್ವೇಣ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾವತ್ಕ್ರಿಯತ ಇತಿ - ೧।೬।೩।[೨೬]

ತದಾಹುಃ । ಕಿಮಿದಂ ಜಾಮಿ ಕ್ರಿಯತೇಽಗ್ನೀಷೋಮಯೋರೇವಾಜ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನೀಷೋಮಯೋಃ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯ ಯದನನ್ತರ್ಹಿತಂ ತೇನ ಜಾಮೀತ್ಯನೇನ ಹ ತ್ವೇವಾಜಾಮ್ಯಾಜ್ಯಸ್ಯೇತರಂ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯೇತರಂ ತದನ್ಯದಿವೇತರಮನ್ಯದಿವೇತರಂ ಭವತ್ಯೃಚಮನೂಚ್ಯ ಜುಷಾಣೇನ ಯಜತ್ಯೃಚಮನೂಚ್ಯರ್ಚಾ ಯಜತಿ ತದನ್ಯದಿವೇತರಮನ್ಯದಿವೇತರಂ ಭವತ್ಯನೇನ ಹ ತ್ವೇವಾಜಾಮ್ಯುಪಾಂಶ್ವಾಜ್ಯಸ್ಯ ಯಜತ್ಯುಚ್ಚೈಃ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯ ಸ ಯದುಪಾಂಶು ತತ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ರೂಪಂ ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯಾನುಷ್ಟುಭಮನುವಾಕ್ಯಾಮನ್ವಾಹ ವಾಗ್ಘ್ಯನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗ್ಘಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೧।೬।೩।[೨೭]

ಏತೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಉಪಾಂಶುಯಾಜೇನ ಯಂ ಯಮಸುರಾಣಾಮಕಾಮಯನ್ತ ತಮುಪತ್ಸರ್ಯ ವಜ್ರೇಣ ವಷಟ್ಕಾರೇಣಾಘ್ನಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನೋಪಾಂಶುಯಾಜೇನ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಮ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮುಪತ್ಸರ್ಯ ವಜ್ರೇಣ ವಷಟ್ಕಾರೇಣ ಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದುಪಾಂಶುಯಾಜಂ ಯಜತಿ - ೧।೬।೩।[೨೮]

ಸ ವಾ ಋಚಮನೂಚ್ಯ ಜುಷಾಣೇನ ಯಜತಿ ತದನ್ವಿಮಾ ಅನ್ಯತರತೋದನ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇಽಸ್ಥಿ
ಹ್ಯೃಗಸ್ಥಿ ಹಿ ದನ್ತೋಽನ್ಯತರತೋ ಹ್ಯೇತದಸ್ಥಿ ಕರೋತಿ - ೧।೬।೩।[೨೯]

ಅಥರ್ಚಮನೂಚ್ಯರ್ಚಾ ಯಜತಿ । ತದನ್ವಿಮಾ ಉಭಯತೋದನ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇಽಸ್ಥಿಹ್ಯೃಗಸ್ಥಿ ಹಿ ದನ್ತ ಉಭಯತೋ ಹ್ಯೇತದಸ್ಥಿ ಕರೋತ್ಯೇತಾ ವಾ ಇಮಾ ದ್ವಯ್ಯಃ ಪ್ರಜಾ ಅನ್ಯತರತೋದನ್ತಾಶ್ಚೈವೋಭಯತೋದನ್ತಾಶ್ಚ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನೀಷೋಮಯೋಃ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಯಜತಿ ಬಹುರ್ಹೈವ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಭವತಿ - ೧।೬।೩।[೩೦]

ಸ ವೈ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನೋಪವತ್ಸ್ಯನ್ । ನ ಸತ್ರಾ ಸುಹಿತ ಇವ ಸ್ಯಾತ್ತೇನೇದಮುದರಮಸುರ್ಯಂ ವ್ಲಿನಾತ್ಯಾಹುತಿಭಿಃ ಪ್ರಾತರ್ದೈವಮೇಷ ಉ ಪೌರ್ಣಮಾಸಸ್ಯೋಪಚಾರಃ - ೧।೬।೩।[೩೧]

ಸ ವೈ ಸಂಪ್ರತ್ಯೇವೋಪವಸೇತ್ । ಸಂಪ್ರತಿ ವೃತ್ರಂ ಹನಾನಿ ಸಂಪ್ರತಿ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನಾನೀತಿ- ೧।೬।೩।[೩೨]

ಸ ವಾ ಉತ್ತರಾಮೇವೋಪವಸೇತ್ । ಸಮಿವ ವಾ ಏಷ ಕ್ರಮತೇ ಯಃ ಸಂಪ್ರತ್ಯುಪವಸತ್ಯನದ್ಧಾ ವೈ ಸಂಕ್ರಾನ್ತಯೋರ್ಯದೀತರೋ ವೇತರಮಭಿಭವತೀತರೋ ವೇತರಮಥ ಯ ಉತ್ತರಾಮುಪವಸತಿ ಯಥಾ ಪರಾಞ್ಚಮಾವೃತ್ತಂ ಸಂಪಿಂಷ್ಯಾದಪ್ರತ್ಯಾಲಭಮಾನಂ ಸೋಽನ್ಯತೋಘಾತ್ಯೇವ ಸ್ಯಾದೇವಂ ತದ್ಯ ಉತ್ತರಾಮುಪವಸತಿ- ೧।೬।೩।[೩೩]

ಸ ವೈ ಸಂಪ್ರತ್ಯೇವೋಪವಸೇತ್ । ಯಥಾ ವಾ ಅನ್ಯಸ್ಯ ಹತಂ ಸಂಪಿಂಷ್ಯಾದೇವಂ ತದ್ಯ ಉತ್ತರಾಮುಪವಸತಿ ಸೋಽನ್ಯಸ್ಯೈವ ಕೃತಾನುಕರೋಽನ್ಯಸ್ಯೋಪಾವಸಾಯೀ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸಂಪ್ರತ್ಯೇವೋಪವಸೇತ್ - ೧।೬।೩।[೩೪]

ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜಾನಸ್ಯ । ಪರ್ವಾಣಿ ವಿಸಸ್ರಂಸುಃ ಸ ವೈ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯೈತಾನಿ ಪರ್ವಾಣ್ಯಹೋರಾತ್ರಯೋಃ ಸಂಧೀ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀ ಚಾಮಾವಾಸ್ಯಾ ಚರ್ತುಮುಖಾನಿ - ೧।೬।೩।[೩೫]

ಸ ವಿಸ್ರಸ್ತೈಃ ಪರ್ವಭಿಃ । ನ ಶಶಾಕ ಸಂಹಾತುಂ ತಮೇತೈರ್ಹವಿರ್ಯಜ್ಞೈರ್ದೇವಾ ಅಭಿಷಜ್ಯನ್ನಗ್ನಿಹೋತ್ರೇಣೈವಾಹೋರಾತ್ರಯೋಃ ಸಂಧೀ ತತ್ಪರ್ವಾಭಿಷಜ್ಯಂಸ್ತತ್ಸಮದಧುಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ಚೈವಾಮಾವಾಸ್ಯೇನ ಚ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀಂ ಚಾಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಚ ತತ್ಪರ್ವಾಭಿಷಜ್ಯಂಸ್ತತ್ಸಮದಧುಶ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೈರೇವರ್ತುಮುಖಾನಿ ತತ್ಪರ್ವಾಭಿಷಜ್ಯಂಸ್ತತ್ಸಮದಧುಃ - ೧।೬।೩।[೩೬]

ಸ ಸಂಹಿತೈಃ ಪರ್ವಾಭಿಃ । ಇದಮನ್ನಾದ್ಯಮಭ್ಯುತ್ತಸ್ಥೌ ಯದಿದಂ ಪ್ರಜಾಪತೇರನ್ನಾದ್ಯಂ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸಂಪ್ರತ್ಯುಪವಸತಿ ಸಂಪ್ರತಿ ಹೈವ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪರ್ವ ಭಿಷಜ್ಯತ್ಯವತಿ ಹೈನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಏವಮೇವಾನ್ನಾದೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸಂಪ್ರತ್ಯುಪವಸತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸಂಪ್ರತ್ಯೇವೋಪವಸೇತ್ - ೧।೬।೩।[೩೭]

ಚಕ್ಷುಷೀ ಹ ವಾ ಏತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದಾಜ್ಯಭಾಗೌ । ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಸ್ತಾಜ್ಜುಹೋತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೀಮೇ ಚಕ್ಷುಷೀ ತತ್ಪುರಸ್ತಾದೇವೈತಚ್ಚಕ್ಷುಷೀ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚಕ್ಷುಷೀ - ೧।೬।೩।[೩೮]

ಉತ್ತರಾರ್ಧಪೂರ್ವಾರ್ಧೇ ಹೈಕೇ । ಆಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಜುಹ್ವತಿ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧಪೂರ್ವಾರ್ಧೇ ಸೌಮ್ಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಮೇತತ್ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚಕ್ಷುಷೀ ದಧ್ಮ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತದಾವಿಜ್ಞಾನ್ಯಮಿವ ಹವೀಂಷಿ ಹ ವಾ ಆತ್ಮಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ ಯದೇವ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧವಿಷಾಂ ಜುಹೋತಿ ತತ್ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚಕ್ಷುಷೀ ದಧಾತಿ ಯತ್ರೋ ಏವ ಸಮಿದ್ಧತಂ ಮನ್ಯೇತ ತದಾಹುತೀರ್ಜುಹುಯಾತ್ಸಮಿದ್ಧಹೋಮೇನ ಹ್ಯೇವ ಸಮೃದ್ಧಾ ಆಹುತಯಃ - ೧।೬।೩।[೩೯]

ಸ ವಾ ಋಚಮನೂಚ್ಯ ಜುಷಾಣೇನ ಯಜತಿ । ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಅಸ್ಥನ್ತ್ಸತ್ಯನಸ್ಥಿಕೇ ಚಕ್ಷುಷೀ ಆಶ್ಲಿಷ್ಟೇ ಅಥ ಯದೃಚಮನೂಚ್ಯರ್ಚಾ ಯಜೇದಸ್ಥಿ ಹೈವ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಚಕ್ಷುಃ - ೧।೬।೩।[೪೦]

ತೇ ವಾ ಏತೇ । ಅಗ್ನೀಷೋಮಯೋರೇವ ರೂಪಮನ್ವಾಯತ್ತೇ ಯಚ್ಛುಕ್ಲಂ ತದಾಗ್ನೇಯಂ ಯತ್ಕೃಷ್ಣಂ ತತ್ಸೌಮ್ಯಂ ಯದಿ ವೇತರಥಾ ಯದೇವ ಕೃಷ್ಣಂ ತದಾಗ್ನೇಯಂ ಯಚ್ಛುಕ್ಲಂ ತತ್ಸೌಮ್ಯಂ ಯದೇವ ವೀಕ್ಷತೇ ತದಾಗ್ನೇಯಂ ರೂಪಂ ಶುಷ್ಕೇ ಇವ ಹಿ ವೀಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯಾಕ್ಷಿಣೀ ಭವತಃ ಶುಷ್ಕಮಿವ ಹ್ಯಾಗ್ನೇಯಂ ಯದೇವ ಸ್ವಪಿತಿ ತತ್ಸೌಮ್ಯಂ ರೂಪಮಾರ್ದ್ರೇ ಇವ ಹಿ ಸುಷುಪುಷೋಽಕ್ಷಿಣೀ ಭವತ ಆರ್ದ್ರ ಇವ ಹಿ ಸೋಮ ಆಜರಸಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಿಂಲ್ಲೋಕೇ ಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ಭವತಿ ಸಚಕ್ಷುರಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಸಮ್ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತೌ ಚಕ್ಷುಷೀ ಆಜ್ಯಭಾಗೌ ವೇದ - ೧।೬।೩।[೪೧]

##೧।೬।೪ ದರ್ಶೋಪಚಾರಃ

ಇನ್ದ್ರೋ ಹ ಯತ್ರ ವೃತ್ರಾಯ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಜಹಾರ । ಸೋಽಬಲೀಯಾನ್ಮನ್ಯಮಾನೋ ನಾಸ್ತೃಷೀತೀವ ಬಿಭ್ಯನ್ನಿಲಯಾಂ ಚಕ್ರೇ ಸ ಪರಾಃ ಪರಾವತೋ ಜಗಾಮ ದೇವಾ ಹ ವೈ ವಿದಾಂಚಕ್ರುರ್ಹತೋ ವೈ ವೃತ್ರೋಽಥೇನ್ದ್ರೋ ನ್ಯಲೇಷ್ಟೇತಿ - ೧।೬।೪।[೧]

ತಮನ್ವೇಷ್ಟುಂ ದಧ್ರಿರೇ । ಅಗ್ನಿರ್ದೇವತಾನಾಂ ಹಿರಣ್ಯಸ್ತೂಪ ಋಷೀಣಾಂ ಬೃಹತೀ ಚ್ಛನ್ದಸಾಂ ತಮಗ್ನಿರನುವಿವೇದ ತೇನೈತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಸಹಾಜಗಾಮ ಸ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ವಸುರ್ವೀರೋ ಹ್ಯೇಷಾಮ್ - ೧।೬।೪।[೨]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಅಮಾ ವೈ ನೋಽದ್ಯ ವಸುರ್ವಸತಿ ಯೋ ನಃ ಪ್ರಾವಾತ್ಸೀದಿತಿ ತಾಭ್ಯಾಮೇತದ್ಯಥಾ
ಜ್ಞಾತಿಭ್ಯಾಂ ವಾ ಸಖಿಭ್ಯಾಂ ವಾ ಸಹಾಗತಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಾನಮೋದನಂ ಪಚೇದಜಂ ವಾ ತದಹ ಮಾನುಷಂ ಹವಿರ್ದೇವಾನಾಮೇವಮಾಭ್ಯಾಮೇತತ್ಸಮಾನಂ ಹವಿರ್ನಿರವಪನ್ನೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೧।೬।೪।[೩]

ಸ ಇನ್ದ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಯತ್ರ ವೈ ವೃತ್ರಾಯ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಾಹರಂ ತದ್ವ್ಯಸ್ಮಯೇ ಸ ಕೃಶ ಇವಾಸ್ಮಿ ನ ವೈ ಮೇದಂ ಧಿನೋತಿ ಯನ್ಮಾ ಧಿನವತ್ತನ್ಮೇ ಕುರುತೇತಿ ತಥೇತಿ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ - ೧।೬।೪।[೪]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ನ ವಾ ಇಮಮನ್ಯತ್ಸೋಮಾದ್ಧಿನುಯಾತ್ಸೋಮಮೇವಾಸ್ಮೈ ಸಮ್ಭರಾಮೇತಿ ತಸ್ಮೈ ಸೋಮಂ ಸಮಭರನ್ನೇಷ ವೈ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸ ಯತ್ರೈಷ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ನ ಪುರಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ ತದಿಮಂ ಲೋಕಮಾಗಚ್ಛತಿ ಸ ಇಹೈವಾಪಶ್ಚೌಷಧೀಶ್ಚ ಪ್ರವಿಶತಿ ಸ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ವಸ್ವನ್ನಂ ಹ್ಯೇಷಾಂ ತದ್ಯದೇಷ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಮಿಹಾಮಾ ವಸತಿ ತಸ್ಮಾದಮಾವಾಸ್ಯಾ ನಾಮ - ೧।೬।೪।[೫]

ತಂ ಗೋಭಿರನುವಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಸಮಭರನ್ । ಯದೋಷಧೀರಾಶ್ನಂಸ್ತದೋಷಧಿಭ್ಯೋ ಯದಪೋಽಪಿಬಂಸ್ತದದ್ಭ್ಯಸ್ತಮೇವಂ ಸಂಭೃತ್ಯಾತಚ್ಯ ತೀವ್ರೀಕೃತ್ಯ ತಮಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಯಚ್ಛನ್ - ೧।೬।೪।[೬]

ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಧಿನೋತ್ಯೇವ ಮೇದಂ ನೇವ ತು ಮಯಿ ಶ್ರಯತೇ ಯಥೇದಂ ಮಯಿ ಶ್ರಯಾತೈ ತಥೋಪಜಾನೀತೇತಿ ತಂ ಶೃತೇನೈವಾಶ್ರಯನ್ - ೧।೬।೪।[೭]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ ಸಮಾನಮೇವ ಸತ್ಪಯ ಏವ ಸದಿನ್ದ್ರಸ್ಯೈವ ಸತ್ತತ್ಪುನರ್ನಾನೇವಾಚಕ್ಷತೇ ಯದಬ್ರವೀದ್ಧಿನೋತಿ ಮೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಧ್ಯಥ ಯದೇನಂ ಶೃತೇನೈವಾಶ್ರಯಂಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛೃತಂ - ೧।೬।೪।[೮]

ಸ ಯಥಾಂಶುರಾಪ್ಯಾಯೇತ್ । ಏವಮಾಪ್ಯಾಯತಾಪ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹರಿಮಾಣಮಹತೈಷ ಉ ಆಮಾವಾಸ್ಯಸ್ಯ ಬನ್ಧುಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸಂನಯತ್ಯೇವಂ ಹೈವ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರಾಪ್ಯಾಯತೇಽಪ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಸಂನಯೇತ್ - ೧।೬।೪।[೯]

ತದಾಹುಃ । ನಾಸೋಮಯಾಜೀ ಸಂನಯೇತ್ಸೋಮಾಹುತಿರ್ವಾ ಏಷಾ ಸಾನವರುದ್ಧಾ ಸೋಮಯಾಜಿನಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾಸೋಮಯಾಜೀ ಸಂನಯೇದಿತಿ - ೧।೬।೪।[೧೦]

ತದು ಸಮೇವ ನಯೇತ್ । ನನ್ವತ್ರಾನ್ತರೇಣ ಶುಶ್ರುಮ ಸೋಮೇನ ನು ಮಾ ಯಾಜಯತಾಥ ಮ ಏತದಾಪ್ಯಾಯನಂ ಸಂಭರಿಷ್ಯಥೇತ್ಯಬ್ರವೀದಿತಿ ನ ವೈ ಮೇದಂ ಧಿನೋತಿ ಯನ್ಮಾ ಧಿನವತ್ತನ್ಮೇ ಕುರುತೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತದಾಪ್ಯಾಯನಂ ಸಮಭರಂಸ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಯಸೋಮಯಾಜೀ ಸಮೇವ ನಯೇತ್ - ೧।೬।೪।[೧೧]

ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಂ ವೈ ಪೌರ್ಣಮಾಸಮ್ । ಇನ್ದ್ರೋ ಹ್ಯೇತೇನ ವೃತ್ರಮಹನ್ನಥೈತದೇವ ವೃತ್ರಹತ್ಯಂ ಯದಾಮಾವಾಸ್ಯಂ ವೃತ್ರಂ ಹ್ಯಸ್ಮಾ ಏತಜ್ಜಘ್ನುಷ ಆಪ್ಯಾಯನಮಕುರ್ವನ್ - ೧।೬।೪।[೧೨]

ತದ್ವಾ ಏತದೇವ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಮ್ । ಯತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸಮಥೈಷ ಏವ ವೃತ್ರೋ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸ ಯತ್ರೈಷ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ನ ಪುರಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ ತದೇನಮೇತೇನ ಸರ್ವಂ ಹನ್ತಿ ನಾಸ್ಯ ಕಿಂ ಚನ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ ಸರ್ವಂ ಹ ವೈ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹನ್ತಿ ನ ಪಾಪ್ಮನಃ ಕಿಂ ಚನ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೬।೪।[೧೩]

ತದ್ಧೈಕೇ । ದೃಷ್ಟ್ವೋಪವಸನ್ತಿ ಶ್ವೋ ನೋದೇತೇತ್ಯದೋ ಹೈವ ದೇವಾನಾಮವಿಕ್ಷೀಣಮನ್ನಮ್ಭವತ್ಯಥೈಭ್ಯೋ ವಯಮಿತ ಉಪಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮ ಇತಿ ತದ್ಧಿ ಸಮೃದ್ಧಂ ಯದಕ್ಷೀಣ ಏವ ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ನನ್ನೇಽಥಾಪರಮನ್ನಮಾಗಚ್ಛತಿ ಸ ಹ ಬಹ್ವನ್ನ ಏವ ಭವತ್ಯಸೋಮಯಾಜೀ ತು ಕ್ಷೀರಯಾಜ್ಯದೋ ಹೈವ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ಭವತಿ - ೧।೬।೪।[೧೪]

ಅಥ ಯಥೈವ ಪುರಾ । ಕೇವಲೀರೋಷಧೀರಶ್ನನ್ತಿ ಕೇವಲೀರಪಃ ಪಿಬನ್ತಿ ತಾಃ ಕೇವಲಮೇವ ಪಯೋ ದುಹ್ರ ಏವ ತದೇಷ ವೈ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸ ಯತ್ರೈಷ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ನ ಪುರಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ ತದಿಮಂ ಲೋಕಮಾಗಚ್ಛತಿ ಸ ಇಹಾಪಶ್ಚೌಷಧೀಶ್ಚ ಪ್ರವಿಶತಿ ತದೇನಮದ್ಭ್ಯ ಓಷಧಿಭ್ಯಃ ಸಂಭೃತ್ಯಾಹುತಿಭ್ಯೋಽಧಿ ಜನಯತಿ ಸ ಏಷ ಆಹುತಿಭ್ಯೋ ಜಾತಃ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ - ೧।೬।೪।[೧೫]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ಅವಿಕ್ಷೀಣಮೇವ ದೇವಾನಾಮನ್ನಾದ್ಯಂ ಪರಿಪ್ಲವತೇಽವಿಕ್ಷೀಣಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇಽನ್ನಂ ಭವತ್ಯಕ್ಷಯ್ಯಮಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಸುಕೃತಂ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೬।೪।[೧೬]

ತದ್ವಾ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಮ್ । ದೇವೇಭ್ಯೋಽನ್ನಾದ್ಯಂ ಪ್ರಚ್ಯವತೇ ತದಿಮಂ ಲೋಕಮಾಗಚ್ಛತಿ ತೇ ದೇವಾ ಅಕಾಮಯನ್ತ ಕಥಂ ನು ನ ಇದಂ ಪುನರಾಗಚ್ಛೇತ್ಕಥಂ ನ ಇದಂ ಪರಾಗೇವ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯೇದಿತಿ ತದ್ಯ ಏವ ಸಂನಯನ್ತಿ ತೇಷ್ವಾಶಂಸನ್ತ ಏತ ಏವ ನಃ ಸಂಭೃತ್ಯ ಪ್ರದಾಸ್ಯನ್ತೀತ್ಯಾ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಿನ್ತ್ಸ್ವಾಶ್ಚ ನಿಷ್ಟ್ಯಾಶ್ಚ ಶಂಸನ್ತೇ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ ಯೋ ವೈ ಪರಮತಾಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಾಶಂಸನ್ತೇ - ೧।೬।೪।[೧೭]

ತದ್ವಾ ಏಷ ಏವೇನ್ದ್ರಃ । ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯಥೈಷ ಏವ ವೃತ್ರೋ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಜನ್ಮೇವ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಪಿ ಪುರಾ ವಿದೂರಮಿವೋದಿತೋಽಥೈನಮೇತಾಂ ರಾತ್ರಿಮುಪೈವ ನ್ಯಾಪ್ಲವತೇ ಸೋಽಸ್ಯ ವ್ಯಾತ್ತಮಾಪದ್ಯತೇ - ೧।೬।೪।[೧೮]

ತಂ ಗ್ರಸಿತ್ವೋದೇತಿ । ಸ ನ ಪುರಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ ಗ್ರಸತೇ ಹ ವೈ ದ್ವಿಷನ್ತಮ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಯಮೇವಾಸ್ತಿ ನಾಸ್ಯ ಸಪತ್ನಾಃ ಸನ್ತೀತ್ಯಾಹುರ್ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೬।೪।[೧೯]

ತಂ ನಿರ್ಧೀಯ ನಿರಸ್ಯತಿ । ಸ ಏಷ ಧೀತಃ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ ಸ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯತೇ ಸ ಏತಸ್ಯೈವಾನ್ನಾದ್ಯಾಯ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯತೇ ಯದಿ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ದ್ವಿಷನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯೋ ವಣಿಜ್ಯಯಾ ವಾ ಕೇನಚಿದ್ವಾ ಸಮ್ಭವತ್ಯೇತಸ್ಯ ಹೈವಾನ್ನಾದ್ಯಾಯ ಪುನಃ ಸಮ್ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೬।೪।[೨೦]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಮಹೇನ್ದ್ರಾಯೇತಿ ಕುರ್ವನ್ತೀನ್ದ್ರೋ ವಾ ಏಷ ಪುರಾ ವೃತ್ರಸ್ಯ ವಧಾದಥ ವೃತ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಹಾರಾಜೋ ವಿಜಿಗ್ಯಾನ ಏವಂ ಮಹೇನ್ದ್ರೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಹೇನ್ದ್ರಾಯೇತಿ ತದ್ವಿನ್ದ್ರಾಯೇತ್ಯೇವ ಕುರ್ಯಾದಿನ್ದ್ರೋ ವಾ ಏಷ ಪುರಾ ವೃತ್ರಸ್ಯ ವಧಾದಿನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಂ ಜಘ್ನಿವಾಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಿನ್ದ್ರಾಯೇತ್ಯೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೧।೬।೪।[೨೧]

##೧।೭।೧ ಸಾನ್ನಾಯ್ಯಸಂಪಾದನಮ್

ಸ ವೈ ಪರ್ಣಶಾಖಯಾ ವತ್ಸಾನಪಾಕರೋತಿ । ತದ್ಯತ್ಪರ್ಣಶಾಖಯಾ ವತ್ಸಾನಪಾಕರೋತಿ ಯತ್ರ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಸೋಮಮಚ್ಛಾಪತತ್ತದಸ್ಯಾ ಆಹರನ್ತ್ಯಾ ಅಪಾದಸ್ತಾಭ್ಯಾಯತ್ಯ ಪರ್ಣಂ ಪ್ರಚಿಚ್ಛೇದ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ವಾ ಸೋಮಸ್ಯ ವಾ ರಾಜ್ಞಸ್ತತ್ಪತಿತ್ವಾ ಪರ್ಣೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪರ್ಣೋ ನಾಮ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಸೋಮಸ್ಯ ನ್ಯಕ್ತಂ ತದಿಹಾಪ್ಯಸದಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪರ್ಣಶಾಖಯಾ ವತ್ಸಾನಪಾಕರೋತಿ - ೧।೭।೧।[೧]ತಮಾಚ್ಛಿನತ್ತಿ । ಇಷೇ ತ್ವೋರ್ಜೇ ತ್ವೇತಿ ವೃಷ್ಟ್ಯೈ ತದಾಹ ಯದಾಹೇಷೇ ತ್ವೇತ್ಯೂರ್ಜೇ ತ್ವೇತಿ ಯೋ ವೃಷ್ಟಾದೂರ್ಗ್ರಸೋ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮೈ ತದಾಹ - ೧।೭।೧।[೨]

ಅಥ ಮಾತೃಭಿರ್ವತ್ಸಾನ್ತ್ಸಮವಾರ್ಜನ್ತಿ । ಸ ವತ್ಸಂ ಶಾಖಯೋಪಸ್ಪೃಶತಿ ವಾಯವ ಸ್ಥೇತ್ಯಯಂ ವೈ ವಾಯುರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಏಷ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಪ್ಯಾಯತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ವರ್ಷತ್ಯೇಷ ವಾ ಏತಾಸಾಂ ಪ್ರಪ್ಯಾಯಯಿತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಾಯವ ಸ್ಥೇತ್ಯುಪಾಯವ ಸ್ಥೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುರುಪ ಹಿ ದ್ವಿತೀಯೋಽಯತೀತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೧।೭।೧।[೩]

ಅಥ ಮಾತೄಣಾಮೇಕಾಂ ಶಾಖಯೋಪಸ್ಪೃಶತಿ । ವತ್ಸೇನ ವ್ಯಾಕೃತ್ಯ ದೇವೋ ವಃ ಸವಿತಾ ಪ್ರಾರ್ಪಯತ್ವಿತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಾ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭರಾನಿತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವೋ ವಃ ಸವಿತಾ ಪ್ರಾರ್ಪಯತ್ವಿತಿ - ೧।೭।೧।[೪]

ಶ್ರೇಷ್ಠತಮಾಯ ಕರ್ಮಣ ಇತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮಂ ಕರ್ಮ ಯಜ್ಞಾಯ ಹಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಶ್ರೇಷ್ಠತಮಾಯ ಕರ್ಮಣ ಇತಿ - ೧।೭।೧।[೫]

ಆಪ್ಯಾಯಧ್ವಮಘ್ನ್ಯಾ ಇನ್ದ್ರಾಯ ಭಾಗಮಿತಿ । ತದ್ಯಥೈವಾದೋ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣನ್ನಾದಿಶತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ದೇವತಾಯಾ ಆದಿಶತಿ ಯದಾಹಾಪ್ಯಾಯಧ್ವಮಘ್ನ್ಯಾ ಇನ್ದ್ರಾಯ ಭಾಗಮಿತಿ - ೧।೭।೧।[೬]

ಪ್ರಜಾವತೀರನಮೀವಾ ಅಯಕ್ಷ್ಮಾ ಇತಿ । ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ ಮಾ ವ ಸ್ತೇನ ಈಶತ ಮಾಘಶಂಸ ಇತಿ ಮಾ ವೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸೀಶತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಧ್ರುವಾ ಅಸ್ಮಿನ್ಗೋಪತೌ ಸ್ಯಾತ ಬಹ್ವೀರಿತ್ಯನಪಕ್ರಮಿಣ್ಯೋಽಸ್ಮಿನ್ಯಜಮಾನೇ ಬಹ್ವ್ಯಃ ಸ್ಯಾತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೭।೧।[೭]

ಅಥಾಹವನೀಯಾಗಾರಸ್ಯ ವಾ ಪುರಸ್ತಾತ್ । ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಗಾರಸ್ಯ ವಾ ಶಾಖಾಮುಪಗೂಹತಿ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಶೂನ್ಪಾಹೀತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಶೂನ್ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ - ೧।೭।೧।[೮]

ತಸ್ಯಾಂ ಪವಿತ್ರಂ ಕರೋತಿ । ವಸೋಃ ಪವಿತ್ರಮಸೀತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಸುಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಸೋಃ ಪವಿತ್ರಮಸೀತಿ - ೧।೭।೧।[೯]

ಅಥ ಯವಾಗ್ವೈತಾಂ ರಾತ್ರಿಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ । ಆದಿಷ್ಟಂ ವಾ ಏತದ್ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಭವತಿ ಯತ್ಪಯಃ ಸ ಯತ್ಪಯಸಾ ಜುಹುಯಾದ್ಯಥಾನ್ಯಸ್ಯೈ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹೀತಂ ತದನ್ಯಸ್ಯೈ ಜುಹುಯಾದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯವಾಗ್ವೈತಾಂ ರಾತ್ರಿಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ಜುಹ್ವತ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಮುಪಕೢಪ್ತೋಖಾ ಭವತ್ಯಥಾಹೋಪಸೃಷ್ಟಾಂ ಪ್ರಬ್ರೂತಾದೇತಿ ಯದಾ ಪ್ರಾಹೋಪಸೃಷ್ಟೇತಿ - ೧।೭।೧।[೧೦]

ಅಥೋಖಾಮಾದತ್ತೇ ದ್ಯೌರಸಿ ಪೃಥಿವ್ಯಸೀತ್ಯುಪಸ್ತೌತ್ಯೇವೈನಾಮೇತನ್ಮಹಯತ್ಯೇವ ಯದಾಹ ದ್ಯೌರಸಿ ಪೃಥಿವ್ಯಸೀತಿ ಮಾತರಿಶ್ವನೋ ಘರ್ಮೋಽಸೀತಿ ಯಜ್ಞಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ ಯಥಾ ಘರ್ಮಮ್ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾದೇವಂ ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ ವಿಶ್ವಧಾ ಅಸಿ ಪರಮೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ದೃಂಹಸ್ವ ಮಾ ಹ್ವಾರಿತಿ ದೃಂಹತ್ಯೇವೈನಾಮೇತದಶಿಥಿಲಾಂ ಕರೋತಿ ಮಾ ತೇ ಯಜ್ಞಪತಿರ್ಹ್ವಾರ್ಷೀದಿತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಯಜ್ಞಪತಿಸ್ತದ್ಯಜಮಾನಾಯೈವೈತದಹ್ವಲಾಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೧।೭।೧।[೧೧]

ಅಥ ಪವಿತ್ರಂ ನಿದಧತಿ । ತದ್ವೈ ಪ್ರಾಙ್ನಿದಧ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಚೀ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ದಿಗಥೋ ಉದಗುದೀಚೀ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಗಯಂ ವೈ ಪವಿತ್ರಂ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸೋಽಯಮಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾಂಸ್ತಿರ್ಯಙ್ಙನುಪವತೇ ತಸ್ಮಾದುದಙ್ನಿದಧ್ಯಾತ್ - ೧।೭।೧।[೧೨]

ತದ್ಯಥೈವಾದಃ । ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಂ ಪವಿತ್ರೇಣ ಸಮ್ಪಾವಯನ್ತ್ಯೇವಮೇವೈತತ್ಸಮ್ಪಾವಯತ್ಯುದೀಚೀನದಶಂ ವೈ ತತ್ಪವಿತ್ರಂ ಭವತಿ ಯೇನ ತತ್ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಂ ಸಮ್ಪಾವಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದುದಙ್ನಿದಧ್ಯಾತ್ - ೧।೭।೧।[೧೩]

ತನ್ನಿದಧಾತಿ । ವಸೋಃ ಪವಿತ್ರಮಸೀತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಸುಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಸೋಃ ಪವಿತ್ರಮಸೀತಿ ಶತಧಾರಂ ಸಹಸ್ರಧಾರಮಿತ್ಯುಪಸ್ತೌತ್ಯೇವೈನದೇತನ್ಮಹಯತ್ಯೇವ ಯದಾಹ ಶತಧಾರಂ ಸಹಸ್ರಧಾರಮಿತಿ - ೧।೭।೧।[೧೪]

ಅಥ ವಾಚಂಯಮೋ ಭವತಿ ಆ ತಿಸೃಣಾಂ ದೋಗ್ಧೋರ್ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞೋಽವಿಕ್ಷುಬ್ಧೋ ಯಜ್ಞಂ ತನವಾ ಇತಿ - ೧।೭।೧।[೧೫]

ತದಾನೀಯಮಾನಮಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ದೇವಸ್ತ್ವಾ ಸವಿತಾ ಪುನಾತು ವಸೋಃ ಪವಿತ್ರೇಣ ಶತಧಾರೇಣ ಸುಪ್ವೇತಿ ತದ್ಯಥೈವಾದಃ ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಂ ಪವಿತ್ರೇಣ ಸಮ್ಪಾವಯನ್ತ್ಯೇವಮೇವೈತತ್ಸಮ್ಪಾವಯತಿ - ೧।೭।೧।[೧೬]

ಅಥಾಹ ಕಾಮಧುಕ್ಷ ಇತಿ ಅಮೂಮಿತಿ ಸಾ ವಿಶ್ವಾಯುರಿತ್ಯಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಪೃಚ್ಛತಿ ಕಾಮಧುಕ್ಷ ಇತ್ಯಮೂಮಿತಿ ಸಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮೇತ್ಯಥ ತೃತೀಯಾಂ ಪೃಚ್ಛತಿ ಕಾಮಧುಕ್ಷ ಇತ್ಯಮೂಮಿತಿ ಸಾ ವಿಶ್ವಧಾಯಾ
ಇತಿ ತದ್ಯತ್ಪೃಚ್ಛತಿ ವೀರ್ಯಾಣ್ಯೇವಾಸ್ವೇತದ್ದಧಾತಿ ತಿಸ್ರೋ ದೋಗ್ಧಿ ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಏಭ್ಯ ಏವೈನದೇತಲ್ಲೋಕೇಭ್ಯಃ ಸಮ್ಭರತ್ಯಥ ಕಾಮಂ ವದತಿ - ೧।೭।೧।[೧೭]

ಅಥೋತ್ತಮಾಂ ದೋಹಯಿತ್ವಾ । ಯೇನ ದೋಹಯತಿ ಪಾತ್ರೇಣ ತಸ್ಮಿನ್ನುದಸ್ತೋಕಮಾನೀಯ ಪಲ್ಯಙ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಾನಯತಿ ಯದತ್ರ ಪಯಸೋಽಹಾಯಿ ತದಿಹಾಪ್ಯಸದಿತಿ ರಸಸ್ಯೋ ಚೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯೇದಂ ಹಿ ಯದಾ ವರ್ಷತ್ಯಥೌಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಓಷಧೀರ್ಜಗ್ಧ್ವಾಪಃ ಪೀತ್ವಾ ತತ ಏಷ ರಸಃ ಸಮ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ರಸಸ್ಯೋ ಚೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ತದುದ್ವಾಸ್ಯಾತನಕ್ತಿ ತೀವ್ರೀಕರೋತ್ಯೇವೈನದೇತತ್ತಸ್ಮಾದುದ್ವಾಸ್ಯಾತನಕ್ತಿ - ೧।೭।೧।[೧೮]

ಆತನಕ್ತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ತ್ವಾ ಭಾಗಂ ಸೋಮೇನಾತನಚ್ಮೀತಿ ತದ್ಯಥೈವಾದೋ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣನ್ನಾದಿಶತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ದೇವತಾಯಾ ಆದಿಶತಿ ಯದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ತ್ವಾ ಭಾಗಮಿತಿ ಸೋಮೇನಾತನಚ್ಮೀತಿ ಸ್ವದಯತ್ಯೇವೈನದೇತದ್ದೇವೇಭ್ಯಃ - ೧।೭।೧।[೧೯]

ಅಥೋದಕವತೋತ್ತಾನೇನ ಪಾತ್ರೇಣಾಪಿದಧಾತಿ । ನೇದೇನದುಪರಿಷ್ಟಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಮೃಶಾನಿತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಪಸ್ತದ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದುದಕವತೋತ್ತಾನೇನ ಪಾತ್ರೇಣಾಪಿದಧಾತಿ - ೧।೭।೧।[೨೦]

ಸೋಽಪಿದಧಾತಿ । ವಿಷ್ಣೋ ಹವ್ಯಂ ರಕ್ಷೇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಾಯೈವೈತದ್ಧವಿಃ ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಿಷ್ಣೋ ಹವ್ಯಂ ರಕ್ಷೇತಿ - ೧।೭।೧।[೨೧]

##೧।೭।೨ಅವದಾನಕ್ಲೃಪ್ತಿಃ
ಋಣಂ ಹ ವೈ ಜಾಯತೇ ಯೋಽಸ್ತಿ । ಸ ಜಾಯಮಾನ ಏವ ದೇವೇಭ್ಯ ಋಷಿಭ್ಯಃ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯಃ - ೧।೭।೨।[೧]

ಸ ಯದೇವ ಯಜೇತ । ತೇನ ದೇವೇಭ್ಯ ಋಣಂ ಜಾಯತೇ ತದ್ಧ್ಯೇಭ್ಯ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯದೇನಾನ್ಯಜತೇಯದೇಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ - ೧।೭।೨।[೨]

ಅಥ ಯದೇವಾನುಬ್ರುವೀತ । ತೇನಽರ್ಷಿಭ್ಯ ಋಣಂ ಜಾಯತೇ ತದ್ಧ್ಯೇಭ್ಯ ಏತತ್ಕರೋತ್ಯೃಷೀಣಾಂ ನಿಧಿಗೋಪ ಇತಿ ಹ್ಯನೂಚಾನಮಾಹುಃ - ೧।೭।೨।[೩]

ಅಥ ಯದೇವ ಪ್ರಜಾಮಿಚ್ಛೇತ । ತೇನ ಪಿತೃಭ್ಯ ಋಣಂ ಜಾಯತೇ ತದ್ಧ್ಯೇಭ್ಯ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯದೇಷಾಂ ಸಂತತಾವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಾ ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ - ೧।೭।೨।[೪]

ಅಥ ಯದೇವ ವಾಸಯತೇ । ತೇನ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯ ಋಣಂ ಜಾಯತೇ ತದ್ಧ್ಯೇಭ್ಯ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯದೇನಾನ್ವಾಸಯತೇ ಯದೇಭ್ಯೋಽಶನಂ ದದಾತಿ ಸ ಯ ಏತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರೋತಿ ಸ ಕೃತಕರ್ಮಾ ತಸ್ಯ
ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ಸರ್ವಂ ಜಿತಂ - ೧।೭।೨।[೫]

ಸ ಯೇನ ದೇವೇಭ್ಯ ಋಣಂ ಜಾಯತೇ । ತದೇನಾಂಸ್ತದವದಯತೇ ಯದ್ಯಜತೇಽಥ ಯದಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ತದೇನಾಂಸ್ತದವದಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತಿ ತದವದಾನಂ ನಾಮ - ೧।೭।೨।[೬]

ತದ್ವೈ ಚತುರವತ್ತಂ ಭವತಿ । ಇದಂ ವಾ ಅನುವಾಕ್ಯಾಥ ಯಾಜ್ಯಾಥ ವಷಟ್ಕಾರೋಽಥ ಸಾ ದೇವತಾ ಚತುರ್ಥೀ ಯಸ್ಯೈ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಭವತ್ಯೇವಂ ಹಿ ದೇವತಾ ಅವದಾನಾನ್ಯನ್ವಾಯತ್ತಾ ಅವದಾನಾನಿ ವಾ ದೇವತಾ ಅನ್ವಾಯತ್ತಾನ್ಯತಿರಿಕ್ತಂ ಹ ತದವದಾನಂ ಯತ್ಪಞ್ಚಮಂ ಕಸ್ಮಾ ಉ ಹಿ ತದವದ್ಯೇತ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರವತ್ತಂ ಭವತಿ - ೧।೭।೨।[೭]

ಉತೋ ಪಞ್ಚಾವತ್ತಮೇವ ಭವತಿ । ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞಂ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈಷೋ ಪಞ್ಚಾವತ್ತಸ್ಯ ಸಮ್ಪದ್ಬಹುರ್ಹೈವ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಭವತಿ ಯಸ್ಯೈವಂವಿದುಷಃ ಪಞ್ಚಾವತ್ತಂ ಕ್ರಿಯತ ಏತದ್ಧ ನ್ವೇವ ಪ್ರಜ್ಞಾತಂ ಕೌರುಪಾಞ್ಚಾಲಂ ಯಚ್ಚತುರವತ್ತಂ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರವತ್ತಂ ಭವತಿ - ೧।೭।೨।[೮]

ಸ ವೈ ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಮಿವೈವಾವದ್ಯೇತ್ ಮಾನುಷಂ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯನ್ಮಹದವದ್ಯೇದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ವೈ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯನ್ಮಾನುಷಂ ನೇದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ಯಜ್ಞೇ ಕರವಾಣೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಮಿವೈವಾವದ್ಯೇತ್ - ೧।೭।೨।[೯]

ಸ ಆಜ್ಯಸ್ಯೋಪಸ್ತೀರ್ಯ । ದ್ವಿರ್ಹವಿಷೋಽವದಾಯಾಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ದ್ವೇ ವಾ ಆಹುತೀ
ಸೋಮಾಹುತಿರೇವಾನ್ಯಾಜ್ಯಾಹುತಿರನ್ಯಾ ತತ ಏಷಾ ಕೇವಲೀ ಯತ್ಸೋಮಾಹುತಿರಥೈಷಾಜ್ಯಾಹುತಿರ್ಯದ್ಧವಿರ್ಯಜ್ಞೋ ಯತ್ಪಶುಸ್ತದಾಜ್ಯಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದುಭಯತ ಆಜ್ಯಂ ಭವತ್ಯೇತದ್ವೈ ಜುಷ್ಟಂ ದೇವಾನಾಂ ಯದಾಜ್ಯಂ ತಜ್ಜುಷ್ಟಮೇವೈತದ್ದೇವೇಭ್ಯಃ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದುಭಯತ ಆಜ್ಯಂ ಭವತಿ - ೧।೭।೨।[೧೦]

ಅಸೌ ವಾ ಅನುವಾಕ್ಯೇಯಂ ಯಾಜ್ಯಾ । ತೇ ಉಭೇ ಯೋಷೇ ತಯೋರ್ಮಿಥುನಮಸ್ತಿ ವಷಟ್ಕಾರ ಏವ ತದ್ವಾ ಏಷ ಏವ ವಷಟ್ಕಾರೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸ ಉದ್ಯನ್ನೇವಾಮೂಮಧಿದ್ರವತ್ಯಸ್ತಂಯನ್ನಿಮಾಮಧಿದ್ರವತಿ ತದೇತೇನ ವೃಷ್ಣೇಮಾಂ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಜಾಯೇತೇ ಯೈನಯೋರಿಯಂ ಪ್ರಜಾತಿಃ - ೧।೭।೨।[೧೧]

ಸೋಽನುವಾಕ್ಯಾಮನೂಚ್ಯ । ಯಾಜ್ಯಾಮನುದ್ರುತ್ಯ ಪಶ್ಚಾದ್ವಷಟ್ಕರೋತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ವೈ ಪರೀತ್ಯ ವೃಷಾ ಯೋಷಾಮಧಿದ್ರವತಿ ತದೇನೇ ಉಭೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ಕೃತ್ವಾ ವೃಷ್ಣಾ ವಷಟ್ಕಾರೇಣಾಧಿದ್ರಾವಯತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸಹ ವೈವ ವಷಟ್ಕಾರೇಣ ಜುಹುಯಾದ್ವಷಟ್ಕೃತೇ ವಾ - ೧।೭।೨।[೧೨]

ದೇವಪಾತ್ರಂ ವಾ ಏಷ ಯದ್ವಷಟ್ಕಾರಃ । ತದ್ಯಥಾ ಪಾತ್ರ ಉದ್ಧೃತ್ಯ ಪ್ರಯಚ್ಛೇದೇವಂ ತದಥ ಯತ್ಪುರಾ ವಷಟ್ಕಾರಾಜ್ಜುಹುಯಾದ್ಯಥಾಧೋ ಭೂಮೌ ನಿದಿಗ್ಧಂ ತದಮುಯಾ ಸ್ಯಾದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದು ಸಹ ವೈವ ವಷಟ್ಕಾರೇಣ ಜುಹುಯಾದ್ವಷಟ್ಕೃತೇ ವಾ - ೧।೭।೨।[೧೩]

ತದ್ಯಥಾ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚೇತ್ । ಏವಂ ತದಥ ಯತ್ಪುರಾ ವಷಟ್ಕಾರಾಜ್ಜುಹುಯಾದ್ಯಥಾ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ತದಮುಯಾ ಸ್ಯಾದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದು ಸಹ ವೈವ ವಷಟ್ಕಾರೇಣ ಜುಹುಯಾದ್ವಷಟ್ಕೃತೇ ವಾ - ೧।೭।೨।[೧೪]

ಅಸೌ ವಾ ಅನುವಾಕ್ಯೇಯಂ ಯಾಜ್ಯಾ । ಸಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀಯಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬಸೌ ಸ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀಮನ್ವಾಹ ತದಮೂಮನುಬ್ರುವನ್ನಸೌ ಹ್ಯನುವಾಕ್ಯೇಮಾಮನ್ವಾಹೇಯಂ ಹಿ ಗಾಯತ್ರೀ - ೧।೭।೨।[೧೫]

ಅಥ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಯಜತಿ । ತದನಯಾ ಯಜನ್ನಿಯಂ ಹಿ ಯಾಜ್ಯಾಮುಷ್ಯಾ ಅಧಿ ವಷಟ್ಕರೋತ್ಯಸಾ ಉ ಹಿ
ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತದೇನೇ ಸಯುಜೌ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಸಮ್ಭುಞ್ಜಾತೇ ಅನಯೋರನು ಸಮ್ಭೋಗಮಿಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅನು ಸಮ್ಭುಞ್ಜತೇ - ೧।೭।೨।[೧೬]

ಸ ವಾ ಅಙ್ಖಯನ್ನಿವೈವಾನುವಾಕ್ಯಾಮನುಬ್ರೂಯಾತ್ । ಅಸೌ ಹ್ಯನುವಾಕ್ಯಾ ಬೃಹದ್ಧ್ಯಸೌ ಬಾರ್ಹತಂ ಹಿ ತದ್ರೂಪಂ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಏವ ಯಾಜ್ಯಯಾ ತ್ವರೇತೇಯಂ ಹಿ ಯಾಜ್ಯಾ ರಥನ್ತರಂ ಹೀಯಂ ರಾಥನ್ತರಂ ಹಿ ತದ್ರೂಪಂ ಹ್ವಯತಿ ವಾ ಅನುವಾಕ್ಯಯಾ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ಯಾಜ್ಯಯಾ ತಸ್ಮಾದನುವಾಕ್ಯಾಯೈ ರೂಪಂ ಹುವೇ ಹವಾಮಹ ಆಗಚ್ಛೇದಂ ಬರ್ಹಿಃ ಸೀದೇತಿ ಯದ್ಧ್ವಯತಿ ಹಿ ತಯಾ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ಯಾಜ್ಯಯಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಜ್ಯಾಯೈ ರೂಪಂ ವೀಹಿ ಹವಿರ್ಜುಷಸ್ವ ಹವಿರಾವೃಷಾಯಸ್ವಾದ್ಧಿ ಪಿಬ ಪ್ರೇತಿ ಯತ್ಪ್ರ ಹಿ ತಯಾ ಯಚ್ಛತಿ - ೧।೭।೨।[೧೭]

ಸಾ ಯಾ ಪುರಸ್ತಾಲ್ಲಕ್ಷಣಾ । ಸಾನುವಾಕ್ಯಾ ಸ್ಯಾದಸೌ ಹ್ಯನುವಾಕ್ಯಾ ತಸ್ಯಾ ಅಮುಷ್ಯಾ ಅವಸ್ತಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಮ ಚನ್ದ್ರಮಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಸೂರ್ಯಃ - ೧।೭।೨।[೧೮]

ಅಥ ಯೋಪರಿಷ್ಟಾಲ್ಲಕ್ಷಣಾ । ಸಾ ಯಾಜ್ಯಾ ಸ್ಯಾದಿಯಂ ಹಿ ಯಾಜ್ಯಾ ತಸ್ಯಾ ಅಸ್ಯಾ ಉಪರಿಷ್ಟಾಲ್ಲಕ್ಷ್ಮೌಷಧಯೋ ವನಸ್ಪತಯ ಆಪೋಽಗ್ನಿರಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ - ೧।೭।೨।[೧೯]

ಸಾ ಹ ನ್ವೇವ ಸಮೃದ್ಧಾನುವಾಕ್ಯಾ । ಯಸ್ಯೈ ಪ್ರಥಮಾತ್ಪದಾದ್ದೇವತಾಮಭಿವ್ಯಾಹರತಿ ಸೋ ಏವ ಸಮೃದ್ಧಾ ಯಾಜ್ಯಾ ಯಸ್ಯಾ ಉತ್ತಮಾತ್ಪದಾದ್ದೇವತಾಯಾ ಅಧಿ ವಷಟ್ಕರೋತಿ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ದೇವತಽರ್ಚಸ್ತದುಭಯತ ಏವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಯಸ್ಯೈ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಭವತಿ ತಸ್ಯೈ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೧।೭।೨।[೨೦]

ಸ ವೈ ವೌಗಿತಿ ಕರೋತಿ । ವಾಗ್ವೈ ವಷಟ್ಕಾರೋ ವಾಗ್ರೇತೋ ರೇತ ಏವೈತತ್ಸಿಞ್ಚತಿ ಷಡಿತ್ಯೃತವೋ ವೈ ಷಟ್ತದೃತುಷ್ವೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ತದೃತವೋ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಮಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜನಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಂ ವಷಟ್ಕರೋತಿ - ೧।೭।೨।[೨೧]

ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸನಿರ್ವಚನಮ್
ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪಿತುರ್ದಾಯಮುಪೇಯುರೇತಾವೇವಾರ್ಧಮಾಸೌ ಯ ಏವಾಪೂರ್ಯತೇ ತಂ ದೇವಾ ಉಪಾಯನ್ಯೋಽಪಕ್ಷೀಯತೇ ತಮಸುರಾಃ - ೧।೭।೨।[೨೨]

ತೇ ದೇವಾ ಅಕಾಮಯನ್ತ । ಕಥಂ ನ್ವಿಮಮಪಿ ಸಂವೃಞ್ಜೀಮಹಿ ಯೋಽಯಮಸುರಾಣಾಮಿತಿ ತೇಽರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಸ್ತ ಏತಂ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಂ ದದೃಶುರ್ಯದ್ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ತಾಭ್ಯಾಮಯಜನ್ತ ತಾಭ್ಯಾಮಿಷ್ಟ್ವೈತಮಪಿ ಸಮವೃಞ್ಜತ - ೧।೭।೨।[೨೩]

ಯ ಏಷೋಽಸುರಾಣಾಮಾಸೀತ್ । ಯದಾ ವಾ ಏತಾ ಉಭೌ ಪರಿಪ್ಲವೇತೇ ಅಥ ಮಾಸೋ ಭವತಿ ಮಾಸಶಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ಅಸುರಾಣಾಂ ಸಮವೃಞ್ಜತ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸಪತ್ನಾನಸುರಾನ್ನಿರಭಜನ್ತ್ಸರ್ವಮ್ವೇವೈಷ ಏತತ್ಸಪತ್ನಾನಾಂ ಸಂವೃಙ್ಕ್ತೇ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸಪತ್ನಾನ್ನಿರ್ಭಜತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೧।೭।೨।[೨೪]

ಸ ಯೋ ದೇವಾನಾಮಾಸೀತ್ । ಸ ಯವಾಯುವತ ಹಿ ತೇನ ದೇವಾ ಯೋಽಸುರಾಣಾಂ ಸೋಽಯವಾ ನ ಹಿ ತೇನಾಸುರಾ
ಅಯುವತ - ೧।೭।೨।[೨೫]

ಅಥೋ ಇತರಥಾಹುಃ ಯ ಏವ ದೇವಾನಾಮಾಸೀತ್ಸೋಽಯವಾ ನ ಹಿ ತಮಸುರಾ ಅಯುವತ ಯೋಽಸುರಾಣಾಂ ಸ
ಯವಾಯುವತ ಹಿ ತಂ ದೇವಾಃ ಸಬ್ದಮಹಃ ಸಗರಾ ರಾತ್ರಿರ್ಯವ್ಯಾ ಮಾಸಾಃ ಸುಮೇಕಃ ಸಂವತ್ಸರಃಸ್ವೇಕೋ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯತ್ಸುಮೇಕ ಇತಿ ಯವಾ ಚ ಹಿ ವಾ ಅಯವಾ ಯವೇತೀವಾಥ ಯೇನೈತೇಷಾಂ ಹೋತಾ ಭವತಿ ತದ್ಯಾವಿಹೋತ್ರಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ - ೧।೭।೨।[೨೬]

##೧।೭।೩ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದಾಹುತಿಃ
ಯಜ್ಞೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ದಿವಮುಪೋದಕ್ರಾಮನ್ನಥ ಯೋಽಯಂ ದೇವಃ ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇ ಸ ಇಹಾಹೀಯತ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಸ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯಾಹುರ್ವಾಸ್ತೌ ಹಿ ತದಹೀಯತ - ೧।೭।೩।[೧]

ಸ ಯೇನೈವ ದೇವಾ ದಿವಮುಪೋದಕ್ರಾಮನ್ । ತೇನೋ ಏವಾರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುರಥ ಯೋಽಯಂ ದೇವಃ ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇ ಯ ಇಹಾಹೀಯತ - ೧।೭।೩।[೨]

ಸ ಐಕ್ಷತ । ಅಹಾಸ್ಯ ಹಾನ್ತರ್ಯನ್ತ್ಯು ಮಾ ಯಜ್ಞಾದಿತಿ ಸೋಽನೂಚ್ಚಕ್ರಾಮ ಸ ಆಯತಯೋತ್ತರತ ಉಪೋತ್ಪೇದೇ ಸ ಏಷ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಃ ಕಾಲಃ - ೧।೭।೩।[[೩]]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಮಾ ವಿಸ್ರಕ್ಷೀರಿತಿ ತೇ ವೈ ಮಾ ಯಜ್ಞಾನ್ಮಾನ್ತರ್ಗತಾಹುತಿಂ ಮೇ ಕಲ್ಪಯತೇತಿ ತಥೇತಿ ಸ ಸಮಬೃಹತ್ಸ ನಾಸ್ಯತ್ಸ ನ ಕಂ ಚನಾಹಿನತ್ - ೧।೭।೩।[೪]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಯಾವನ್ತಿ ನೋ ಹವೀಂಷಿ ಗೃಹೀತಾನ್ಯಭೂವನ್ತ್ಸರ್ವೇಷಾಂ ತೇಷಾಂ ಹುತಮುಪಜಾನೀತ ಯಥಾಸ್ಮಾ ಆಹುತಿಂ ಕಲ್ಪಯಾಮೇತಿ - ೧।೭।೩।[೫]

ತೇಽಧ್ವರ್ಯುಮಬ್ರುವನ್ । ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಹವೀಂಷ್ಯಭಿಘಾರಯೈಕಸ್ಮಾ ಅವದಾನಾಯ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯಾಯಾತಯಾಮಾನಿ ಕುರು ತತ ಏಕೈಕಮವದಾನಮವದ್ಯೇತಿ - ೧।೭।೩।[೬]

ಸೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ । ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಹವೀಂಷ್ಯಭ್ಯಘಾರಯದೇಕಸ್ಮಾ ಅವದಾನಾಯ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯದಯಾತಯಾಮಾನ್ಯಕರೋತ್ತತ ಏಕೈಕಮವದಾನಮವಾದ್ಯತ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾಸ್ತವ್ಯ ಇತ್ಯಾಹುರ್ವಾಸ್ತು ಹಿ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದ್ಧುತೇಷು ಹವಿಃಷು ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯೈ ಕಸ್ಯೈ ಚ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸರ್ವತ್ರೈವ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದನ್ವಾಭಕ್ತಃ ಸರ್ವತ್ರ ಹ್ಯೇವೈನಂ ದೇವಾ ಅನ್ವಾಭಜನ್ - ೧।೭।೩।[೭]

ತದ್ವಾ ಅಗ್ನಯ ಇತಿ ಕ್ರಿಯತೇ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಸ ದೇವಸ್ತಸ್ಯೈತಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಶರ್ವ ಇತಿ ಯಥಾ ಪ್ರಾಚ್ಯಾ ಆಚಕ್ಷತೇ ಭವ ಇತಿ ಯಥಾ ಬಾಹೀಕಾಃ ಪಶೂನಾಂ ಪತೀ ರುದ್ರೋಽಗ್ನಿರಿತಿ ತಾನ್ಯಸ್ಯಾಶಾನ್ತಾನ್ಯೇವೇತರಾಣಿ ನಾಮಾನ್ಯಗ್ನಿರಿತ್ಯೇವ ಶಾನ್ತತಮಂ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯ ಇತಿ ಕ್ರಿಯತೇ
ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ ಇತಿ - ೧।೭।೩।[೮]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಯತ್ತ್ವಯ್ಯಮುತ್ರ ಸತ್ಯಯಕ್ಷ್ಮಹಿ ತನ್ನಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಂ ಕುರ್ವಿತಿ ತದೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಮಕರೋತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ ಇತಿ - ೧।೭।೩।[೯]

ಸೋಽನುವಾಕ್ಯಾಮನೂಚ್ಯ ಸಮ್ಪಶ್ಯತಿ । ಯೇ ತಥಾಗ್ನಿಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಮಯಾಡಗ್ನಿರಗ್ನೇಃ ಪ್ರಿಯಾ ಧಾಮಾನೀತಿ ತದಾಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಮಾಹಾಯಾಟ್ಸೋಮಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾ ಧಾಮಾನೀತಿ ತತ್ಸೌಮ್ಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಮಾಹಾಯಾಡಗ್ನೇಃ ಪ್ರಿಯಾ ಧಾಮಾನೀತಿ ತದ್ಯ ಏಷ ಉಭಯತ್ರಾಚ್ಯುತ ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ತಮಾಹ - ೧।೭।೩।[೧೦]

ಅಥ ಯಥಾದೇವತಮ್ । ಅಯಾಡ್ದೇವಾನಾಮಾಜ್ಯಪಾನಾಂ ಪ್ರಿಯಾ ಧಾಮಾನೀತಿ ತತ್ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾನಾಹ ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾ ವೈ ದೇವಾ ಆಜ್ಯಪಾ ಯಕ್ಷದಗ್ನೇರ್ಹೋತುಃ ಪ್ರಿಯಾ ಧಾಮಾನೀತಿ ತದಗ್ನಿಂ ಹೋತಾರಮಾಹ ತದಸ್ಮಾ ಏತಾಂ ದೇವಾ ಆಹುತಿಂ ಕಲ್ಪಯಿತ್ವಾಥೈನೇನೈತದ್ಭೂಯಃ ಸಮಶಾಮ್ಯನ್ಪ್ರಿಯ ಏನಂ ಧಾಮನ್ನುಪಾಹ್ವಯನ್ತ ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಸಂಪಶ್ಯತಿ - ೧।೭।೩।[೧೧]

ತದ್ಧೈಕೇ । ದೇವತಾಂ ಪೂರ್ವಾಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಯಾಟ್ಕಾರಾದಗ್ನೇರಯಾಟ್ಸೋಮಸ್ಯಾಯಾಡಿತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ವಿಲೋಮ ಹ ತೇ ಯಜ್ಞೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯೇ ದೇವತಾಂ ಪೂರ್ವಾಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಯಾಟ್ಕಾರಾದಿದಂ ಹಿ ಪ್ರಥಮಮಭಿವ್ಯಾಹರನ್ನಯಾಟ್ಕಾರಮೇವಾಭಿವ್ಯಾಹರತಿ ತಸ್ಮಾದಯಾಟ್ಕಾರಮೇವ ಪೂರ್ವಂ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೧।೭।೩।[೧೨]

ಯಕ್ಷತ್ಸ್ವಂ ಮಹಿಮಾನಮಿತಿ । ಯತ್ರ ವಾ ಅದೋ ದೇವತಾ ಆವಾಹಯತಿ ತದಪಿ ಸ್ವಮ್ಮಹಿಮಾನಮಾವಾಹಯತಿ ತದತಃ ಪ್ರಾಙ್ನೈವ ಕಿಂ ಚನ ಸ್ವಾಯ ಮಹಿಮ್ನ ಇತಿ ಕ್ರಿಯತೇ ತದತ್ರ ತಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷೋಽಮೋಘಾಯಾವಾಹಿತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಯಕ್ಷತ್ಸ್ವಮ್ಮಹಿಮಾನಮಿತಿ - ೧।೭।೩।[೧೩]

ಆ ಯಜತಾಮೇಜ್ಯಾ ಇಷ ಇತಿ । ಪ್ರಜಾ ವಾ ಇಷಸ್ತಾ ಏವೈತದ್ಯಾಯಜೂಕಾಃ ಕರೋತಿ ತಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಜಮಾನಾ ಅರ್ಚನ್ತ್ಯಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತ್ಯಶ್ಚರನ್ತಿ - ೧।೭।೩।[೧೪]

ಸೋ ಅಧ್ವರಾ ಜಾತವೇದಾ ಜುಷತಾಂ ಹವಿರಿತಿ । ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವೈತತ್ಸಮೃದ್ಧಿಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯದ್ಧಿ ದೇವಾ ಹವಿರ್ಜುಷನ್ತೇ ತೇನ ಹಿ ಮಹಜ್ಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಜುಷತಾಂ ಹವಿರಿತಿ - ೧।೭।೩।[೧೫]

ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರ । ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ಅವಕೢಪ್ತತಮೇ ಭವತಸ್ತೃತೀಯಸವನಂ ವೈ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ವೈಶ್ವದೇವಂ ವೈ ತೃತೀಯಸವನಂ ಪಿಪ್ರೀಹಿ ದೇವಾಂ ಉಶತೋ ಯವಿಷ್ಠೇತಿ ತದನುವಾಕ್ಯಾಯೈ ವೈಶ್ವದೇವಮಗ್ನೇ ಯದದ್ಯ ವಿಶೋ ಅಧ್ವರಸ್ಯ ಹೋತರಿತಿ ತದ್ಯಾಜ್ಯಾಯೈ ವೈಶ್ವದೇವಂ ತದ್ಯದೇತೇ ಏವಂರೂಪೇ ಭವತಸ್ತೇನೋ ಏತೇ ತೃತೀಯಸವನಸ್ಯ ರೂಪಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇ ಅತ್ರ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ಅವಕೢಪ್ತತಮೇ ಭವತಃ - ೧।೭।೩।[೧೬]

ತೇ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೌ ಭವತಃ । ವಾಸ್ತು ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದವೀರ್ಯಂ ವೈ ವಾಸ್ತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬಿನ್ದ್ರಿಯಮೇವೈತದ್ವೀರ್ಯಂ ವಾಸ್ತೌ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಿ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಷ್ಟುಭೌ ಭವತಃ - ೧।೭।೩।[೧೭]

ಉತೋ ಅನುಷ್ಟುಭಾವೇವ ಭವತಃ । ವಾಸ್ತ್ವನುಷ್ಟುಬ್ವಾಸ್ತು ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ವಾಸ್ತಾವೇವೈತದ್ವಾಸ್ತು ದಧಾತಿ ಪೇಸುಕಂ ವೈ ವಾಸ್ತು ಪಿಸ್ಯತಿ ಹ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷೋಽನುಷ್ಟುಭೌ ಭವತಃ - ೧।೭।೩।[೧೮]

ತದು ಹ ಭಾಲ್ಲವೇಯಃ । ಅನುಷ್ಟುಭಮನುವಾಕ್ಯಾಂ ಚಕ್ರೇ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಂ ಯಾಜ್ಯಾಮೇತದುಭಯಮ್ಪರಿಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ಸ ರಥಾತ್ಪಪಾತ ಸ ಪತಿತ್ವಾ ಬಾಹುಮಪಿ ಶಶ್ರೇ ಸ ಪರಿಮಮೃಶೇ ಯತ್ಕಿಮಕರಂ ತಸ್ಮಾದಿದಮಾಪದಿತಿ ಸ ಹೈತದೇವ ಮೇನೇ ಯದ್ವಿಲೋಮ ಯಜ್ಞೇಽಕರಮಿತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ವಿಲೋಮ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಚ್ಛನ್ದಸಾವೇವ ಸ್ಯಾತಾಮುಭೇ ವೈವಾನುಷ್ಟುಭಾ ಉಭೇ ವಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೌ - ೧।೭।೩।[೧೯]

ಸ ವಾ ಉತ್ತರಾರ್ಧಾದವದ್ಯತಿ । ಉತ್ತರಾರ್ಧೇ ಜುಹೋತ್ಯೇಷಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ದಿಕ್ತಸ್ಮಾದುತ್ತರಾರ್ಧಾದವದ್ಯತ್ಯುತ್ತರಾರ್ಧೇ ಜುಹೋತ್ಯೇತಸ್ಯೈ ವೈ ದಿಶ ಉದಪದ್ಯತ ತಂ ತತ ಏವಾಶಮಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದುತ್ತರಾರ್ಧಾದವದ್ಯತ್ಯುತ್ತರಾರ್ಧೇ ಜುಹೋತಿ - ೧।೭।೩।[೨೦]

ಸ ವಾ ಅಭ್ಯರ್ಧ ಇವೇತರಾಭ್ಯ ಆಹುತಿಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ । ಇತರಾ ಆಹುತೀಃ ಪಶವೋಽನುಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ರುದ್ರಿಯಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ರುದ್ರಿಯೇಣ ಪಶೂನ್ಪ್ರಸಜೇದ್ಯದಿತರಾಭಿರಾಹುತಿಭಿಃ ಸಂಸೃಜೇತ್ತೇಽಸ್ಯ ಗೃಹಾಃ ಪಶವ ಉಪಮೂರ್ಯಮಾಣಾ ಈಯುಸ್ತಸ್ಮಾದಭ್ಯರ್ಧ ಇವೇತರಾಭ್ಯ ಆಹುತಿಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ - ೧।೭।೩।[೨೧]ಯಜ್ಞಪರಿಶಿಷ್ಟಮ್

ಏಷ ವೈ ಸ ಯಜ್ಞಃ । ಯೇನ ತದ್ದೇವಾ ದಿವಮುಪೋದಕ್ರಾಮನ್ನೇಷ ಆಹವನೀಯೋಽಥ ಯ ಇಹಾಹೀಯತ ಸ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಂ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಞ್ಚಮುದ್ಧರನ್ತಿ - ೧।೭।೩।[೨೨]

ತಂ ವಾ ಅಷ್ಟಾಸು ವಿಕ್ರಮೇಷ್ವಾದಧೀತ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈವೈತದ್ದಿವಮುಪೋತ್ಕ್ರಾಮತಿ - ೧।೭।೩।[೨೩]

ಏಕಾದಶಸ್ವಾದಧೀತ । ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ರಿಷ್ಟುಭೈವೈತದ್ದಿವಮುಪೋತ್ಕ್ರಾಮತಿ - ೧।೭।೩।[೨೪]

ದ್ವಾದಶಸ್ವಾದಧೀತ । ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಜಗತೀ ಜಗತ್ಯೈವೈತದ್ದಿವಮುಪೋತ್ಕ್ರಾಮತಿ ನಾತ್ರ ಮಾತ್ರಾಸ್ತಿ ಯತ್ರೈವ ಸ್ವಯಂ ಮನಸಾ ಮನ್ಯೇತ ತದಾದಧೀತ ಸ ಯದ್ವಾ ಅಪ್ಯಲ್ಪಕಮಿವ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುದ್ಧರತಿ ತೇನೈವ ದಿವಮುಪೋತ್ಕ್ರಾಮತಿ - ೧।೭।೩।[೨೫]

ತದಾಹುಃ । ಆಹವನೀಯೇ ಹವೀಂಷಿ ಶ್ರಪಯೇಯುರತೋ ವೈ ದೇವಾ ದಿವಮುಪೋದಕ್ರಾಮಂಸ್ತೇನೋ ಏವಾರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಹವೀಂಷಿ ಶ್ರಪಯಾಮ ತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞಂ ತನವಾಮಹಾ ಇತ್ಯಪಸ್ಖಲ ಇವ ಹ ಸ ಹವಿಷಾಂ ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಶ್ರಪಯೇಯುರ್ಯಜ್ಞ ಆಹವನೀಯೋ ಯಜ್ಞೇ ಯಜ್ಞಂ ತನವಾಮಹಾ ಇತಿ - ೧।೭।೩।[೨೬]

ಉತೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಏವ ಶ್ರಪಯನ್ತಿ । ಆಹವನೀಯೋ ವಾ ಏಷ ನ ವಾ ಏಷ ತಸ್ಮೈ ಯದಸ್ಮಿನ್ನಶೃತಂ ಶ್ರಪಯೇಯುಸ್ತಸ್ಮೈ ವಾ ಏಷ ಯದಸ್ಮಿಂಞ್ಛೃತಂ ಜುಹುಯುರಿತ್ಯತೋ ಯತರಥಾ ಕಾಮಯೇತ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೧।೭।೩।[೨೭]

ಸ ಹೈಷ ಯಜ್ಞ ಉವಾಚ । ನಗ್ನತಾಯ ವೈ ಬಿಭೇಮೀತಿ ಕಾ ತೇಽನಗ್ನತೇತ್ಯಭಿತ ಏವ ಮಾ ಪರಿಸ್ತೃಣೀಯುರಿತಿ ತಸ್ಮಾದೇತದಗ್ನಿಮಭಿತಃ ಪರಿಸ್ತೃಣನ್ತಿ ತೃಷ್ಣಾಯಾ ವೈ ಬಿಭೇಮೀತಿ ಕಾ ತೇ
ತೃಪ್ತಿರಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯೈವ ತೃಪ್ತಿಮನುತೃಪ್ಯೇಯಮಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಸ್ಥಿತೇ ಯಜ್ಞೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತರ್ಪಯಿತವೈ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತತ್ತರ್ಪಯತಿ - ೧।೭।೩।[೨೮]

##೧।೭।೪ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರಾಶಿತ್ರಹರಣಮ್
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ ವೈ ಸ್ವಾಂ ದುಹಿತರಮಭಿದಧ್ಯೌ । ದಿವಂ ವಾ ಉಷಸಂ ವಾ ಮಿಥುನ್ಯೇನಯಾ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ತಾಂ ಸಮ್ಬಭೂವ - ೧।೭।೪।[೧]

ತದ್ವೈ ದೇವಾನಾಮಾಗ ಆಸ । ಯ ಇತ್ಥಂ ಸ್ವಾಂ ದುಹಿತರಮಸ್ಮಾಕಂ ಸ್ವಸಾರಂ ಕರೋತೀತಿ - ೧।೭।೪।[೨]

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ಯೋಽಯಂ ದೇವಃ ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇಽತಿಸಂಧಂ ವಾ ಅಯಂ ಚರತಿ ಯ ಇತ್ಥಂ ಸ್ವಾಂ ದುಹಿತರಮಸ್ಮಾಕಂ ಸ್ವಸಾರಂ ಕರೋತಿ ವಿಧ್ಯೇಮಮಿತಿ ತಂ ರುದ್ರೋಽಭ್ಯಾಯತ್ಯ ವಿವ್ಯಾಧ ತಸ್ಯ ಸಾಮಿ ರೇತಃ ಪ್ರಚಸ್ಕನ್ದ ತಥೇನ್ನೂನಂ ತದಾಸ - ೧।೭।೪।[೩]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ । ಪಿತಾ ಯತ್ಸ್ವಾಂ ದುಹಿತರಮಧಿಷ್ಕನ್ ಕ್ಷ್ಮಯಾ ರೇತಃ ಸಂಜಗ್ಮಾನೋ ನಿಷಿಞ್ಚದಿತಿ ತದಾಗ್ನಿಮಾರುತಮಿತ್ಯುಕ್ಥಂ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ಯಥಾ ತದ್ದೇವಾ ರೇತಃ ಪ್ರಾಜನಯಂಸ್ತೇಷಾಂ ಯದಾ ದೇವಾನಾಂ ಕ್ರೋಧೋ ವ್ಯೈದಥ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಭಿಷಜ್ಯಂಸ್ತಸ್ಯ ತಂ ಶಲ್ಯಂ ನಿರಕೃನ್ತನ್ತ್ಸ ವೈ ಯಜ್ಞ ಏವ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೧।೭।೪।[೪]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಉಪಜಾನೀತ ಯಥೇದಂ ನಾಮುಯಾಸತ್ಕನೀಯೋ ಹಾಹುತೇರ್ಯಥೇದಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ - ೧।೭।೪।[೫]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಭಗಾಯೈನದ್ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸೀನಾಯ ಪರಿಹರತ ತದ್ಭಗಃ ಪ್ರಾಶಿಷ್ಯತಿ ತದ್ಯಥಾಹುತಮೇವಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತದ್ಭಗಾಯ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸೀನಾಯ ಪರ್ಯಾಜಹ್ರುಸ್ತದ್ಭಗೋಽವೇಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ತಸ್ಯಾಕ್ಷಿಣೀ ನಿರ್ದದಾಹ ತಥೇನ್ನೂನಂ ತದಾಸ ತಸ್ಮಾದಾಹುರನ್ಧೋ ಭಗ ಇತಿ - ೧।೭।೪।[೬]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ನೋ ನ್ವೇವಾತ್ರಾಶಮತ್ಪೂಷ್ಣ ಏನತ್ಪರಿಹರತೇತಿ ತತ್ಪೂಷ್ಣೇ ಪರ್ಯಾಜಹ್ರುಸ್ತತ್ಪೂಷಾ ಪ್ರಾಶ ತಸ್ಯ ದತೋ ನಿರ್ಜಘಾನ ತಥೇನ್ನೂನಂ ತದಾಸ ತಸ್ಮಾದಾಹುರದನ್ತಕಃ ಪೂಷೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಮ್ಪೂಷ್ಣೇ ಚರುಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪ್ರಪಿಷ್ಟಾನಾಮೇವ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯಥಾದನ್ತಕಾಯೈವಮ್ - ೧।೭।೪।[೭]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ನೋ ನ್ವೇವಾತ್ರಾಶಮದ್ಬೃಹಸ್ಪತಯ ಏನತ್ಪರಿಹರತೇತಿ ತದ್ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ಪರ್ಯಾಜಹ್ರುಃ ಸ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಸವಿತಾರಮೇವ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಾಧಾವತ್ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತೇದಂ ಮೇ ಪ್ರಸುವೇತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಾಸುವತ್ತದೇನಂ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಂ ನಾಹಿನತ್ತತೋಽರ್ವಾಚೀನಂ ಶಾನ್ತಂ ತದೇತನ್ನಿದಾನೇನ ಯತ್ಪ್ರಾಶಿತ್ರಮ್ - ೧।೭।೪।[೮]

ಸ ಯತ್ಪ್ರಾಶಿತ್ರಮವದ್ಯತಿ । ಯದೇವಾತ್ರಾವಿದ್ಧಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದ್ರುದ್ರಿಯಂ ತದೇವೈತನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತೇಽಥಾಪ ಉಪಸ್ಪೃಶತಿ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಮಯತ್ಯಥೇಡಾಮ್ಪಶೂನ್ತ್ಸಮವದ್ಯತಿ - ೧।೭।೪।[೯]

ಇಡಾಕರ್ಮ
ಅಥೇಡಾಂ ಪಶೂನ್ ಸಮವದ್ಯತಿ। - ೧।೭।೪।(೯)

ಸ ವೈ ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಮಿವೈವಾವದ್ಯೇತ್ । ತಥಾ ಶಲ್ಯಃ ಪ್ರಚ್ಯವತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಮಿವೈವಾವದ್ಯೇದನ್ಯತರತ ಆಜ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾದಧಸ್ತಾದ್ವೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಾ ತಥಾ ಖದನ್ನಿಃಸರಣವದ್ಭವತಿ ತಥಾ ನಿಸ್ರವತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ಯತರತ ಆಜ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾದಧಸ್ತಾದ್ವೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಾ - ೧।೭।೪।[೧೦]

ಸ ಆಜ್ಯಸ್ಯೋಪಸ್ತೀರ್ಯ । ದ್ವಿರ್ಹವಿಷೋಽವದಾಯಾಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ತದ್ಯಥೈವ
ಯಜ್ಞಸ್ಯಾವದಾನಮೇವಮೇತತ್ - ೧।೭।೪।[೧೧]

ತನ್ನ ಪೂರ್ವೇಣ ಪರಿಹರೇತ್ । ಪೂರ್ವೇಣ ಹೈಕೇ ಪರಿಹರನ್ತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ವೈ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚೋ ಯಜಮಾನಮ್ಪಶವ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ರುದ್ರಿಯೇಣ ಹ ಪಶೂನ್ಪ್ರಸಜೇದ್ಯತ್ಪೂರ್ವೇಣ ಪರಿಹರೇತ್ತೇಽಸ್ಯ ಗೃಹಾಃ ಪಶವ ಉಪಮೂರ್ಯಮಾಣಾ ಈಯುಸ್ತಸ್ಮಾದಿತ್ಯೇವ ತಿರ್ಯಕ್ಪ್ರಜಿಹೀತ ತಥಾ ಹ ರುದ್ರಿಯೇಣ ಪಶೂನ್ನ ಪ್ರಸಜತಿ ತಿರ್ಯಗೇವೈನಂ ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ - ೧।೭।೪।[೧೨]

ತತ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮ್
ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ - ೧।೭।೪।[೧೩]

ತದ್ಯಥೈವಾದೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಸವಿತಾರಮ್ । ಪ್ರಸವಾಯೋಪಾಧಾವತ್ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಮ್ಪ್ರಸವಿತೇದಂ ಮೇ ಪ್ರಸುವೇತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಾಸುವತ್ತದೇನಂ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಂ ನಾಹಿನದೇವಮೇವೈಷ ಏತತ್ಸವಿತಾರಮೇವ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಧಾವತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಮ್ಪ್ರಸವಿತೇದಂ ಮೇ ಪ್ರಸುವೇತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಸೌತಿ ತದೇನಂ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಂ ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೧।೭।೪।[೧೪]

ತತ್ಪ್ರಾಶ್ನಾತಿ । ಅಗ್ನೇಷ್ಟ್ವಾಸ್ಯೇನ ಪ್ರಾಶ್ನಾಮೀತಿ ನ ವಾ ಅಗ್ನಿಂ ಕಿಂ ಚನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಥೋ
ಹೈನಮೇತನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೧।೭।೪।[೧೫]

ತನ್ನ ದದ್ಭಿಃ ಖಾದೇತ್ । ನೇನ್ಮ ಇದಂ ರುದ್ರಿಯಂ ದತೋ ಹಿನಸದಿತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ದದ್ಭಿಃ ಖಾದೇತ್ - ೧।೭।೪।[೧೬]

ಅಥಾಪ ಆಚಾಮತಿ । ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯತೇಽಥ ಪರಿಕ್ಷಾಲ್ಯ ಪಾತ್ರಂ - ೧।೭।೪।[೧೭]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಭಾಗಂ ಪರ್ಯಾಹರನ್ತಿ । ಬ್ರಹ್ಮಾ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸ್ತೇಽಭಿಗೋಪ್ತಾ ಸ ಏತಂ ಭಾಗಂ ಪ್ರತಿವಿದಾನ ಆಸ್ತೇ ಯತ್ಪ್ರಾಶಿತ್ರಂ ತದಸ್ಮೈ ಪರ್ಯಾಹಾರ್ಷುಸ್ತತ್ಪ್ರಾಶೀದಥಯಮಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಭಾಗಂ ಪರ್ಯಾಹರನ್ತಿ ತೇನ ಭಾಗೀ ಸ ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಮಸಂಸ್ಥಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತದಭಿಗೋಪಾಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಭಾಗಂ ಪರ್ಯಾಹರನ್ತಿ - ೧।೭।೪।[೧೮]

ಸ ವೈ ವಾಚಂಯಮ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ । ಬ್ರಹ್ಮನ್ಪ್ರಸ್ಥಾಸ್ಯಾಮೀತ್ಯೈತಸ್ಮಾದ್ವಚಸೋ ವಿವೃಹನ್ತಿ ವಾ ಏತೇ ಯಜ್ಞಂ ಕ್ಷಣ್ವನ್ತಿ ಯೇ ಮಧ್ಯೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪಾಕಯಜ್ಞಿಯಯೇಡಯಾ ಚರನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ ಋತ್ವಿಜಾಮ್ಭಿಷಕ್ತಮಸ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಂದಧಾತಿ ನ ಹ ಸಂದಧ್ಯಾದ್ಯದ್ವಾವದ್ಯಮಾನ ಆಸೀತ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಚಂಯಮ ಏವ ಸ್ಯಾತ್- ೧।೭।೪।[೧೯]

ಸ ಯದಿ ಪುರಾ ಮಾನುಷೀಂ ವಾಚಂ ವ್ಯಾಹರೇತ್ । ತತ್ರೋ ವೈಷ್ಣವೀಮೃಚಂ ವಾ ಯಜುರ್ವಾ ಜಪೇದ್ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪುನರಾರಭತೇ ತಸ್ಯೋ ಹೈಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ - ೧।೭।೪।[೨೦]

ಸ ಯತ್ರಾಹ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಪ್ರಸ್ಥಾಸ್ಯಾಮೀತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಜಪತ್ಯೇತಂ ತೇ ದೇವಾ ಸವಿತರ್ಯಜ್ಞಮ್ಪ್ರಾಹುರಿತಿ ತತ್ಸವಿತಾರಂ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಧಾವತಿ ಸ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಇತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತದ್ಯ ಏವ ದೇವಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರಾಹ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಇತಿ ತೇನ ಯಜ್ಞಮವ ತೇನ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ತೇನ ಮಾಮವೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ - ೧।೭।೪।[೨೧]

ಮನೋ ಜೂತಿರ್ಜುಷತಾಮಾಜ್ಯಸ್ಯೇತಿ । ಮನಸಾ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ತನ್ಮನಸೈವೈತತ್ಸರ್ವಾಮಾಪ್ನೋತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಯಜ್ಞಮಿಮಂ ತನೋತ್ವರಿಷ್ಟಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಿಮಂ ದಧಾತ್ವಿತಿ ಯದ್ವಿವೃಢಂ ತತ್ಸಂದಧಾತಿ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ ಇಹ ಮಾದಯನ್ತಾಮಿತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವೇಣೈವೈತತ್ಸಂದಧಾತಿ ಸ ಯದಿ ಕಾಮಯೇತ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತಿ ಯದ್ಯು ಕಾಮಯೇತಾಪಿ ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೧।೭।೪।[೨೨]

##೧।೮।೧
ಮನವೇ ಹ ವೈ ಪ್ರಾತಃ । ಅವನೇಗ್ಯಮುದಕಮಾಜಹ್ರುರ್ಯಥೇದಮ್ಪಾಣಿಭ್ಯಾಮವನೇಜನಾಯಾಹರನ್ತ್ಯೇವಂ ತಸ್ಯಾವನೇನಿಜಾನಸ್ಯ ಮತ್ಸ್ಯಃ ಪಾಣೀ ಆಪೇದೇ - ೧।೮।೧।[೧]

ಸ ಹಾಸ್ಮೈ ವಾಚಮುವಾದ । ಬಿಭೃಹಿ ಮಾ ಪಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವೇತಿ ಕಸ್ಮಾನ್ಮಾ ಪಾರಯಿಷ್ಯಸೀತ್ಯೌಘ
ಇಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ನಿರ್ವೋಢಾ ತತಸ್ತ್ವಾ ಪಾರಯಿತಾಸ್ಮೀತಿ ಕಥಂ ತೇ ಭೃತಿರಿತಿ - ೧।೮।೧।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಯಾವದ್ವೈ ಕ್ಷುಲ್ಲಕಾ ಭವಾಮೋ ಬಹ್ವೀ ವೈ ನಸ್ತಾವನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಭವತ್ಯುತ ಮತ್ಸ್ಯ
ಏವ ಮತ್ಸ್ಯಂ ಗಿಲತಿ ಕುಮ್ಭ್ಯಾಂ ಮಾಗ್ರೇ ಬಿಭರಾಸಿ ಸ ಯದಾ ತಾಮತಿವರ್ಧಾ ಅಥ ಕರ್ಷೂಂ
ಖಾತ್ವಾ ತಸ್ಯಾಂ ಮಾ ಬಿಭರಾಸಿ ಸ ಯದಾ ತಾಮತಿವರ್ಧಾ ಅಥ ಮಾ ಸಮುದ್ರಮಭ್ಯವಹರಾಸಿ
ತರ್ಹಿ ವಾ ಅತಿನಾಷ್ಟ್ರೋ ಭವಿತಾಸ್ಮೀತಿ - ೧।೮।೧।[[೩]]

ಶಶ್ವದ್ಧ ಝಷ ಆಸ । ಸ ಹಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ವರ್ಧತೇಽಥೇತಿಥೀಂ ಸಮಾಂ ತದೌಘ ಆಗನ್ತಾ ತನ್ಮಾ ನಾವಮುಪಕಲ್ಪ್ಯೋಪಾಸಾಸೈ ಸ ಔಘ ಉತ್ಥಿತೇ ನಾವಮಾಪದ್ಯಾಸೈ ತತಸ್ತ್ವಾ ಪಾರಯಿತಾಸ್ಮೀತಿ - ೧।೮।೧।[೪]

ತಮೇವಂ ಭೃತ್ವಾ ಸಮುದ್ರಮಭ್ಯವಜಹಾರ । ಸ ಯತಿಥೀಂ ತತ್ಸಮಾಂ ಪರಿದಿದೇಷ ತತಿಥೀಂ ಸಮಾಂ ನಾವಮುಪಕಲ್ಪ್ಯೋಪಾಸಾಂಚಕ್ರೇ ಸ ಔಘ ಉತ್ಥಿತೇ ನಾವಮಾಪೇದೇ ತಂ ಸ ಮತ್ಸ್ಯ ಉಪನ್ಯಾಪುಪ್ಲುವೇ ತಸ್ಯ ಶೃಙ್ಗೇ ನಾವಃ ಪಾಶಂ ಪ್ರತಿಮುಮೋಚ ತೇನೈತಮುತ್ತರಂ ಗಿರಿಮತಿದುದ್ರಾವ - ೧।೮।೧।[೫]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಅಪೀಪರಂ ವೈ ತ್ವಾ ವೃಕ್ಷೇ ನಾವಂ ಪ್ರತಿಬಘ್ನೀಷ್ವ ತಂ ತು ತ್ವಾ ಮಾ ಗಿರೌ ಸನ್ತಮುದಕಮನ್ತಶ್ಛೈತ್ಸೀದ್ಯಾವದುದಕಂ ಸಮವಾಯಾತ್ತಾವತ್ತಾವದನ್ವವಸರ್ಪಾಸೀತಿ ಸ ಹ ತಾವತ್ತಾವದೇವಾನ್ವವಸಸರ್ಪ ತದಪ್ಯೇತದುತ್ತರಸ್ಯ ಗಿರೇರ್ಮನೋರವಸರ್ಪಣಮಿತ್ಯೌಘೋ ಹತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ನಿರುವಾಹಾಥೇಹ ಮನುರೇವೈಕಃ ಪರಿಶಿಶಿಷೇ - ೧।೮।೧।[೬]

ಸೋರ್ಚಂಞ್ಛ್ರಾಮ್ಯಂಶ್ಚಚಾರ ಪ್ರಜಾಕಾಮಃ । ತತ್ರಾಪಿ ಪಾಕಯಜ್ಞೇನೇಜೇ ಸ ಘೃತಂ ದಧಿಮಸ್ತ್ವಾಮಿಕ್ಷಾಮಿತ್ಯಪ್ಸು ಜುಹವಾಂಚಕಾರ ತತಃ ಸಂವತ್ಸರೇ ಯೋಷಿತ್ಸಮ್ಬಭೂವ ಸಾ ಹ ಪಿಬ್ದಮಾನೇವೋದೇಯಾಯ ತಸ್ಯೈ ಹ ಸ್ಮ ಘೃತಂ ಪದೇ ಸಂತಿಷ್ಠತೇ ತಯಾ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಸಂಜಗ್ಮಾತೇ - ೧।೮।೧।[೭]

ತಾಂ ಹೋಚತುಃ ಕಾಸೀತಿ । ಮನೋರ್ದುಹಿತೇತ್ಯಾವಯೋರ್ಬ್ರೂಷ್ವೇತಿ ನೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯ ಏವ ಮಾಮಜೀಜನತ ತಸ್ಯೈ ವಾಹಮಸ್ಮೀತಿ ತಸ್ಯಾಮಪಿ ತ್ವಮೀಷಾತೇ ತದ್ವಾ ಜಜ್ಞೌ ತದ್ವಾ ನ ಜಜ್ಞಾವತಿ ತ್ವೇವೇಯಾಯ ಸಾ
ಮನುಮಾಜಗಾಮ - ೧।೮।೧।[೮]

ತಾಂ ಹ ಮನುರುವಾಚ ಕಾಸೀತಿ । ತವ ದುಹಿತೇತಿ ಕಥಂ ಭಗವತಿ ಮಮ ದುಹಿತೇತಿ ಯಾ ಅಮೂರಪ್ಸ್ವಾಹುತೀರಹೌಷೀರ್ಘೃತಂ ದಧಿ ಮಸ್ತ್ವಾಮಿಕ್ಷಾಂ ತತೋ ಮಾಮಜೀಜನಥಾಃ ಸಾಶೀರಸ್ಮಿ ತಾಂ ಮಾ ಯಜ್ಞೇಽವಕಲ್ಪಯ ಯಜ್ಞೇ ಚೇದ್ವೈ ಮಾವಕಲ್ಪಯಿಷ್ಯಸಿ ಬಹುಃ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಭವಿಷ್ಯಸಿ ಯಾಮು ಮಯಾ ಕಾಂ ಚಾಶಿಷಮಾಶಾಸಿಷ್ಯಸೇ ಸಾ ತೇ ಸರ್ವಾ ಸಮರ್ಧಿಷ್ಯತ ಇತಿ ತಾಮೇತನ್ಮಧ್ಯೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾವಾಕಲ್ಪಯನ್ಮಧ್ಯಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದನ್ತರಾ ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾನ್-೧।೮।೧।[೯]

ತಯಾರ್ಚ್ಚಂಞ್ಛ್ರಾಮ್ಯಂಶ್ಚಚಾರ ಪ್ರಜಾಕಾಮಃ । ತಯೇಮಾಂ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಜಜ್ಞೇ ಯೇಯಂ ಮನೋಃ ಪ್ರಜಾತಿರ್ಯಾಮ್ವೇನಯಾ ಕಾಂ ಚಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತ ಸಾಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾ ಸಮಾರ್ಧ್ಯತ - ೧।೮।೧।[೧೦]

ಸೈಷಾ ನಿದಾನೇನಾ ಯದಿಡಾ । ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನಿಡಯಾ ಚರತ್ಯೇತಾಂ ಹೈವ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಯಾಂ ಮನುಃ ಪ್ರಾಜಾಯತ ಯಾಮ್ವೇನಯಾ ಕಾಂ ಚಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಸಾಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾ ಸಮೃಧ್ಯತೇ - ೧।೮।೧।[೧೧]

ಸಾ ವೈ ಪಞ್ಚಾವತ್ತಾ ಭವತಿ । ಪಶವೋ ವಾ ಇಡಾ ಪಾಙ್ತಾ ವೈ ಪಶವಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚಾವತ್ತಾ ಭವತಿ - ೧।೮।೧।[೧೨]

ಸ ಸಮವದಾಯೇಡಾಮ್ । ಪೂರ್ವಾರ್ಧಂ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯ ಪ್ರಶೀರ್ಯ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧ್ರುವಾಯೈ ನಿದಧಾತಿ ತಾಂ ಹೋತ್ರೇ ಪ್ರದಾಯ ದಕ್ಷಿಣಾತ್ಯೇತಿ - ೧।೮।೧।[೧೩]

ಸ ಹೋತುರಿಹ ನಿಲಿಮ್ಪತಿ । ತದ್ಧೋತೌಷ್ಠಯೋರ್ನಿಲಿಮ್ಪತೇ ಮನಸಸ್ಪತಿನಾ ತೇ ಹುತಸ್ಯಾಶ್ನಾಮೀಷೇ ಪ್ರಾಣಾಯೇತಿ - ೧।೮।೧।[೧೪]

ಅಥ ಹೋತುರಿಹ ನಿಲಿಮ್ಪತಿ । ತದ್ಧೋತೌಷ್ಠಯೋರ್ನಿಲಿಮ್ಪತೇ ವಾಚಸ್ಪತಿನಾ ತೇ ಹುತಸ್ಯಾಶ್ನಾಮ್ಯೂರ್ಜ
ಉದಾನಾಯೇತಿ - ೧।೮।೧।[೧೫]

ಏತದ್ಧ ವೈ ಮನುರ್ಬಿಭಯಾಂಚಕಾರ । ಇದಂ ವೈ ಮೇ ತನಿಷ್ಠಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದಿಯಮಿಡಾ ಪಾಕಯಜ್ಞಿಯಾ ಯದ್ವೈ ಮ ಇಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಯಜ್ಞಂ ನ ಹಿಂಸ್ಯುರಿತಿ ತಾಮೇತತ್ಪುರಾ ರಕ್ಷೋಭ್ಯಃ ಪುರಾ ರಕ್ಷೋಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವ ಪ್ರಾಪಯತ ತಥೋ ಏವೈನಾಮೇಷ ಏತತ್ಪುರಾ ರಕ್ಷೋಭ್ಯಃ ಪುರಾ ರಕ್ಷೋಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವ ಪ್ರಾಪಯತೇಽಥ ಯತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ನ ಪ್ರಾಶ್ನಾತಿ ನೇದನುಪಹೂತಾಮ್ಪ್ರಾಶ್ನಾಮೀತ್ಯೇತದೇವೈನಾಂ ಪ್ರಾಪಯತೇ ಯದೋಷ್ಠಯೋರ್ನಿಲಿಮ್ಪತೇ - ೧।೮।೧।[೧೬]

ಅಥ ಹೋತುಃ ಪಾಣೌ ಸಮವದ್ಯತಿ । ಸಮವತ್ತಮೇವ ಸತೀಂ ತದೇನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಹೋತರಿ ಶ್ರಯತಿ ತಯಾತ್ಮಂಞ್ಛ್ರಿತಯಾ ಹೋತಾ ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಧೋತುಃ ಪಾಣೌ ಸಮವದ್ಯತಿ - ೧।೮।೧।[೧೭]

ಅಥೋಪಾಂಶೂಪಹ್ವಯತೇ । ಏತದ್ಧ ವೈ ಮನುರ್ಬಿಭಯಾಂಚಕಾರೇದಂ ವೈ ಮೇ ತನಿಷ್ಠಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದಿಯಮಿಡಾ ಪಾಕಯಜ್ಞಿಯಾ ಯದ್ವೈ ಮ ಇಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಯಜ್ಞಂ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಾಮೇತತ್ಪುರಾ ರಕ್ಷೋಭ್ಯಃ ಪುರಾ ರಕ್ಷೋಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೋಪಾಂಶೂಪಾಹ್ವಯತ ತಥೋ ಏವೈನಾಮೇಷ ಏತತ್ಪುರಾ ರಕ್ಷೋಭ್ಯಃ ಪುರಾ ರಕ್ಷೋಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೋಪಾಂಶೂಪಹ್ವಯತೇ - ೧।೮।೧।[೧೮]

ಸ ಉಪಹ್ವಯತೇ । ಉಪಹೂತಂ ರಥನ್ತರಂ ಸಹ ಪೃಥಿವ್ಯೋಪ ಮಾಂ ರಥನ್ತರಂ ಸಹ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಹ್ವಯತಾಮುಪಹೂತಂ ವಾಮದೇವ್ಯಂ ಸಹಾನ್ತರಿಕ್ಷೇಣೋಪ ಮಾಂ ವಾಮದೇವ್ಯಂ ಸಹಾನ್ತರಿಕ್ಷೇಣ ಹ್ವಯತಾಮುಪಹೂತಂ ಬೃಹತ್ಸಹ ದಿವೋಪ ಮಾಂ ಬೃಹತ್ಸಹ ದಿವಾ ಹ್ವಯತಾಮಿತಿ ತದೇತಾಮೇವೈತದುಪಹ್ವಯಮಾನ ಇಮಾಂಶ್ಚ ಲೋಕಾನುಪಹ್ವಯತ ಏತಾನಿ ಚ ಸಾಮಾನಿ - ೧।೮।೧।[೧೯]

ಉಪಹೂತಾ ಗಾವಃ ಸಹರ್ಷಭಾ ಇತಿ । ಪಶವೋ ವಾ ಇಡಾ ತದೇನಾಂ ಪರೋಽಕ್ಷಮುಪಹ್ವಯತೇ ಸಹರ್ಷಭಾ ಇತಿ ಸಮಿಥುನಾಮೇವೈನಾಮೇತದುಪಹ್ವಯತೇ - ೧।೮।೧।[೨೦]

ಉಪಹೂತಾ ಸಪ್ತಹೋತ್ರೇತಿ । ತದೇನಾಂ ಸಪ್ತಹೋತ್ರಾ ಸೌಮ್ಯೇನಾಧ್ವರೇಣೋಪಹ್ವಯತೇ - ೧।೮।೧।[೨೧]

ಉಪಹೂತೇಡಾ ತತುರಿರಿತಿ । ತದೇನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮುಪಹ್ವಯತೇ ತತುರಿರಿತಿ ಸರ್ವಂ ಹ್ಯೇಷಾ
ಪಾಪ್ಮಾನಂ ತರತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತತುರಿರಿತಿ - ೧।೮।೧।[೨೨]

ಉಪಹೂತಃ ಸಖಾ ಭಕ್ಷ ಇತಿ । ಪ್ರಾಣೌ ವೈ ಸಖಾ ಭಕ್ಷಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಮುಪಹ್ವಯತ ಉಪಹೂತಂ ಹೇಗಿತಿ ತಚ್ಛರೀರಮುಪಹ್ವಯತೇ ತತ್ಸರ್ವಾಮುಪಹ್ವಯತೇ - ೧।೮।೧।[೨೩]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ಇಡೋಪಹೂತೋಪಹೂತೇಡೋಪೋ ಅಸ್ಮಾಂ ಇಡಾ ಹ್ವಯತಾಮಿಡೋಪಹೂತೇತಿ ತದುಪಹೂತಾಮೇವೈನಾಮೇತತ್ಸತೀಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮುಪಹ್ವಯತೇ ಯಾ ವೈ ಸಾಸೀದ್ಗೋರ್ವೈ ಸಾಸೀಚ್ಚತುಷ್ಪದೀ ವೈ ಗೌಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರುಪಹ್ವಯತೇ - ೧।೮।೧।[೨೪]

ಸ ವೈ ಚತುರುಪಹ್ವಯಮಾನಃ । ಅಥ ನಾನೇವೋಪಹ್ವಯತೇಽಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದಿಡೋಪಹೂತೇಡೋಪಹೂತೇತ್ಯೇವೋಪಹ್ವಯೇತೋಪಹೂತೇಡೇತಿ ವೇಡೋಪಹೂತೇತಿ ತದರ್ವಾಚೀಮುಪಹ್ವಯತ ಉಪಹೂತೇಡೇತಿ ತತ್ಪರಾಚೀಮುಪೋ ಅಸ್ಮಾಂ ಇಡಾ ಹ್ವಯತಾಮಿತಿ ತದಾತ್ಮಾನಂ ಚೈವೈತನ್ನಾನ್ತರೇತ್ಯನ್ಯಥೇವ ಚ ಭವತೀಡೋಪಹೂತೇತಿ ತತ್ಪುನರರ್ವಾಚೀಮುಪಹ್ವಯತೇ ತದರ್ವಾಚೀಂ ಚೈವೈನಾಮೇತತ್ಪರಾಚೀಂ ಚೋಪಹ್ವಯತೇ - ೧।೮।೧।[೨೫]

ಮಾನವೀ ಘೃತಪದೀತಿ । ಮನುರ್ಹ್ಯೇತಾಮಗ್ರೇಽಜನಯತ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಾನವೀತಿ ಘೃತಪದೀತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈ ಘೃತಂ ಪದೇ ಸಮತಿಷ್ಠತ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಘೃತಪದೀತಿ - ೧।೮।೧।[೨೬]

ಉತ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀತಿ । ಯದೇವ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಗಚ್ಛತ ಸ ಏವ ಮೈತ್ರಾವರುಣೋ ನ್ಯಙ್ಗೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದೇವಕೃತೋಪಹೂತೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹ್ಯೇಷಾಂ ದೇವಕೃತೋಪಹೂತೋಪಹೂತಾ ದೈವ್ಯಾ ಅಧ್ವರ್ಯವ ಉಪಹೂತಾ ಮನುಷ್ಯಾ ಇತಿ ತದ್ದೈವಾಂಶ್ಚೈವಾಧ್ವರ್ಯೂನುಪಹ್ವಯತೇ ಯೇ ಚ ಮಾನುಷಾ ವತ್ಸಾ ವೈ ದೈವ್ಯಾ ಅಧ್ವರ್ಯವೋಽಥ ಯ ಇತರೇ ತೇ ಮಾನುಷಾಃ - ೧।೮।೧।[೨೭]

ಯ ಇಮಂ ಯಜ್ಞಮವಾನ್ಯೇ ಚ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ವರ್ಧಾನಿತಿ । ಏತೇ ವೈ ಯಜ್ಞಮವನ್ತಿ ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶುಶ್ರುವಾಂಸೋಽನೂಚಾನಾ ಏತೇ ಹ್ಯೇನಂ ತನ್ವತ ಏತ ಏನಂ ಜನಯನ್ತಿ ತದು ತೇಭ್ಯೋ ನಿಹ್ನುತೇ ವತ್ಸಾ ಉ ವೈ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ವರ್ಧನ್ತಿ ಯಸ್ಯ ಹ್ಯೇತೇ ಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಭವನ್ತಿ ಸ ಹಿ ಯಜ್ಞಪತಿರ್ವರ್ಧತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಯೇ ಚ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ವರ್ಧಾನಿತಿ - ೧।೮।೧।[೨೮]

ಉಪಹೂತೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಪೂರ್ವಜೇ ಋತಾವರೀ ದೇವೀ ದೇವಪುತ್ರೇ ಇತಿ ತದಿಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಉಪಹ್ವಯತೇ ಯಯೋರಿದಂ ಸರ್ವಮಧ್ಯುಪಹೂತೋಽಯಂ ಯಜಮಾನ ಇತಿ ತದ್ಯಜಮಾನಮುಪಹ್ವಯತೇ ತದ್ಯದತ್ರ ನಾಮ ನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರೋಽಕ್ಷ್ಂ ಹ್ಯತ್ರಾಶೀರ್ಯದಿಡಾಯಾಮ್ಮಾನುಷಂ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯನ್ನಾಮ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ವೈ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯನ್ಮಾನುಷಂ ನೇದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ಯಜ್ಞೇ ಕರವಾಣೀತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೮।೧।[೨೯]

ಉತ್ತರಸ್ಯಾಂ ದೇವಯಜ್ಯಾಯಾಮುಪಹೂತ ಇತಿ । ತದಸ್ಮಾ ಏತಜ್ಜೀವಾತುಮೇವ ಪರೋಽಕ್ಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಜೀವನ್ಹಿ ಪೂರ್ವಮಿಷ್ಟ್ವಾಥಾಪರಂ ಯಜತೇ - ೧।೮।೧।[೩೦]

ತದಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪ್ರಜಾಮೇವ ಪರೋಽಕ್ಷಮಾಶಾಸ್ತೇ । ಯಸ್ಯ ಹಿ ಪ್ರಜಾ ಭವತ್ಯಮುಂ ಲೋಕಮಾತ್ಮನೈತ್ಯಥಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರಜಾ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜೋತ್ತರಾ ದೇವಯಜ್ಯಾ - ೧।೮।೧।[೩೧]

ತದಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪಶೂನೇವ ಪರೋಽಕ್ಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯಸ್ಯ ಹಿ ಪಶವೋ ಭವನ್ತಿ ಸ ಪೂರ್ವಮಿಷ್ಟ್ವಾಥಾಪರಂ ಯಜತೇ - ೧।೮।೧।[೩೨]

ಭೂಯಸಿ ಹವಿಷ್ಕರಣ ಉಪಹೂತ ಇತಿ । ತದಸ್ಮಾ ಏತಜ್ಜೀವಾತುಮೇವ ಪರೋಽಕ್ಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಜೀವನ್ಹಿಪೂರ್ವಮಿಷ್ಟ್ವಾಥ ಭೂಯೋಭೂಯ ಏವ ಹವಿಷ್ಕರೋತಿ - ೧।೮।೧।[೩೩]

ತದಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪ್ರಜಾಮೇವ ಪರೋಽಕ್ಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯಸ್ಯ ಹಿ ಪ್ರಜಾ ಭವತ್ಯೇಕ ಆತ್ಮನಾ ಭವತ್ಯಥೋತ ದಶಧಾ ಪ್ರಜಯಾ ಹವಿಷ್ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾ ಭೂಯೋ ಹವಿಷ್ಕರಣಮ್ - ೧।೮।೧।[೩೪]

ತದಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪಶೂನೇವ ಪರೋಽಕ್ಷಮಾಶಾಸ್ತೇ । ಯಸ್ಯ ಹಿ ಪಶವೋ ಭವನ್ತಿ ಸ ಪೂರ್ವಮಿಷ್ಟ್ವಾಥ ಭೂಯೋಭೂಯ ಏವ ಹವಿಷ್ಕರೋತಿ - ೧।೮।೧।[೩೫]

ಏಷಾ ವಾ ಆಶೀಃ ಜೀವೇಯಂ ಪ್ರಜಾ ಮೇ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛೇಯಮಿತಿ ತದ್ಯತ್ಪಶೂನಾಶಾಸ್ತೇ ತಚ್ಛ್ರಿಯಮಾಶಾಸ್ತೇ ಶ್ರೀರ್ಹಿ ಪಶವಸ್ತದೇತಾಭ್ಯಾಮೇವೈತದಾಶೀರ್ಭ್ಯಾಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇ ಅತ್ರ ದ್ವೇ ಆಶಿಷೌ ಕ್ರಿಯತೇ - ೧।೮।೧।[೩೬]

ದೇವಾ ಮ ಇದಂ ಹವಿರ್ಜುಷನ್ತಾಮಿತಿ । ತಸ್ಮಿನ್ನುಪಹೂತ ಇತಿ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವೈತತ್ಸಮೃದ್ಧಿಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯದ್ಧಿ ದೇವಾ ಹವಿರ್ಜುಷನ್ತೇ ತೇನ ಹಿ ಮಹಜ್ಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಜುಷನ್ತಾಮಿತಿ - ೧।೮।೧।[೩೭]

ತಾಂ ವೈ ಪ್ರಾಶ್ನನ್ತ್ಯೇವ । ನಾಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತಿ ಪಶವೋ ವಾ ಇಡಾ ನೇತ್ಪಶೂನಗ್ನೌ ಪ್ರವೃಣಜಾಮೇತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತಿ - ೧।೮।೧।[೩೮]

ಪ್ರಾಣೇಷ್ವೇವ ಹೂಯತೇ । ಹೋತರಿ ತ್ವದ್ಯಜಮಾನೇ ತ್ವದಧ್ವರ್ಯೌ ತ್ವದಥ ಯತ್ಪೂರ್ವಾರ್ಧಮ್ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯ ಪ್ರಶೀರ್ಯ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧ್ರುವಾಯೈ ನಿದಧಾತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಧ್ರುವಾ ತದ್ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಾಶಿತಂ ಭವತ್ಯಥ ಯತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ನ ಪ್ರಾಶ್ನಾತಿ ನೇದಸಂಸ್ಥಿತೇ ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಾಶ್ನಾನೀತ್ಯೇತದೇವಾಸ್ಯ ಪ್ರಾಶಿತಂ ಭವತಿ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಶ್ನನ್ತಿ ಸರ್ವೇಷು ಮೇ ಹುತಾಸದಿತಿ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಾಶ್ನನ್ತಿ ಪಶವೋ ವಾ ಇಡಾ ಪಾಙ್ಕ್ತಾ ವೈ ಪಶವಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚ ಪ್ರಾಶ್ನನ್ತಿ - ೧।೮।೧।[೩೯]

ಅಥ ಯತ್ರ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ತಚ್ಚತುರ್ಧಾ ಪುರೋಡಾಶಂ ಕೃತ್ವಾ ಬರ್ಹಿಷದಂ ಕರೋತಿ ತದತ್ರ ಪಿತೄಣಾಂ ಭಾಜನೇನ ಚತಸ್ರೋ ವಾ ಅವಾನ್ತರದಿಶೋಽವಾನ್ತರದಿಶೋ ವೈ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ಧಾ ಪುರೋಡಾಶಂ ಕೃತ್ವಾ ಬರ್ಹಿಷದಂ ಕರೋತಿ - ೧।೮।೧।[೪೦]

ಅಥ ಯತ್ರಾಹೋಪಹೂತೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇತಿ । ತದಗ್ನೀಧ ಆದಧಾತಿ ತದಗ್ನೀತ್ಪ್ರಾಶ್ನಾತ್ಯುಪಹೂತಾಪೃಥಿವೀ ಮಾತೋಪ ಮಾಂ ಪೃಥಿವೀ ಮಾತಾ ಹ್ವಯತಾಮಗ್ನಿರಾಗ್ನೀಧ್ರಾತ್ಸ್ವಾಹೋಪಹೂತೋ ದ್ಯೌಷ್ಪಿತೋಪ ಮಾಂ ದ್ಯೌಷ್ಪಿತಾ ಹ್ವಯತಾಮಗ್ನಿರಾಗ್ನೀಧ್ರಾತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ಯದಾಗ್ನೀಧ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಪ್ರಾಶ್ನಾತಿ
- ೧।೮।೧।[೪೧]

ಅಥ ಯತ್ರಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ । ತಜ್ಜಪತಿ ಮಯೀದಮಿನ್ದ್ರ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ದಧಾತ್ವಸ್ಮಾನ್ರಾಯೋ ಮಘವಾನಃ ಸಚನ್ತಾಮಸ್ಮಾಕಂ ಸನ್ತ್ವಾಶಿಷಃ ಸತ್ಯಾ ನಃ ಸನ್ತ್ವಾಶಿಷ ಇತ್ಯಾಶಿಷಾಮೇವೈಷ ಪ್ರತಿಗ್ರಹಸ್ತದ್ಯಾ ಏವಾತ್ರರ್ತ್ವಿಜೋ ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷ ಆಶಾಸತೇ ತಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ ೧।೮।೧।[೪೨]

ಅಥ ಪವಿತ್ರಯೋರ್ಮಾರ್ಜಯನ್ತೇ । ಪಾಕಯಜ್ಞಿಯಯೇವ ವಾ ಏತದಿಡಯಾಚಾರಿಷುಃ ಪವಿತ್ರಪೂತಾ ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಮಸಂಸ್ಥಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತತ್ತನವಾಮಹಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪವಿತ್ರಯೋರ್ಮಾರ್ಜಯನ್ತೇ - ೧।೮।೧।[೪೩]

ಅಥ ತೇ ಪವಿತ್ರೇ ಪ್ರಸ್ತರೇಽಪಿಸೃಜತಿ । ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಪ್ರಸ್ತರಃ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಪವಿತ್ರೇ ಯಜಮಾನೇ ತತ್ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಪವಿತ್ರೇ ಪ್ರಸ್ತರೇಽಪಿಸೃಜತಿ - ೧।೮।೧।[೪೪]##೧।೮।೨ ಅಥಾನುಯಾಜಕರ್ಮ
ತೇ ವಾ ಏತೇ ಉಲ್ಮುಕೇ ಉದೂಹನ್ತಿ । ಅನುಯಾಜೇಭ್ಯೋ ಯಾತಯಾಮೇವ ವಾ ಏತದಗ್ನಿರ್ಭವತಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಮೂಹಿವಾನ್ಭವತ್ಯಯಾತಯಾಮ್ನ್ಯನುಯಾಜಾಂಸ್ತನವಾಮಹಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇ ಉಲ್ಮುಕೇ ಉದೂಹನ್ತಿ - ೧।೮।೨।[೧]

ತೇ ಪುನರನುಸಂಸ್ಪರ್ಶಯನ್ತಿ । ಪುನರೇವೈತದಗ್ನಿಮಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತ್ಯಯಾತಯಾಮಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಯಾತಯಾಮ್ನಿ ಯದತ ಉರ್ಧ್ವಮಸಂಸ್ಥಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತತ್ತನವಾಮಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುನರನುಸಂಸ್ಪರ್ಶಯನ್ತಿ - ೧।೮।೨।[೨]

ಅಥ ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ । ಸಮಿನ್ದ್ಧ ಏವೈನಮೇತತ್ಸಮಿದ್ಧೇ ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಮಸಂಸ್ಥಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತತ್ತನವಾಮಹಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ - ೧।೮।೨।[[೩]]

ತಾಂ ಹೋತಾನುಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಏಷಾ ತೇ ಅಗ್ನೇ ಸಮಿತ್ತಯಾ ವರ್ಧಸ್ವ ಚಾ ಚ ಪ್ಯಾಯಸ್ವ ವರ್ಧಿಷೀಮಹಿ ಚ ವಯಮಾ ಚ ಪ್ಯಾಸಿಷೀಮಹೀತಿ ತದ್ಯಥೈವಾದಃ ಸಮಿಧ್ಯಮಾನಾಯಾನ್ವಾಹೈವಮೇವೈತದನ್ವಾಹ ತದೇತದ್ಧೋತುಃ ಕರ್ಮ ಸ ಯದಿ ಮನ್ಯೇತ ನ ಹೋತಾ ವೇದೇತ್ಯಪಿ ಸ್ವಯಮೇವ ಯಜಮಾನೋಽನುಮನ್ತ್ರಯೇತ - ೧।೮।೨।[೪]

ಅಥ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಯುನಕ್ತ್ಯೇವೈನಮೇತದ್ಯುಕ್ತೋ ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಮಸಂಸ್ಥಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತದ್ವಹಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಸಕೃತ್ಸಕೃತ್ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ತ್ರಿಸ್ತ್ರಿರ್ವಾ ಅಗ್ರೇ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸಮ್ಮೃಜನ್ತಿ ನೇತ್ತಥಾ ಕರವಾಮ ಯಥಾ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಕೃತ್ಸಕೃತ್ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯತ್ತ್ರಿಃ ಪೂರ್ವಂ ತ್ರಿರಪರಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸಕೃತ್ಸಕೃತ್ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ - ೧।೮।೨।[೫]

ಸ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಅಗ್ನೇ ವಾಜಜಿದ್ವಾಜಂ ತ್ವಾ ಸಸೃವಾಂಸಂ ವಾಜಜಿತಂ ಸಮ್ಮಾರ್ಜ್ಮೀತಿ ಸರಿಷ್ಯನ್ತಮಿತಿ ವಾ ಅಗ್ರ ಆಹ ಸರಿಷ್ಯನ್ನಿವ ಹಿ ತರ್ಹಿ ಭವತ್ಯಥಾತ್ರ ಸಸೃವಾಂಸಮಿತಿ ಸಸೃವೇವ ಹ್ಯತ್ರ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸಸೃವಾಂಸಮಿತಿ - ೧।೮।೨।[೬]

ಅಥಾನುಯಾಜಾನ್ಯಜತಿ । ಯಾ ವಾ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ದೇವತಾ ಹ್ವಯತಿ ಯಾಭ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಸರ್ವಾ
ವೈ ತತ್ತಾ ಇಷ್ಟಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯತ್ತಾಸು ಸರ್ವಾಸ್ವಿಷ್ಟಾಸ್ವಥೈತತ್ಪಶ್ಚೇವಾನುಯಜತಿ ತಸ್ಮಾದನುಯಾಜಾ
ನಾಮ - ೧।೮।೨।[೭]

ಅಥ ಯದನುಯಾಜಾನ್ಯಜತಿ । ಛನ್ದಾಂಸಿ ವಾ ಅನುಯಾಜಾಃ ಪಶವೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಛನ್ದಾಂಸಿ ತದ್ಯಥೇದಂ ಪಶವೋ ಯುಕ್ತಾ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋ ವಹನ್ತ್ಯೇವಂ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯುಕ್ತಾನಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹನ್ತಿ ತದ್ಯತ್ರ ಛನ್ದಾಂಸಿ ದೇವಾನ್ತ್ಸಮತರ್ಪಯನ್ನಥ ಛನ್ದಾಂಸಿ ದೇವಾಃ ಸಮತರ್ಪಯಂಸ್ತದತಸ್ತತ್ಪ್ರಾಗಭೂದ್ಯಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯುಕ್ತಾನಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಮವಾಕ್ಷುರ್ಯದೇನಾನ್ತ್ಸಮತೀತೃಪನ್ - ೧।೮।೨।[೮]

ಅಥ ಯದನುಯಾಜಾನ್ಯಜತಿ । ಛನ್ದಾಂಸಿ ವಾ ಅನುಯಾಜಾಶ್ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇವೈತತ್ಸಂತರ್ಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದನುಯಾಜಾನ್ಯಜತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೇನ ವಾಹನೇನ ಧಾವಯೇತ್ತದ್ವಿಮುಚ್ಯ
ಬ್ರೂಯಾತ್ಪಾಯಯತೈನತ್ಸುಹಿತಂ ಕುರುತೇತ್ಯೇಷ ಉ ವಾಹನಸ್ಯಾಪಹ್ನವಃ - ೧।೮।೨।[೯]

ಸ ವೈ ಖಲು ಬರ್ಹಿಃ ಪ್ರಥಮಂ ಯಜತಿ । ತದ್ವೈ ಕನಿಷ್ಠಂ ಛನ್ದಃ ಸದ್ಗಾಯತ್ರೀ ಪ್ರಥಮಾ ಛನ್ದಸಾಂ ಯುಜ್ಯತೇ ತದು ತದ್ವೀರ್ಯೇಣೈವ ಯಚ್ಛ್ಯೇನೋ ಭೂತ್ವಾ ದಿವಃ ಸೋಮಮಾಹರತ್ತದಯಥಾಯಥಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಯತ್ಕನಿಷ್ಠಂ ಛನ್ದಃ ಸದ್ಗಾಯತ್ರೀ ಪ್ರಥಮಾಚ್ಛನ್ದಸಾಂ ಯುಜ್ಯತೇಽಥಾತ್ರ ಯಥಾಯಥಂ ದೇವಾಶ್ಛನ್ದಾಂಸ್ಯಕಲ್ಪಯನ್ನನುಯಾಜೇಷು ನೇತ್ಪಾಪವಸ್ಯಸಮಸದಿತಿ - ೧।೮।೨।[೧೦]

ಸ ವೈ ಖಲು ಬರ್ಹಿಃ ಪ್ರಥಮಂ ಯಜತಿ । ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಬರ್ಹಿರೋಷಧಯೋ ಬರ್ಹಿರಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತಲ್ಲೋಕ ಓಷಧೀರ್ದಧಾತಿ ತಾ ಇಮಾ ಅಸ್ಮಿಂಲೋಕ ಓಷಧಯಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಜಗದಸ್ಯಾಂ ತೇನೇಯಂ ಜಗತೀ ತಜ್ಜಗತೀಂ ಪ್ರಥಮಾಮಕುರ್ವನ್ - ೧।೮।೨।[೧೧]

ಅಥ ನರಾಶಂಸಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಯಜತಿ । ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ ನರಾಶಂಸಃ ಪ್ರಜಾ ವೈ ನರಸ್ತಾ ಇಮಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮನು ವಾವದ್ಯಮಾನಾಃ ಪ್ರಜಾಶ್ಚರನ್ತಿ ಯದ್ವೈ ವದತಿ ಶಂಸತೀತಿ ವೈ ತದಾಹುಸ್ತಸ್ಮಾದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ನರಾಶಂಸೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮು ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತತ್ತ್ರಿಷ್ಟುಭಂ ದ್ವಿತೀಯಾಮಕುರ್ವನ್ - ೧।೮।೨।[೧೨]

ಅಥಾಗ್ನಿರುತ್ತಮಃ । ಗಾಯತ್ರೀ ವಾ ಅಗ್ನಿಸ್ತದ್ಗಾಯತ್ರೀಮುತ್ತಮಾಮಕುರ್ವನ್ನೇವಂ ಯಥಾಯಥೇನ
ಕೢಪ್ತೇನ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠಂಸ್ತಸ್ಮಾದಿದಮಪಾಪವಸ್ಯಸಮ್ - ೧।೮।೨।[೧೩]

ದೇವಾನ್ಯಜೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರಾಹ । ದೇವಂದೇವಮಿತಿ ಸರ್ವೇಷು ಹೋತಾ ದೇವಾನಾಂ ವೈ ದೇವಾಃ ಸನ್ತಿ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇವ ಪಶವೋ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಗೃಹಾ ಹಿ ಪಶವಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠೋ ಹಿ ಗೃಹಾಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ವಾ ಅನುಯಾಜಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾನ್ಯಜೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರಾಹ ದೇವಂ ದೇವಮಿತಿ ಸರ್ವೇಷು ಹೋತಾ - ೧।೮।೨।[೧೪]

ವಸುವನೇ ವಸುಧೇಯಸ್ಯೇತಿ । ದೇವತಾಯಾ ಏವ ವಷಟ್ಕ್ರಿಯತೇ ದೇವತಾಯೈ ಹೂಯತೇ ನ ವಾ ಅತ್ರ ದೇವತಾಸ್ತ್ಯನುಯಾಜೇಷು ದೇವಂ ಬರ್ಹಿರಿತಿ ತತ್ರ ನಾಗ್ನಿರ್ನೇನ್ದ್ರೋ ನ ಸೋಮೋ ದೇವೋ ನರಾಶಂಸ ಇತಿ ಋತ ಏಕಂ ಚನ ಯೋ ವಾ ಅತ್ರಾಗ್ನಿರ್ಗಾಯತ್ರೀ ಸ ನಿದಾನೇನ - ೧।೮।೨।[೧೫]

ಅಥ ಯದ್ವಸುವನೇ ವಸುಧೇಯಸ್ಯೇತಿ ಯಜತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ವಸುವನಿರಿನ್ದ್ರೋ ವಸುಧೇಯೋಽಸ್ತಿ ವೈ ಛನ್ದಸಾಂ ದೇವತೇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಏವೈವಮು ಹೈತದ್ದೇವತಾಯಾ ಏವ ವಷಟ್ಕ್ರಿಯತೇ ದೇವತಾಯೈ ಹೂಯತೇ - ೧।೮।೨।[೧೬]

ಅಥೋತ್ತಮಮನುಯಾಜಮಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಮಾನೀಯ ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾ ವಾ ಏತೇ ತದ್ಯಥೈವಾದಃ ಪ್ರಯಾಜೇಷು ಯಜಮಾನಾಯ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಬಲಿಂ ಹಾರಯತ್ಯತ್ತ್ರ ಆದ್ಯಂ ಬಲಿಂ ಹಾರಯತ್ಯೇವಮೇವೈತದನುಯಾಜೇಷು ಬಲಿಂ ಹಾರಯತಿ - ೧।೮।೨।[೧೭]

##೧।೮।೩ ಸೂಕ್ತವಾಕ-ಶಂಯುವಾಕ-ಕರ್ಮಾರಮ್ಭಃ
ಸ ವೈ ಸ್ರುಚೌ ವ್ಯೂಹತಿ । ಅಗ್ನೀಷೋಮಯೋರುಜ್ಜಿತಿಮನೂಜ್ಜೇಷಂ ವಾಜಸ್ಯ ಮಾ ಪ್ರಸವೇನ ಪ್ರೋಹಾಮೀತಿ ಜುಹೂಂ ಪ್ರಾಚೀಂ ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪಾಣಿನಾಗ್ನೀಷೋಮೌ ತಮಪನುದತಾಂ ಯೋ ಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮೋ ವಾಜಸ್ಯೈನಂ ಪ್ರಸವೇನಾಪೋಹಾಮೀತ್ಯುಪಭೃತಂ ಪ್ರತೀಚೀಂ ಸವ್ಯೇನ ಪಾಣಿನಾ ಯದಿ ಸ್ವಯಂ ಯಜಮಾನಃ - ೧।೮।೩।[೧]

ಯದ್ಯು ಅಧ್ವರ್ಯುಃ । ಅಗ್ನೀಷೋಮಯೋರುಜ್ಜಿತಿಮನೂಜ್ಜಯತ್ವಯಂ ಯಜಮಾನೋ ವಾಜಸ್ಯೈನಮ್ಪ್ರಸವೇನ ಪ್ರೋಹಾಮ್ಯಗ್ನೀಷೋಮೌ ತಮಪನುದತಾಂ ಯಮಯಂ ಯಜಮಾನೋ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಶ್ಚೈನಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ವಾಜಸ್ಯೈನಂ ಪ್ರಸವೇನಾಪೋಹಾಮೀತಿ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮಗ್ನೀಷೋಮೀಯಂ ಹಿ ಪೌರ್ಣಮಾಸಂ ಹವಿರ್ಭವತಿ - ೧।೮।೩।[೨]

ಅಥಾಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮ್ । ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನ್ಯೋರುಜ್ಜಿತಿಮನೂಜ್ಜೇಷಂ ವಾಜಸ್ಯ ಮಾ ಪ್ರಸವೇನ ಪ್ರೋಹಾಮೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ತಮಪನುದತಾಂ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮೋ ವಾಜಸ್ಯೈನಮ್ಪ್ರಸವೇನಾಪೋಹಾಮೀತಿ ಯದಿ ಸ್ವಯಂ ಯಜಮಾನಃ - ೧।೮।೩।[೩]

ಯದ್ಯು ಅಧ್ವರ್ಯುಃ । ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನ್ಯೋರುಜ್ಜಿತಿಮನೂಜ್ಜಯತ್ವಯಂ ಯಜಮಾನೋ ವಾಜಸ್ಯೈನಂ ಪ್ರಸವೇನ ಪ್ರೋಹಾಮೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ತಮಪನುದತಾಂ ಯಮಯಂ ಯಜಮಾನೋ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಶ್ಚೈನಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ವಾಜಸ್ಯೈನಂ ಪ್ರಸವೇನಾಪೋಹಾಮೀತ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಹ್ಯಾಮಾವಾಸ್ಯಂ ಹವಿರ್ಭವತ್ಯೇವಂ ಯಥಾದೇವತಂ ವ್ಯೂಹತಿ ತದ್ಯದೇವಂ ವ್ಯೂಹತಿ - ೧।೮।೩।[೪]

ಯಜಮಾನ ಏವ ಜುಹೂಮನು । ಯೋಽಸ್ಮಾ ಅರಾತೀಯತಿ ಸ ಉಪಭೃತಮನು ಪ್ರಾಞ್ಚಮೇವೈತದ್ಯಜಮಾನಮುದೂಹತ್ಯಪಾಞ್ಚಂ ತಮಪೋಹತಿ ಯೋಽಸ್ಮಾ ಅರಾತೀಯತ್ಯತ್ತೈವ ಜುಹೂಮನ್ವಾದ್ಯ ಉಪಭೃತಮನು ಪ್ರಾಞ್ಚಮೇವೈತದತ್ತಾರಮುದೂಹತ್ಯಪಾಞ್ಚಮಾದ್ಯಮಪೋಹತಿ - ೧।೮।೩।[೫]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ಸಮಾನ ಏವ ಕರ್ಮನ್ವ್ಯಾಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದು ಸಮಾನಾದೇವ ಪುರುಷಾದತ್ತಾ ಚಾದ್ಯಶ್ಚ
ಜಾಯತೇ ಇದಂ ಹಿ ಚತುರ್ಥೇ ಪುರುಷೇ ತೃತೀಯೇ ಸಂಗಚ್ಛಾಮಹ ಇತಿ ವಿದೇವಂ ದೀವ್ಯಮಾನಾ ಜಾತ್ಯಾ ಆಸತ
ಏತಸ್ಮಾದು ತತ್ - ೧।೮।೩।[೬]

ಅಥ ಜುಹ್ವಾ ಪರಿಧೀನ್ತ್ಸಮನಕ್ತಿ । ಯಯಾ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಹೌಷೀದ್ಯಯಾ ಯಜ್ಞಂ ಸಮತಿಷ್ಠಪತ್ತಯೈವೈತತ್ಪರಿಧೀನ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜುಹ್ವಾ ಪರಿಧೀನ್ತ್ಸಮನಕ್ತಿ - ೧।೮।೩।[೭]

ಸ ಸಮನಕ್ತಿ ವಸುಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ರುದ್ರೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತ್ಯೇತೇ ವೈ ತ್ರಯಾ ದೇವಾ ಯದ್ವಸವೋ ರುದ್ರಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಏತೇಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೮।೩।[೮]

ಅಥ ಪರಿಧಿಮಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವಯತಿ । ಪರಿಧಿಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇತದಾಶ್ರಾವಯತಿ ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಆಶ್ರಾವಣಂ ಯಜ್ಞೇನೈವೈತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಪರಿಧೀನ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪರಿಧಿಮಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವಯತಿ - ೧।೮।೩।[೯]

ಸ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹ । ಇಷಿತಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತಾರ ಇತಿ ದೈವ್ಯಾ ವಾ ಏತೇ ಹೋತಾರೋ ಯತ್ಪರಿಧಯೋಽಗ್ನಯೋ ಹೀಷ್ಟಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತಾರ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೇಷಿತಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತಾರ ಇತಿ ಭದ್ರವಾಚ್ಯಾಯೇತಿ ಸ್ವಯಂ ವಾ
ಏತಸ್ಮೈ ದೇವಾ ಯುಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಯತ್ಸಾಧು ವದೇಯುರ್ಯತ್ಸಾಧು ಕುರ್ಯುಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಭದ್ರವಾಚ್ಯಾಯೇತಿ ಪ್ರೇಷಿತೋ ಮಾನುಷಃ ಸೂಕ್ತವಾಕಾಯೇತಿ ತದಿಮಂ ಮಾನುಷಂ ಹೋತಾರಂ ಸೂಕ್ತವಾಕಾಯ ಪ್ರಸೌತಿ - ೧।೮।೩।[೧೦]

ಅಥ ಪ್ರಸ್ತರಮಾದತ್ತೇ । ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಪ್ರಸ್ತರಸ್ತದ್ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞೋಽಗಂಸ್ತದೇವೈತದ್ಯಜಮಾನಂ ಸ್ವಗಾಕರೋತಿ ದೇವಲೋಕಂ ವಾ ಅಸ್ಯ ಯಜ್ಞೋಽಗನ್ದೇವಲೋಕಮೇವೈತದ್ಯಜಮಾನಮಪಿನಯತಿ - ೧।೮।೩।[೧೧]

ಸ ಯದಿ ವೃಷ್ಟಿಕಾಮಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಏತೇನೈವಾದದೀತ ಸಂಜಾನಾಥಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇತಿ ಯದಾ ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಸಂಜಾನಾಥೇ ಅಥ ವರ್ಷತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸಂಜಾನಾಥಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇತಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ತ್ವಾ ವೃಷ್ಟ್ಯಾವತಾಮಿತಿ ತದ್ಯೋ ವರ್ಷಸ್ಯೇಷ್ಟೇ ಸ ತ್ವಾ ವೃಷ್ಟ್ಯಾವತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಯಂ ವೈ ವರ್ಷಸ್ಯೇಷ್ಟೇ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸೋಽಯಮೇಕ ಇವೈವ ಪವತೇ ಸೋಽಯಂ ಪುರುಷೇಽನ್ತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಞ್ಚ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚ ತಾವಿಮೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ವೈ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ತದ್ಯ ಏವ ವರ್ಷಸ್ಯೇಷ್ಟೇ ಸ ತ್ವಾ ವೃಷ್ಟ್ಯಾವತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಮೇತೇನೈವಾದದೀತ ಯದಾ ಹ್ಯೇವ ಕದಾ ಚ ವೃಷ್ಟಿಃ ಸಮಿವ ತಮನಕ್ತ್ಯಾಹುತಿಮೇವೈತತ್ಕರೋತ್ಯಾಹುತಿರ್ಭೂತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಂ ಗಚ್ಛಾದಿತಿ - ೧।೮।೩।[೧೨]

ಸ ವಾ ಅಗ್ರಂ ಜುಹ್ವಾಮನಕ್ತಿ । ಮಧ್ಯಮುಪಭೃತಿ ಮೂಲಂ ಧ್ರುವಾಯಾಮಗ್ರಮಿವ ಹಿ ಜುಹೂರ್ಮಧ್ಯಮಿವೋಪಭೃನ್ಮೂಲಮಿವ ಧ್ರುವಾ - ೧।೮।೩।[೧೩]

ಸೋಽನಕ್ತಿ । ವ್ಯನ್ತು ವಯೋಽಕ್ತಂ ರಿಹಾಣಾ ಇತಿ ವಯ ಏವೈನಮೇತದ್ಭೂತಮಸ್ಮಾನ್ಮನುಷ್ಯಲೋಕಾದ್ದೇವಲೋಕಮಭ್ಯುತ್ಪಾತಯತಿ ತನ್ನೀಚೈರಿವ ಹರತಿ ದ್ವಯಂ ತದ್ಯಸ್ಮಾನ್ನೀಚೈರಿವ ಹರೇದ್ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಪ್ರಸ್ತರೋಽಸ್ಯಾ ಏವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೈ ನೋದ್ಧನ್ತೀಹೋ ಏವ ವೃಷ್ಟಿಂ ನಿಯಚ್ಛತಿ - ೧।೮।೩।[೧೪]

ಸ ಹರತಿ । ಮರುತಾಂ ಪೃಷತೀರ್ಗಚ್ಛೇತಿ ದೇವಲೋಕಂ ಗಚ್ಛೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹ ಮರುತಾಮ್ಪೃಷತೀರ್ಗಚ್ಛೇತಿ ವಶಾ ಪೃಶ್ನಿರ್ಭೂತ್ವಾ ದಿವಂ ಗಚ್ಛ ತತೋ ನೋ ವೃಷ್ಟಿಮಾವಹೇತೀಯಂ ವೈ ವಶಾ ಪೃಶ್ನಿರ್ಯದಿದಮಸ್ಯಾಂ ಮೂಲಿ ಚಾಮೂಲಂ ಚಾನ್ನಾದ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ತೇನೇಯಂ ವಶಾ ಪೃಶ್ನಿರಿಯಮ್ಭೂತ್ವಾ ದಿವಂ ಗಚ್ಛೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತತೋ ನೋ ವೃಷ್ಟಿಮಾವಹೇತಿ ವೃಷ್ಟಾದ್ವಾ ಊರ್ಗ್ರಸಃ ಸುಭೂತಂ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತತೋ ನೋ ವೃಷ್ಟಿಮಾವಹೇತಿ - ೧।೮।೩।[೧೫]

ಅಥೈಕಂ ತೃಣಮಪಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಪ್ರಸ್ತರಃ ಸ ಯತ್ಕೃತ್ಸ್ನಮ್ಪ್ರಸ್ತರಮನುಪ್ರಹರೇತ್ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಹ ಯಜಮಾನೋಽಮುಂ ಲೋಕಮಿಯಾತ್ತಥೋ ಹ ಯಜಮಾನೋ ಜ್ಯೋಗ್ಜೀವತಿ ಯಾವದ್ವೇವಾಸ್ಯೇಹ ಮಾನುಷಮಾಯುಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತದಪಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೮।೩।[೧೬]

ತನ್ಮುಹೂರ್ತಂ ಧಾರಯಿತ್ವಾನುಪ್ರಹರತಿ । ತದ್ಯತ್ರಾಸ್ಯೇತರ ಆತ್ಮಾಗಂಸ್ತದೇವಾಸ್ಯೈತದ್ಗಮಯತ್ಯಥ ಯನ್ನಾನುಪ್ರಹರೇದನ್ತರಿಯಾದ್ಧ ಯಜಮಾನಂ ಲೋಕಾತ್ತಥೋ ಹ ಯಜಮಾನಂ ಲೋಕಾನ್ನಾನ್ತರೇತಿ - ೧।೮।೩।[೧೭]

ತಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಮನುಸಮಸ್ಯತಿ । ಪ್ರಾಚೀ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ದಿಗಥೋ ಉದಞ್ಚಮುದೀಚೀ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಕ್ತಮಙ್ಗುಲಿಭಿರೇವ ಯೋಯುಪ್ಯೇರನ್ನ ಕಾಷ್ಠೈರ್ದಾರುಭಿರ್ವಾ ಇತರಂ ಶವಂ ವ್ಯೃಷನ್ತಿ ನೇತ್ತಥಾ ಕರವಾಮ ಯಥೇತರಂ ಶವಮಿತಿ ತಸ್ಮಾದಙ್ಗುಲಿಭಿರೇವ ಯೋಯುಪ್ಯೇರನ್ನ ಕಾಷ್ಠೈರ್ಯದಾ ಹೋತಾ ಸೂಕ್ತವಾಕಮಾಹ - ೧।೮।೩।[೧೮]

ಅಥಾಗ್ನೀದಾಹಾನುಪ್ರಹರೇತಿ । ತದ್ಯತ್ರಾಸ್ಯೇತರ ಆತ್ಮಾಗಂಸ್ತದೇವಾಸ್ಯೈತದ್ಗಮಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತೂಷ್ಣೀಮೇವಾನುಪ್ರಹೃತ್ಯ ಚಕ್ಷುಷ್ಪಾ ಅಗ್ನೇಽಸಿ ಚಕ್ಷುರ್ಮೇ ಪಾಹೀತ್ಯಾತ್ಮಾನಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ ತೇನೋ ಅಪ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ನಾನುಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ - ೧।೮।೩।[೧೯]

ಅಥಾಹ ಸಂವದಸ್ವೇತಿ । ಸಂವಾದಯೈನಂ ದೇವೈರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಗಾನಗ್ನೀದಿತ್ಯಗನ್ಖಲ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಗನ್ನಿತೀತರಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ಶ್ರಾವಯೇತಿ ತಂ ವೈ ದೇವೈಃ ಶ್ರಾವಯ ತಮನುಬೋಧಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಶ್ರೌಷಡಿತಿ ವಿದುರ್ವಾ ಏನಮನು ವಾ ಏನಮಭುತ್ಸತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹೈವಮಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚಾಗ್ನೀಚ್ಚ ದೇವಲೋಕಂ ಯಜಮಾನಮಪಿನಯತಃ - ೧।೮।೩।[೨೦]

ಅಥಾಹ ಸ್ವಗಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತೃಭ್ಯ ಇತಿ ದೈವ್ಯಾ ವಾ ಏತೇ ಹೋತಾರೋ ಯತ್ಪರಿಧಯೋಽಗ್ನಯೋ ಹಿ ತಾನೇವೈತತ್ಸ್ವಗಾಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಗಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತೃಭ್ಯ ಇತಿ ಸ್ವಸ್ತಿರ್ಮಾನುಷೇಭ್ಯ ಇತಿ ತದಸ್ಮೈ ಮಾನುಷಾಯ ಹೋತ್ರೇ ಹ್ವಲಾಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೧।೮।೩[।೨೧]

ಅಥ ಪರಿಧೀನನುಪ್ರಹರತಿ ಸ ಮಧ್ಯಮಮೇವಾಗ್ರೇ ಪರಿಧಿಮನುಪ್ರಹರತಿ ಯಮ್ಪರಿಧಿಂ ಪರ್ಯಧತ್ಥಾ ಅಗ್ನೇ ದೇವ ಪಣಿಭಿರ್ಗುಹ್ಯಮಾನಃ ತಂ ತ ಏತಮನು ಜೋಷಂ ಭರಾಮ್ಯೇಷ ನೇತ್ತ್ವದಪಚೇತಯಾತಾ ಇತ್ಯಗ್ನೇಃ ಪ್ರಿಯಂ ಪಾಥೋಽಪೀತಮಿತೀತರಾವನು ಸಮಸ್ಯತಿ - ೧।೮।೩।[೨೨]

ಅಥ ಜುಹೂಂ ಚೋಪಭೃತಂ ಚ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅದೋ ಹೈವಾಹುತಿಂ ಕರೋತಿ ಯದನಕ್ತ್ಯಾಹುತಿರ್ಭೂತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಂ ಗಚ್ಛಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜುಹೂಂ ಚೋಪಭೃತಂ ಚ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೮।೩।[೨೩]

ಸ ವೈ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಯದ್ವಾ ಅನಾದಿಷ್ಟಂ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸರ್ವಾ ವೈ ತಸ್ಮಿನ್ದೇವತಾ ಅಪಿತ್ವಿನ್ಯೋ ಮನ್ಯನ್ತೇ ನ ವಾ ಏತತ್ಕಸ್ಯೈ ಚನ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣನ್ನಾದಿಶತಿ ಯದಾಜ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇತದು ವೈಶ್ವದೇವಂ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞೇ - ೧।೮।೩।[೨೪]

ಸ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸಂಸ್ರವಭಾಗಾ ಸ್ಥೇಷಾ ಬೃಹನ್ತ ಇತಿ ಸಂಸ್ರವೋ ಹ್ಯೇವ ಖಲು ಪರಿಶಿಷ್ಟೋ ಭವತಿ ಪ್ರಸ್ತರೇಷ್ಠಾಃ ಪರಿಧೇಯಾಶ್ಚ ದೇವಾ ಇತಿ ಪ್ರಸ್ತರಶ್ಚ ಹಿ ಪರಿಧಯಶ್ಚಾನುಪ್ರಹೃತಾ ಭವನ್ತೀಮಾಂ ವಾಚಮಭಿ ವಿಶ್ವೇ ಗೃಣನ್ತ ಇತ್ಯೇತದು ವೈಶ್ವದೇವಂ ಕರೋತ್ಯಾಸದ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ಬರ್ಹಿಷಿ ಮಾದಯಧ್ವಂ ಸ್ವಾಹಾ ವಾಡಿತಿ ತದ್ಯಥಾ ವಷ್ಟ್ಕೃತಂ ಹುತಮೇವಮಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ - ೧।೮।೩।[೨೫]

ಸ ಯಸ್ಯಾನಸೋ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ । ಅನಸಸ್ತಸ್ಯ ಧುರಿ ವಿಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಯತೋ ಯುನಜಾಮ ತತೋ ವಿಮುಞ್ಚಾಮೇತಿ ಯತೋ ಹ್ಯೇವ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ತತೋ ವಿಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಯಸ್ಯೋ ಪಾತ್ರ್ಯೈ ಸ್ಫ್ಯೇ ತಸ್ಯ ಯತೋ
ಯುನಜಾಮ ತತೋ ವಿಮುಞ್ಚಾಮೇತಿ ಯತೋ ಹ್ಯೇವಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ತತೋ ವಿಮುಞ್ಚನ್ತಿ - ೧।೮।೩।[೨೬]

ಯುಜೌ ಹ ವಾ ಏತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯತ್ಸ್ರುಚೌ । ತೇ ಏತದ್ಯುಙ್ಕ್ತೇ ಯತ್ಪ್ರಚರತಿ ಸ ಯಂ ನಿಧಾಯಾವದ್ಯೇದ್ಯಥಾ ವಾಹನಮವಾರ್ಚ್ಛೇದೇವಂ ತತ್ತೇ ಏತತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಿ ವಿಮೋಚನಮಾಗಚ್ಛತಸ್ತೇ ತತ್ಸಾದಯತಿ ತದ್ವಿಮುಞ್ಚತಿ ತೇ ಏತತ್ಪುನಃ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇಽನುಯಾಜೇಷು ಸೋಽನುಯಾಜೈಶ್ಚರಿತ್ವೈತದ್ವಿಮೋಚನಮಾಗಚ್ಛತಿ ತೇ ತತ್ಸಾದಯತಿ ತದ್ವಿಮುಞ್ಚತಿ ತೇ ಏತತ್ಪುನಃ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ ಯತ್ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದ್ಯಾಂ ಗತಿಮಭಿಯುಙ್ಕ್ತೇ ತಾಂ ಗತಿಂ ಗತ್ವಾ ವಿಮುಞ್ಚತೇ ಯಜ್ಞಂ ವಾ ಅನು ಪ್ರಜಾಸ್ತಸ್ಮಾದಯಂ ಪುರುಷೋ ಯುಙ್ಕ್ತೇಽಥ ವಿಮುಞ್ಚತೇಽಥ ಯುಙ್ಕ್ತೇ ತದ್ಯಾಂ ಗತಿಮಭಿಯುಙ್ಕ್ತೇ ತಾಂ ಗತಿಂ ಗತ್ವಾನ್ತತೋ ವಿಮುಞ್ಚತೇ ಸ ಸಾದಯತಿ ಘೃತಾಚೀ ಸ್ಥೋ ಧುರ್ಯೌ ಪಾತಂ ಸುಮ್ನೇ ಸ್ಥಃ ಸುಮ್ನೇ ಮಾ ಧತ್ತಮಿತಿ ಸಾಧ್ವ್ಯೌ ಸ್ಥಃ ಸಾಧೌ ಮಾ ಧತ್ತಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೮।೩।[೨೭]

##೧।೯।೧

ಸ ಯತ್ರಾಹ । ಇಷಿತಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತಾರೋ ಭದ್ರವಾಚ್ಯಾಯ ಪ್ರೇಷಿತೋ ಮಾನುಷಃ ಸೂಕ್ತವಾಕಾಯೇತಿ ಯದತೋ
ಹೋತಾನ್ವಾಹ ಸೂಕ್ತ ಇವ ತದಾಹ ಯಜಮಾನಾಯೈವೈತದಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ತದ್ವಾ ಏತದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ದ್ವಯಂ ತದ್ಯಸ್ಮಾದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೧।೯।೧।[೧]

ಯಜ್ಞಂ ವಾ ಏಷ ಜನಯತಿ । ಯೋ ಯಜತ ಏತೇನ ಹ್ಯುಕ್ತಾ ಋತ್ವಿಜಸ್ತನ್ವತೇ ತಂ ಜನಯನ್ತ್ಯಥಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ತಾಮಸ್ಮೈ ಯಜ್ಞ ಆಶಿಷಂ ಸಂನಮಯತಿ ಯಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯೋಮಾಜೀಜನತೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೧।೯।೧।[೨]

ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಪ್ರೀಣಾತಿ । ಯೋ ಯಜತ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನರ್ಗ್ಭಿರಿವ ತ್ವದ್ಯಜುರ್ಭಿರಿವ ತ್ವದಾಹುತಿಭಿರಿವ ತ್ವತ್ಸ ದೇವಾನ್ಪ್ರೀತ್ವಾ ತೇಷ್ವಪಿತ್ವೀ ಭವತಿ ತೇಷ್ವಪಿತ್ವೀ ಭೂತ್ವಾಥಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ತಾಮಸ್ಮೈ ದೇವಾ ಆಶಿಷಂ ಸಂನಮಯನ್ತಿ ಯಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯೋ ನೋಽಪ್ರೈಷೀದಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೧।೯।೧।[೩]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ಇದಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಭದ್ರಮಭೂದಿತಿ ಭದ್ರಂ ಹ್ಯಭೂದ್ಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಮಗನ್ನಾರ್ಧ್ಮ ಸೂಕ್ತವಾಕಮುತ ನಮೋವಾಕಮಿತ್ಯುಭಯಂ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞ ಏವ ಯತ್ಸೂಕ್ತವಾಕಶ್ಚ ನಮೋವಾಕಶ್ಚಾರಾತ್ಸ್ಮ ಯಜ್ಞಮವಿದಾಮ ಯಜ್ಞಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಗ್ನೇ ತ್ವಂ ಸೂಕ್ತವಾಗಸ್ಯುಪಶ್ರುತೀ ದಿವಸ್ಪೃಥಿವ್ಯೋರಿತ್ಯಗ್ನಿಮೇವೈತದಾಹ ತ್ವಂ ಸೂಕ್ತವಾಗಸ್ಯುಪಶೃಣ್ವತ್ಯೋರನಯೋರ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋರಿತ್ಯೋಮನ್ವತೀ ತೇಽಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಯಜಮಾನ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಸ್ತಾಮಿತ್ಯನ್ನವತ್ಯೌ ತೇಽಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಯಜಮಾನ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಸ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೪]

ಶಂಗವೀ ಜೀವದಾನೂ ಇತಿ । ಶಂಗವೀ ತೇ ಜೀವದಾನೂ ಸ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾತ್ರಸ್ನೂ ಅಪ್ರವೇದೇ ಇತಿ ಮಾ ಹ ಕಸ್ಮಾಚ್ಚನ ಪ್ರತ್ರಾಸೀರ್ಮೋ ತ ಇದಂ ಪುಷ್ಟಂ ಕಶ್ಚನ ಪ್ರವಿದತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೫]

ಉರುಗವ್ಯೂತೀ ಅಭಯಂ ಕೃತಾವಿತಿ । ಉರುಗವ್ಯೂತೀ ತೇಽಭಯೇ ಸ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವೃಷ್ಟಿ ದ್ಯಾವಾ ರೀತ್ಯಾಪೇತಿ ವೃಷ್ಟಿಮತ್ಯೌ ತೇ ಸ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೬]

ಶಮ್ಭುವೌ ಮಯೋಭುವಾವಿತಿ । ಶಮ್ಭುವೌ ತೇ ಮಯೋಭುವೌ ಸ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹೋರ್ಜಸ್ವತೀ ಚ ಪಯಸ್ವತೀ ಚೇತಿ ರಸವತ್ಯೌ ತ ಉಪಜೀವನೀಯೇ ಸ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೭]

ಸೂಪಚರಣಾ ಚ ಸ್ವಧಿಚರಣಾ ಚೇತಿ । ಸೂಪಚರಣಾ ಹ ತೇಽಸಾವಸ್ತು ಯಾಮಧಸ್ತಾದುಪಚರಸಿ ಸ್ವಧಿಚರಣೋ ತ ಇಯಮಸ್ತು ಯಾಮುಪರಿಷ್ಟಾದಧಿಚರಸೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಯೋರಾವಿದೀತಿ ತಯೋರನೋ ಮನ್ಯಮಾನಯೋರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೮]

ಅಗ್ನಿರಿದಂ ಹವಿಃ ಅಜುಷತಾವೀವೃಧತ ಮಹೋ ಜ್ಯಾಯೋಽಕೃತೇತಿ ತದಾಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಮಾಹ ಸೋಮ ಇದಂ ಹವಿರಜುಷತಾವೀವೃಧತ ಮಹೋ ಜ್ಯಾಯೋಽಕೃತೇತಿ ತತ್ಸೌಮ್ಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಮಾಹಾಗ್ನಿರಿದಂ ಹವಿರಜುಷತಾವೀವೃಧತ ಮಹೋ ಜ್ಯಾಯೋಽಕೃತೇತಿ ತದ್ಯ ಏಷ ಉಭಯತ್ರಾಚ್ಯುತ ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ತಮಾಹ - ೧।೯।೧।[೯]

ಅಥ ಯಥಾದೇವತಮ್ । ದೇವಾ ಆಜ್ಯಪಾ ಆಜ್ಯಮಜುಷನ್ತಾವೀವೃಧನ್ತ ಮಹೋ ಜ್ಯಾಯೋಽಕ್ರತೇತಿ ತತ್ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾನಾಹ ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾ ವೈ ದೇವಾ ಆಜ್ಯಪಾ ಅಗ್ನಿರ್ಹೋತ್ರೇಣೇದಂ ಹವಿರಜುಷತಾವೀವೃಧತ ಮಹೋ ಜ್ಯಾಯೋಽಕೃತೇತಿ ತದಗ್ನಿಂ ಹೋತ್ರೇಣಾಹಾಜುಷತೇತ್ಯೇವಂ ಯಾ ಇಷ್ಟಾ ದೇವತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾಃ ಸಮ್ಪಶ್ಯತ್ಯಸೌ ಹವಿರಜುಷತಾಸೌ ಹವಿರಜುಷತೇತಿ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವೈತತ್ಸಮೃದ್ಧಿಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯದ್ಧಿ ದೇವಾ ಹವಿರ್ಜುಷನ್ತೇ ತೇನ ಹಿ ಮಹಜ್ಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಜುಷತೇತ್ಯವೀವೃಧತೇತಿ ಯದ್ವೈ ದೇವಾ ಹವಿರ್ಜೋಷಯನ್ತೇ ತದಪಿ ಗಿರಿಮಾತ್ರಂ ಕುರ್ವತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹಾವೀವೃಧತೇತಿ - ೧।೯।೧।[೧೦]

ಮಹೋ ಜ್ಯಾಯೋಽಕ್ರತೇತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಮಹಸ್ತಂ ಹ್ಯೇತಜ್ಜ್ಯಾಯಾಂಸಮಿವ ಕುರ್ವತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಹೋ ಜ್ಯಾಯೋಽಕ್ರತೇತಿ - ೧।೯।೧।[೧೧]

ಅಸ್ಯಾಮೃಧೇದ್ಧೋತ್ರಾಯಾಂ ದೇವಂಗಮಾಯಾಮಿತಿ । ಅಸ್ಯಾಂ ರಾಧ್ನೋತು ಹೋತ್ರಾಯಾಂ ದೇವಂಗಮಾಯಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಶಾಸ್ತೇಽಯಂ ಯಜಮಾನೋಽಸಾವಿತಿ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದೇನಮ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಶಿಷಾ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ - ೧।೯।೧।[೧೨]

ದೀರ್ಘಾಯುತ್ವಮಾಶಾಸ್ತ ಇತಿ । ಸಾ ಯಾಮುತ್ರೋತ್ತರಾ ದೇವಯಜ್ಯಾ ತದಿಹ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ದೀರ್ಘಾಯುತ್ವಮ್ - ೧।೯।೧।[೧೩]

ಸುಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಮಾಶಾಸ್ತ ಇತಿ । ತದ್ಯದಮುತ್ರ ಭೂಯೋ ಹವಿಷ್ಕರಣಂ ತದಿಹ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಸುಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರಶಾಸನಂ ಸ ಕುರ್ಯಾದ್ಯ ಏವಂ ಕುರ್ಯಾದುತ್ತರಾಂ ದೇವಯಜ್ಯಾಮಾಶಾಸ್ತ ಇತಿ ತ್ವೇವ ಬ್ರೂಯಾತ್ತದೇವ ಜೀವಾತುಂ ತತ್ಪ್ರಜಾಂ ತತ್ಪಶೂನ್ - ೧।೯।೧।[೧೪]

ಭೂಯೋ ಹವಿಷ್ಕರಣಮಾಶಾಸ್ತ ಇತಿ ತದ್ವೇವ ತತ್ಸಜಾತವನಸ್ಯಾಮಾಶಾಸ್ತ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸಜಾತಾಃ
ಪ್ರಾಣೈರ್ಹಿ ಸಹ ಜಾಯತೇ ತತ್ಪ್ರಾಣಾನಾಶಾಸ್ತೇ - ೧।೯।೧।[೧೫]

ದಿವ್ಯಂ ಧಾಮಾಶಾಸ್ತ ಇತಿ । ದೇವಲೋಕೇ ಮೇಽಪ್ಯಸದಿತಿ ವೈ ಯಜತೇ ಯೋ ಯಜತೇ ತದ್ದೇವಲೋಕ ಏವೈನಮೇತದಪಿತ್ವಿನಂ ಕರೋತಿ ಯದನೇನ ಹವಿಷಾಶಾಸ್ತೇ ತದಶ್ಯಾತ್ತದೃಧ್ಯಾದಿತಿ ಯದನೇನ ಹವಿಷಾಶಾಸ್ತೇ ತದಸ್ಮೈ ಸರ್ವಂ ಸಮೃಧ್ಯತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೧೬]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಪಞ್ಚಾಶಿಷಃ ಕರೋತಿ ತಿಸ್ರ ಇಡಾಯಾಂ ತಾ ಅಷ್ಟಾವಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ವೀರ್ಯಂ
ಗಾಯತ್ರೀ ವೀರ್ಯಮೇವೈತದಾಶಿಷೋಽಭಿಸಂಪಾದಯತಿ - ೧।೯।೧।[೧೭]

ನಾತೋ ಭೂಯಸೀಃ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಅತಿರಿಕ್ತಂ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದತೋ ಭೂಯಸೀಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿರಿಕ್ತಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಹಾಸ್ಯ ತದ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಭ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾನ್ನಾತೋ ಭೂಯಸೀಃ
ಕುರ್ಯಾತ್ - ೧।೯।೧।[೧೮]

ಅಪೀದ್ವೈ ಕನೀಯಸೀಃ ಸಪ್ತ । ತದಸ್ಮೈ ದೇವಾ ರಾಸನ್ತಾಮಿತಿ ತದಸ್ಮೈ ದೇವಾ ಅನುಮನ್ಯನ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತದಗ್ನಿರ್ದೇವೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ವನುತಾಂ ವಯಮಗ್ನೇಃ ಪರಿಮಾನುಷಾ ಇತಿ ತದಗ್ನಿರ್ದೇವೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ವನುತಾಂ ವಯಮಗ್ನೇರಧ್ಯಸ್ಮಾ ಏತದ್ವನವಾಮಹಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೧೯]

ಇಷ್ಟಂ ಚ ವಿತ್ತಂ ಚೇತಿ । ಐಷಿಷುರಿವ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಂ ತಮವಿದಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೇಷ್ಟಂ ಚ ವಿತ್ತಂ ಚೇತ್ಯುಭೇ ಚೈನಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅಂಹಸಸ್ಪಾತಾಮಿತ್ಯುಭೇ ಚೈನಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಆರ್ತ್ತೇರ್ಗೋಪಾಯತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೨೦]

ತದು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ಉಭೇ ಚ ಮೇತಿ ತಥಾ ಹೋತಾಶಿಷ ಆತ್ಮಾನಂ ನಾನ್ತರೇತೀತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯಜಮಾನಸ್ಯ ವೈ ಯಜ್ಞ ಆಶೀಃ ಕಿಂ ನು ತತ್ರರ್ತ್ವಿಜಾಂ ಯಾಂ ವೈ ಕಾಂ ಚ ಯಜ್ಞ ಋತ್ವಿಜ ಆಶಿಷಮಾಶಾಸತೇ ಯಜಮಾನಸ್ಯೈವ ಸಾ ನ ಹ ಸ ಏತಾಂ ಕ್ವ ಚನಾಶಿಷಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಯ ಆಹೋಭೇ ಚ ಮೇತಿ ತಸ್ಮಾದು ಬ್ರೂಯಾದುಭೇ ಚೈನಮಿತ್ಯೇವ - ೧।೯।೧।[೨೧]

ಇಹ ಗತಿರ್ವಾಮಸ್ಯೇತಿ । ತದ್ಯದೇವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಾಧು ತದೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹೇಹ ಗತಿರ್ವಾಮಸ್ಯೇತಿ - ೧।೯।೧।[೨೨]

ಇದಂ ಚ ನಮೋ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವೈತತ್ಸಂಸ್ಥಾಂ ಗತ್ವಾ ನಮೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹೇದಂ ಚ ನಮೋ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ - ೧।೯।೧।[೨೩]

ಅಥ ಶಮ್ಯೋರಾಹ । ಶಮ್ಯುರ್ಹ ವೈ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋಽಞ್ಜಸಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಂ ವಿದಾಂಚಕಾರ ಸ ದೇವಲೋಕಮಪೀಯಾಯ ತತ್ತದನ್ತರ್ಹಿತಮಿವ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯ ಆಸ - ೧।೯।೧।[೨೪]

ತದ್ವಾ ಋಷೀಣಾಮನುಶ್ರುತಮಾಸ । ಶಮ್ಯುರ್ಹ ವೈ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋಽಞ್ಜಸಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಂ ವಿದಾಂಚಕಾರ ಸ ದೇವಲೋಕಮಪೀಯಾಯೇತಿ ತೇ ತಾಮೇವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಮುಪಾಯನ್ಯಾಂ ಶಮ್ಯುರ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋಽವೇದ್ಯಚ್ಛಮ್ಯೋರಬ್ರುವಂಸ್ತಾಮ್ವೇವೈಷ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಮುಪೈತಿ ಯಾಂ ಶಮ್ಯುರ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋಽವೇದ್ಯಚ್ಛಮ್ಯೋರಾಹ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಶಮ್ಯೋರಾಹ - ೧।೯।೧।[೨೫]

ಸ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ತಚ್ಛಂಯೋರಾವೃಣೀಮಹ ಇತಿ ತಾಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಮಾವೃಣೀಮಹೇ ಯಾಂ ಶಂಯುರ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋಽವೇದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೨೬]

ಗಾತುಂ ಯಜ್ಞಾಯ ಗಾತುಂ ಯಜ್ಞಪತಯ ಇತಿ । ಗಾತುಂ ಹ್ಯೇಷ ಯಜ್ಞಾಯೇಚ್ಛತಿ ಗಾತುಂ ಯಜ್ಞಪತಯೇ ಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಂ ದೈವೀ ಸ್ವಸ್ತಿರಸ್ತು ನಃ ಸ್ವಸ್ತಿರ್ಮಾನುಷೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ನೋ ದೇವತ್ರಾಸ್ತು ಸ್ವಸ್ತಿ ಮನುಷ್ಯತ್ರೇತ್ಯೇವೈತದಾಹೋರ್ಧ್ವಂ ಜಿಗಾತು ಭೇಷಜಮಿತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ನೋಽಯಂ ಯಜ್ಞೋ ದೇವಲೋಕಂ ಜಯತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೧।[೨೭]

ಶಂ ನೋ ಅಸ್ತು ದ್ವಿಪದೇ ಶಂ ಚತುಷ್ಪದ ಇತಿ । ಏತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯಾವದ್ದ್ವಿಪಾಚ್ಚೈವ ಚತುಷ್ಪಾಚ್ಚ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಂ ಗತ್ವಾ ಶಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಶಂ ನೋ ಅಸ್ತು ದ್ವಿಪದೇ ಶಂ ಚತುಷ್ಪದ ಇತಿ - ೧।೯।೧।[೨೮]

ಅಥಾನಯೇತ್ಯುಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಅಮಾನುಷ ಇವ ವಾ ಏತದ್ಭವತಿ ಯದಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯೇ ಪ್ರವೃತ ಇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದಸ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠತಿ ತದು ಖಲು ಪುನರ್ಮಾನುಷೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದನಯೇತ್ಯುಪಸ್ಪೃಶತಿ - ೧।೯।೧।[೨೯]##೧।೯।೨ ಅಥ ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಃ

ತೇ ವೈ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯಿಷ್ಯನ್ತಃ ಪ್ರತಿಪರಾಯನ್ತಿ । ಜುಹೂಂ ಚ ಸ್ರುವಂ ಚಾಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇ ವೇದಂ ಹೋತಾಜ್ಯವಿಲಾಪನೀಮಗ್ನೀತ್ - ೧।೯।೨।[೧]

ತದ್ಧೈಕೇಷಾಮಧ್ವರ್ಯುಃ । ಪೂರ್ವೇಣಾಹವನೀಯಂ ಪರ್ಯೇತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಬಹಿರ್ಧಾ ಹ ಯಜ್ಞಾತ್ಸ್ಯಾದ್ಯತ್ತೇನೇಯಾತ್ - ೧।೯।೨।[೨]

ಜಘನೇನೋ ಹೈವ ಪತ್ನೀಮ್ । ಏಕೇಷಾಮಧ್ವರ್ಯುರೇತಿ ನೋ ಏವ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಜಘನಾರ್ಧಃ ಪತ್ನೀ ಯಥಾ ಭಸತ್ತಃ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿದಧ್ಯಾದೇವಂ ತದ್ಬಹಿರ್ಧಾ ಹೈವ ಯಜ್ಞಾತ್ಸ್ಯಾದ್ಯತ್ತೇನೇಯಾತ್ - ೧।೯।೨।[೩]

ಅನ್ತರೇಣೋ ಹೈವ ಪತ್ನೀಮ್ । ಏಕೇಷಾಮಧ್ವರ್ಯುರೇತಿ ನೋ ಏವ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದನ್ತರಿಯಾದ್ಧ ಯಜ್ಞಾತ್ಪತ್ನೀಂ ಯತ್ತೇನೇಯಾತ್ತಸ್ಮಾದು ಪೂರ್ವೇಣೈವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮನ್ತರೇಣಾಹವನೀಯಂ ಚೈತಿ ತಥಾಹ ನ ಬಹಿರ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾದ್ಭವತಿ ಯಥೋ ಏವಾದಃ ಪ್ರಚರನ್ನನ್ತರೇಣ ಸಂಚರತಿ ಸ ಉ ಏವಾಸ್ಯೈಷ ಸಂಚರೋ ಭವತಿ - ೧।೯।೨।[೪]

ಅಥ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತಿ । ಯಜ್ಞಾದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಯಜ್ಞಾತ್ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ಅನ್ತತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತದೇನಾ ಏತದನ್ತತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜನನಾದನ್ತತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತಿ - ೧।೯।೨।[೫]

ಚತಸ್ರೋ ದೇವತಾ ಯಜತಿ । ಚತಸ್ರೋ ವೈ ಮಿಥುನಂ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ ಮಿಥುನಂ ದ್ವೇ ದ್ವೇ ಹಿ ಖಲು ಭವತೋ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನೇ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತಸ್ರೋ ದೇವತಾ ಯಜತಿ - ೧।೯।೨।[೬]

ತಾ ವಾ ಆಜ್ಯಹವಿಷೋ ಭವನ್ತಿ । ರೇತೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ರೇತ ಏವೈತತ್ಸಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾದಾಜ್ಯಹವಿಷೋ ಭವನ್ತಿ - ೧।೯।೨।[೭]

ತೇನೋಪಾಂಶು ಚರನ್ತಿ । ತಿರ ಇವ ವೈ ಮಿಥುನೇನ ಚರ್ಯತೇ ತಿರ ಇವೈತದ್ಯದುಪಾಂಶು ತಸ್ಮಾದುಪಾಂಶು ಚರನ್ತಿ - ೧।೯।೨।[೮]

ಅಥ ಸೋಮಂ ಯಜತಿ । ರೇತೋ ವೈ ಸೋಮೋ ರೇತ ಏವೈತತ್ಸಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸೋಮಂ ಯಜತಿ - ೧।೯।೨।[೯]

ಅಥ ತ್ವಷ್ಟಾರಂ ಯಜತಿ । ತ್ವಷ್ಟಾ ವೈ ಸಿಕ್ತಂ ರೇತೋ ವಿಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಷ್ಟಾರಂ ಯಜತಿ - ೧।೯।೨।[೧೦]

ಅಥ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀರ್ಯಜತಿ । ಪತ್ನೀಷು ವೈ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ತತ್ತತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ತತ್ಪತ್ನೀಷ್ವೈವೈತದ್ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತತ್ತತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀರ್ಯಜತಿ - ೧।೯।೨।[೧೧]

ಸ ಯತ್ರ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀರ್ಯಜತಿ । ತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ತಿರಃ ಕರೋತ್ಯುಪ ಹ ವೈ ತಾವದ್ದೇವತಾ ಆಸತೇ ಯಾವನ್ನ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ಜುಹ್ವತೀದಂ ನು ನೋ ಜುಹ್ವತ್ವಿತಿ ತಾಭ್ಯ ಏವೈತತ್ತಿರಃ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ಮಾನುಷ್ಯ ಸ್ತ್ರಿಯಸ್ತಿರ ಇವೈವ ಪುಂಸೋ ಜಿಘತ್ಮನ್ತಿ ಯಾ ಇವ ತು ತಾ ಇವೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ - ೧।೯।೨।[೧೨]

ಅಥಾಗ್ನಿಂ ಗೃಹಪತಿಂ ಯಜತಿ । ಅಯಂ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ಲೋಕ ಇಮಮೇವೈತಲ್ಲೋಕಮಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭಿಪ್ರಜನಯತಿ ತಾ ಇಮಂ ಲೋಕಮಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭಿಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಂ ಗೃಹಪತಿಂ ಯಜತಿ - ೧।೯।೨।[೧೩]

ತದಿಡಾನ್ತಂ ಭವತಿ । ನ ಹ್ಯತ್ರ ಪರಿಧಯೋ ಭವನ್ತಿ ನ ಪ್ರಸ್ತರೋ ಯತ್ರ ವಾ ಅದಃ ಪ್ರಸ್ತರೇಣ ಯಜಮಾನಂ ಸ್ವಗಾಕರೋತಿ ಪತಿಂ ವಾ ಅನು ಜಾಯಾ ತದೇವಾಸ್ಯಾಪಿ ಪತ್ನೀ ಸ್ವಗಾಕೃತಾ ಭವತೀಯಸಿತಂ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯತ್ಪ್ರಸ್ತರಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದಿಡಾನ್ತಮೇವ ಸ್ಯಾದುತೋ ಪ್ರಸ್ತರಸ್ಯೈವ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೧।೯।೨।[೧೪]

ಸ ಯದಿ ಪ್ರಸ್ತರಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಯಥೈವಾದಃ ಪ್ರಸ್ತರೇಣ ಯಜಮಾನಂ ಸ್ವಗಾಕರೋತ್ಯೇವಮೇವೈತತ್ಪತ್ನೀಂ ಸ್ವಗಾಕರೋತಿ - ೧।೯।೨।[೧೫]

ಸ ಯದಿ ಪ್ರಸ್ತರಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕುರ್ಯಾತ್ । ವೇದಸ್ಯೈಕಂ ತೃಣಮಾಚ್ಛಿದ್ಯಾಗ್ರಂ ಜುಹ್ವಾಮನಕ್ತಿ ಮಧ್ಯಂ ಸ್ರುವೇ ಬುಧ್ನಂ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮ್ - ೧।೯।೨।[೧೬]

ಅಥಾಗ್ನೀದಾಹಾನುಪ್ರಹರೇತಿ । ತೂಷ್ಣೀಮೇವಾನುಪ್ರಹೃತ್ಯ ಚಕ್ಷುಷ್ಪಾ ಅಗ್ನೇಽಸಿ ಚಕ್ಷುರ್ಮೇ ಪಾಹೀತ್ಯಾತ್ಮಾನಮುಪಸ್ಪೃಶಾತೇ ತೇನೋ ಅಪ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ನಾನುಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ - ೧।೯।೨।[೧೭]

ಅಥಾಹ ಸಂವದಸ್ವೇತಿ । ಅಗಾನಗ್ನೀದಗಞ್ಛ್ರಾವಯ ಶ್ರೌಷಟ್ ಸ್ವಗಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತೃಭ್ಯಃ ಸ್ವಸ್ತಿರ್ಮಾನುಷೇಭ್ಯಃ ಶಂಯೋರ್ಬ್ರೂಹೀತಿ - ೧।೯।೨।[೧೮]

ಅಥ ಜುಹೂಂ ಚ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅದೋ ಹೈವಾಹುತಿಂ ಕರೋತಿ ಯದನಕ್ತ್ಯಾಹುತಿರ್ಭೂತ್ವಾ ದೇವಲೋಕಂ ಗಚ್ಛಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜುಹೂಂ ಚ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೧।೯।೨।[೧೯]

ಸ ವಾ ಅಗ್ನಯೇ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಗ್ನೇಽದಬ್ಧಾಯೋಽಶೀತಮೇತ್ಯಮೃತೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾದಬ್ಧಾಯವಿತ್ಯಶೀತಮೇತ್ಯಶಿಷ್ಠೋ ಹ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾಶೀತಮೇತಿ ಪಾಹಿ ಮಾ ದಿದ್ಯೋಃ ಪಾಹಿ ಪ್ರಸಿತ್ಯೈ ಪಾಹಿ ದುರಿಷ್ಟ್ಯೈ ಪಾಹಿ ದುರದ್ಮನ್ಯಾ ಇತಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ಮಾರ್ತ್ತಿಭ್ಯೋ ಗೋಪಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾವಿಷಂ ನಃ ಪಿತುಂ ಕೃಣ್ವಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ಪಿತುರನಮೀವಂ ನ ಇದಮಕಿಲ್ಬಿಷಮನ್ನಂ ಕುರ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸುಷದಾ ಯೋನಾವಿತ್ಯಾತ್ಮನ್ಯೇತದಾಹ ಸ್ವಾಹಾ ವಾಡಿತಿ ತದ್ಯಥಾ ವಷಟ್ಕೃತಂ ಹುತಮೇವಮಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ - ೧।೯।೨।[೨೦]

ಅಥ ವೇದಂ ಪತ್ನೀ ವಿಸ್ರಂಸಯತಿ । ಯೋಷಾ ವೈ ವೇದಿರ್ವೃಷಾ ವೇದೋ ಮಿಥುನಾಯ ವೈ ವೇದಃ ಕ್ರಿಯತೇಽಥ ಯದೇನೇನ ಯಜ್ಞ ಉಪಾಲಭತೇ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೧।೯।೨।[೨೧]

ಅಥ ಯತ್ಪತ್ನೀ ವಿಸ್ರಂಸಯತಿ । ಯೋಷಾ ವೈ ಪತ್ನೀ ವೃಷಾ ವೇದೋ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವೇದಂ ಪತ್ನೀ ವಿಸ್ರಂಸಯತಿ - ೧।೯।೨।[೨೨]

ಸಾ ವಿಸ್ರಂಸಯತಿ । ವೇದೋಽಸಿ ಯೇನ ತ್ವಂ ದೇವ ವೇದ ದೇವೇಭ್ಯೋ ವೇದೋಽಭವಸ್ತೇನ ಮಹ್ಯಂ ವೇದೋ ಭೂಯಾ ಇತಿ ಯದಿ ಯಜುಷಾ ಚಿಕೀರ್ಷೇದೇತೇನೈವ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೧।೯।೨।[೨೩]

ತಮಾ ವೇದೇಃ ಸಂಸ್ತೃಣಾತಿ । ಯೋಷಾ ವೈ ವೇದಿರ್ವೃಷಾ ವೇದಃ ಪಶ್ಚಾದ್ವೈ ಪರೀತ್ಯ ವೃಷಾ ಯೋಷಾಮಧಿದ್ರವತಿ ಪಶ್ಚಾದೇವೈನಾಮೇತತ್ಪರೀತ್ಯ ವೃಷ್ಣಾ ವೇದೇನಾಧಿದ್ರಾವಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾವೇದೇಃ ಸಂಸ್ತೃಣಾತಿ - ೧।೯।೨।[೨೪]

ಅಥ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಾಙ್ಮೇ ಯಜ್ಞೋಽನುಸಂತಿಷ್ಠಾತಾ ಇತ್ಯಥ ಯದ್ಧುತ್ವಾ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಃ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯೇತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙು ಹೈವಾಸ್ಯೈಷ ಯಜ್ಞಃ ಸಂತಿಷ್ಠೇತ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತರ್ಹಿ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ಜುಹೋತಿ ಪ್ರಾಙ್ಮೇ ಯಜ್ಞೋಽನುಸಂತಿಷ್ಠಾತಾ ಇತಿ - ೧।೯।೨।[೨೫]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ನಾಮ । ಯಾ ವಾ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ದೇವತಾ ಹ್ವಯತಿ ಯಾಭ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಸರ್ವಾ ವೈ ತತ್ತಾಃ ಸಮಿಷ್ಟಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯತ್ತಾಸು ಸರ್ವಾಸು ಸಮಿಷ್ಟಾಸ್ವಥೈತಜ್ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ನಾಮ - ೧।೯।೨।[೨೬]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ಜುಹೋತಿ । ಯಾ ವಾ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ದೇವತಾ ಹ್ವಯತಿ ಯಾಭ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತ ಉಪ ಹ ವೈ ತಾ ಆಸತೇ ಯಾವನ್ನ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ಜುಹ್ವತೀದಂ ನು ನೋ ಜುಹ್ವತ್ವಿತಿ ತಾ ಏವೈತದ್ಯಥಾಯಥಂ ವ್ಯವಸೃಜತಿ ಯತ್ರ ಯತ್ರಾಸಾಂ ಚರಣಂ ತದನು ಯಜ್ಞಂ ವಾ ಏತದಜೀಜನತ ಯದೇನಮತತ ತಂ ಜನಯಿತ್ವಾ ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ಜುಹೋತಿ - ೧।೯।೨।[೨೭]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ದೇವಾ ಗಾತುವಿದ ಇತಿ ಗಾತುವಿದೋ ಹಿ ದೇವಾ ಗಾತುಂ ವಿತ್ತ್ವೇತಿ ಯಜ್ಞಂ ವಿತ್ತ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಗಾತುಮಿತೇತಿ ತದೇತೇನ ಯಥಾಯಥಂ ವ್ಯವಸೃಜತಿ ಮನಸಸ್ಪತ ಇಮಂ ದೇವ ಯಜ್ಞಂ ಸ್ವಾಹಾ ವಾತೇ ಧಾ ಇತ್ಯಯಂ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತದಿಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯೈತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜ್ಞಂ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಾಹಾ ವಾತೇ ಧಾ ಇತಿ - ೧।೯।೨।[೨೮]

ಅಥ ಬರ್ಹಿರ್ಜುಹೋತಿ । ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಬರ್ಹಿರೋಷಧಯೋ ಬರ್ಹಿರಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತಲ್ಲೋಕ ಓಷಧೀರ್ದಧತಿ ತಾ ಇಮಾ ಅಸ್ಮಿಂಲೋಕ ಓಷಧಯಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಬರ್ಹಿರ್ಜುಹೋತಿ - ೧।೯।೨।[೨೯]

ತಾಂ ವಾ ಅತಿರಿಕ್ತಾಂ ಜುಹೋತಿ । ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ಹ್ಯೇವಾನ್ತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದ್ಧ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಷೋಽತಿರಿಕ್ತಂ ತದ್ಯದಾ ಹಿ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ಜುಹೋತ್ಯಥೈತಾಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ಅತಿರಿಕ್ತಾ ಅಸಮ್ಮಿತಾ ಓಷಧಯಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೧।೯।೨।[೩೦]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಸಂ ಬರ್ಹಿರಙ್ಕ್ತಾಂ ಹವಿಷಾ ಘೃತೇನ ಸಮಾದಿತ್ಯೈರ್ವಸುಭಿಃ ಸಂ ಮರುದ್ಭಿಃ ಸಮಿನ್ದ್ರೋ ವಿಶ್ವದೇವೇಭಿರಙ್ಕ್ತಾಂ ದಿವ್ಯಂ ನಭೋ ಗಚ್ಛತು ಯತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೧।೯।೨।[೩೧]

ಅಥ ಪ್ರಣೀತಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರೀತ್ಯ ನಿನಯತಿ । ಯುಙ್ಕ್ತೇ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಂ ಯದೇನಂ ತನುತೇ ಸ ಯನ್ನ ನಿನಯೇತ್ಪರಾಙು ಹಾವಿಮುಕ್ತ ಏವ ಯಜ್ಞೋ ಯಜಮಾನಂ ಪ್ರಕ್ಷಿಣೀಯಾತ್ತಥೋ ಹ ಯಜ್ಞೋ ಯಜಮಾನಂ ನ ಪ್ರಕ್ಷಿಣಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಣೀತಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರೀತ್ಯ ನಿನಯತಿ - ೧।೯।೨।[೩೨]

ಸ ನಿನಯತಿ । ಕಸ್ತ್ವಾ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ಸ ತ್ವಾ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ಕಸ್ಮೈ ತ್ವಾ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮೈ
ವಿಮುಞ್ಚತಿ ಪೋಷಾಯೇತಿ ತತ್ಪುಷ್ಟಿಮುತ್ತಮಾಂ ಯಜಮಾನಾಯಾನಿರಾಹ ಸ ಯೇನೈವ ಪ್ರಣಯತಿ ತೇನ ನಿನಯತಿ ಯೇನ ಹ್ಯೇವ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ತೇನ ವಿಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಯೋಕ್ತ್ರೇಣ ಹಿ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ
ಯೋಕ್ತ್ರೇಣ ವಿಮುಞ್ಚನ್ತ್ಯಥ ಫಲೀಕರಣಾಙ್ಕಪಾಲೇನಾಧೋಽಧಃ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮುಪಾಸ್ಯತಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭಾಗೋಽಸೀತಿ - ೧।೯।೨।[೩೩]

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರ ಏತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಜಾಪತೌ ಪಿತರಿ ಸಂವತ್ಸರೇಽಸ್ಮಾಕಮಯಂ ಭವಿಷ್ಯತ್ಯಸ್ಮಾಕಮಯಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ - ೧।೯।೨।[೩೪]

ತತೋ ದೇವಾಃ । ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಂವೃಜ್ಯಾಥ ಯತ್ಪಾಪಿಷ್ಠಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಭಾಗಧೇಯಮಾಸೀತ್ತೇನೈನಾನ್ನಿರಭಜನ್ನಸ್ನಾ ಪಶೋಃ ಫಲೀಕರಣೈರ್ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಾತ್ಸುನಿರ್ಭಕ್ತಾ ಅಸನ್ನಿತ್ಯೇಷ ವೈ ಸುನಿರ್ಭಕ್ತೋ ಯಂ ಭಾಗಿನಂ ನಿರ್ಭಜನ್ತ್ಯಥ ಯಮಭಾಗಂ ನಿರ್ಭಜನ್ತ್ಯೈವ ಸ ತಾವಚ್ಛಂಸತ ಉತ ಹಿ ವಶೋ ಲಬ್ಧ್ವಾಹ ಕಿಂ ಮಾ ಬಭಕ್ಥೇತಿ ಸಯಮೇವೈಭ್ಯೋ ದೇವಾ ಭಾಗಮಕಲ್ಪಯಂಸ್ತಮೇವೈಭ್ಯ ಏಷ ಏತದ್ಭಾಗಂ ಕರೋತ್ಯಥಯದಧೋಽಧಃ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮುಪಾಸ್ಯತ್ಯನಗ್ನಾವೇವೈಭ್ಯ ಏತದನ್ಧೇ ತಮಸಿ ಪ್ರವೇಶಯತಿ ತಥೋ ಏವಾಸೃಕ್ಪಶೋ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭಾಗೋಽಸೀತ್ಯನಗ್ನಾವನ್ಧೇ ತಮಸಿ ಪ್ರವೇಶಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಶೋಸ್ತೇದನೀಂ ನ ಕುರ್ವನ್ತಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಹಿ ಸ ಭಾಗಃ - ೧।೯।೨।[೩೫]

##೧।೯।೩ ಅಥ ಯಾಜಮಾನೋ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಃ

ಸಂಸ್ಥಿತೇ ಯಜ್ಞೇ । ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರೀತ್ಯ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಂ ನಿನಯತಿ ತಥಾ ಹ್ಯುದಗ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರೀತ್ಯ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಂ ನಿನಯತಿ ದೇವಲೋಕೇ ಮೇಽಪ್ಯಸದಿತಿ ವೈ ಯಜತೇ ಯೋ ಯಜತೇ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಯಜ್ಞೋ ದೇವಲೋಕಮೇವಾಭಿಪ್ರೈತಿ ತದನೂಚೀ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯಾಂ ದದಾತಿ ಸೈತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮನ್ವಾರಭ್ಯ ಯಜಮಾನಃ - ೧।೯।೩।[೧]

ಸ ಏಷ ದೇವಯಾನೋ ವಾ ಪಿತೃಯಾಣೋ ವಾ ಪನ್ಥಾಃ । ತದುಭಯತೋಽಗ್ನಿಶಿಖೇ ಸಮೋಷನ್ತ್ಯೌ ತಿಷ್ಠತಃ ಪ್ರತಿ ತಮೋಷತೋ ಯಃ ಪ್ರತ್ಯುಷ್ಯೋಽತ್ಯು ತಂ ಸೃಜತೇ ಯೋಽತಿಸೃಜ್ಯಃ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪನ್ಥಾನಂ ಶಮಯತಿ - ೧।೯।೩।[೨]

ಪೂರ್ಣಂ ನಿನಯತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತಚ್ಛಮಯತಿ ಸಂತತಮವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಿನಯತಿ ಸಂತತೇನೈವೈನಮೇತದವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನೇನ ಶಮಯತಿ - ೧।೯।೩।[[೩]]

ಯದ್ವೇವ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಂ ನಿನಯತಿ । ಯದ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಮಿಥ್ಯಾ ಕ್ರಿಯತೇ ವ್ಯಸ್ಯ ತದ್ವೃಹನ್ತಿ ಕ್ಷಣ್ವನ್ತಿ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯತಿ ತದದ್ಭಿಃ ಸಂದಧಾತಿ - ೧।೯।೩।[೪]

ಪೂರ್ಣಂ ನಿನಯತಿ । ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈತತ್ಸಂದಧಾತಿ ಸಂತತಮವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಂ ನಿನಯತಿ ಸಂತತೇನೈವೈತದವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನೇನ ಸಂದಧಾತಿ - ೧।೯।೩।[೫]

ತದಞ್ಜಲಿನಾ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸಂ ವರ್ಚಸಾ ಪಯಸಾ ಸಂ ತನೂಭಿರಗನ್ಮಹಿ ಮನಸಾ ಸಂ ಶಿವೇನ ತ್ವಷ್ಟಾ ಸುದತ್ರೋ ವಿದಧಾತು ರಾಯೋಽನುಮಾರ್ಷ್ಟು ತನ್ನೋ ಯದ್ವಿಲಿಷ್ಟಮಿತಿ ಯದ್ವಿವೃಢಂ ತತ್ಸಂದಧಾತಿ - ೧।೯।೩।[೬]

ಅಥ ಮುಖಮುಪಸ್ಪೃಶತೇ । ದ್ವಯಂ ತದ್ಯಸ್ಮಾನ್ಮುಖಮುಪಸ್ಪೃಶತೇಽಮೃತಂ ವಾ ಆಪೋಽಮೃತೇನೈವೈತತ್ಸಂಸ್ಪೃಶತ ಏತದು ಚೈವೈತತ್ಕರ್ಮಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮುಖಮುಪಸ್ಪೃಶತೇ - ೧।೯।೩।[೭]

ಅಥ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ ಕ್ರಮತೇ । ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಯೋ ಯಜತ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನಽರ್ಗ್ಭಿರಿವ ತ್ವದ್ಯಜುರ್ಭಿರಿವ ತ್ವದಾಹುತಿಭಿರಿವ ತ್ವತ್ಸ ದೇವಾನ್ಪ್ರೀತ್ವಾ ತೇಷ್ವಪಿತ್ವೀ ಭವತಿ ತೇಷ್ವಪಿತ್ವೀ ಭೂತ್ವಾ ತಾನೇವಾಭಿಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ - ೧।೯।೩।[೮]

ಯದ್ವೇವ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ ಕ್ರಮತೇ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಃ ಸ ದೇವೇಭ್ಯ ಇಮಾಂ ವಿಕ್ರಾನ್ತಿಂ ವಿಚಕ್ರಮೇ ಯೈಷಾಮಿಯಂ ವಿಕ್ರಾನ್ತಿರಿದಮೇವ ಪ್ರಥಮೇನ ಪದೇನ ಪಸ್ಪಾರಾಥೇದಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ವಿತೀಯೇನ ದಿವಮುತ್ತಮೇನೈತಾಮ್ವೇವೈಷ ಏತಸ್ಮೈ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞೋ ವಿಕ್ರಾನ್ತಿಂ ವಿಕ್ರಮತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ ಕ್ರಮತೇ ತದ್ವಾ ಇತ ಏವ ಪರಾಚೀನಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಇವ ಕ್ರಮನ್ತೇ - ೧।೯।೩।[೯]

ತದು ತತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ವಿಷ್ಣುರ್ವ್ಯಕ್ರಂಸ್ತ । ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ತತೋ ನಿರ್ಭಕ್ತೋ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮೋಽನ್ತರಿಕ್ಷೇ ವಿಷ್ಣುರ್ವ್ಯಕ್ರಂಸ್ತ ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ತತೋ ನಿರ್ಭಕ್ತೋ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮೋ ದಿವಿ ವಿಷ್ಣುರ್ವ್ಯಕ್ರಂಸ್ತ ಜಾಗತೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ತತೋ ನಿರ್ಭಕ್ತೋ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮ ಇತ್ಯೇವಮಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸಮಾರುಹ್ಯಾಥೈಷಾ ಗತಿರೇಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತಸ್ಯ ಯೇ ರಶ್ಮಯಸ್ತೇ ಸುಕೃತೋಽಥ ಯತ್ಪರಂ ಭಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಸ ಸ್ವರ್ಗೋ ವಾ ಲೋಕಸ್ತದೇವಮಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸಮಾರುಹ್ಯಾಥೈತಾಂ ಗತಿಮೇತಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಗಚ್ಛತಿ ಪರಸ್ತಾತ್ತ್ವೇವಾರ್ವಾಙ್ಕ್ರಮೇತ ಯ ಇತೋಽನುಶಾಸನಂ ಚಿಕೀರ್ಷೇದ್ದ್ವಯಂ ತದ್ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಸ್ತಾದರ್ವಾಙ್ಕ್ರಮತೇ – ೧।೯।೩।೧೦
ತೇಽಪಸರಣತೋ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇ ದೇವಾ ಜಯನ್ತೋಽಜಯನ್ । ದಿವಮೇವಾಗ್ರೇಽಥೇದಮನ್ತರಿಕ್ಷಮಥೇತೋಽನಪಸರಣಾತ್ಸಪತ್ನಾನನುದನ್ತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದಪಸರಣತ ಏವಾಗ್ರೇ ಜಯಞ್ಜಯತಿ ದಿವಮೇವಾಗ್ರೇಽಥೇದಮನ್ತರಿಕ್ಷಮಥೇತೋಽನಪಸರಣಾತ್ಸಪತ್ನಾನ್ನುದತ ಇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದಸ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೧।೯।೩।[೧೧]

ತದು ತದ್ದಿವಿ ವಿಷ್ಣುರ್ವ್ಯಕ್ರಂಸ್ತ । ಜಾಗತೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ತತೋ ನಿರ್ಭಕ್ತೋ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ
ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮೋಽನ್ತರಿಕ್ಷೇ ವಿಷ್ಣುರ್ವ್ಯಕ್ರಂಸ್ತ ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ತತೋ ನಿರ್ಭಕ್ತೋ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ವಿಷ್ಣುರ್ವ್ಯಕ್ರಂಸ್ತ ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ತತೋ ನಿರ್ಭಕ್ತೋ ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮೋಽಸ್ಮಾದನ್ನಾದಸ್ಯೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮನ್ನಾದ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಸ್ಮಾದನ್ನಾದಸ್ಯೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾ ಇತಿ - ೧।೯।೩।[೧೨]

ಅಥ ಪ್ರಾಙ್ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ । ಪ್ರಾಚೀ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ದಿಕ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಙ್ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ - ೧।೯।೩।[೧೩]

ಸ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ । ಅಗನ್ಮ ಸ್ವರಿತಿ ದೇವಾ ವೈ ಸ್ವರಗನ್ಮ ದೇವಾನಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಭೂಮೇತಿ ಸಂ ದೇವೈರಭೂಮೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೧।೯।೩।[೧೪]

ಅಥ ಸೂರ್ಯಮುದೀಕ್ಷತೇ । ಸೈಷಾ ಗತಿರೇಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇತಾಂ ಗತಿಮೇತಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸೂರ್ಯಮುದೀಕ್ಷತೇ - ೧।೯।೩।[೧೫]

ಸ ಉದೀಕ್ಷತೇ । ಸ್ವಯಮ್ಭೂರಸಿ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ರಶ್ಮಿರಿತ್ಯೇಷ ವೈ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ರಶ್ಮಿರ್ಯತ್ಸೂರ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಯಮ್ಭೂರಸಿ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ರಶ್ಮಿರಿತಿ ವರ್ಚೋದಾ ಅಸಿ ವರ್ಚೋ ಮೇ ದೇಹೀತಿ ತ್ವೇವಾಹಂ ಬ್ರವೀಮೀತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಸ್ತದ್ಧ್ಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನೈಷ್ಟವ್ಯಂ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯುತೋ ಹ ಸ್ಮಾಹೌಪೋದಿತೇಯ ಏಷ ವಾವ ಮಹ್ಯಂ ಗಾ ದಾಸ್ಯತಿ ಗೋದಾ ಗಾ ಮೇ ದೇಹೀತ್ಯೇವಂ ಯಂ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯತೇ ಸೋಽಸ್ಮೈ ಕಾಮಃ ಸಮೃಧ್ಯತೇ - ೧।೯।೩।[೧೬]

ಅಥಾವರ್ತತೇ । ಸೂರ್ಯಸ್ಯಾವೃತಮನ್ವಾವರ್ತೇ ಇತಿ ತದೇತಾಂ ಗತಿಮೇತಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಗತ್ವೈತಸ್ಯೈವಾವೃತಮನ್ವಾವರ್ತತೇ - ೧।೯।೩।[೧೭]

ಅಥ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ದ್ವಯಂ ತದ್ಯಸ್ಮಾದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ಗೃಹಾ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಗೃಹಾ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದ್ಗೃಹೇಷ್ವೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಯಾವದ್ವೇವಾಸ್ಯೇಹ ಮಾನುಷಮಾಯುಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತದುಪತಿಷ್ಠತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ - ೧।೯।೩।[೧೮]

ಸ ಉಪತಿಷ್ಠತೇ । ಅಗ್ನೇ ಗೃಹಪತೇ ಸುಗೃಹಪತಿಸ್ತ್ವಯಾಗ್ನೇಽಹಂ ಗೃಹಪತಿನಾ ಭೂಯಾಸಂ ಸುಗೃಹಪತಿಸ್ತ್ವಂ ಮಯಾಗ್ನೇ ಗೃಹಪತಿನಾ ಭೂಯಾ ಇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತ್ಯಸ್ಥೂರಿ ನೌ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾನಿ ಸನ್ತ್ವಿತ್ಯನಾರ್ತ್ತಾನಿ ನೌ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾನಿ ಸನ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಶತಂ ಹಿಮಾ ಇತಿ ಶತಂ ವರ್ಷಾಣಿ ಜೀವ್ಯಾಸಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತದಪ್ಯೇತದ್ಬ್ರುವನ್ನಾದ್ರಿಯೇತಾಪಿ ಹಿ ಭೂಯಾಂಸಿ ಶತಾದ್ವರ್ಷೇಭ್ಯಃ ಪುರುಷೋ ಜೀವತಿ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತದ್ಬ್ರುವನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೧।೯।೩।[೧೯]

ಅಥಾವರ್ತತೇ । ಸೂರ್ಯಸ್ಯಾವೃತಮನ್ವಾವರ್ತ ಇತಿ ತದೇತಾಂ ಗತಿಮೇತಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಗತ್ವೈತಸ್ಯೈವಾವೃತಮನ್ವಾವರ್ತತೇ - ೧।೯।೩।[೨೦]

ಅಥ ಪುತ್ರಸ್ಯ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಇದಂ ಮೇಽಯಂ ವೀರ್ಯಂ ಪುತ್ರೋಽನುಸಂತನವದಿತಿ ಯದಿ ಪುತ್ರೋ ನ ಸ್ಯಾದಪ್ಯಾತ್ಮನ ಏವ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೧।೯।೩।[೨೧]

ಅಥಾಹವನೀಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಪ್ರಾಙ್ಮೇ ಯಜ್ಞೋಽನುಸಂತಿಷ್ಠಾತಾ ಇತಿ ತೂಷ್ಣೀಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ಅಥ ವ್ರತಂ ವಿಸೃಜತೇ । ಇದಮಹಂ ಯ ಏವಾಸ್ಮಿ ಸೋಽಸ್ಮೀತ್ಯಮಾನುಷ ಇವ ವಾ ಏತದ್ಭವತಿ ಯದ್ವ್ರತಮುಪೈತಿ ನ ಹಿ ತದವಕಲ್ಪತೇ ಯದ್ಬ್ರೂಯಾದಿದಮಹಂ ಸತ್ಯಾದನೃತಮುಪೈಮೀತಿ ತದು ಖಲು ಪುನರ್ಮಾನುಷೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಿದಮಹಂ ಯ ಏವಾಸ್ಮಿ ಸಾಽಸ್ಮೀತ್ಯೇವಂ ವ್ರತಂ ವಿಸೃಜೇತ - ೧।೯।೩।[೨೨]

##೨।೧।೧ ಅಥಾಗ್ನ್ಯಾಧಾನಮ್। ತತ್ರ ಸಮ್ಭಾರಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್

ಸ ಯದ್ವಾ ಇತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ಸಮ್ಭರತಿ । ತತ್ಸಮ್ಭಾರಾಣಾಂ ಸಮ್ಭಾರತ್ವಂ ಯತ್ರಯತ್ರಾಗ್ನೇರ್ನ್ಯಕ್ತಂ ತತಸ್ತತಃ ಸಮ್ಭರತಿ ತದ್ಯಶಸೇವ ತ್ವದೇವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಪಶುಭಿರಿವ ತ್ವನ್ಮಿಥುನೇನೇವ ತ್ವತ್ಸಮ್ಭರನ್ - ೨।೧।೧।[೧]

ಅಥೋಲ್ಲಿಖತಿ । ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅಭಿಷ್ಠಿತಂ ವಾಭಿಷ್ಠ್ಯೂತಂ ವಾ ತದೇವಾಸ್ಯಾ
ಏತದುದ್ಧನ್ತ್ಯಥ ಯಜ್ಞಿಯಾಯಾಮೇವ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಾಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉಲ್ಲಿಖತಿ - ೨।೧।೧।[೨]

ಅಥಾದ್ಭಿರಭ್ಯುಕ್ಷತಿ । ಏಷ ವಾ ಅಪಾಂ ಸಮ್ಭಾರೋ ಯದದ್ಭಿರಭ್ಯುಕ್ಷತಿ ತದ್ಯದಪಃ ಸಮ್ಭರತ್ಯನ್ನಂ ವಾ ಆಪೋಽನ್ನಂ ಹಿ ವಾ ಆಪಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದೇಮಂ ಲೋಕಮಾಪ ಆಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಥೇಹಾನ್ನಾದ್ಯಂ ಜಾಯತೇ ತದನ್ನಾದ್ಯೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ - ೨।೧।೧।[೩]

ಯೋಷಾ ವಾ ಆಪಃ । ವೃಷಾಗ್ನಿರ್ಮಿಥುನೇನೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರಜನನೇನ ಸಮರ್ಧಯತ್ಯದ್ಭಿರ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಮದ್ಭಿರೇವೈನಮೇತದಾಪ್ತ್ವಾಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಪಃ ಸಮ್ಭರತಿ - ೨।೧।೧।[೪]

ಅಥ ಹಿರಣ್ಯಂ ಸಮ್ಭರತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ಹ ವಾ ಅಪೋಽಭಿದಧ್ಯೌ ಮಿಥುನ್ಯಾಭಿಃ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ತಾಃ ಸಮ್ಬಭೂವ ತಾಸು ರೇತಃ ಪ್ರಾಸಿಞ್ಚತ್ತದ್ಧಿರಣ್ಯಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದೇತದಗ್ನಿಸಂಕಾಶಮಗ್ನೇರ್ಹಿ ರೇತಸ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಸು ವಿನ್ದನ್ತ್ಯಪ್ಸು ಹಿ ಪ್ರಾಸಿಞ್ಚತ್ತಸ್ಮಾದೇನೇನ ನ ಧಾವಯತಿ ನ ಕಿಂ ಚನ ಕರೋತ್ಯಥ ಯಶೋ ದೇವರೇತಸಂ ಹಿ ತದ್ಯಶಸೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಸರೇತಸಮೇವ ಕೃತ್ಸ್ನಮಗ್ನಿಮಾಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ಸಮ್ಭರತಿ - ೨।೧।೧।[೫]

ಅಥೋಷಾನ್ತ್ಸಮ್ಭರತಿ । ಅಸೌ ಹ ವೈ ದ್ಯೌರಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಏತಾನ್ಪಶೂನ್ಪ್ರದದೌ ತಸ್ಮಾತ್ಪಶವ್ಯಮೂಷರಮಿತ್ಯಾಹುಃ ಪಶವೋ ಹ್ಯೇವೈತೇ ಸಾಕ್ಷಾದೇವತತ್ಪಶುಭಿರೇವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ತೇಽಮುತ ಆಗತಾ ಅಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತಮನಯೋರ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋ ರಸಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ ತದನಯೋರೇವೈನಮೇತದ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋ ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತಸ್ಮಾದೂಷಾನ್ತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೨।೧।೧।[೬]

ಅಥಾಖುಕರೀಷಂ ಸಮ್ಭರತಿ । ಆಖವೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ರಸಂ ವಿದುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತೇಽಧೋಽಧ ಇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಚರನ್ತಃ ಪೀವಿಷ್ಠಾ ಅಸ್ಯೈ ಹಿ ರಸಂ ವಿದುಸ್ತೇ ಯತ್ರ ತೇಽಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ರಸಂ ವಿದುಸ್ತತ ಉತ್ಕಿರನ್ತಿ ತದಸ್ಯಾ ಏವೈನಮೇತತ್ಪೃಥಿವ್ಯೈ ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಖುಕರೀಷಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಪುರೀಷ್ಯ ಇತಿ ವೈ ತಮಾಹುರ್ಯಃ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಸಮಾನಂ ವೈ ಪುರೀಷಂ ಚ ಕರೀಷಂ ಚ ತದೇತಸ್ಯೈವಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದಾಖುಕರೀಷಂ ಸಮ್ಭರತಿ - ೨।೧।೧।[೭]

ಅಥ ಶರ್ಕರಾಃ ಸಮ್ಭರತಿ । ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ಸಾ ಹೇಯಮ್ಪೃಥಿವ್ಯಲೇಲಾಯದ್ಯಥಾ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮೇವಂ ತಾಂ ಹ ಸ್ಮ ವಾತಃ ಸಂವಹತಿ ಸೋಪೈವ ದೇವಾಞ್ಜಗಾಮೋಪಾಸುರಾನ್ತ್ಸಾ ಯತ್ರ ದೇವಾನುಪಜಗಾಮ - ೨।೧।೧।[೮]

ತದ್ಧೋಚುಃ । ಹನ್ತೇಮಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ದೃಂಹಾಮಹೈ ತಸ್ಯಾಂ ಧ್ರುವಾಯಾಮಶಿಥಿಲಾಯಾಮಗ್ನೀ
ಆದಧಾಮಹೈ ತತೋಽಸ್ಯೈ ಸಪತ್ನಾನ್ನಿರ್ಭಕ್ಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೨।೧।೧।[೯]

ತದ್ಯಥಾ ಶಙ್ಕುಭಿಶ್ಚರ್ಮ ವಿಹನ್ಯಾತ್ । ಏವಮಿಮಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಪರ್ಯಬೃಂಹನ್ತ ಸೇಯಂ
ಧ್ರುವಾಶಿಥಿಲಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತಸ್ಯಾಂ ಧ್ರುವಾಯಾಮಶಿಥಿಲಾಯಾಮಗ್ನೀ ಆದಧತ ತತೋಽಸ್ಯೈ
ಸಪತ್ನಾನ್ನಿರಭಜನ್ - ೨।೧।೧।[೧೦]

ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ । ಇಮಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಶರ್ಕರಾಭಿಃ ಪರಿಬೃಂಹತೇ ತಸ್ಯಾಂ
ಧ್ರುವಾಯಾಮಶಿಥಿಲಾಯಾಮಗ್ನೀ ಆಧತ್ತೇ ತತೋಽಸ್ಯೈ ಸಪತ್ನಾನ್ನಿರ್ಭಜತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛರ್ಕರಾಃ
ಸಮ್ಭರತಿ- ೨।೧।೧।[೧೧]

ತಾನ್ವಾ ಏತಾನ್ । ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಭಾರಾನ್ತ್ಸಮ್ಭರತಿ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುಃ ಪಞ್ಚರ್ತವಃ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ - ೨।೧।೧।[೧೨]

ತದಾಹುಃ । ಷಡೇವರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೇತಿ ನ್ಯೂನಮು ತರ್ಹಿ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ನ್ಯೂನಾದ್ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಚ್ಛ್ವಃಶ್ರೇಯಸಮುತ್ತರಾವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಯದ್ಯು ಷಡೇವರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೇತ್ಯಗ್ನಿರೇವೈತೇಷಾಂ ಷಷ್ಠಸ್ತಥೋ ಏವೈತದನ್ಯೂನಂ ಭವತಿ - ೨।೧।೧।[೧೩]

ತದಾಹುಃ । ನೈವೈಕಂ ಚನ ಸಮ್ಭಾರಂ ಸಮ್ಭರೇದಿತ್ಯಸ್ಯಾಂ ವಾ ಏತೇ ಸರ್ವೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮ್ಭವನ್ತಿ ಸ ಯದೇವಾಸ್ಯಾಮಾಧತ್ತೇ ತತ್ಸರ್ವಾನ್ಸಮ್ಭಾರಾನಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನೈವೈಕಂ ಚನ ಸಮ್ಭಾರಂ ಸಮ್ಭರೇದಿತಿ ತದು ಸಮೇವ ಭರೇದ್ಯದಹೈವಾಸ್ಯಾಮಾಧತ್ತೇ ತತ್ಸರ್ವಾನ್ತ್ಸಮ್ಭಾರಾನಾಪ್ನೋತಿ ಯದು ಸಮ್ಭಾರೈಃ ಸಮ್ಭೃತೈರ್ಭವತಿ ತದು ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸಮೇವ ಭರೇತ್ - ೨।೧।೧।[೧೪]##೨।೧।೨

ಕೃತ್ತಿಕಾಸ್ವಗ್ನೀ ಆದಧೀತ । ಏತಾ ವಾ ಅಗ್ನಿನಕ್ಷತ್ರಂ ಯತ್ಕೃತ್ತಿಕಾಸ್ತದ್ವೈ ಸಲೋಮ ಯೋಽಗ್ನಿನಕ್ಷತ್ರೇಽಗ್ನೀ ಆದಧಾತೈ ತಸ್ಮಾತ್ಕೃತ್ತಿಕಾಸ್ವಾದಧೀತ - ೨।೧।೨।[೧]

ಏಕಂ ದ್ವೇ ತ್ರೀಣಿ । ಚತ್ವಾರೀತಿ ವಾ ಅನ್ಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯಥೈತಾ ಏವ ಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಯತ್ಕೃತ್ತಿಕಾಸ್ತದ್ಭೂಮಾನಮೇವೈತದುಪೈತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕೃತ್ತಿಕಾಸ್ವಾದಧೀತ - ೨।೧।೨।[೨]

ಏತಾ ಹ ವೈ ಪ್ರಾಚ್ಯೈ ದಿಶೋ ನ ಚ್ಯವನ್ತೇ । ಸರ್ವಾಣಿ ಹ ವಾ ಅನ್ಯಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಪ್ರಾಚ್ಯೈ ದಿಶಶ್ಚ್ಯವನ್ತೇ ತತ್ಪ್ರಾಚ್ಯಾಮೇವಾಸ್ಯೈತದ್ದಿಶ್ಯಾಹಿತೌ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕೃತ್ತಿಕಾಸ್ವಾದಧೀತ - ೨।೧।೨।[೩]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾನ್ನ ಕೃತ್ತಿಕಾಸ್ವಾದಧೀತ । ಋಕ್ಷಾಣಾಂ ಹ ವಾ ಏತಾ ಅಗ್ರೇ ಪತ್ನ್ಯ ಆಸುಃ ಸಪ್ತರ್ಷೀನು ಹ ಸ್ಮ ವೈ ಪುರರ್ಕ್ಷಾ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ತಾ ಮಿಥುನೇನ ವ್ಯಾರ್ಧ್ಯನ್ತಾಮೀ ಹ್ಯುತ್ತರಾ ಹಿ ಸಪ್ತರ್ಷಯ ಉದ್ಯನ್ತಿ ಪುರ ಏತಾ ಅಶಮಿವ ವೈ ತದ್ಯೋ ಮಿಥುನೇನ ವ್ಯೃದ್ಧಃ ಸ ನೇನ್ಮಿಥುನೇನ ವ್ಯೃಧ್ಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಕೃತ್ತಿಕಾಸ್ವಾದಧೀತ - ೨।೧।೨।[೪]

ತದ್ವೈವ ದಧೀತ । ಅಗ್ನಿರ್ವಾ ಏತಾಸಾಂ ಮಿಥುನಮಗ್ನಿನೈತಾ ಮಿಥುನೇನ ಸಮೃದ್ಧಾಸ್ತಸ್ಮಾದೈವ ದಧೀತ - ೨।೧।೨।[೫]

ರೋಹಿಣ್ಯಾಮಗ್ನೀ ಆದಧೀತ । ರೋಹಿಣ್ಯಾಂ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಕಾಮೋಽಗ್ನೀ ಆದಧೇ ಸ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತ ತಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟಾ ಏಕರೂಪಾ ಉಪಸ್ತಬ್ಧಾಸ್ತಸ್ಥೂ ರೋಹಿಣ್ಯ ಇವೈವ ತದ್ವೈ ರೋಹಿಣ್ಯೈ
ರೋಹಿಣೀತ್ವಂ ಬಹುರ್ಹೈವ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ರೋಹಿಣ್ಯಾಮಾಧತ್ತೇ - ೨।೧।೨।[೬]

ರೋಹಿಣ್ಯಾಮು ಹ ವೈ ಪಶವಃ । ಅಗ್ನೀ ಆದಧಿರೇ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕಾಮಂ ರೋಹೇಮೇತಿ ತೇ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಕಾಮಮರೋಹನ್ಯಮು ಹೈವ ತತ್ಪಶವೋ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಕಾಮಮರೋಹಂಸ್ತಮು ಹೈವ ಪಶುಷು ಕಾಮಂ ರೋಹತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ರೋಹಿಣ್ಯಾಮಾಧತ್ತೇ - ೨।೧।೨।[೭]

ಮೃಗಶೀರ್ಷೇಽಗ್ನೀ ಆದಧೀತ । ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಶಿರೋ ಯನ್ಮೃಗಶೀರ್ಷಂ ಶ್ರೀರ್ವೈ ಶಿರಃ ಶ್ರೀರ್ಹಿ ವೈ ಶಿರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಽರ್ಧಸ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಭವತ್ಯಸಾವಮುಷ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಶಿರ ಇತ್ಯಾಹುಃ ಶ್ರಿಯಂ ಹ ಗಚ್ಛತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಮೃಗಶೀರ್ಷ ಆಧತ್ತೇ - ೨।೧।೨।[೮]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾನ್ನಾ ಮೃಗಶೀರ್ಷ ಆದಧೀತ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಾ ಏತಚ್ಛರೀರಂ ಯತ್ರ ವಾ ಏನಂ ತದಾವೇಧ್ಯಂಸ್ತದಿಷುಣಾ ತ್ರಿಕಾಣ್ಡೇನೇತ್ಯಾಹುಃ ಸ ಏತಚ್ಛರೀರಮಜಹಾದ್ವಾಸ್ತು ವೈ ಶರೀರಮಯಜ್ಞಿಯಂ ನಿರ್ವೀರ್ಯಂ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಮೃಗಶೀರ್ಷ ಆದಧೀತ - ೨।೧।೨।[೯]

ತದ್ವೈವ ದಧೀತ । ನ ವಾ ಏತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ವಾಸ್ತು ನಾಯಜ್ಞಿಯಂ ನ ಶರೀರಮಸ್ತಿ ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತೇಸ್ತಸ್ಮಾದೈವ ದಧೀತ ಪುನರ್ವಸ್ವೋಃ ಪುನರಾಧೇಯಮಾದಧೀತೇತಿ - ೨।೧।೨।[೧೦]

ಫಲ್ಗುನೀಷ್ವಗ್ನೀ ಆದಧೀತ । ಏತಾ ವಾ ಇನ್ದ್ರನಕ್ಷತ್ರಂ ಯತ್ಫಲ್ಗುನ್ಯೋಽಪ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿನಾಮ್ನ್ಯೋಽರ್ಜುನೋ ಹ ವೈ ನಾಮೇನ್ದ್ರೋ ಯದಸ್ಯ ಗುಹ್ಯಂ ನಾಮಾರ್ಜುನ್ಯೋ ವೈ ನಾಮೈತಾಸ್ತಾ ಏತತ್ಪರೋಽಕ್ಷಮಾಚಕ್ಷತೇ ಫಲ್ಗುನ್ಯ ಇತಿ ಕೋ ಹ್ಯೇತಸ್ಯಾರ್ಹತಿ ಗುಹ್ಯಂ ನಾಮ ಗ್ರಹೀತುಮಿನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನಸ್ತತ್ಸ್ವ ಏವೈತನ್ನಕ್ಷತ್ರೇಽಗ್ನೀ ಆಧತ್ತ ಇನ್ದ್ರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತೈತೇನೋಹಾಸ್ಯೈತತ್ಸೇನ್ದ್ರಮಗ್ನ್ಯೋಧೇಯಂ ಭವತಿ ಪೂರ್ವಯೋರಾದಧೀತ ಪುರಸ್ತಾತ್ಕ್ರತುರ್ಹೈವಾಸ್ಮೇ ಭವತ್ಯುತ್ತರಯೋರಾದಧೀತ ಶ್ವಃಶ್ರೇಯಸಂ ಹೈವಾಸ್ಮಾ ಉತ್ತರಾವದ್ಭವತಿ - ೨।೧।೨।[೧೧]

ಹಸ್ತೇಽಗ್ನೀಽಆದಧೀತ । ಯ ಇಚ್ಛೇತ್ಪ್ರ ಮೇ ದೀಯೇತೇತಿ ತದ್ವಾ ಅನುಷ್ಠ್ಯಾ ಯದ್ಧಸ್ತೇನ ಪ್ರದೀಯತೇ ಪ್ರ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ದೀಯತೇ - ೨।೧।೨।[೧೨]

ಚಿತ್ರಾಯಾಮಗ್ನೀ ಆದಧೀತ । ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತ ಉಭಯ ಏವಾಮುಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾರುರುಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರುರ್ದಿವಮೇವ ತತೋಽಸುರಾ ರೌಹಿಣಮಿತ್ಯಗ್ನಿಂ ಚಿಕ್ಯಿರೇಽನೇನಾಮುಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾರೋಕ್ಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೨।೧।೨।[೧೩]

ಇನ್ದ್ರೋ ಹ ವಾ ಈಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ । ಇಮಂ ಚೇದ್ವಾ ಇಮೇ ಚಿನ್ವತೇ ತತ ಏವ ನೋಽಭಿಭವನ್ತೀತಿ ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರುವಾಣ ಏಕೇಷ್ಟಕಾಂ ಪ್ರಬಧ್ಯೇಯಾಯ - ೨।೧।೨।[೧೪]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಹನ್ತಾಹಮಿಮಾಮಪ್ಯುಪದಧಾ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತಾಮುಪಾಧತ್ತ ತೇಷಾಮಲ್ಪಕಾದೇವಾಗ್ನಿರಸಂಚಿತ ಆಸ - ೨।೧।೨।[೧೫]

ಅಥ ಹೋವಾಚ । ಅನ್ವಾ ಅಹಂ ತಾಂ ದಾಸ್ಯೇ ಯಾ ಮಮೇಹೇತಿ ತಾಮಭಿಪದ್ಯಾ ಬಬರ್ಹ ತಸ್ಯಾಮಾವೃಢಾಯಾಮಗ್ನಿರ್ವ್ಯವಶಶಾದಾಗ್ನೇರ್ವ್ಯವಶಾದಮನ್ವಸುರಾ ವ್ಯವಶೇದುಃ ಸ ತಾ ಏವೇಷ್ಟಕಾ ವಜ್ರಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ಗ್ರೀವಾಃ ಪ್ರಚಿಚ್ಛೇದ - ೨।೧।೨।[೧೬]

ತೇ ಹ ದೇವಾಃ ಸಮೇತ್ಯೋಚುಃ । ಚಿತ್ರಂ ವಾ ಅಭೂಮ ಯ ಇಯತಃ ಸಪತ್ನಾನವಧಿಷ್ಮೇತಿ ತದ್ವೈ ಚಿತ್ರಾಯೈ ಚಿತ್ರಾತ್ವಂ ಚಿತ್ರಂ ಹ ಭವತಿ ಹನ್ತಿ ಸಪತ್ನಾನ್ಹನ್ತಿ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾಂಶ್ಚಿತ್ರಾಯಾಮಾಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದೇತತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯ ಏವ ನಕ್ಷತ್ರಮುಪೇರ್ತ್ಸೇಜ್ಜಿಘಾಂಸತೀವ ಹ್ಯೇಷ ಸಪತ್ನಾನ್ವೀವ ಜಿಗೀಷತೇ - ೨।೧।೨।[೧೭]

ನಾನಾ ಹ ವಾ ಏತಾನ್ಯಗ್ರೇ ಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯಾಸುಃ । ಯಥೈವಾಸೌ ಸೂರ್ಯ ಏವಂ ತೇಷಾಮೇಷ ಉದ್ಯನ್ನೇವ ವೀರ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಮಾದತ್ತ ತಸ್ಮಾದಾದಿತ್ಯೋ ನಾಮ ಯದೇಷಾಂ ವೀರ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಮಾದತ್ತ - ೨।೧।೨।[೧೮]

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ಯಾನಿ ವೈ ತಾನಿ ಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯಭೂವನ್ನ ವೈ ತಾನಿ ಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯಭೂವನ್ನಿತಿ ತದ್ವೈ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ನಕ್ಷತ್ರತ್ವಂ ತಸ್ಮಾದು ಸೂರ್ಯನಕ್ಷತ್ರ ಏವ ಸ್ಯಾದೇಷ ಹ್ಯೇಷಾಂ ವೀರ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಮಾದತ್ತ ಯದ್ಯು ನಕ್ಷತ್ರಕಾಮಃ ಸ್ಯಾದೇತದ್ವಾ ಅನಪರಾದ್ಧಂ ನಕ್ಷತ್ರಂ ಯತ್ಸೂರ್ಯಃ ಸ ಏತೇನೈವ ಪುಣ್ಯಾಹೇನ ಯದೇತೇಷಾಂ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ಕಾಮಯೇತ ತದುಪೇರ್ತ್ಸೇತ್ತಸ್ಮಾದು ಸೂರ್ಯನಕ್ಷತ್ರ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ - ೨।೧।೨।[೧೯]

##೨।೧।೩।

ವಸನ್ತೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ವರ್ಷಾಃ । ತೇ ದೇವಾ ಋತವಃ ಶರದ್ಧೇಮನ್ತಃ ಶಿಶಿರಸ್ತೇ ಪಿತರೋ ಯ ಏವಾಪೂರ್ಯತೇಽರ್ಧಮಾಸಃ ಸ ದೇವಾ ಯೋಽಪಕ್ಷೀಯತೇ ಸ ಪಿತರೋಽಹರೇವ ದೇವಾ ರಾತ್ರಿಃ ಪಿತರಃ ಪುನರಹ್ನಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೋ ದೇವಾ ಅಪರಾಹ್ಣಃ ಪಿತರಃ - ೨।೧।೩।[೧]

ತೇ ವಾ ಏತ ಋತವಃ । ದೇವಾಃ ಪಿತರಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ದೇವಾಃ ಪಿತರ ಇತಿ ಹ್ವಯತ್ಯಾ ಹಾಸ್ಯ
ದೇವಾ ದೇವಹೂಯಂ ಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಾ ಪಿತರಃ ಪಿತೃಹೂಯಮವನ್ತಿ ಹೈನಂ ದೇವಾ ದೇವಹೂಯೇಽವನ್ತಿ ಪಿತರಃ ಪಿತೃಹೂಯೇ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ದೇವಾಃ ಪಿತರ ಇತಿ ಹ್ವಯತಿ - ೨।೧।೩।[೨]

ಸ ಯತ್ರೋದಗಾವರ್ತತೇ । ದೇವೇಷು ತರ್ಹಿ ಭವತಿ ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಹ್ಯಭಿಗೋಪಾಯತ್ಯಥ ಯತ್ರ ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತತೇ ಪಿತೃಷು ತರ್ಹಿ ಭವತಿ ಪಿತೄಂಸ್ತರ್ಹ್ಯಭಿಗೋಪಾಯತಿ - ೨।೧।೩।[೩]

ಸ ಯತ್ರೋದಗಾವರ್ತತೇ । ತರ್ಹ್ಯಗ್ನೀ ಆದಧೀತಾಪಹತಪಾಪ್ಮಾನೋ ದೇವಾ ಅಪ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತೇಽಮೃತಾ ದೇವಾ ನಾಮೃತತ್ವಸ್ಯಾಶಾಸ್ತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ಯಸ್ತರ್ಹ್ಯಾಧತ್ತೇಽಥ ಯತ್ರ ದಕ್ಷಿಣಾವರ್ತತೇ ಯಸ್ತರ್ಹ್ಯಾಧತ್ತೇಽನಪಹತಪಾಪ್ಮಾನಃ ಪಿತರೋ ನ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ ಮರ್ತ್ಯಾಃ ಪಿತರಃ ಪುರಾ ಹಾಯುಷೋ ಮ್ರಿಯತೇ ಯಸ್ತರ್ಹ್ಯಾಧತ್ತೇ - ೨।೧।೩।[೪]

ಬ್ರಹ್ಮೈವ ವಸನ್ತಃ । ಕ್ಷತ್ರಂ ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ವಿಡೇವ ವರ್ಷಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಸನ್ತ ಆದಧೀತ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ವಸನ್ತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಗ್ರೀಷ್ಮ ಆದಧೀತ ಕ್ಷತ್ರಂ ಹಿ ಗ್ರೀಷ್ಮಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶ್ಯೋ ವರ್ಷಾಸ್ವಾದಧೀತ ವಿಡ್ಢಿ ವರ್ಷಾಃ - ೨।೧।೩।[೫]

ಸ ಯಃ ಕಾಮಯೇತ । ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ವಸನ್ತೇ ಸ ಆದಧೀತ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ವಸನ್ತೋ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಹೈವ ಭವತಿ - ೨।೧।೩।[೬]

ಅಥ ಯಃ ಕಾಮಯೇತ । ಕ್ಷತ್ರಂ ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಸ ಆದಧೀತ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಗ್ರೀಷ್ಮಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಹೈವ ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ಭವತಿ - ೨।೧।೩।[೭]

ಅಥ ಯಃ ಕಾಮಯೇತ । ಬಹುಃ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿಃ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ವರ್ಷಾಸು ಸ ಆದಧೀತ ವಿಡ್ವೈ ವರ್ಷಾ ಅನ್ನಂ ವಿಶೋ ಬಹುರ್ಹೈವ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ವರ್ಷಾಸ್ವಾಧತ್ತೇ - ೨।೧।೩।[೮]

ತೇ ವಾ ಏತ ಋತವಃ । ಉಭಯ ಏವಾಪಹತಪಾಪ್ಮಾನಃ ಸೂರ್ಯ ಏವೈಷಾಂ ಪಾಪ್ಮನೋಽಪಹನ್ತೋದ್ಯನ್ನೇವೈಷಾಮುಭಯೇಷಾಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದೈವೈನಂ ಕದಾ ಚ ಯಜ್ಞ ಉಪನಮೇದಥಾಗ್ನೀ ಆದಧೀತ ನ ಶ್ವಃಶ್ವಮುಪಾಸೀತ ಕೋ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ಶ್ವೋ ವೇದ - ೨।೧।೩।[೯]##೨।೧।೪।

ಯದಹರಸ್ಯ ಶ್ವೋಽಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಂ ಸ್ಯಾತ್ । ದಿವೈವಾಶ್ನೀಯಾನ್ಮನೋ ಹ ವೈ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯಾಜಾನನ್ತಿ ತೇಽಸ್ಯೈತಚ್ಛ್ವೋಽಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಂ ವಿದುಸ್ತೇಽಸ್ಯ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಗೃಹಾನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ತೇಽಸ್ಯ ಗೃಹೇಷೂಪವಸನ್ತಿ ಸ ಉಪವಸಥಃ - ೨।೧।೪।[೧]

ತನ್ನ್ವೇವಾನವಕೢಪ್ತಂ ಯೋ ಮನುಷ್ಯೇಷ್ವನಶ್ನತ್ಸು ಪೂರ್ವೋಽಶ್ನೀಯಾದಥ ಕಿಮು ಯೋ ದೇವೇಷ್ವನಶ್ನತ್ಸು ಪೂರ್ವೋಽಶ್ನೀಯಾತ್ತಸ್ಮಾದು ದಿವೈವಾಶ್ನೀಯಾತ್ತದ್ವಪಿ ಕಾಮಮೇವ ನಕ್ತಮಶ್ನೀಯಾನ್ನೋ ಹ್ಯನಾಹಿತಾಗ್ನೇರ್ವ್ರತಚರ್ಯಾಸ್ತಿ ಮಾನುಷೋ ಹ್ಯೇವೈಷ ತಾವದ್ಭವತಿ ಯಾವದನಾಹಿತಾಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಪಿ ಕಾಮಮೇವ ನಕ್ತಮಶ್ನೀಯಾತ್ - ೨।೧।೪।[೨]

ತದ್ಧೈಕೇಽಜಮುಪಬಧ್ನನ್ತಿ । ಆಗ್ನೇಯೋಽಜೋಽಗ್ನೇರೇವ ಸರ್ವತ್ವಾಯೇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ಯಸ್ಯಾಜಃ ಸ್ಯಾದಗ್ನೀಧ ಏವೈನಂ ಪ್ರಾತರ್ದದ್ಯಾತ್ತೇನೈವ ತಂ ಕಾಮಮಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾದು ತನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೨।೧।೪।[೩]

ಅಥ ಚಾತುಷ್ಪ್ರಾಶ್ಯಮೋದನಂ ಪಚನ್ತಿ । ಛನ್ದಾಂಸ್ಯನೇನ ಪ್ರೀಣೀಮ ಇತಿ ಯಥಾ ಯೇನ ವಾಹನೇನ ಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ತತ್ಸುಹಿತಂ ಕರ್ತವೈ ಬ್ರೂಯಾದೇವಮೇತದಿತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ವಾ ಅಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಕುಲೇ ವಸನ್ತ್ಯೃತ್ವಿಜಶ್ಚಾನೃತ್ವಿಜಶ್ಚ ತೇನೈವ ತಂ ಕಾಮಮಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾದು ತನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೨।೧।೪।[೪]

ತಸ್ಯ ಸರ್ಪಿರಾಸೇಚನಂ ಕೃತ್ವಾ । ಸರ್ಪಿರಾಸಿಚ್ಯಾಶ್ವತ್ಥೀಸ್ತಿಸ್ರಃ ಸಮಿಧೋ ಘೃತೇನಾನ್ವಜ್ಯ ಸಮಿದ್ವತೀಭಿರ್ಘೃತವತೀಭಿರ್ಋಗ್ಭಿರಭ್ಯಾದಧತಿ ಶಮೀಗರ್ಭಮೇತದಾಪ್ನುಮ ಇತಿ ವದನ್ತಃ ಸ ಯಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸಂವತ್ಸರಮಭ್ಯಾದಧ್ಯಾತ್ಸ ಹ ತಂ ಕಾಮಮಾಪ್ನುಯಾತ್ತಸ್ಮಾದು
ತನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೨।೧।೪।[೫]

ತದು ಹೋವಾಚ ಭಾಲ್ಲವೇಯಃ । ಯಥಾ ವಾ ಅನ್ಯತ್ಕರಿಷ್ಯನ್ತ್ಸೋಽನ್ಯತ್ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾನ್ಯದ್ವದಿಷ್ಯನ್ತ್ಸೋಽನ್ಯದ್ವದೇದ್ಯಥಾನ್ಯೇನ ಪಥೈಷ್ಯನ್ತ್ಸೋಽನ್ಯೇನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯೇತೈವಂ ತದ್ಯ ಏತಂ ಚಾತುಷ್ಪ್ರಾಶ್ಯಮೋದನಂ ಪಚೇದಪರಾದ್ಧಿರೇವ ಸೇತಿ ನ ಹಿ ತದವಕಲ್ಪತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನಾವೃಚಾ ವಾ ಸಾಮ್ನಾ ವಾ ಯಜುಷಾ ವಾ ಸಮಿಧಂ ವಾಭ್ಯಾದಧ್ಯಾದಾಹುತಿಂ ವಾ ಜುಹುಯಾದ್ಯತ್ತಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ವಾ ಹರೇಯುರನು ವಾ ಗಮಯೇಯುರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ವಾ ಹ್ಯೇನಂ ಹರನ್ತ್ಯನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯನು ವಾ ಗಮಯನ್ತಿ - ೨।೧।೪।[೬]

ಅಥ ಜಾಗ್ರತಿ ದೇವಾಃ । ತದ್ದೇವಾನೇವೈತದುಪಾವರ್ತತೇ ಸ ಸದೇವತರಃ ಶ್ರಾನ್ತತರಸ್ತಪಸ್ವಿತರೋಽಗ್ನೀ ಆಧತ್ತೇ ತದ್ವಪಿ ಕಾಮಮೇವ ಸ್ವಪ್ಯಾನ್ನೋ ಹ್ಯನಾಹಿತಾಗ್ನೇರ್ವ್ರತಚರ್ಯಾಸ್ತಿ ಮಾನುಷೋ ಹ್ಯೇವೈಷ ತಾವದ್ಭವತಿ ಯಾವದನಾಹಿತಾಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಪಿ ಕಾಮಮೇವ ಸ್ವಪ್ಯಾತ್ - ೨।೧।೪।[೭]

ತದ್ಧೈಕೇಽನುದಿತೇ ಮಥಿತ್ವಾ । ತಮುದಿತೇ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುದ್ಧರನ್ತಿ ತದು ತದುಭೇ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಪರಿಗೃಹ್ಣೀಮಃ ಪ್ರಾಣೋದಾನಯೋರ್ಮನಸಶ್ಚ ವಾಚಶ್ಚ ಪರ್ಯಾಪ್ತ್ಯಾ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದುಭೌ ಹೈವಾಸ್ಯ ತಥಾನುದಿತ ಆಹಿತೌ ಭವತೋಽನುದಿತೇ ಹಿ ಮಥಿತ್ವಾ ತಮುದಿತೇ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುದ್ಧರನ್ತಿ ಸ ಯ ಉದಿತ ಆಹವನೀಯಂ ಮನ್ಥೇತ್ಸ ಹ ತತ್ಪರ್ಯಾಪ್ನುಯಾತ್ - ೨।೧।೪।[೮]

ಅಹರ್ವೈ ದೇವಾಃ । ಅನಪಹತಪಾಪ್ಮಾನಃ ಪಿತರೋ ನ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ ಮರ್ತ್ಯಾಃ ಪಿತರಃ ಪುರಾ ಹಾಯುಷೋ ಮ್ರಿಯತೇ ಯೋಽನುದಿತೇ ಮನ್ಥತ್ಯಪಹತಪಾಪ್ಮಾನೋ ದೇವಾ ಅಪ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತೇಽಮೃತಾ ದೇವಾ ನಾಮೃತತ್ವಸ್ಯಾಶಾಸ್ತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ಶ್ರೀರ್ದೇವಾಃ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯಶೋ ದೇವಾ ಯಶೋ ಹ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನುದಿತೇ ಮನ್ಥತಿ - ೨।೧।೪।[೯]

ತದಾಹುಃ । ಯನ್ನರ್ಚಾ ನ ಸಾಮ್ನಾ ನ ಯಜುಷಾಗ್ನಿರಾಧೀಯತೇಽಥ ಕೇನಾಧೀಯತ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಹೈವೈಷ ಬ್ರಹ್ಮಣಾಧೀಯತೇ ವಾಗ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಯೈ ವಾಚಃ ಸತ್ಯಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮ ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಸತ್ಯಮೇವ ವ್ಯಾಹೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ ತದಸ್ಯ ಸತ್ಯೇನೈವಾಧೀಯತೇ - ೨।೧।೪।[೧೦]

ಭೂರಿತಿ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಇಮಾಮಜನಯತ ಭುವ ಇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸ್ವರಿತಿ ದಿವಮೇತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯಾವದಿಮೇ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ವೇಣೈವಾಧೀಯತೇ - ೨।೧।೪।[೧೧]

ಭೂರಿತಿ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಬ್ರಹ್ಮಾಜನಯತ ಭುವ ಇತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸ್ವರಿತಿ ವಿಶಮೇತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯಾವದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಟ್ಸರ್ವೇಣೈವಾಧಿಯತೇ - ೨।೧।೪।[೧೨]

ಭೂರಿತಿ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಆತ್ಮಾನಮಜನಯತ ಭುವ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಂ ಸ್ವರಿತಿ ಪಶೂನೇತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವ ಯಾವದಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜಾ ಪಶವಃ ಸರ್ವೇಣೈವಾಧೀಯತೇ - ೨।೧।೪।[೧೩]

ಸ ವೈ ಭೂರ್ಭುವ ಇತಿ । ಏತಾವತೈವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮಾದಧಾತ್ಯಥ ಯತ್ಸರ್ವೈರಾದಧ್ಯಾತ್ಕೇನಾಹವನೀಯಮಾದಧ್ಯಾದ್ದ್ವೇ ಅಕ್ಷರೇ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ ತೇನೋ ಏತಾನ್ಯಯಾತಯಾಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರಾಹವನೀಯಮಾದಧಾತಿ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿ ತಾನ್ಯಷ್ಟಾವಕ್ಷರಾಣಿ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇಽಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರಮಗ್ನೇಶ್ಛನ್ದಃ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತಚ್ಛನ್ದಸಾಧತ್ತೇ - ೨।೧।೪।[೧೪]

ದೇವಾನ್ಹ ವಾ ಅಗ್ನೀಽಆಧಾಸ್ಯಮಾನಾನ್ । ತಾನಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ರರಕ್ಷುರ್ನಾಗ್ನಿರ್ಜನಿಷ್ಯತೇ ನಾಗ್ನೀ
ಆಧಾಸ್ಯಧ್ವ ಇತಿ ತದ್ಯದರಕ್ಷಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ - ೨।೧।೪।[೧೫]

ತತೋ ದೇವಾ ಏತಂ ವಜ್ರಂ ದದೃಶುಃ । ಯದಶ್ವಂ ತಂ ಪುರಸ್ತಾದುದಶ್ರಯಂಸ್ತಸ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ನಿವಾತೇಽಗ್ನಿರಜಾಯತ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರಾಗ್ನಿಂ ಮನ್ಥಿಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ತದಶ್ವಮಾನೇತವೈ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸ ಪೂರ್ವೇಣೋಪತಿಷ್ಠತೇ ವಜ್ರಮೇವೈತದುಚ್ಛ್ರಯತಿ ತಸ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ನಿವಾತೇಽಗ್ನಿರ್ಜಾಯತೇ - ೨।೧।೪।[೧೬]

ಸ ವೈ ಪೂರ್ವವಾಟ್ಸ್ಯಾತ್ । ಸ ಹ್ಯಪರಿಮಿತಂ ವೀರ್ಯಮಭಿವರ್ಧತೇ ಯದಿ ಪೂರ್ವವಾಹಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಯ ಏವ ಕಶ್ಚಾಶ್ವಃ ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ಯಶ್ವಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪ್ಯನಡ್ವಾನೇವ ಸ್ಯಾದೇಷ ಹ್ಯೇವಾನಡುಹೋ ಬನ್ಧುಃ - ೨।೧।೪।[೧೭]

ತಂ ಯತ್ರ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಹರನ್ತಿ । ತತ್ಪುರಸ್ತಾದಶ್ವಂ ನಯನ್ತಿ ತತ್ಪುರಸ್ತಾದೇವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಘ್ನನ್ನೇತ್ಯಥಾಭಯೇನಾನಾಷ್ಟ್ರೇಣ ಹರನ್ತಿ - ೨।೧।೪।[೧೮]

ತಂ ವೈ ತಥೈವ ಹರೇಯುಃ । ಯಥೈನಮೇಷ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙುಪಾಚರೇದೇಷ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯದಗ್ನಿಃ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಹೈವೈನಂ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಯಜ್ಞ ಉಪನಮತ್ಯಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಾಙ್ ಭವತಿ ಪರಾಙು ಹೈವಾಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಸ ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರಾನುವ್ಯಾಹರೇತ್ಪರಾಙ್ಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೋಽಭೂದಿತೀಶ್ವರೋ ಹ ಯತ್ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೨।೧।೪।[೧೯]

ಏಷ ಉ ವೈ ಪ್ರಾಣಃ । ತಂ ವೈ ತಥೈವ ಹರೇಯುರ್ಯಥೈನಮೇಷ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙುಪಾಚರೇತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಹೈವೈನಂ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರವಿಶತ್ಯಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಾಙ್ಭವತಿ ಪರಾಙು ಹೈವಾಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಭವತಿ ಸ ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರಾನುವ್ಯಾಹರೇತ್ಪರಾಙ್ಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋಽಭೂದಿತೀಶ್ವರೋ ಹ ಯತ್ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೨।೧।೪।[೨೦]

ಅಯಂ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ । ತಂ ವೈ ತಥೈವ ಹರೇಯುರ್ಯಥೈನಮೇಷ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙುಪಾಚರೇತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಹೈವೈನಂ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ತಂ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಯಜ್ಞ ಉಪನಮತ್ಯಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಾಙ್ಭವತಿ ಪರಾಙು ಹೈವಾಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಸ ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರಾನುವ್ಯಾಹರೇತ್ಪರಾಙ್ಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೋಽಭೂದಿತೀಶ್ವರೋ ಹ ಯತ್ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೨।೧।೪।[೨೧]

ಏಷ ಉ ವೈ ಪ್ರಾಣಃ । ತೇ ವೈ ತಥೈವ ಹರೇಯುರ್ಯಥೈನಮೇಷ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙುಪಾಚರೇತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಹೈವೈನಂ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರವಿಶತ್ಯಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಪರಾಙ್ಭವತಿ ಪರಾಙು ಹೈವಾಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಭವತಿ ಸ ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರಾನುವ್ಯಾಹರೇತ್ಪರಾಙ್ಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋಽಭೂದಿತೀಶ್ವರೋ ಹ ಯತ್ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದು ತಥೈವ ಹರೇಯುಃ - ೨।೧।೪।[೨೨]

ಅಥಾಶ್ವಮಾಕ್ರಮಯತಿ । ತಮಾಕ್ರಮಯ್ಯ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುನ್ನಯತಿ ತಂ ಪುನರಾವರ್ತಯತಿ ತಮುದಞ್ಚಂ ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಅಶ್ವೋ ನೇದಸ್ಮಾದಿದಂ ಪರಾಗ್ವೀರ್ಯಮಸದಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುನರಾವರ್ತಯತಿ - ೨।೧।೪।[೨೩]

ತಮಶ್ವಸ್ಯ ಪದ ಆಧತ್ತೇ । ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಅಶ್ವೋ ವೀರ್ಯ ಏವೈನಮೇತದಾಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಸ್ಯ ಪದ ಆಧತ್ತೇ - ೨।೧।೪।[೨೪]

ಸ ವೈ ತೂಷ್ಣೀಮೇವಾಗ್ರ ಉಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಅಥೋದ್ಯಚ್ಛತ್ಯಥೋಪಸ್ಪೃಶತಿ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತ್ಯೇವ ತೃತೀಯೇನಾದಧಾತಿ ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾಸ್ತದಿಮಾನೇವೈತಲ್ಲೋಕಾನಾಪ್ನೋತ್ಯೇತನ್ನ್ವೇಕಮ್ - ೨।೧।೪।[೨೫]

ಅಥೇದಂ ದ್ವಿತೀಯಮ್ । ತೂಷ್ಣೀಮೇವಾಗ್ರ ಉಪಸ್ಪೃಶತ್ಯಥೋದ್ಯಚ್ಛತಿ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತ್ಯೇವ ದ್ವಿತೀಯೇನಾದಧಾತಿ ಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯಾಮಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಭಾರಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ ನೈನಂ ಶಕ್ನೋತ್ಯುದ್ಯನ್ತುಂ ಸಂ ಹೈನಂ ಶೃಣಾತಿ - ೨।೧।೪।[೨೬]

ಸ ಯತ್ತೂಷ್ಣೀಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ । ತದಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಸೋಽಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಆಧತ್ತೇ ತಥಾ ನ ವ್ಯಥತೇ ತದು ಹೈತತ್ಪಶ್ಚೇವ ದಧ್ರಿರ ಆಸುರಿಃ ಪಾಞ್ಚಿರ್ಮಾಧುಕಿಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅನ್ಯದಿಯಸಿತಮಿವ ಪ್ರಥಮೇನೈವೋದ್ಯತ್ಯಾದಧ್ಯಾದ್ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿ ತದೇವಾನಿಯಸಿತಮಿತ್ಯತೋ ಯತಮಥಾ ಕಾಮಯೇತ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೨।೧।೪।[೨೭]

ಅಥ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪರೀತ್ಯ । ಪೂರ್ವಾರ್ಧಮುಲ್ಮುಕಾನಾಮಭಿಪದ್ಯ ಜಪತಿ ದ್ಯೌರಿವ ಭೂಮ್ನಾ ಪೃಥಿವೀವ ವರಿಮ್ಣೇತಿ ಯಥಾಸೌ ದ್ಯೌರ್ಬಹ್ವೀ ನಕ್ಷತ್ರೈರೇವಮ್ಬಹುರ್ಭೂಯಾಸಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹ ದ್ಯೌರಿವ ಭೂಮ್ನೇತಿ ಪೃಥಿವೀವ ವರಿಮ್ಣೇತಿ ಯಥೇಯಮ್ಪೃಥಿವ್ಯುರ್ವ್ಯೇವಮುರುರ್ಭೂಯಾಸಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಸ್ಯಾಸ್ತೇ ಪೃಥಿವಿ ದೇವಯಜನಿ ಪೃಷ್ಠ ಇತ್ಯಸ್ಯೈ ಹ್ಯೇನಂ ಪೃಷ್ಠ ಆಧತ್ತೇಽಗ್ನಿಮನ್ನಾದಮನ್ನಾದ್ಯಾಯಾದಧ ಇತ್ಯನ್ನಾದೋಽಗ್ನಿರನ್ನಾದೋ ಭೂಯಾಸಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸೈಷಾಶೀರೇವ ಸ ಯದಿ ಕಾಮಯೇತ ಜಪೇದೇತದ್ಯದ್ಯು ಕಾಮಯೇತಾಪಿ ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೨।೧।೪।[೨೮]

ಅಥ ಸರ್ಪರಾಜ್ಞ್ಯಾ ಋಗ್ಭಿರುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಆಯಂ ಗೌಃ ಪೃಶ್ನಿರಕ್ರಮೀದಸದನ್ಮಾತರಂ ಪುರಃಪಿತರಂ ಚ ಪ್ರಯನ್ತ್ಸ್ವಃ ಅನ್ತಶ್ಚರತಿ ರೋಚನಾಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾದಪಾನತೀ ವ್ಯಖ್ಯನ್ಮಹಿಷೋ ದಿವಮ್ತ್ರಿಂಶದ್ಧಾಮ ವಿರಾಜತಿ ವಾಕ್ಪತಙ್ಗಾಯ ಧೀಯತೇ ಪ್ರತಿ ವಸ್ತೋರಹ ದ್ಯುಭಿರಿತಿ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ ಸಮ್ಭಾರೈರ್ವಾ ನಕ್ಷತ್ರೈರ್ವರ್ತುಭಿರ್ವಾಧಾನೇನ ವಾನಾಪ್ತಂ ಭವತಿ ತದೇವಾಸ್ಯೈತೇನ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ಪರಾಜ್ಞ್ಯಾ ಋಗ್ಭಿರುಪತಿಷ್ಠತೇ - ೨।೧।೪।[೨೯]

ತದಾಹುಃ । ನ ಸರ್ಪರಾಜ್ಞ್ಯಾ ಋಗ್ಭಿರುಪತಿಷ್ಠೇತೇತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ಸರ್ಪರಾಜ್ಞೀ ಸ ಯದೇವಾಸ್ಯಾಮಾಧತ್ತೇ ತತ್ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸರ್ಪರಾಜ್ಞ್ಯಾ ಋಗ್ಭಿರುಪತಿಷ್ಠೇತೇತಿ - ೨।೧।೪।[೩೦]##೨।೨।೧।

ಉದ್ಧೃತ್ಯಾಹವನೀಯಂ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ । ತದ್ಯತ್ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತ್ಯನ್ನಾದಂ ವಾ ಏತಮಾತ್ಮನೋ ಜನಯತೇ ಯದಗ್ನಿಂ ತಸ್ಮಾ ಏತದನ್ನಾದ್ಯಮಪಿದಧಾತಿ ಯಥಾ ಕುಮಾರಾಯ ವಾಜಾತಾಯ ವತ್ಸಾಯ ವಾ ಸ್ತನಮಪಿದಧ್ಯಾದೇವಮಸ್ಮಾ ಏತದನ್ನಾದ್ಯಮಪಿ ದಧಾತಿ - ೨।೨।೧।[೧]

ಸ ಏತೇನಾನ್ನೇನ ಶಾನ್ತಃ । ಉತ್ತರಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ಶ್ರಪ್ಯಮಾಣಾನ್ಯುಪರಮತಿ ಶಶ್ವದ್ಧ ವಾ ಅಧ್ವರ್ಯುಂ ವಾ ಯಜಮಾನಂ ವಾ ಪ್ರದಹೇತ್ತೌ ಹ್ಯಸ್ಯ ನೇದಿಷ್ಠಂ ಚರತೋ ಯದಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಮಾಹುತಿಂ ನ ಜುಹುಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ - ೨।೨।೧।[೨]

ತಾಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಾಂ ಜುಹೋತಿ । ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತಚ್ಛಮಯತಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ಜುಹೋತ್ಯನಿರುಕ್ತೋ ವೈ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತಚ್ಛಮಯತಿ - ೨।೨।೧।[೩]

ಯಾಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಪ್ರಥಮಾಮಾಹುತಿಮಜುಹೋತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ವೈ ತಾಮಜುಹೋತ್ಸೋ ಸ್ವಿದೇಷಾ ನಿದಾನೇನ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಯಾಂ ವರಂ ದದಾತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ವರಃ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತಚ್ಛಮಯತಿ - ೨।೨।೧।[೪]

ತದಾಹುಃ । ಏತಾಮೇವಾಹುತಿಂ ಹುತ್ವಾಥೋತ್ತರಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ನಾದ್ರಿಯೇತೈತಯೈವ ತಂ ಕಾಮಮಾಪ್ನೋತಿ ಯಮಭಿಕಾಮಮುತ್ತರಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತೀತಿ - ೨।೨।೧।[೫]

ಸ ವಾ ಅಗ್ನಯೇ ಪವಮಾನಾಯ ನಿರ್ವಪತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಪವಮಾನಃ ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತದ್ವೇತಯೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ದಧಾತ್ಯನ್ನಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣೋಽನ್ನಮೇಷಾಹುತಿಃ - ೨।೨।೧।[೬]

ಅಥಾಗ್ನಯೇ ಪಾವಕಾಯ ನಿರ್ವಪತಿ । ಅನ್ನಂ ವೈ ಪಾವಕಮನ್ನಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತದ್ವೇತಯೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ದಧಾತ್ಯೇಷಾ ಹ್ಯೇವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮನ್ನಮಾಹುತಿಃ - ೨।೨।೧।[೭]

ಅಥಾಗ್ನಯೇ ಶುಚಯೇ ನಿರ್ವಪತಿ । ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಶುಚಿ ಯದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈತದುಜ್ಜ್ವಲತ್ಯೇತದಸ್ಯ ವೀರ್ಯಂ ಶುಚಿ ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತದ್ವೇತಯೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ದಧಾತಿ ಯದಾ ಹ್ಯೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತ್ಯಥಾಸ್ಯೈತದ್ವೀರ್ಯಂ ಶುಚ್ಯುಜ್ಜ್ವಲತಿ - ೨।೨।೧।[೮]

ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ । ಏತಾಮೇವಾಹುತಿಂ ಹುತ್ವಾಥೋತ್ತರಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ನಾದ್ರಿಯೇತೈತಯೈವ ತಂ ಕಾಮಮಾಪ್ನೋತಿ ಯಮಭಿಕಾಮಮುತ್ತರಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತೀತಿ ತದು ನಿರ್ವಪೇದೇವೋತ್ತರಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ಪರೋಽಕ್ಷಮಿವ ವಾ ಏತದ್ಯದದಸ್ತದಿದಮಿತೀವ - ೨।೨।೧।[೯]

ಸ ಯದಗ್ನಯೇ ಪವಮಾನಾಯ ನಿರ್ವಪತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಪವಮಾನೋ ಯದಾ ವೈ ಜಾಯತೇಽಥ ಪ್ರಾಣೋಽಥ ಯಾವನ್ನ ಜಾಯತೇ ಮಾತುರ್ವೈವ ತಾವತ್ಪ್ರಾಣಮನು ಪ್ರಾಣಿತಿ ಯಥಾ ವಾ ತಜ್ಜಾತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ - ೨।೨।೧।[೧೦]

ಅಥ ಯದಗ್ನಯೇ ಪಾವಕಾಯ ನಿರ್ವಪತಿ । ಅನ್ನಂ ವೈ ಪಾವಕಂ ತಜ್ಜಾತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೨।೨।೧।[೧೧]

ಅಥ ಯದಗ್ನಯೇ ಶುಚಯೇ ನಿರ್ವಪತಿ । ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಶುಚಿ ಯದಾ ವಾ ಅನ್ನೇನ ವರ್ಧತೇಽಥ ವೀರ್ಯಂ ತದನ್ನೇನೈವೈನಮೇತದ್ವರ್ಧಯಿತ್ವಾಥಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ವೀರ್ಯಂ ಶುಚಿ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯೇ ಶುಚಯೇ - ೨।೨।೧।[೧೨]

ತದ್ವೇತದೇವ ಸದ್ವಿಪರ್ಯಸ್ತಮಿವ । ಅಗ್ನಿರ್ಹ ಯತ್ರ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯಾನಭ್ಯುಪಾವವರ್ತ ತದ್ಧೇಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಮೈವ ಸರ್ವೇಣೈವಾತ್ಮನಾ ಮನುಷ್ಯಾನಭ್ಯುಪಾವೃತಮಿತಿ - ೨।೨।೧।[೧೩]

ಸ ಏತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನೂರೇಷು ಲೋಕೇಷು ವಿನ್ಯಧತ್ತ । ಯದಸ್ಯ ಪವಮಾನಂ ರೂಪಮಾಸೀತ್ತದಸ್ಯಾಮ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ನ್ಯಧತ್ತಾಥ ಯತ್ಪಾವಕಂ ತದನ್ತರಿಕ್ಷೇಽಥ ಯಚ್ಛುಚಿ ತದ್ದಿವಿ ತದ್ವಾ ಋಷಯಃ ಪ್ರತಿಬುಬುಧಿರೇ ಯ ಉ ತರ್ಹ್ಯೃಷಯ ಆಸುರಸರ್ವೇಣ ವೈ ನ ಆತ್ಮನಾಗ್ನಿರಭ್ಯುಪಾವೃತದಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರವಪನ್ - ೨।೨।೧।[೧೪]

ಸ ಯದಗ್ನಯೇ ಪವಮಾನಾಯ ನಿರ್ವಪತಿ । ಯದೇವಾಸ್ಯಾಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ರೂಪಂ ತದೇವಾಸ್ಯೈತೇನಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯದಗ್ನಯೇ ಪಾವಕಾಯ ನಿರ್ವಪತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯಾನ್ತರಿಕ್ಷೇ ರೂಪಂ ತದೇವಾಸ್ಯೈತೇನಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯದಗ್ನಯೇ ಶುಚಯೇ ನಿರ್ವಪತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯ ದಿವಿ ರೂಪಂ ತದೇವಾಸ್ಯೈತೇನಾಪ್ನೋತ್ಯೇವಮು ಕೃತ್ಸ್ನಮೇವಾಗ್ನಿಮನಪನಿಹಿತಮಾಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದು ನಿರ್ವಪೇದೇವೋತ್ತರಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ - ೨।೨।೧।[೧೫]

ಕೇವಲಬರ್ಹಿಃ ಪ್ರಥಮಂ ಹವಿರ್ಭವತಿ । ಸಮಾನಬರ್ಹಿಷೀ ಉತ್ತರೇ ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕಃ ಪ್ರಥಮಂ ಹವಿರಥೇದಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ದ್ಯೌರೇವ ತೃತೀಯಂ ಬಹುಲೇವ ವಾ ಇಯಮ್ಪೃಥಿವೀ ಲೇಲಯೇವಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಲೇಲಯೇವಾಸೌ ದ್ಯೌರುಭೇ ಚಿದೇನಾಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನೀ ಸ್ತಾಮಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಾನಬರ್ಹಿಷೀ - ೨।೨।೧।[೧೬]

ಅಷ್ಟಾಕಪಾಲಾಃ ಸರ್ವೇ ಪುರೋಡಾಶಾ ಭವನ್ತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರಮಗ್ನೇಶ್ಛನ್ದಃ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತಚ್ಛನ್ದಸಾ ಧತ್ತೇ ತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಕಪಾಲಾನಿ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರಮಗ್ನೇಶ್ಛನ್ದಃ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತಚ್ಛನ್ದಸಾ ಧತ್ತೇ - ೨।೨।೧।[೧೭]

ಅಥಾದಿತ್ಯೈ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಪ್ರಚ್ಯವತ ಇವ ವಾ ಏಷೋಽಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದ್ಯ ಏತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತೀಮಾನ್ಹಿ ಲೋಕಾನ್ತ್ಸಮಾರೋಹನ್ನೇತಿ - ೨।೨।೧।[೧೮]

ಸ ಯದದಿತ್ಯೈ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಃ ಸೇಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದಸ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಸ್ಮಾದದಿತ್ಯೈ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ - ೨।೨।೧।[೧೯]

ತಸ್ಯೈ ವಿರಾಜೌ ಸಂಯಾಜ್ಯೇ ಸ್ಯಾತಾಮಿತ್ಯಾಹುಃ । ವಿರಾಡ್ಢೀಯಮಿತ್ಯಥೋ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೌ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಭೀಯಮಿತ್ಯಥೋ ಜಗತ್ಯೌ ಜಗತೀ ಹೀಯಮಿತಿ ವಿರಾಜಾವಿತ್ಯೇವ ಸ್ಯಾತಾಮ್ - ೨।೨।೧।[೨೦]

ತಸ್ಯೈ ಧೇನುರ್ದಕ್ಷಿಣಾ । ಧೇನುರಿವ ವಾ ಇಯಂ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನ್ದುಹೇ ಮಾತಾ ಧೇನುರ್ಮಾತೇವ ವಾ ಇಯಂ ಮನುಷ್ಯಾನ್ಬಿಭರ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇನುರ್ದಕ್ಷಿಣೈತನ್ನ್ವೇಕಮಯನಮ್ - ೨।೨।೧।[೨೧]

ಅಥೇದಂ ದ್ವಿತೀಯಮ್ । ಆಗ್ನೇಯಮೇವಾಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಪರೋಽಕ್ಷಮಿವ ವಾ ಏತದ್ಯದಗ್ನಯೇ ಪವಮಾನಾಯಾಗ್ನಯೇ ಪಾವಕಾಯಾಗ್ನಯೇ ಶುಚಯ ಇತೀವಾಥಾಞ್ಜಸೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯೇಽಥಾದಿತ್ಯೈ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಸ ಯ ಏವ ಚರೋರ್ಬನ್ಧುಃ ಸ ಬನ್ಧುಃ - ೨।೨।೧।[೨೨]

##೨।೨।೨।
ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಮ್ । ಯದೇನಂ ತನ್ವತೇ ಯನ್ನ್ವೇವ ರಾಜಾನಮಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ತತ್ತಂ ಘ್ನನ್ತಿ ಯತ್ಪಶುಂ ಸಮ್ಜ್ಞಪಯನ್ತಿ ವಿಶಾಸತಿ ತತ್ತಂ ಘ್ನನ್ತ್ಯುಲೂಖಲಮುಸಲಾಭ್ಯಾಂ ದೃಷದುಪಲಾಭ್ಯಾಂ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಂ ಘ್ನನ್ತಿ - ೨।೨।೨।[೧]

ಸ ಏಷ ಯಜ್ಞೋ ಹತೋ ನ ದದಕ್ಷೇ । ತಂ ದೇವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರದಕ್ಷಯಂಸ್ತದ್ಯದೇನಂದಕ್ಷಿಣಾಭಿರದಕ್ಷಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾ ನಾಮ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹತಸ್ಯ ವ್ಯಥತೇ ತದೇವಾಸ್ಯೈತದ್ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರ್ದಕ್ಷಯತ್ಯಥ ಸಮೃದ್ಧ ಏವ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾ ದದಾತಿ - ೨।೨।೨।[೨]

ತಾ ವೈ ಷಡ್ದದ್ಯಾತ್ । ಷಡ್ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೀಭಿರ್ದಕ್ಷಯತಿ - ೨।೨।೨।[೩]

ದ್ವಾದಶ ದದ್ಯಾತ್ । ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೀಭಿರ್ದಕ್ಷಯತಿ - ೨।೨।೨।[೪]

ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಂ ದದ್ಯಾತ್ । ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೀಭಿರ್ದಕ್ಷಯತ್ಯೇಷಾ ಮಾತ್ರಾ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಂ ದದ್ಯಾತ್ತ್ವೇವ ಯಥಾಶ್ರದ್ಧಂ ಭೂಯಸೀಸ್ತದ್ಯದ್ದಕ್ಷಿಣಾ ದದಾತಿ - ೨।೨।೨।[೫]

ದ್ವಯಾ ವೈ ದೇವಾ ದೇವಾಃ । ಅಹೈವ ದೇವಾ ಅಥ ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶ್ರುಶ್ರುವಾಂಸೋಽನೂಚಾನಾಸ್ತೇ ಮನುಷ್ಯದೇವಾಸ್ತೇಷಾಂ ದ್ವೇಧಾ ವಿಭಕ್ತ ಏವ ಯಜ್ಞ ಆಹುತಯ ಏವ ದೇವಾನಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ಮನುಷ್ಯದೇವಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಶುಶ್ರುವುಷಾಮನೂಚಾನಾನಾಮಾಹುತಿಭಿರೇವ ದೇವಾನ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರ್ಮನುಷ್ಯದೇವಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಞ್ಛುಶ್ರುವುಷೋಽನೂಚಾನಾಂಸ್ತ ಏನಮುಭಯೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರೀತಾಃ ಸುಧಾಯಾಂ ದಧತಿ - ೨।೨।೨।[೬]

ತದ್ಯಥಾ ಯೋನೌ ರೇತೋ ದಧ್ಯಾತ್ । ಏವಮೇವೈತದೃತ್ವಿಜೋ ಯಜಮಾನಂ ಲೋಕೇ ದಧತಿ ತದ್ಯದೇಭ್ಯ ಏತದ್ದದಾತಿ ಯೇ ಮೇದಂ ಸಮ್ಪ್ರಾಪಿಪನ್ನಿತಿ ನು ದಕ್ಷಿಣಾನಾಮ್ - ೨।೨।೨।[೭]

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತ ಉಭಯ ಏವಾನಾತ್ಮಾನ ಆಸುರ್ಮರ್ತ್ಯಾ ಹ್ಯಾಸುರನಾತ್ಮಾ ಹಿ ಮರ್ತ್ಯಸ್ತೇಷೂಭಯೇಷು ಮರ್ತ್ಯೇಷ್ವಗ್ನಿರೇವಾಮೃತ ಆಸ ತಂ ಹ ಸ್ಮೋಭಯೇಽಮೃತಮುಪಜೀವನ್ತಿ ಸ ಯಂ ಹ ಸ್ಮೈಷಾಂ ಘ್ನನ್ತಿ ತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ಸ ಭವತಿ - ೨।೨।೨।[೮]

ತತೋ ದೇವಾಃ । ತನೀಯಾಂಸ ಇವ ಪರಿಶಿಶಿಷಿರೇ ತೇರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುರುತಾಸುರಾನ್ತ್ಸಪತ್ನಾನ್ಮರ್ತ್ಯಾನಭಿಭವೇಮೇತಿ ತ ಏತದಮೃತಮಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಂ ದದೃಶುಃ - ೨।೨।೨।[೯]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಹನ್ತೇದಮಮೃತಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾದಧಾಮಹೈ ತ ಇದಮಮೃತಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾಧಾಯಾಮೃತಾ ಭೂತ್ವಾ ಸ್ತರ್ಯಾ ಭೂತ್ವಾ ಸ್ತರ್ಯಾನ್ತ್ಸಪತ್ನಾನ್ಮರ್ತ್ಯಾನಭಿಭವಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೨।೨।೨।[೧೦]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಉಭಯೇಷು ವೈ ನೋಽಯಮಗ್ನಿಃ ಪ್ರ ತ್ವೇವಾಸುರೇಭ್ಯೋ ಬ್ರವಾಮೇತಿ - ೨।೨।೨।[೧೧]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಆ ವೈ ವಯಮಗ್ನೀ ಧಾಸ್ಯಾಮಹೇಽಥ ಯೂಯಂ ಕಿಂ ಕರಿಷ್ಯಥೇತಿ - ೨।೨।೨।[೧೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಅಥೈನಂ ವಯಂ ನ್ಯೇವ ಧಾಸ್ಯಾಮಹೇಽತ್ರ ತೃಣಾನಿ ದಹಾತ್ರ ದಾರೂಣಿ ದಹಾತ್ರೌದನಂ ಪಚಾತ್ರ ಮಾಂಸಂ ಪಚೇತಿ ಸ ಯಂ ತಮಸುರಾ ನ್ಯದಧತ ತೇನಾನೇನ ಮನುಷ್ಯಾ ಭುಞ್ಜತೇ - ೨।೨।೨।[೧೩]

ಅಥೈನಂ ದೇವಾಃ । ಅನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾದಧತ ತ ಇಮಮಮೃತಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾಧಾಯಾಮೃತಾ ಭೂತ್ವಾ ಸ್ತರ್ಯಾಂ ಭೂತ್ವಾ ಸ್ತರ್ಯಾನ್ತ್ಸಪತ್ನಾನ್ಮರ್ತ್ಯಾನಭ್ಯಭವಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದಮೃತಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾಧತ್ತೇ ನಾಮೃತತ್ವಸ್ಯಾಶಾಸ್ತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತ್ಯಸ್ತರ್ಯೋ ಹೈವ ಭವತಿ ನ ಹೈನಂ ಸಪತ್ನಸ್ತುಸ್ತೂರ್ಷಮಾಣಶ್ಚನ ಸ್ತೃಣುತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾಹಿತಾಗ್ನಿಶ್ಚಾನಾಹಿತಾಗ್ನಿಶ್ಚ ಸ್ಪರ್ಧೇತೇಽಆಹಿತಾಗ್ನಿರೇವಾಭಿಭವತ್ಯಸ್ತರ್ಯೋ ಹಿ ಖಲು ಸ ತರ್ಹಿ ಭವತ್ಯಮೃತಃ - ೨।೨।೨।[೧೪]

ತದ್ಯತ್ರೈನಮದೋ ಮನ್ಥನ್ತಿ । ತಜ್ಜಾತಮಭಿಪ್ರಾಣಿತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ಜಾತಮೇವೈನಮೇತತ್ಸನ್ತಂ ಜನಯತಿ ಸ ಪುನರಪಾನಿತಿ ತದೇನಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾಧತ್ತೇ ಸೋಽಸ್ಯೈಷೋಽನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಗ್ನಿರಾಹಿತೋ ಭವತಿ - ೨।೨।೨।[೧೫]

ತಮುದ್ದೀಪ್ಯ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ । ಇಹ ಯಕ್ಷ್ಯ ಇಹ ಸುಕೃತಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇಯೋಽಸ್ಯೈಷೋಽನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾಗ್ನಿರಾಹಿತೋ ಭವತಿ - ೨।೨।೨।[೧೬]

ಅನ್ತರೇಣಾಗಾದ್ವ್ಯವೃತದಿತಿ । ನ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಂ ಕಶ್ಚನಾನ್ತರೇಣೈತಿ ಯಾವಜ್ಜೀವತಿ ಯೋಽಸ್ಯೈಷೋಽನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಗ್ನಿರಾಹಿತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ತನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ ಯದನುಗಚ್ಛೇನ್ನ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷೋಽನುಗಚ್ಛತಿ ಯಾವಜ್ಜೀವತಿ ಯೋಽಸ್ಯೈಷೋಽನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಗ್ನಿರಾಹಿತೋ ಭವತಿ - ೨।೨।೨।[೧೭]

ತೇ ವಾ ಏತೇ ಪ್ರಾಣಾ ಏವ ಯದಗ್ನಯಃ । ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವಾಹವನೀಯಶ್ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಶ್ಚ ವ್ಯಾನೋಽನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಃ - ೨।೨।೨।[೧೮]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯಾಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಸ್ಯ । ಸತ್ಯಮೇವೋಪಚಾರಃ ಸ ಯಃ ಸತ್ಯಂ ವದತಿ ಯಥಾಗ್ನಿಂ ಸಮಿದ್ಧಂ ತಂ ಘೃತೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚೇದೇವಂ ಹೈನಂ ಸ ಉದ್ದೀಪಯತಿ ತಸ್ಯ ಭೂಯೋ ಭೂಯ ಏವ ತೇಜೋ ಭವತಿ ಶ್ವಃ ಶ್ವಃ ಶ್ರೇಯಾನ್ಭವತ್ಯಥ ಯೋಽನೃತಂ ವದತಿ ಯಥಾಗ್ನಿಂ ಸಮಿದ್ಧಂ ತಮುದಕೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚೇದೇವಂ ಹೈನಂ ಸ ಜಾಸಯತಿ ತಸ್ಯ ಕನೀಯಃ ಕನೀಯ ಏವ ತೇಜೋ ಭವತಿ ಶ್ವಃ ಶ್ವಃ ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸತ್ಯಮೇವ ವದೇತ್ - ೨।೨।೨।[೧೯]

ತದು ಹಾಪ್ಯರುಣಮೌಪವೇಶಿಂ ಜ್ಞಾತಯ ಊಚುಃ । ಸ್ಥವಿರೋ ವಾ ಅಸ್ಯಗ್ನೀ ಆಧತ್ಸ್ವೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ತೇ
ಮೈತದ್ಬ್ರೂಥ ವಾಚಂಯಮ ಏವೈಧಿ ನ ವಾ ಆಹಿತಾಗ್ನಿನಾನೃತಂ ವದಿತವ್ಯಂ ನ ವದಞ್ಜಾತುನಾನೃತಂ ವದೇತ್ತಾವತ್ಸತ್ಯಮೇವೋಪಚಾರ ಇತಿ - ೨।೨।೨।[೨೦]

##೨।೨।೩।
೨।೨।೩ ಅಥ ಪುನರಾಧಾನಮ್

ವರುಣೋ ಹೈನದ್ರಾಜ್ಯಕಾಮ ಆದಧೇ । ಸ ರಾಜ್ಯಮಗಚ್ಛತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಶ್ಚ ವೇದ ಯಶ್ಚ ನ ವರುಣೋ ರಾಜೇತ್ಯೇವಾಹುಃ ಸೋಮೋ ಯಶಸ್ಕಾಮಃ ಸ ಯಶೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಶ್ಚ ಸೋಮೇ ಲಭತೇ ಯಶ್ಚ ನೋಭಾವೇವಾಗಚ್ಛತೋ ಯಶ ಏವೈತದ್ದ್ರಷ್ಟುಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ಯಶೋ ಹ ಭವತಿ ರಾಜ್ಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಾಧತ್ತೇ - ೨।೨।೩।[೧]ಅಗ್ನೌ ಹ ವೈ ದೇವಾಃ । ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ ನಿದಧಿರೇ ಯಾನಿ ಚ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಣಿ ಯಾನಿ ಚಾರಣ್ಯಾನಿ ವಿಜಯಂ ವೋಪಪ್ರೈಷ್ಯನ್ತಃ ಕಾಮಚಾರಸ್ಯ ವಾ ಕಾಮಾಯಾಯಂ ನೋ ಗೋಪಿಷ್ಠೋ ಗೋಪಾಯದಿತಿ ವಾ - ೨।೨।೩।[೨]

ತಾನ್ಯು ಹಾಗ್ನಿರ್ನಿಚಕಮೇ । ತೈಃ ಸಂಗೃಹ್ಯಽರ್ತೂನ್ಪ್ರವಿವೇಶ ಪುನರೇಮ ಇತಿ ದೇವಾ ಏದಗ್ನಿಂ ತಿರೋಭೂತಂ ತೇಷಾಂ ಹೇಯಸೇವಾಸ ಕಿಮಿಹ ಕರ್ತವ್ಯಂ ಕೇಹ ಪ್ರಜ್ಞೇತಿ ವಾ - ೨।೨।೩।[೩]

ತತ ಏತತ್ತ್ವಷ್ಟಾ ಪುನರಾಧೇಯಂ ದದರ್ಶ । ತದಾದಧೇ ತೇನಾಗ್ನೇಃ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮೋಪಜಗಾಮ ಸೋಽಸ್ಮಾ ಉಭಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಪ್ರತಿನಿಃಸಸರ್ಜ ಯಾನಿ ಚ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಣಿ ಯಾನಿ ಚಾರಣ್ಯಾನಿ ತಸ್ಮಾದಾಹುಸ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ವೈ ರೂಪಾಣೀತಿ ತ್ವಷ್ಟುರ್ಹ್ಯೇವ ಸರ್ವಂ ರೂಪಮುಪ ಹ ತ್ವೇವಾನ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಾವಚ್ಛೋ ಯಾವಚ್ಛ ಇವ ತಿಷ್ಠನ್ತೇ - ೨।೨।೩।[೪]

ತಸ್ಮೈ ಕಂ ಪುನರಾಧೇಯಮಾದಧೀತ । ಏವಂ ಹೈವಾಗ್ನೇಃ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮೋಪಗಚ್ಛತಿ ಸೋಽಸ್ಮಾ ಉಭಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಪ್ರತಿನಿಃಸೃಜತಿ ಯಾನಿ ಚ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಣಿ ಯಾನಿ ಚಾರಣ್ಯಾನಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನ್ಯುಭಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ದೃಶ್ಯನ್ತೇ ಪರಮತಾ ವೈ ಸಾ ಸ್ಪೃಹಯನ್ತ್ಯು ಹಾಸ್ಮೈ ತಥಾ ಪುಷ್ಯತಿ ಲೋಕ್ಯಮ್ವೇವಾಪಿ - ೨।೨।೩।[೫]

ಆಗ್ನೇಯೋಽಯಂ ಯಜ್ಞಃ । ಜ್ಯೋತಿರಗ್ನಿಃ ಪಾಪ್ಮನೋ ದಗ್ಧಾ ಸೋಽಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದಹತಿ ಸ ಇಹ ಜ್ಯೋತಿರೇವ ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ಭವತಿ ಜ್ಯೋತಿರಮುತ್ರ ಪುಣ್ಯಲೋಕತ್ವೈತನ್ನು ತದ್ಯಸ್ಮಾದಾದಧೀತ - ೨।೨।೩।[೬]

ಸ ವೈ ವರ್ಷಾಸ್ವಾದಧೀತ । ವರ್ಷಾ ವೈ ಸರ್ವ ಋತವೋ ವರ್ಷಾ ಹಿ ವೈ ಸರ್ವ ಋತವೋಽಥಾದೋ ವರ್ಷಮಕುರ್ಮಾದೋ ವರ್ಷಮಕುರ್ಮೇತಿ ಸಂವತ್ಸರಾನ್ತ್ಸಮ್ಪಶ್ಯನ್ತಿ ವರ್ಷಾ ಹ ತ್ವೇವ ಸರ್ವೇಷಾಮೃತೂನಾಂ ರೂಪಮುತ ಹಿ ತದ್ವರ್ಷಾಸು ಭವತಿ ಯದಾಹುರ್ಗ್ರೀಷ್ಮ ಇವ ವಾ ಅದ್ಯೇತ್ಯುತೋ ತದ್ವರ್ಷಾಸು ಭವತಿ ಯದಾಹುಃ ಶಿಶಿರ ಇವ ವಾ ಅದ್ಯೇತಿ ವರ್ಷಾದಿದ್ವರ್ಷಾಃ - ೨।೨।೩।[೭]

ಅಥೈತದೇವ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ರೂಪಮ್ । ಯದೇವ ಪುರಸ್ತಾದ್ವಾತಿ ತದ್ವಸನ್ತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಯತ್ಸ್ತನಯತಿ ತದ್ಗ್ರೀಷ್ಮಸ್ಯ ಯದ್ವರ್ಷತಿ ತದ್ವರ್ಷಾಣಾಂ ಯದ್ವಿದ್ಯೋತತೇ ತಚ್ಛರದೋ ಯದ್ವೃಷ್ಟ್ವೋದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದ್ಧೇಮನ್ತಸ್ಯ ವರ್ಷಾಃ ಸರ್ವ ಋತವ ಋತೂನ್ಪ್ರಾವಿಶದೃತುಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ - ೨।೨।೩।[೮]

ಆದಿತ್ಯಸ್ತ್ವೇವ ಸರ್ವ ಋತವಃ । ಯದೈವೋದೇತ್ಯಥ ವಸನ್ತೋ ಯದಾ ಸಂಗವೋಽಥ ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ಯದಾ ಮಧ್ಯನ್ದಿನೋಽಥ ವರ್ಷಾ ಯದಾಪರಾಹ್ಣೋಽಥ ಶರದ್ಯದೈವಾಸ್ತಮೇತ್ಯಥ ಹೇಮನ್ತಸ್ತಸ್ಮಾದು ಮಧ್ಯಂನ್ದಿನ ಏವಾದಧೀತ ತರ್ಹಿ ಹ್ಯೇಷೋಽಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ನೇದಿಷ್ಠಂ ಭವತಿ ತನ್ನೇದಿಷ್ಠಾದೇವೈನಮೇತನ್ಮಧ್ಯಾನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ - ೨।೨।೩।[೯]

ಛಾಯಯೇವ ವಾ ಅಯಂ ಪುರುಷಃ । ಪಾಪ್ಮನಾನುಷಕ್ತಃ ಸೋಽಸ್ಯಾತ್ರ ಕನಿಷ್ಠೋ ಭವತ್ಯಧಸ್ಪದಮಿವೇಯಸ್ಯತೇ ತತ್ಕನಿಷ್ಠಮೇವೈತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮವಬಾಧತೇ ತಸ್ಮಾದು ಮಧ್ಯನ್ದಿನ ಏವಾದಧೀತ - ೨।೨।೩।[೧೦]

ತಂ ವೈ ದರ್ಭೈರುದ್ಧರತಿ । ದಾರುಭಿರ್ವೈ ಪೂರ್ವಮುದ್ಧರತಿ ದಾರುಭಿಃ ಪೂರ್ವಂ ದಾರುಭಿರಪರಂ ಜಾಮಿ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಮದಂ ಕುರ್ಯಾದಾಪೋ ದರ್ಭಾ ಆಪೋ ವರ್ಷಾ ಋತೂನ್ಪ್ರಾವಿಶದದ್ಭಿರೇವೈನಮೇತದದ್ಭ್ಯೋ ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ ತಸ್ಮಾದ್ದರ್ಭೈರುದ್ಧರತಿ - ೨।೨।೩।[೧೧]

ಅರ್ಕಪಲಾಶಾಭ್ಯಾಮ್ । ವ್ರೀಹಿಮಯಮಪೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ಯತ್ರ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮಾಧಾಸ್ಯನ್ಭವತಿ ತನ್ನಿದಧಾತಿ ತದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮಾದಧಾತಿ - ೨।೨।೩।[೧೨]

ಅರ್ಕಪಲಾಶಾಭ್ಯಾಂ ಯವಮಯಮಪೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ಯತ್ರಾಹವನೀಯಮಾಧಾಸ್ಯನ್ಭವತಿ ತನ್ನಿದಧಾತಿ ತದಾಹವನೀಯಮಾದಧಾತಿ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಾವೇತದಗ್ನಿಭ್ಯಾಮನ್ತರ್ದಧ್ಮ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ರಾತ್ರಿಭಿರ್ಹ್ಯೇವಾನ್ತರ್ಹಿತೌ ಭವತಃ - ೨।೨।೩।[೧೩]

ಆಗ್ನೇಯಮೇವ ಪಞ್ಚಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚಪದಾಃ ಪಙ್ಕ್ತಯೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವ ಋತೂನ್ಪ್ರಾವಿಶದೃತುಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ - ೨।೨।೩।[೧೪]

ಸರ್ವ ಆಗ್ನೇಯೋ ಭವತಿ । ಏವಂ ಹಿ ತ್ವಷ್ಟಾಗ್ನೇಃ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮೋಪಾಗಚ್ಛತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವ ಆಗ್ನೇಯೋ ಭವತಿ - ೨।೨।೩।[೧೫]

ತೇನೋಪಾಂಶು ಚರನ್ತಿ । ಯದ್ವೈ ಜ್ಞಾತಯೇ ವಾ ಸಖ್ಯೇ ವಾ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ಚಿಕೀರ್ಷತಿ ತಿರ ಇವೈತೇನ ಬೋಭವದ್ವೈಶ್ವದೇವೋಽನ್ಯೋ ಯಜ್ಞೋಽಥೈಷ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯ ಆಗ್ನೇಯೋ ಯದ್ವೈ ತಿರ ಇವ ತದುಪಾಂಶು ತಸ್ಮಾದುಪಾಂಶು ಚರನ್ತಿ - ೨।೨।೩।[೧೬]

ಉಚ್ಚೈರುತ್ತಮಮನುಯಾಜಂ ಯಜತಿ । ಕೃತಕರ್ಮೇವ ಹಿ ಸ ತರ್ಹಿ ಭವತಿ ಸರ್ವೋ ಹಿ ಕೃತಮನುಬುಧ್ಯತೇ - ೨।೨।೩।[೧೭]

ಸ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹ । ಸಮಿಧೋ ಯಜೇತಿ ತದಾಗ್ನೇಯಂ ರೂಪಂ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ತ್ವಗ್ನೀನ್ಯಜೇತಿ ತ್ವೇವ ಬ್ರೂಯಾತ್ತದೇವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಗ್ನೇಯಂ ರೂಪಮ್ - ೨।೨।೩।[೧೮]

ಸ ಯಜತಿ । ಅಗ್ನ ಆಜ್ಯಸ್ಯ ವ್ಯನ್ತ ವೌಝಗಗ್ನಿಮಾಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತು ವೌಝಗಗ್ನಿನಾಜ್ಯಸ್ಯ ವ್ಯನ್ತು ವೌಝಗಗ್ನಿರಾಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತು ವೌಝಗಿತಿ - ೨।೨।೩।[೧೯]

ಅಥ ಸ್ವಾಹಾಗ್ನಿಮಿತ್ಯಾಹ । ಆಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಸ್ವಾಹಾಗ್ನಿಂ ಪವಮಾನಮಿತಿ ಯದಿ ಪವಮಾನಾಯ ಧ್ರಿಯೇರನ್ತ್ಸ್ವಾಹಾಗ್ನಿಮಿನ್ದುಮನ್ತಮಿತಿ ಯದ್ಯಗ್ನಯ ಇನ್ದುಮತೇ ಧ್ರಿಯೇರನ್ತ್ಸ್ವಾಹಾಗ್ನಿಂ ಸ್ವಾಹಾಗ್ನೀನಾಜ್ಯಪಾಞ್ಜುಷಾಣೋ ಅಗ್ನಿರಾಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತ್ವಿತಿ ಯಜತಿ - ೨।೨।೩।[೨೦]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಯೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಆಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಸೋಽನ್ವಾಹಾಗ್ನಿಂ ಸ್ತೋಮೇನ ಬೋಧಯ ಸಮಿಧಾನೋ ಅಮರ್ತ್ಯಂ ಹವ್ಯಾ ದೇವೇಷು ನೋ ದಧದಿತಿ ಸ್ವಪಿತೀವ ಖಲು ವಾ ಏತದ್ಯದುದ್ವಾಸಿತೋ ಭವತಿ ಸಮ್ಪ್ರಬೋಧಯತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್ಸಮುದೀರ್ಯಯತಿ ಜುಷಾಣೋ ಅಗ್ನಿರಾಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತ್ವಿತಿ ಯಜತಿ - ೨।೨।೩।[೨೧]

ಅಥ ಯದ್ಯಗ್ನಯೇ ಪವಮಾನಾಯ ಧ್ರಿಯೇರನ್ । ಅಗ್ನಯೇ ಪವಮಾನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸೋಽನ್ವಾಹಾಗ್ನ ಆಯೂಂಷಿ ಪವಸ ಆಸುವೋರ್ಜಮಿಷಂ ಚ ನಃ ಆರೇ ಬಾಧಸ್ವ ದುಚ್ಛುನಾಮಿತಿ ತಥಾಹಾಗ್ನೇಯೋ ಭವತಿ ಸೋಮೋ ವೈ ಪವಮಾನಸ್ತದು ಸೌಮ್ಯಾದಾಜ್ಯಭಾಗಾನ್ನಯನ್ತಿ ಜುಷಾಣೋ ಅಗ್ನಿಃ ಪವಮಾನ ಆಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತ್ವಿತಿ ಯಜತಿ - ೨।೨।೩।[೨೨]

ಅಥ ಯದ್ಯಗ್ನಯ ಇನ್ದುಮತೇ ಧ್ರಿಯೇರನ್ । ಅಗ್ನಯ ಇನ್ದುಮತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸೋಽನ್ವಾಹೇಹ್ಯೂ ಷು ಬ್ರವಾಣಿ ತೇಽಗ್ನ ಇತ್ಥೇತರಾ ಗಿರಃ ಏಭಿರ್ವರ್ಧಾಸ ಇನ್ದುಭಿರಿತಿ ತಥಾ ಹಾಗ್ನೇಯೋಭವತಿ ಸೋಮೋ ವಾ ಇನ್ದುಸ್ತದು ಸೌಮ್ಯಾದಾಜ್ಯಭಾಗಾನ್ನಯನ್ತಿ ಜುಷಾಣೋ ಅಗ್ನಿರಿನ್ದುಮಾನಾಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತ್ವಿತಿ ಯಜತ್ಯೇವಮು ಸರ್ವಮಾಗ್ನೇಯಂ ಕರೋತಿ - ೨।೨।೩।[೨೩]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಯೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ ಹವಿಷಃ । ಅಗ್ನಿಂ ಯಜಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽನುಬ್ರೂಹ್ಯಗ್ನಿಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯಜೇತ್ಯಥ ಯದ್ದೇವಾನ್ಯಜೇತ್ಯಗ್ನೀನ್ಯಜೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೨।೩।[೨೪]

ಸ ಯಜತಿ । ಅಗ್ನೇರ್ವಸುವನೇ ವಸುಧೇಯಸ್ಯ ವೇತು ವೌಝಗಗ್ನಾ ಉ ವಸುವನೇ ವಸುಧೇಯಸ್ಯ ವೇತು ವೌಝಗ್ದೇವೋ ಅಗ್ನಿಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದಿತಿ ಸ್ವಯಮಾಗ್ನೇಯಸ್ತೃತೀಯ ಏವಮ್ವಾಗ್ನೇಯಾನನುಯಾಜಾನ್ಕರೋತಿ - ೨।೨।೩।[೨೫]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಷಡ್ವಿಭಕ್ತೀರ್ಯಜತಿ ಚತಸ್ರಃ ಪ್ರಯಾಜೇಷು ದ್ವೇ ಅನುಯಾಜೇಷು ಷಡ್ವಾ ಋತವ ಋತೂನ್ಪ್ರಾವಿಶದೃತುಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ - ೨।೨।೩।[೨೬]

ದ್ವಾದಶ ವಾ ತ್ರಯೋದಶ ವಾಕ್ಷರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ । ದ್ವಾದಶ ವಾ ವೈ ತ್ರಯೋದಶ ವಾ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಮೃತೂನ್ಪ್ರಾವಿಶದೃತುಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತತ್ಸಂವತ್ಸರಾನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ ನ ದ್ವೇ ಚನ ಸಹಾಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ದ್ವೇ ಚಿತ್ಸಹ ಸ್ಯಾತಾಂ ವ್ಯನ್ತು ವೇತ್ವಿತ್ಯೇವ ಪ್ರಯಾಜಾನಾಂ ರೂಪಂ ವಸುವನೇ ವಸುಧೇಯಸ್ಯೇತ್ಯನುಯಾಜಾನಾಮ್ - ೨।೨।೩।[೨೭]

ತಸ್ಯ ಹಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ । ಆಗ್ನೇಯೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞೋ ಭವತ್ಯಗ್ನೇ ರೇತೋ ಹಿರಣ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾನಡ್ವಾನ್ವಾ ಸ ಹಿ ವಹೇನಾಗ್ನೇಯೋಽಗ್ನಿದಗ್ಧಮಿವ ಹ್ಯಸ್ಯ ವಹಂ ಭವತಿ ದೇವಾನಾಂ ಹವ್ಯವಾಹನೋಽಗ್ನಿರಿತಿ ವಹತಿ ವಾ ಏಷ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದನಡ್ವಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾ - ೨।೨।೩।[೨೮]

##೨।೨।೪।
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಏಕ ಏವಾಸ । ಸ ಐಕ್ಷತ ಕಥಂ ನು ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ಸೋಽಶ್ರಾಮ್ಯತ್ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ಸೋಽಗ್ನಿಮೇವ ಮುಖಾಜ್ಜನಯಾಂಚಕ್ರೇ ತದ್ಯದೇನಂ ಮುಖಾದಜನಯತ ತಸ್ಮಾದನ್ನಾದೋಽಗ್ನಿಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತಮಗ್ನಿಮನ್ನಾದಂ ವೇದಾನ್ನಾದೋ ಹೈವ ಭವತಿ - ೨।೨।೪।[೧]

ತದ್ವಾ ಏನಮೇತದಗ್ರೇ ದೇವಾನಾಮಜನಯತ । ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿರಗ್ನಿರ್ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದಗ್ನಿರಿತಿ ಸ ಜಾತಃ ಪೂರ್ವಃ ಪ್ರೇಯಾಯ ಯೋ ವೈ ಪೂರ್ವ ಏತ್ಯಗ್ರ ಏತೀತಿ ವೈ ತಮಾಹುಃ ಸೋ ಏವಾಸ್ಯಾಗ್ನಿತಾ - ೨।೨।೪।[೨]

ಸ ಐಕ್ಷತ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಅನ್ನಾದಂ ವಾ ಇಮಮಾತ್ಮನೋಽಜೀಜನೇ ಯದಗ್ನಿಂ ನ ವಾ ಇಹಮದನ್ಯದನ್ನಮಸ್ತಿ ಯಂ ವಾ ಅಯಂ ನಾದ್ಯಾದಿತಿ ಕಾಲ್ವಾಲೀಕೃತಾ ಹೈವ ತರ್ಹಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಸ ನೌಷಧಯ ಆಸುರ್ನ ವನಸ್ಪತಯಸ್ತದೇವಾಸ್ಯ ಮನಸ್ಯಾಸ - ೨।೨।೪।[೩]

ಅಥೈನಮಗ್ನಿರ್ವ್ಯಾತ್ತೇನೋಪಪರ್ಯಾವವರ್ತ । ತಸ್ಯ ಭೀತಸ್ಯ ಸ್ವೋ ಮಹಿಮಾಪಚಕ್ರಾಮ ವಾಗ್ವಾ ಅಸ್ಯ ಸ್ವೋ ಮಹಿಮಾ ವಾಗಸ್ಯಾಪಚಕ್ರಾಮ ಸ ಆತ್ಮನ್ನೇವಾಹುತಿಮೀಷೇ ಸ ಉದಮೃಷ್ಟ ತದ್ಯದುದಮೃಷ್ಟ ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಚಾಲೋಮಕಮಿದಂ ಚ ತತ್ರ ವಿವೇದ ಘೃತಾಹುತಿ ವೈವ ಪಯ ಆಹುತಿಂ ವೋಭಯಂ ಹ ತ್ವೇವ ತತ್ಪಯ ಏವ - ೨।೨।೪।[೪]

ಸಾ ಹೈನಂ ನಾಭಿರಾಧಯಾಂ ಚಕಾರ । ಕೇಶಮಿಶ್ರೇವ ಹಾಸ ತಾಂ ವ್ಯೌಕ್ಷದೋಷಂ ಧಯೇತಿ ತತ ಓಷಧಯಃ ಸಮಭವಂಸ್ತಸ್ಮಾದೋಷಧಯೋ ನಾಮ ಸ ದ್ವಿತೀಯಮುದಮೃಷ್ಟ ತತ್ರಾಪರಾಮಾಹುತಿಂ ವಿವೇದ ಘೃತಾಹುತಿಂ ವೈವ ಪಯಆಹುತಿಂ ವೋಭಯಂ ಹ ತ್ವೇವ ತತ್ಪಯ ಏವ - ೨।೨।೪।[೫]

ಸಾ ಹೈನಮಭಿರಾಧಯಾಂ ಚಕಾರ । ಸ ವ್ಯಚಿಕಿತ್ಸಜ್ಜುಹವಾನೀ೩ ಮಾ ಹೌಷಾ೩ ಇತಿ ತಂ ಸ್ವೋ ಮಹಿಮಾಭ್ಯುವಾದ ಜುಹುಧೀತಿ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿದಾಂ ಚಕಾರ ಸ್ವೋ ವೈ ಮಾ ಮಹಿಮಾ ಹೇತಿ ಸ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇವಾಜುಹೋತ್ತಸ್ಮಾದು ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇವ ಹೂಯತೇ ತತ ಏಷ ಉದಿಯಾಯ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತತೋಯಮ್ಪ್ರಬಭೂವ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತತ ಏವಾಗ್ನಿಃ ಪರಾಙ್ಪರ್ಯಾವವರ್ತ - ೨।೨।೪।[೬]

ಸ ಹುತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಪ್ರ ಚಾಜಾಯತಾತ್ಸ್ಯತಶ್ಚಾಗ್ನೇರ್ಮೃತ್ಯೋರಾತ್ಮಾನಮತ್ರಾಯತ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತ್ಯೇತಾಂ ಹೈವ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಾಜಾಯತೈವಮು ಹೈವಾತ್ಸ್ಯತೋಽಗ್ನೇರ್ಮೃತ್ಯೋರಾತ್ಮಾನಂ ತ್ರಾಯತೇ - ೨।೨।೪।[೭]

ಸ ಯತ್ರ ಮ್ರಿಯತೇ । ಯತ್ರೈನಮಗ್ನಾವಭ್ಯಾದಧತಿ ತದೇಷೋಽಗ್ನೇರಧಿ ಜಾಯತೇಽಥಾಸ್ಯ ಶರೀರಮೇವಾಗ್ನಿರ್ದಹತಿ ತದ್ಯಥಾ ಪಿತುರ್ವಾ ಮಾತುರ್ವಾ ಜಾಯೇತೈವಮೇಷೋಽಗ್ನೇರಧಿ ಜಾಯತೇ ಶಶ್ವದ್ಧ ವಾ ಏಷ ನ ಸಮ್ಭವತಿ ಯೋಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ನ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಹೋತವ್ಯಮ್ - ೨।೨।೪।[೮]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ಏವ ವಿಚಿಕಿತ್ಸಾಯೈ ಜನ್ಮ ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಚಿಕಿತ್ಸತ್ಸ ವಿಚಿಕಿತ್ಸಞ್ಛ್ರೇಯಸ್ಯಧ್ರಿಯತ ಯಃ ಪ್ರ ಚಾಜಾಯತಾತ್ಸ್ಯತಶ್ಚಾಗ್ನೇರ್ಮೃತ್ಯೋರಾತ್ಮಾನಮತ್ರಾಯತ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತದ್ವಿಚಿಕಿತ್ಸಾಯೈ ಜನ್ಮ ವೇದ ಯದ್ಧ ಕಿಂ ಚ ವಿಚಿಕಿತ್ಸತಿ ಶ್ರೇಯಸಿ ಹೈವ ಧ್ರಿಯತೇ - ೨।೨।೪।[೯]

ಸ ಹುತ್ವಾ ನ್ಯಮೃಷ್ಟ । ತತೋ ವಿಕಙ್ಕತಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದೇಷ ಯಜ್ಞಿಯೋ ಯಜ್ಞಪಾತ್ರೀಯೋ ವೃಕ್ಷಸ್ತತ ಏತೇ ದೇವಾನಾಂ ವೀರಾ ಅಜಾಯನ್ತಾಗ್ನಿರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸೂರ್ಯಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತಾನ್ದೇವಾನಾಂ ವೀರಾನ್ವೇದಾಹಾಸ್ಯ ವೀರೋ ಜಾಯತೇ - ೨।೨।೪।[೧೦]

ತ ಉ ಹೈತ ಊಚುಃ । ವಯಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಪಿತರಮನು ಸ್ಮೋ ಹನ್ತ ವಯಂ ತತ್ಸೃಜಾಮಹೈ ಯದಸ್ಮಾನನ್ವಸದಿತಿ ತೇ ಪರಿಶ್ರಿತ್ಯ ಗಾಯತ್ರೇಣಾಪಹಿಂಕಾರೇಣ ತುಷ್ಟುವಿರೇ ತದ್ಯತ್ಪರ್ಯಶ್ರಯನ್ತ್ಸ ಸಮುದ್ರೋಽಥೇಯಮೇವ ಪೃಥಿವ್ಯಾಸ್ತಾವಃ - ೨।೨।೪।[೧೧]

ತೇ ಸ್ತುತ್ವಾ ಪ್ರಾಞ್ಚ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ । ಪುನರೇಮ ಇತಿ ದೇವಾ ಏದ್ಗಾಂ ಸಮ್ಭೂತಾಂ ಸಾ ಹೈನಾನುದೀಕ್ಷ್ಯ ಹಿಂ ಚಕಾರ ತೇ ದೇವಾ ವಿದಾಂಚಕ್ರುರೇಷ ಸಾಮ್ನೋ ಹಿಂಕಾರ ಇತ್ಯಪಹಿಂಕಾರಂ ಹೈವ ಪುರಾ ತತಃ ಸಾಮಾಸ ಸ ಏಷ ಗವಿ ಸಾಮ್ನೋ ಹಿಂಕಾರಸ್ತಸ್ಮಾದೇಷೋಪಜೀವನೀಯೋಪಜೀವನೀಯೋ ಹ ವೈ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತಂ ಗವಿ ಸಾಮ್ನೋ ಹಿಂಕಾರಂ ವೇದ - ೨।೨।೪।[೧೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಭದ್ರಂ ವಾ ಇದಮಜೀಜನಾಮಹಿ ಯೇ ಗಾಮಜೀಜನಾಮಹಿ ಯಜ್ಞೋ ಹ್ಯೇತ್ವೇಯಂ ನೋ ಹ್ಯೃತೇ ಗೋರ್ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇಽನ್ನಂ ಹ್ಯೇವೇಯಂ ಯದ್ಧಿ ಕಿಂ ಚಾನ್ನಂ ಗೌರೇವ ತದಿತಿ - ೨।೨।೪।[೧೩]

ತದ್ವಾ ಏತದೇವೈತಾಸಾಂ ನಾಮ । ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದೇತತ್ಪರಿಹರೇತ್ಸಾಧು ಪುಣ್ಯಮಿತಿ ಬಹ್ವ್ಯೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಾ ಭವನ್ತ್ಯುಪನಾಮುಕ ಏನಂ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತತ್ಪರಿಹರತಿ ಸಾಧು ಪುಣ್ಯಮಿತಿ - ೨।೨।೪।[೧೪]

ತಾಮು ಹಾಗ್ನಿರಭಿದಧ್ಯೌ । ಮಿಥುನ್ಯನಯಾ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ತಾಂ ಸಮ್ಬಭೂವ ತಸ್ಯಾಂ ರೇತಃ ಪ್ರಾಸಿಞ್ಚತ್ತತ್ಪಯೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾದೇತದಾಮಾಯಾಂ ಗವಿ ಸತ್ಯಾಂ ಶೃತಮಗ್ನೇರ್ಹಿ ರೇತಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿ ಕೃಷ್ಣಾಯಾಂ ಯದಿ ರೋಹಿಣ್ಯಾಂ ಶುಕ್ಲಮೇವ ಭವತ್ಯಗ್ನಿಸಂಕಾಶಮಗ್ನೇರ್ಹಿ ರೇತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಥಮದುಗ್ಧಮುಷ್ಣಂ ಭವತ್ಯಗ್ನೇರ್ಹಿ ರೇತಃ - ೨।೨।೪।[೧೫]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಹನ್ತೇದಂ ಜುಹವಾಮಹಾ ಇತಿ ಕಸ್ಮೈ ನ ಇದಂ ಪ್ರಥಮಾಯ ಹೋಷ್ಯನ್ತೀತಿ ಮಹ್ಯಮಿತಿ ಹೈವಾಗ್ನಿರುವಾಚ ಮಹ್ಯಮಿತಿ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಮಹ್ಯಮಿತಿ ಸೂರ್ಯಸ್ತೇ ನ ಸಮ್ಪಾದಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತೇ ಹಾಸಮ್ಪಾದ್ಯೋಚುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವ ಪಿತರಂ ಪ್ರತ್ಯಯಾಮ ಸ ಯಸ್ಮೈ ನ ಇದಂ ಪ್ರಥಮಾಯ ಹೋತವ್ಯಂ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ತಸ್ಮೈ ನ ಇದಂ ಪ್ರಥಮಾಯ ಹೋಷ್ಯನ್ತೀತಿ ತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಪಿತರಂ ಪ್ರತೀತ್ಯೋಚುಃ ಕಸ್ಮೈ ನ ಇದಂ ಪ್ರಥಮಾಯ ಹೋಷ್ಯನ್ತೀತಿ - ೨।೨।೪।[೧೬]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಅಗ್ನಯೇಽಗ್ನಿರನುಷ್ಠ್ಯಾ ಸ್ವಂ ರೇತಃ ಪ್ರಜನಯಿಷ್ಯತೇ ತಥಾ ಪ್ರಜನಿಷ್ಯಧ್ವ ಇತ್ಯಥ ತುಭ್ಯಮಿತಿ ಸೂರ್ಯಮಥ ಯದೇವ ಹೂಯಮಾನಸ್ಯ ವ್ಯಶ್ನುತೇ ತದೇವೈತಸ್ಯ ಯೋಽಯಮ್ಪವತ ಇತಿ ತದೇಭ್ಯ ಇದಮಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ತಥೈವ ಜುಹ್ವತ್ಯಗ್ನಯ ಏವ ಸಾಯಂ ಸೂರ್ಯಾಯ ಪ್ರಾತರಥ ಯದೇವ ಹೂಯಮಾನಸ್ಯ ವ್ಯಶ್ನುತೇ ತದೇವೈತಸ್ಯ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ - ೨।೨।೪।[೧೭]

ತೇ ಹುತ್ವಾ ದೇವಾಃ । ಇಮಾಂ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಾಜಾಯನ್ತ ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಪ್ರಜಾತಿರಿಮಾಂ ವಿಜಿತಿಂ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿರಿಮಮೇವ ಲೋಕಮಗ್ನಿರಜಯದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾಯುರ್ದಿವಮೇವ ಸೂರ್ಯಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತ್ಯೇತಾಂ ಹೈವ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಯಾಮೇತ ಏತತ್ಪ್ರಾಜಾಯನ್ತೈತಾಂ ವಿಜಿತಂ ವಿಜಯತೇ ಯಾಮೇತ ಏತದ್ವ್ಯಜಯನ್ತೈತೈರು ಹೈವ ಸಲೋಕೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಹೋತವ್ಯಮ್ - ೨।೨।೪।[೧೮]

##೨।೩।೧

ಸೂರ್ಯೋ ಹ ವಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಮ್ । ತದ್ಯದೇತಸ್ಯಾ ಅಗ್ರ ಆಹುತೇರುದೈತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸೂರ್ಯೋಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಮ್ - ೨।೩।೧।[೧]

ಸ ಯತ್ಸಾಯಮಸ್ತಮಿತೇ ಜುಹೋತಿ । ಯ ಇದಂ ತಸ್ಮಿನ್ನಿಹ ಸತಿ ಜುಹವಾನೀತ್ಯಥ ಯತ್ಪ್ರಾತರನುದಿತೇ
ಜುಹೋತಿ ಯ ಇದಂ ತಸ್ಮಿನ್ನಿಹ ಸತಿ ಜುಹವಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಸೂರ್ಯೋಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಮಿತ್ಯಾಹುಃ - ೨।೩।೧।[೨]

ಅಥ ಯದಸ್ತಮೇತಿ । ತದಗ್ನಾವೇವ ಯೋನೌ ಗರ್ಭೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರವಿಶತಿ ತಂ ಗರ್ಭಮ್ಭವನ್ತಮಿಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅನು ಗರ್ಭಾ ಭವನ್ತೀಲಿತಾ ಹಿ ಶೇರೇ ಸಂಜಾನಾನಾ ಅಥ ಯದ್ರಾತ್ರಿಸ್ತಿರ ಏವೈತತ್ಕರೋತಿ ತಿರ ಇವ ಹಿ ಗರ್ಭಾಃ - ೨।೩।೧।[೩]

ಸ ಯತ್ಸಾಯಮಸ್ತಮಿತೇ ಜುಹೋತಿ । ಗರ್ಭಮೇವೈತತ್ಸನ್ತಮಭಿಜುಹೋತಿ ಗರ್ಭಂ ಸನ್ತಮಭಿಕರೋತಿ ಸ ಯದ್ಗರ್ಭಂ ಸನ್ತಮಭಿಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಗರ್ಭಾ ಅನಶ್ನನ್ತೋ ಜೀವನ್ತಿ - ೨।೩।೧।[೪]

ಅಥ ಯತ್ಪ್ರಾತರನುದಿತೇ ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಜನಯತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್ಸೋಽಯಂ ತೇಜೋ ಭೂತ್ವಾ ವಿಭ್ರಾಜಮಾನ ಉದೇತಿ ಶಶ್ವದ್ಧ ವೈ ನೋದಿಯಾದ್ಯದಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಮಾಹುತಿಂ ನ ಜುಹುಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ - ೨।೩।೧।[೫]

ಸ ಯಥಾಹಿಸ್ತ್ವಚೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯೇತ । ಏವಂ ರಾತ್ರೇಃ ಪಾಪ್ಮನಾ ನಿರ್ಮುಚ್ಯತೇ ಯಥಾ ಹ ವಾ ಅಹಿಸ್ತ್ವಚೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯೇತೈವಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯತೇ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ತದೇತಸ್ಯೈವಾನು ಪ್ರಜಾತಿಮಿಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ವಿ ಹಿ ಸೃಜ್ಯನ್ತೇ ಯಥಾರ್ಥಮ್ - ೨।೩।೧।[೬]

ಸ ಯಃ ಪುರಾದಿತ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತಮಯಾತ್ । ಆಹವನೀಯಮುದ್ಧರತ್ಯೇತೇ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ರಶ್ಮಯೋಽಥ ಯತ್ಪರಂ ಭಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಸ ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ತದು ಹ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹ್ವತೋ ಗೃಹಾನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸ ಯಸ್ಯಾನುದ್ಧೃತಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅಪಪ್ರಯನ್ತಿ ತದ್ವಾ ಅಸ್ಮೈ ತದ್ವ್ಯೃಧ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅಪಪ್ರಯನ್ತಿ ತಸ್ಯಾನು ವ್ಯೃದ್ಧಿಂ ಯಶ್ಚ ವೇದ ಯಶ್ಚ ನಾನುದ್ಧೃತಮಭ್ಯಸ್ತಮಗಾದಿತ್ಯಾಹುಃ - ೨।೩।೧।[೭]

ಅಥ ಯಃ ಪುರಾದಿತ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತಮಯಾತ್ । ಆಹವನೀಯಮುದ್ಧರತಿ ಯಥಾ ಶ್ರೇಯಸ್ಯಾಗಮಿಷ್ಯತ್ಯಾವಸಥೇನೋಪಕೢಪ್ತೇನೋಪಾಸೀತೈವಂ ತತ್ಸ ಯಸ್ಯೋದ್ಧೃತಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ತಸ್ಯಾಹವನೀಯಂ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ತಸ್ಯಾಹವನೀಯೇ ನಿವಿಶನ್ತೇ - ೨।೩।೧।[೮]

ಸ ಯತ್ಸಾಯಮಸ್ತಮಿತೇ ಜುಹೋತಿ । ಅಗ್ನಾವೇವೈಭ್ಯ ಏತತ್ಪ್ರವಿಷ್ಟೇಭ್ಯೋ ಜುಹೋತ್ಯಥ ಯತ್ಪ್ರಾತರನುದಿತೇ ಜುಹೋತ್ಯಪ್ರೇತೇಭ್ಯ ಏವೈಭ್ಯ ಏತಜ್ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದುದಿತಹೋಮಿನಾಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಮನ್ಯಾಮಹ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹಾಸುರಿರ್ಯಥಾ ಶೂನ್ಯಮಾವಸಥಮಾಹರೇದೇವಂ ತದಿತಿ - ೨।೩।೧।[೯]

ದ್ವಯಂ ವಾ ಇದಂ ಜೀವನಮ್ । ಮೂಲಿ ಚೈವಾಮೂಲಂ ಚ ತದುಭಯಂ ದೇವಾನಾಂ ಸನ್ಮನುಷ್ಯಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ ಪಶವೋ ಮೂಲಾ ಓಷಧಯೋ ಮೂಲಿನ್ಯಸ್ತೇ ಪಶವೋ ಮೂಲಾ ಓಷಧೀರ್ಮೂಲಿನೀರ್ಜಗ್ಧ್ವಾಪಃ ಪೀತ್ವಾ ತತ ಏಷ ರಸಃ ಸಮ್ಭವತಿ - ೨।೩।೧।[೧೦]

ಸ ಯತ್ಸಾಯಮಸ್ತಮಿತೇ ಜುಹೋತಿ । ಅಸ್ಯ ರಸಸ್ಯ ಜೀವನಸ್ಯ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹವಾನಿ ಯದೇಷಾಮಿದಂ ಸದುಪಜೀವಾಮ ಇತಿ ಸ ಯತ್ತತೋ ರಾತ್ರ್ಯಾಶ್ನಾತಿ ಹುತೋಚ್ಛಿಷ್ಠಮೇವ ತನ್ನಿರವತ್ತಬಲ್ಯಶ್ನಾತಿ ಹುತೋಚ್ಛಿಷ್ಟಸ್ಯ ಹ್ಯೇವಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹ್ವದಶಿತಾ - ೨।೩।೧।[೧೧]

ಅಥ ಯತ್ಪ್ರಾತರನುದಿತೇ ಜುಹೋತಿ । ಅಸ್ಯ ರಸಸ್ಯ ಜೀವನಸ್ಯ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹವಾನಿ ಯದೇಷಾಮಿದಂ ಸದುಪಜೀವಾಮ ಇತಿ ಸ ಯತ್ತತೋಽಹ್ನಾಶ್ನಾತಿ ಹುತೋಚ್ಛಿಷ್ಟಮೇವ ತನ್ನಿರವತ್ತಬಲ್ಯಶ್ನಾತಿ ಹುತೋಚ್ಛಿಷ್ಟಸ್ಯ ಹ್ಯೇವಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹ್ವದಶಿತಾ - ೨।೩।೧।[೧೨]

ತದಾಹುಃ । ಸಮೇವಾನ್ಯೇ ಯಜ್ಞಾಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತೇಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಮೇವ ನ ಸಂತಿಷ್ಠತೇಽಪಿ ದ್ವಾದಶಸಂವತ್ಸರಮನ್ತವದೇವಾಥೈತದೇವಾನನ್ತಂ ಸಾಯಂ ಹಿ ಹುತ್ವಾ ವೇದ ಪ್ರಾತರ್ಹೋಷ್ಯಾಮೀತಿ ಪ್ರಾತರ್ಹುತ್ವಾ ವೇದ ಪುನಃ ಸಾಯಂ ಹೋಷ್ಯಾಮೀತಿ ತದೇತದನುಪಸ್ಥಿತಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ತಸ್ಯಾನುಪಸ್ಥಿತಿಮನ್ವನುಪಸ್ಥಿತಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇಽನುಪಸ್ಥಿತೋ ಹ ವೈ ಶ್ರಿಯಾ ಪ್ರಜಯಾ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಯ ಏವಮೇತದನುಪಸ್ಥಿತಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ವೇದ - ೨।೩।೧।[೧೩]

ತದ್ದುಗ್ಧ್ವಾಧಿಶ್ರಯತಿ । ಶೃತಮಸದಿತಿ ತದಾಹುರ್ಯರ್ಹ್ಯುದನ್ತಂ ತರ್ಹಿ ಜುಹುಯಾದಿತಿ ತದ್ವೈನೋದನ್ತಂ ಕುರ್ಯಾದುಪ ಹ ದಹೇದ್ಯದುದನ್ತಂ ಕುರ್ಯಾದಪ್ರಜಜ್ಞಿ ವೈ ರೇತ ಉಪದಗ್ಧಂ ತಸ್ಮಾನ್ನೋದನ್ತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೨।೩।೧।[೧೪]

ಅಧಿಶ್ರಿತ್ಯೈವ ಜುಹುಯಾತ್ । ಯನ್ನ್ವೇವೈತದಗ್ನೇ ರೇತಸ್ತೇನ ನ್ವೇವ ಶೃತಂ ಯದ್ವೇನದಗ್ನಾವಧಿಶ್ರಯನ್ತಿ ತೇನೋ ಏವ ಶೃತಂ ತಸ್ಮಾದಧಿಶ್ರಿತ್ಯೈವ ಜುಹುಯಾತ್ - ೨।೩।೧।[೧೫]

ತದವಜ್ಯೋತಯತಿ । ಶೃತಂ ವೇದಾನೀತ್ಯಥಾಪಃ ಪ್ರತ್ಯಾನಯತಿ ಶಾನ್ತ್ಯೈ ನ್ವೇವ ರಸಸ್ಯೋ ಚೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯೇದಂ ಹಿ ಯದಾ ವರ್ಷತ್ಯಥೌಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತಽಥೋಷಧೀರ್ಜಗ್ಧ್ವಾಪಃ ಪೀತ್ವಾ ತತ ಏಷ ರಸಃ ಸಮ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ರಸಸ್ಯೋ ಚೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯೇನಂ ಕ್ಷೀರಂ ಕೇವಲಂ ಪಾನೇಽಭ್ಯಾಭವೇದುದಸ್ತೋಕಮಾಶ್ಚೋತಯಿತವೈ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಛಾನ್ತ್ಯೈ ನ್ವೇವ ರಸಸ್ಯೋ ಚೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ - ೨।೩।೧।[೧೬]

ಅಥ ಚತುರುನ್ನಯತಿ । ಚತುರ್ಧಾವಿಹಿತಂ ಹೀದಂ ಪಯೋಽಥ ಸಮಿಧಮಾದಾಯೋದಾದ್ರವತಿ ಸಮಿದ್ಧಹೋಮಾಯೈವ ಸೋಽನುಪಸಾದ್ಯ ಪೂರ್ವಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಸ ಯದುಪಸಾದಯೇದ್ಯಥಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಶನಮಾಹರಿಶ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ತದನ್ತರಾ ನಿದಧ್ಯಾದೇವಂ ತದಥ ಯದನುಪಸಾದ್ಯ ಯಥಾ ಯಸ್ಮಾ ಅಶನಮಾಹರೇತ್ತಸ್ಮಾ ಆಹೃತ್ಯೈವೋಪನಿದಧ್ಯಾದೇವಂ ತದುಪಸಾದ್ಯೋತ್ತರಾಂ ನಾನಾವೀರ್ಯೇ ಏವೈನೇ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಮನಶ್ಚ ಹ ವೈ ವಾಕ್ಚೈತೇ ಆಹುತೀ ತನ್ಮನಶ್ಚೈವೈತದ್ವಾಚಂ ಚ ವ್ಯಾವರ್ತಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಮನಶ್ಚ ವಾಕ್ಚ ಸಮಾನಮೇವ ಸನ್ನಾನೇವ - ೨।೩।೧।[೧೭]

ಸ ವೈ ದ್ವಿರಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ । ದ್ವಿರುಪಮಾರ್ಷ್ಟಿ ದ್ವಿಃ ಪ್ರಾಶ್ನಾತಿ ಚತುರುನ್ನಯತಿ ತದ್ದಶ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ವಿರಾಜಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಮಭಿಸಮ್ಪಾದಯತಿ - ೨।೩।೧।[೧೮]

ಸ ಯದಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ । ತದ್ದೇವೇಷು ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾಃ ಸನ್ತ್ಯಥ ಯದುಪಮಾರ್ಷ್ಟಿ ತತ್ಪಿತೃಷು ಚೌಷಧೀಷು ಚ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಿತರಶ್ಚೌಷಧಯಶ್ಚ ಸನ್ತ್ಯಥ ಯದ್ಧುತ್ವಾ ಪ್ರಾಶ್ನಾತಿ ತನ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಃ ಸನ್ತಿ - ೨।೩।೧।[೧೯]

ಯಾ ವೈ ಪ್ರಜಾ ಯಜ್ಞೇಽನನ್ವಾಭಕ್ತಾಃ । ಪರಾಭೂತಾ ವೈ ತಾ ಏವಮೇವೈತದ್ಯಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಪರಾಭೂತಾಸ್ತಾ ಯಜ್ಞಮುಖ ಆಭಜತಿ ತೇನೋ ಹ ಪಶವೋಽನ್ವಾಭಕ್ತಾ ಯನ್ಮನುಷ್ಯಾನನುಪಶವಃ - ೨।೩।೧।[೨೦]

ತದು ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ । ನ ವೈ ಯಜ್ಞ ಇವ ಮನ್ತವೈ ಪಾಕಯಜ್ಞ ಇವ ವಾ ಇತೀದಂ ಹಿ ಯದನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಸ್ರುಚ್ಯವದ್ಯತಿ ಸರ್ವಂ ತದಗ್ನೌ ಜುಹೋತ್ಯಥೈತದಗ್ನೌ ಹುತ್ವೋತ್ಸೃಪ್ಯಾಚಾಮತಿ ನಿರ್ಲೇಢಿ ತದಸ್ಯ ಪಾಕಯಜ್ಞಸ್ಯೇವೇತಿ ತದಸ್ಯ ತತ್ಪಶವ್ಯಂ ರೂಪಮ್ ಪಶವ್ಯೋ ಹಿ ಪಾಕಯಜ್ಞಃ - ೨।೩।೧।[೨೧]

ಸೈಷೈಕಾಹುತಿರೇವಾಗ್ರೇ । ಯಾಮೇವಾಮೂಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರಜುಹೋದಥ ಯದೇತ ಏತತ್ಪಶ್ಚೇವಾಧ್ರಿಯನ್ತಾಗ್ನಿರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸೂರ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದೇಷಾ ದ್ವಿತೀಯಾಹುತಿರ್ಹೂಯತೇ - ೨।೩।೧।[೨೨]

ಸಾ ಯಾ ಪೂರ್ವಾಹುತಿಃ । ಸಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯೈ ಜುಹೋತ್ಯಥ ಯೋತ್ತರಾ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ಭಾಜನಮೇವ ಸಾ ತಸ್ಮಾತ್ತಾಮುತ್ತರಾರ್ಧೇ ಜುಹೋತ್ಯೇಷಾ ಹಿ ದಿಕ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಸ್ತನ್ಮಿಥುನಾಯೈವೈಷಾ ದ್ವಿತೀಯಾಹುತಿರ್ಹೂಯತೇ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಹಿ ಮಿಥುನಮ್ ಪ್ರಜನನಮ್ - ೨।೩।೧।[೨೩]

ತದ್ದ್ವಯಮೇವೈತೇ ಆಹುತೀ । ಭೂತಂ ಚೈವ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚ ಜಾತಂ ಚ ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಂ ಚಾಗತಂ ಚಾಶಾ ಚಾದ್ಯ ಚ ಶ್ವಶ್ಚ ತದ್ದ್ವಯಮೇವಾನು - ೨।೩।೧।[೨೪]

ಆತ್ಮೈವ ಭೂತಮ್ । ಅದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯದ್ಭೂತಮದ್ಧೋ ತದ್ಯದಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜೈವ ಭವಿಷ್ಯದನದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯದ್ಭವಿಷ್ಯದನದ್ಧೋ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಜಾ - ೨।೩।೧।[೨೫]

ಆತ್ಮೈವ ಜಾತಮ್ । ಅದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯಜ್ಜಾತಮದ್ಧೋ ತದ್ಯದಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜೈವ ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಮನದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯಜ್ಜನಿಷ್ಯಮಾಣಮನದ್ಧೋ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಜಾ - ೨।೩।೧।[೨೬]

ಆತ್ಮೈವಾಗತಮ್ । ಅದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯದಾಗತಮದ್ಧೋ ತದ್ಯದಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜೈವಾಶಾನದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯದಾಶಾನದ್ಧೋ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಜಾ - ೨।೩।೧।[೨೭]

ಆತ್ಮೈವಾದ್ಯ । ಅದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯದದ್ಯಾದ್ಧೋ ತದ್ಯದಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜೈವ ಶ್ವೋಽನದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯಚ್ಛ್ವೋಽನದ್ಧೋ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಜಾ - ೨।೩।೧।[೨೮]

ಸಾ ಯಾ ಪೂರ್ವಾಹುತಿಃ । ಸಾತ್ಮಾನಮಭಿ ಹೂಯತೇ ತಾಂ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಜುಹೋತ್ಯದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯನ್ಮನ್ತ್ರೋಽದ್ಧೋ ತದ್ಯದಾತ್ಮಾಽಥ ಯೋತ್ತರಾ ಸಾ ಪ್ರಜಾಮಭಿ ಹೂಯತೇ ತಾಂ ತೂಷ್ಣೀಂ ಜುಹೋತ್ಯನದ್ಧಾ ಹಿ ತದ್ಯತ್ತೂಷ್ಣೀಮನದ್ಧೋ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಜಾ - ೨।೩।೧।[೨೯]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿರಗ್ನಿಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥ ಪ್ರಾತಃ ಸೂರ್ಯೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತತ್ಸತ್ಯೇನೈವ ಹೂಯತೇ ಯದಾ ಹ್ಯೇವ ಸೂರ್ಯೋಽಸ್ತಮೇತ್ಯಥಾಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಯದಾ ಸೂರ್ಯ ಉದೇತ್ಯಥ ಸೂರ್ಯೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯದ್ವೈ ಸತ್ಯೇನ ಹೂಯತೇ ತದ್ದೇವಾನ್ ಗಚ್ಛತಿ - ೨।೩।೧।[೩೦]

ತದು ಹೈತದೇವಾರುಣಯೇ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಕಾಮಾಯ ತಕ್ಷಾನೂವಾಚಾಗ್ನಿರ್ವರ್ಚೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಚಃ ಸೂರ್ಯೋ ವರ್ಚೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ವರ್ಚ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಹೈವ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ - ೨।೩।೧।[೩೧]

ತದ್ವಸ್ತ್ಯೇವ ಪ್ರಜನನಸ್ಯೇವ ರೂಪಮ್ । ಅಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿರಗ್ನಿಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದುಭಯತೋ ಜ್ಯೋತೀ
ರೇತೋ ದೇವತಯಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತ್ಯುಭಯತಃ ಪರಿಗೃಹೀತಂ ವೈ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ತದುಭಯತ ಏವೈತತ್ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಪ್ರಜನಯತಿ - ೨।೩।೧।[೩೨]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ । ಸೂರ್ಯೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದುಭಯತೋ ಜ್ಯೋತೀ ರೇತೋ ದೇವತಯಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತ್ಯುಭಯತಃ ಪರಿಗೃಹೀತಂ ವೈ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ತದುಭಯತ ಏವೈತತ್ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಪ್ರಜನಯತಿ ತತ್ಪ್ರಜನನಸ್ಯ ರೂಪಮ್ - ೨।೩।೧।[೩೩]

ತದು ಹೋವಾಚ ಜೀವಲಶ್ಚೈಲಕಿಃ । ಗರ್ಭಮೇವಾರುಣಿಃ ಕರೋತಿ ನ ಪ್ರಜನಯತೀತಿ ಸ ಏತೇನೈವ ಸಾಯಂ ಜುಹುಯಾತ್ - ೨।೩।೧।[೩೪]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ । ಜ್ಯೋತಿಃ ಸೂರ್ಯಃ ಸೂರ್ಯೋ ಜ್ಯೋತಿಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದ್ಬಹಿರ್ಧಾ ಜ್ಯೋತೀ ರೇತೋ ದೇವತಯಾ ಕರೋತಿ ಬಹಿರ್ಧಾ ವೈ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಂ ಭವತಿ ತದೇನತ್ಪ್ರಜನಯತಿ - ೨।೩।೧।[೩೫]

ತದಾಹುಃ । ಅಗ್ನಾವೇವೈತತ್ಸಾಯಂ ಸೂರ್ಯಂ ಜುಹೋತಿ ಸೂರ್ಯೇ ಪ್ರಾತರಗ್ನಿಮಿತಿ ತದ್ವೈತದುದಿತಹೋಮಿನಾಮೇವ ಯದಾ ಹ್ಯೇವ ಸೂರ್ಯೋಽಸ್ತಮೇತ್ಯಥಾಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಯದಾ ಸೂರ್ಯ ಉದೇತ್ಯಥ ಸೂರ್ಯೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ನಾಸ್ಯ ಸಾ ಪರಿಚಕ್ಷೇಯಮೇವ ಪರಿಚಕ್ಷಾ ಯತ್ತಸ್ಯೈ ನಾದ್ಧಾ ದೇವತಾಯೈ ಹೂಯತೇ ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಸ್ಯ ದೇವತಾಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿರಗ್ನಿಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತತ್ರ ನಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥ ಪ್ರಾತಃ ಸೂರ್ಯೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತತ್ರ ನ ಸೂರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೨।೩।೧।[೩೬]

ಅನೇನೈವ ಜುಹುಯಾತ್ । ಸಜೂರ್ದೇವೇನ ಸವಿತ್ರೇತಿ ತತ್ಸವಿತೃಮತ್ಪ್ರಸವಾಯ ಸಜೂ ರಾತ್ರ್ಯೇನ್ದ್ರವತ್ಯೇತಿ ತದ್ರಾತ್ರ್ಯಾ ಮಿಥುನಂ ಕರೋತಿ ಸೇನ್ದ್ರಂ ಕರೋತೀನ್ದ್ರೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ಜುಷಾಣೋ ಅಗ್ನಿರ್ವೇತು ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದಗ್ನಯೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಜುಹೋತಿ - ೨।೩।೧।[೩೭]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ । ಸಜೂರ್ದೇವೇನ ಸವಿತ್ರೇತಿ ತತ್ಸವಿತೃಮತ್ಪ್ರಸವಾಯ ಸಜೂರುಷಸೇನ್ದ್ರವತ್ಯೇತ್ಯಹ್ನೇತಿ ವಾ ತದಹ್ನಾಂ ವೋಷಸಾಂ ವಾ ಮಿಥುನಂ ಕರೋತಿ ಸೇನ್ದ್ರಂ ಕರೋತೀನ್ದ್ರೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ಜುಷಾಣಃ ಸೂರ್ಯೋ ವೇತು ಸ್ವಾಹೇತಿ ತತ್ಸೂರ್ಯಾಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಮೇವ ಜುಹುಯಾತ್ - ೨।೩।೧।[೩೮]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಕೋ ನ ಇದಂ ಹೋಷ್ಯತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಏವೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇದಂ ನೋ ಜುಹುಧೀತಿ ಕಿಂ ಮೇ ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರೋಚ್ಛಿಷ್ಟಮೇವೇತಿ ಸ ಯತ್ಸ್ರುಚಿ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ ತದಗ್ನಿಹೋತ್ರೋಚ್ಛಿಷ್ಟಮಥ ಯತ್ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಂ ಯಥಾ ಪರೀಣಹೋ ನಿರ್ವಪೇದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾತ್ತದ್ಯ ಏವ ಕಶ್ಚ ಪಿಬೇತ್ತದ್ವೈ ನಾಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪಿಬೇದಗ್ನೌ ಹ್ಯಧಿಶ್ರಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪಿಬೇತ್ - ೨।೩।೧।[೩೯]

##೨।೩।೨।

ಏತಾ ಹ ವೈ ದೇವತಾ ಯೋಽಸ್ತಿ । ತಸ್ಮಿನ್ವಸನ್ತೀನ್ದ್ರೋ ಯಮೋ ರಾಜಾ ನಡೋ ನೈಷಿಧೋಽನಶ್ನನ್ತ್ಸಾಂಗಮನೋಽಸನ್ಪಾಂಸವಃ - ೨।೩।೨।[೧]

ತದ್ವಾ ಏಷ ಏವೇನ್ದ್ರಃ । ಯದಾಹವನೀಯೋಽಥೈಷ ಏವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಯಮೋ ರಾಜಾಥೈಷ ಏವ ನಡೋ ನೈಷಿಧೋ ಯದನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಸ್ತದ್ಯದೇತಮಹರಹರ್ದಕ್ಷಿಣತ ಆಹರನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹುರಹರಹರ್ವೈ ನಡೋ ನೈಷಿಧೋ ಯಮಂ ರಾಜಾನಂ ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪನಯತೀತಿ - ೨।೩।೨।[೨]

ಅಥ ಯ ಏಷ ಸಭಾಯಾಮಗ್ನಿಃ । ಏಷ ಏವಾನಶ್ನನ್ತ್ಸಾಂಗಮನಸ್ತದ್ಯದೇತಮನಶಿತ್ವೇವೋಪಸಂಗಚ್ಛನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽನಶ್ನನ್ನಥ ಯದೇತದ್ಭಸ್ಮೋದ್ಧೃತ್ಯ ಪರಾವಪನ್ತ್ಯೇಷ ಏವಾಸನ್ಪಾಂಸವಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತದ್ವೇದೈವಮ್ಮಯ್ಯೇತಾ ದೇವತಾ ವಸನ್ತೀತಿ ಸರ್ವಾನ್ಹೈವೈತಾಂಲ್ಲೋಕಾಞ್ಜಯತಿ ಸರ್ವಾಂಲ್ಲೋಕಾನನುಸಂಚರತಿ - ೨।೩।೨।[೩]

ತೇಷಾಮುಪಸ್ಥಾನಮ್ । ಯದೇವ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರಾಹವನೀಯಮುಪ ಚ ತಿಷ್ಠತ ಉಪ ಚಾಸ್ತೇ ತದೇವ ತಸ್ಯೋಪಸ್ಥಾನಮಥ ಯದೇವ ಪ್ರತಿಪರೇತ್ಯ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮಾಸ್ತೇ ವಾ ಶೇತೇ ವಾ ತದೇವ ತಸ್ಯೋಪಸ್ಥಾನಮಥ ಯತ್ರೈವ ಸಂವ್ರಜನ್ನನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಮುಪಸ್ಮರೇತ್ತದೇವ ತಮ್ಮನಸೋಪತಿಷ್ಠೇತ ತದೇವ ತಸ್ಯೋಪಸ್ಥಾನಮ್ - ೨।೩।೨।[೪]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ । ಅನಶಿತ್ವಾ ಮುಹೂರ್ತಂ ಸಭಾಯಾಮಾಸಿತ್ವಾಪಿ ಕಾಮಂ ಪಲ್ಯಯೇತ ತದೇವ ತಸ್ಯೋಪಸ್ಥಾನಮಥ ಯತ್ರೈವ ಭಸ್ಮೋದ್ಧೃತಮುಪನಿಗಚ್ಛೇತ್ತದೇವ ತಸ್ಯೋಪಸ್ಥಾನಮೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಾ ದೇವತಾ ಉಪಸ್ಥಿತಾ ಭವನ್ತಿ - ೨।೩।೨।[೫]

ಯಜಮಾನದೇವತ್ಯೋ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ । ಅಥೈಷ ಭ್ರಾತೃವ್ಯದೇವತ್ಯೋ ಯದನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಂ ನಾಹರಹರಾಹರೇಯುರ್ನ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸಪತ್ನಾ ಭವನ್ತಿ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಂ ನಾಹರಹರಾಹರನ್ತ್ಯನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನೋ ವಾ ಏಷಃ - ೨।೩।೨।[೬]

ಉಪವಸಥ ಏವೈನಮಾಹರೇಯುಃ । ಯತ್ರೈವಾಸ್ಮಿನ್ಯಕ್ಷ್ಯನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷೋಽಮೋಘಾಯಾಹೃತೋ ಭವತಿ - ೨।೩।೨।[೭]

ನವಾವಸಿತೇ ವೈನಮಾಹರೇಯುಃ । ತಸ್ಮಿನ್ಪಚೇಯುಸ್ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಶ್ನೀಯುರ್ಯದ್ಯು ತನ್ನ ವಿನ್ದೇದ್ಯತ್ಪಚೇದಪಿ ಗೋರೇವ ದುಗ್ಧಮಧಿಶ್ರಯಿತವೈ ಬ್ರೂಯಾತ್ತಸ್ಮಿನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಪಾಯಯಿತವೈ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪಾಪೀಯಾಂಸೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸಪತ್ನಾ ಭವನ್ತಿ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏವಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಮೇವ ಚಿಕೀರ್ಷೇತ್ - ೨।೩।೨।[೮]

ತದ್ಯತ್ರೈತತ್ಪ್ರಥಮಂ ಸಮಿದ್ಧೋ ಭವತಿ । ಧೂಪ್ಯತ ಇವ ತರ್ಹಿ ಹೈಷ ಭವತಿ ರುದ್ರಃ ಸ ಯಃ ಕಾಮಯೇತ ಯಥೇಮಾ ರುದ್ರಃ ಪ್ರಜಾ ಅಶ್ರದ್ಧಯೇವ ತ್ವತ್ಸಹಸೇವ ತ್ವನ್ನಿಘಾತಮಿವತ್ವತ್ಸಚತ ಏವಮನ್ನಮದ್ಯಾಮಿತಿ ತರ್ಹಿ ಹ ಸ ಜುಹುಯಾತ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಹೈವೈತದನ್ನಾದ್ಯಂ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತರ್ಹಿ ಜುಹೋತಿ - ೨।೩।೨।[೯]

ಅಥ ಯತ್ರೈತತ್ಪ್ರದೀಪ್ತತರೋ ಭವತಿ । ತರ್ಹಿ ಹೈಷ ಭವತಿ ವರುಣಃ ಸ ಯಃ ಕಾಮಯೇತ ಯಥೇಮಾ ವರುಣಃ ಪ್ರಜಾ ಗೃಹ್ಣನ್ನಿವ ತ್ವತ್ಸಹಸೇವ ತ್ವನ್ನಿಘಾತಮಿವ ತ್ವತ್ಸಚತ ಏವಮನ್ನಮದ್ಯಾಮಿತಿ ತರ್ಹಿ ಹ ಸ ಜುಹುಯಾತ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಹೈವೈತದನ್ನಾದ್ಯಂ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತರ್ಹಿ ಜುಹೋತಿ - ೨।೩।೨।[೧೦]

ಅಥ ಯತ್ರೈತತ್ಪ್ರದೀಪ್ತೋ ಭವತಿ । ಉಚ್ಚೈರ್ಧೂಮಃ ಪರಮಯಾ ಜೂತ್ಯಾ ಬಲ್ಬಲೀತಿ ತರ್ಹಿ ಹೈಷ ಭವತೀನ್ದ್ರಃ ಸ ಯಃ ಕಾಮಯೇತೇನ್ದ್ರೈವ ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ತರ್ಹಿ ಹ ಸ ಜುಹುಯಾತ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಹೈವೈತದನ್ನಾದ್ಯಂ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತರ್ಹಿ ಜುಹೋತಿ - ೨।೩।೨।[೧೧]

ಅಥ ಯತ್ರೈತತ್ಪ್ರತಿತರಾಮಿವ । ತಿರಶ್ಚೀವಾರ್ಚಿಃ ಸಂಶಾಮ್ಯತೋ ಭವತಿ ತರ್ಹಿ ಹೈಷ ಭವತಿ ಮಿತ್ರಃ ಸ ಯಃ ಕಾಮಯೇತ ಮೈತ್ರೇಣೇದಮನ್ನಮದ್ಯಾಮಿತಿ ಯಮಾಹುಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಾ ಅಯಮ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮಿತ್ರಂ ನ ವಾ ಅಯಂ ಕಂ ಚನ ಹಿನಸ್ತೀತಿ ತರ್ಹಿ ಹ ಸ ಜುಹುಯಾತ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಹೈವೈತದನ್ನಾದ್ಯಂ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತರ್ಹಿ ಜುಹೋತಿ - ೨।೩।೨।[೧೨]

ಅಥ ಯತ್ರೈತದಙ್ಗಾರಾಶ್ಚಾಕಶ್ಯನ್ತ ಇವ । ತರ್ಹಿ ಹೈಷ ಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ ಯಃ ಕಾಮಯೇತ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ತರ್ಹಿ ಹ ಸ ಜುಹುಯಾತ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಹೈವೈತದನ್ನಾದ್ಯಂ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತರ್ಹಿ ಜುಹೋತಿ - ೨।೩।೨।[೧೩]

ಏತೇಷಾಮೇಕಂ ಸಂವತ್ಸರಮುಪೇರ್ತ್ಸೇತ್ । ಸ್ವಯಂ ಜುಹ್ವದ್ಯದಿ ವಾಸ್ಯಾನ್ಯೋ ಜುಹುಯಾದಥ ಯೋಽನ್ಯಥಾನ್ಯಥಾ ಜುಹೋತಿ ಯಥಾಪೋ ವಾಭಿಖನನ್ನನ್ಯದ್ವಾನ್ನಾದ್ಯಂ ಸ ಸಾಮಿ ನಿವರ್ತೇತೈವಂ ತದಥ ಯಃ ಸಾರ್ಧಂ ಜುಹೋತಿ ಯಥಾಪೋ ವಾಭಿಖನನ್ನನ್ಯದ್ವಾನ್ನಾದ್ಯಂ ತತ್ಕ್ಷಿಪ್ರೇಽಭಿತೃನ್ದ್ಯಾದೇವಂ ತತ್ - ೨।೩।೨।[೧೪]

ಅಭ್ರಯೋ ಹ ವಾ ಏತಾ ಅನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯ ಯದಾಹುತಯಃ । ಅಭಿ ಹೈವೈತದನ್ನಾದ್ಯಂ ತೃಣತ್ತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ - ೨।೩।೨।[೧೫]

ಸಾ ಯಾ ಪೂರ್ವಾಹುತಿಃ । ತೇ ದೇವಾ ಅಥ ಯೋತ್ತರಾ ತೇ ಮನುಷ್ಯಾ ಅಥ ಯತ್ಸ್ರುಚಿ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ ತೇ ಪಶವಃ - ೨।೩।೨।[೧೬]

ಸ ವೈ ಕನೀಯ ಇವ ಪೂರ್ವಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ । ಭೂಯ ಇವೋತ್ತರಾಂ ಭೂಯ ಇವ ಸ್ರುಚಿ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ - ೨।೩।೨।[೧೭]

ಸ ಯತ್ಕನೀಯ ಇವ ಪೂರ್ವಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ । ಕನೀಯಾಂಸೋ ಹಿ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋಽಥ ಯದ್ಭೂಯ ಇವೋತ್ತರಾಂ ಭೂಯಾಂಸೋ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಥ ಯದ್ಭೂಯ ಇವ ಸ್ರುಚಿ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ ಭೂಯಾಂಸೋ ಹಿ ಪಶವೋ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯಃ ಕನೀಯಾಂಸೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಭೂಯಾಂಸಃ ಪಶವೋ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ತದ್ವೈ ಸಮೃದ್ಧಂ ಯಸ್ಯ ಕನೀಯಾಂಸೋ ಭಾರ್ಯಾ ಅಸನ್ಭೂಯಾಂಸಃ ಪಶವಃ - ೨।೩।೨।[೧೮]

##೨।೩।೩।
ಯತ್ರ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜೇ । ಸ ಯತ್ರಾಗ್ನಿಂ ಸಸೃಜೇ ಸ ಇದಂ ಜಾತಃ ಸರ್ವಮೇವ ದಗ್ಧುಂ ದಧ್ರ ಇತ್ಯೇವಾಬಿಲಮೇವ ತಾ ಯಾಸ್ತರ್ಹಿ ಪ್ರಜಾ ಆಸುಸ್ತಾ ಹೈನಂ ಸಮ್ಪೇಷ್ಟುಂ ದಧ್ರಿರೇ ಸೋಽತಿತಿಕ್ಷಮಾಣಃ ಪುರುಷಮೇವಾಭ್ಯೇಯಾಯ - ೨।೩।೩।[೧]

ಸ ಹೋವಾಚ । ನ ವಾ ಅಹಮಿದಂ ತಿತಿಕ್ಷೇ ಹನ್ತ ತ್ವಾ ಪ್ರವಿಶಾನಿ ತಂ ಮಾ ಜನಯಿತ್ವಾ ಬಿಭೃಹಿ ಸ ಯಥೈವ ಮಾಂ ತ್ವಮಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಜನಯಿತ್ವಾ ಭರಿಷ್ಯಸ್ಯೇವಮೇವಾಹಂ ತ್ವಾಮಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಜನಯಿತ್ವಾ ಭರಿಷ್ಯಾಮೀತಿ ತಥೇತಿ ತಂ ಜನಯಿತ್ವಾಽಬಿಭಃ - ೨।೩।೩।[೨]

ಸ ಯದಗ್ನೀ ಆಧತ್ತೇ । ತದೇನಂ ಜನಯತಿ ತಂ ಜನಯಿತ್ವಾ ಬಿಭರ್ತಿ ಸ ಯಥಾ ಹೈವೈಷ ಏತಮಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಜನಯಿತ್ವಾ ಬಿಭರ್ತ್ಯೇವಮು ಹೈವೈಷ ಏತಮಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಜನಯಿತ್ವಾ ಬಿಭರ್ತಿ - ೨।೩।೩।[೩]

ತನ್ನ ಸಾಮ್ಯುದ್ವಾಸಯೇತ । ಸಾಮಿ ಹಾಸ್ಮೈ ಸ ಗ್ಲಾಯತಿ ಸ ಯಥಾ ಹೈವೈಷ ಏತಸ್ಮಾ ಅಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಸಾಮಿ ಗ್ಲಾಯತ್ಯೇವಮು ಹೈವೈಷ ಏತಸ್ಮಾ ಅಮುಷ್ಮಿಂಲ್ಲೋಕೇ ಸಾಮಿ ಗ್ಲಾಯತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸಾಮ್ಯುದ್ವಾಸಯೇತ - ೨।೩।೩।[೪]

ಸ ಯತ್ರ ಮ್ರಿಯತೇ । ಯತ್ರೈನಮಗ್ನಾವಭ್ಯಾದಧತಿ ತದೇಷೋಽಗ್ನೇರಧಿಜಾಯತೇ ಸ ಏಷ ಪುತ್ರಃ ಸನ್ಪಿತಾ ಭವತಿ - ೨।೩।೩।[೫]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ । ಶತಮಿನ್ನು ಶರದೋ ಅನ್ತಿ ದೇವಾ ಯತ್ರಾ ನಶ್ಚಕ್ರಾ ಜರಸಂ ತನೂನಾಂ ಪುತ್ರಾಸೋ ಯತ್ರ ಪಿತರೋ ಭವನ್ತಿ ಮಾ ನೋ ಮಧ್ಯಾ ರೀರಿಷತಾಯುರ್ಗನ್ತೋರಿತಿ ಪುತ್ರೋ ಹ್ಯೇಷ ಸನ್ತ್ಸ ಪುನಃ ಪಿತಾ ಭವತ್ಯೇತನ್ನು ತದ್ಯಸ್ಮಾದಗ್ನೀ ಆದಧೀತ - ೨।೩।೩।[೬]

ತದ್ವಾ ಏಷ ಏವ ಮೃತ್ಯುಃ । ಸ ಏಷ ತಪತಿ ತದ್ಯದೇಷ ಏವ ಮೃತ್ಯುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಾ ಏತಸ್ಮಾದರ್ವಾಚ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತಾ ಮ್ರಿಯನ್ತೇಽಥ ಯಾಃ ಪರಾಚ್ಯಸ್ತೇ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾದು ತೇಽಮೃತಾಸ್ತಸ್ಯೇಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ರಶ್ಮಿಭಿಃ ಪ್ರಾಣೇಷ್ವಭಿಹಿತಾಸ್ತಸ್ಮಾದು ರಶ್ಮಯಃ ಪ್ರಾಣಾನಭ್ಯವತಾಯನ್ತೇ - ೨।೩।೩।[೭]

ಸ ಯಸ್ಯ ಕಾಮಯತೇ । ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಮಾದಾಯೋದೇತಿ ಸ ಮ್ರಿಯತೇ ಸ ಯೋ ಹೈತಮ್ಮೃತ್ಯುಮನತಿಮುಚ್ಯಾಥಾಮುಂ ಲೋಕಮೇತಿ ಯಥಾ ಹೈವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ನ ಸಂಯತಮಾದ್ರಿಯತೇ ಯದಾಯದೈವ ಕಾಮಯತೇಽಥ ಮಾರಯತ್ಯೇವಮು ಹೈವಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪುನಃಪುನರೇವ ಪ್ರಮಾರಯತಿ - ೨।೩।೩।[೮]

ಸ ಯತ್ಸಾಯಮಸ್ತಮಿತೇ ದ್ವೇ ಆಹುತೀ ಜುಹೋತಿ । ತದೇತಾಭ್ಯಾಂ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಮ್ಪದ್ಭ್ಯಾಮೇತಸ್ಮಿನ್ಮೃತ್ಯೌ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯಥ ಯತ್ಪ್ರಾತರನುದಿತೇ ದ್ವೇ ಆಹುತೀ ಜುಹೋತಿ ತದೇತಾಭ್ಯಾಮಪರಾಭ್ಯಾಂ ಪದ್ಭ್ಯಾಮೇತಸ್ಮಿನ್ಮೃತ್ಯೌ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠಿತ ಸ ಏನಮೇಷ ಉದ್ಯನ್ನೇವಾದಾಯೋದೇತಿ ತದೇತಂ ಮೃತ್ಯುಮತಿಮುಚ್ಯತೇ ಸೈಷಾಗ್ನಿಹೋತ್ರೇ ಮೃತ್ಯೋರತಿಮುಕ್ತಿರತಿ ಹ ವೈ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಮುಚ್ಯತೇ ಯ ಏವಮೇತಾಮಗ್ನಿಹೋತ್ರೇ ಮೃತ್ಯೋರತಿಮುಕ್ತಿಂ ವೇದ - ೨।೩।೩।[೯]

ಯಥಾ ವಾ ಇಷೋರನೀಕಮ್ । ಏವಂ ಯಜ್ಞಾನಾಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಯೇನ ವಾ ಇಷೋರನೀಕಮೇತಿ ಸರ್ವಾ ವೈ ತೇನೇಷುರೇತ್ಯೇತೇನೋ ಹಾಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಯಜ್ಞಕ್ರತವ ಏತಂ ಮೃತ್ಯುಮತಿಮುಕ್ತಾಃ - ೨।೩।೩।[೧೦]

ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಹ ವಾ ಅಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪರಿಪ್ಲವಮಾನೇ । ಪುರುಷಸ್ಯ ಸುಕೃತಂ ಕ್ಷಿಣುತೋಽರ್ವಾಚೀನಂ ವಾ ಅತೋಽಹೋರಾತ್ರೇ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರೇ ಸುಕೃತಂ ನ ಕ್ಷಿಣುತಃ - ೨।೩।೩।[೧೧]

ಸ ಯಥಾ ರಥೋಪಸ್ಥೇ ತಿಷ್ಠನ್ । ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ರಥಚಕ್ರೇ ಪಲ್ಯಙ್ಯಮಾನೇ ಉಪಾವೇಕ್ಷೇತೈವಮ್ಪರಸ್ತಾದರ್ವಾಚೀನೋಽಹೋರಾತ್ರೇ ಉಪಾವೇಕ್ಷತೇ ನ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರೇ ಸುಕೃತಂ ಕ್ಷಿಣುತೋ ಯ ಏವಮೇತಾಮಹೋರಾತ್ರಯೋರತಿಮುಕ್ತಿಂ ವೇದ - ೨।೩।೩।[೧೨]

ಪೂರ್ವೇಣಾಹವನೀಯಂ ಪರೀತ್ಯ । ಅನ್ತರೇಣ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚೈತಿ ನ ವೈ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಂ ವಿದುಸ್ತ ಏನಮೇತದನ್ತರೇಣಾತಿಯನ್ತಂ ವಿದುರಯಂ ವೈ ನ ಇದಂ ಜುಹೋತೀತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಪಾಪ್ಮನೋಽಪಹನ್ತಾ ತಾವಸ್ಯಾಹವನೀಯಶ್ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಶ್ಚಾನ್ತರೇಣಾತಿಯತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತಃ ಸೋಽಪಹತಪಾಪ್ಮಾ ಜ್ಯೋತಿರೇವ ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ಭವತಿ - ೨।೩।೩।[೧೩]

ಉತ್ತರತೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಸ್ಯ ದ್ವಾರಮ್ । ಸ ಯಥಾ ದ್ವಾರಾ ಪ್ರಪದ್ಯೇತೈವಂ ತದಥ ಯೋ ದಕ್ಷಿಣತ ಏತ್ಯಾಸ್ತೇ ಯಥಾ ಬಹಿರ್ಧಾ ಚರೇದೇವಂ ತತ್ - ೨।೩।೩।[೧೪]

ನೌರ್ಹ ವಾ ಏಷಾ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಾ । ಯದಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ತಸ್ಯಾ ಏತಸ್ಯೈ ನಾವಃ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಾಯಾ ಆಹವನೀಯಶ್ಚೈವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಶ್ಚ ನೌಮಣ್ಡೇ ಅಥೈಷ ಏವ ನಾವಾಜೋ ಯತ್ಕ್ಷೀರಹೋತಾ - ೨।೩।೩।[೧೫]

ಸ ಯತ್ಪ್ರಾಙುಪೋದೈತಿ । ತದೇನಾಂ ಪ್ರಾಚೀಮಭ್ಯಜತಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿ ತಯಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಶ್ನುತೇ ತಸ್ಯಾ ಉತ್ತರತ ಆರೋಹಣಂ ಸೈನಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಪಯತ್ಯಥ ಯೋ ದಕ್ಷಿಣತ ಏತ್ಯಾಸ್ತೇ ಯಥಾ ಪ್ರತೀರ್ಣಾಯಾಮಾಗಚ್ಛೇತ್ಸ ವಿಹೀಯೇತ ಸ ತತ ಏವ ಬಹಿರ್ಧಾ ಸ್ಯಾದೇವಂ ತತ್ - ೨।೩।೩।[೧೬]

ಅಥ ಯಾಮೇತಾಂ ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ ಸೇಷ್ಟಕಾ ಯೇನ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಜುಹೋತಿ ತದ್ಯಜುರ್ಯೇನೈತಾಮಿಷ್ಟಕಾಮುಪದಧಾತಿ ಯದಾ ವಾ ಇಷ್ಟಕೋಪಧೀಯತೇಽಥಾಹುತಿರ್ಹೂಯತೇ ತದಸ್ಯೋಪಹಿತಾಸ್ವೇವೇಷ್ಟಕಾಸ್ವೇತಾ ಆಹುತಯೋ ಹೂಯನ್ತೇ ಯಾ ಏತಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾಹುತಯಃ - ೨।೩।೩।[೧೭]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಅಗ್ನಿಃ । ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸಂವತ್ಸರೇಸಂವತ್ಸರೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಚಿತ್ಯೇನಾಗ್ನಿನಾ ಸಂತಿಷ್ಠತೇ ಸಂವತ್ಸರೇಸಂವತ್ಸರೇ ಚಿತ್ಯಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತ್ಯೇತದು ಹಾಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಚಿತ್ಯೇನಾಗ್ನಿನಾ ಸಂತಿಷ್ಠತೇ ಚಿತ್ಯಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತಿ - ೨।೩।೩।[೧೮]

ಸಪ್ತ ಚ ವೈ ಶತಾನ್ಯಶೀತೀನಾಮೃಚಃ । ವಿಂಶತಿಶ್ಚ ಸ ಯತ್ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ತೇ ದ್ವೇ ಆಹುತೀ ತಾ ಅಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರ ಆಹುತಯಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ - ೨।೩।೩।[೧೯]

ಸಪ್ತ ಚೈವ ಶತಾನಿ ವಿಂಶತಿಶ್ಚ । ಸಂವತ್ಸರೇ ಸಂವತ್ಸರೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಮ್ಮಹತೋಕ್ಥೇನ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸಂವತ್ಸರೇ ಸಂವತ್ಸರೇ ಮಹದುಕ್ಥಮಾಪ್ನೋತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತ್ಯೇತದು ಹಾಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಮಹತೋಕ್ಥೇನ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಮಹದುಕ್ಥಮಾಪ್ನೋತಿ - ೨।೩।೩।[೨೦]

##೨।೩।೪

ಅಗ್ನೌ ಹ ವೈ ದೇವಾಃ । ಸರ್ವಾನ್ಪಶೂನ್ನಿದಧಿರೇ ಯೇ ಚ ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ಯೇ ಚಾರಣ್ಯಾ ವಿಜಯಂ ವೋಪಪ್ರೈಷ್ಯನ್ತಃ ಕಾಮಚಾರಸ್ಯ ವಾ ಕಾಮಾಯಾಯಂ ನೋ ಗೋಪಿಷ್ಠೋ ಗೋಪಾಯದಿತಿ ವಾ - ೨।೩।೪।[೧]

ತಾನು ಹಾಗ್ನಿರ್ನಿಚಕಮೇ । ತೈಃ ಸಮ್ಗೃಹ್ಯ ರಾತ್ರಿಂ ಪ್ರವಿವೇಶ ಪುನರೇಮ ಇತಿ ದೇವಾ ಏದಗ್ನಿಂ ತಿರೋಭೂತಂ ತೇ ಹ ವಿದಾಂಚಕ್ರುರಿಹ ವೈ ಪ್ರಾವಿಕ್ಷದ್ರಾತ್ರಿಂ ವೈ ಪ್ರಾವಿಕ್ಷದಿತಿ ತಮೇತತ್ಪ್ರತ್ಯಾಯತ್ಯಾಂ ರಾತ್ರೌ ಸಾಯಮುಪಾತಿಷ್ಠನ್ತ ದೇಹಿ ನಃ ಪಶೂನ್ಪುನರ್ನಃ ಪಶೂನ್ದೇಹೀತಿ ತೇಭ್ಯೋಽಗ್ನಿಃ ಪಶೂನ್ಪುನರದದಾತ್ - ೨।೩।೪।[೨]

ತಸ್ಮೈ ಕಮಗ್ನೀ ಉಪತಿಷ್ಠೇತ । ಅಗ್ನೀ ವೈ ದಾತಾರೌ ತಾವೇವೈತದ್ಯಾಚತೇ ಸಾಯಮುಪತಿಷ್ಠೇತ ಸಾಯಂ ಹಿ ದೇವಾ ಉಪಾತಿಷ್ಠನ್ತ ದತ್ತೋ ಹೈವಾಸ್ಮಾ ಏತೌ ಪಶೂನ್ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನುಪತಿಷ್ಠತೇ - ೨।೩।೪।[೩]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾನ್ನೋಪತಿಷ್ಠೇತ । ಉಭಯೇ ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರೇ ಸಹಾಸುರ್ದೇವಾಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಾಶ್ಚ ತದ್ಯದ್ಧ ಸ್ಮ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ನ ಭವತಿ ತದ್ಧ ಸ್ಮ ದೇವಾನ್ಯಾಚನ್ತ ಇದಂ ವೈ ನೋ ನಾಸ್ತೀದಂ ನೋಽಸ್ತ್ವಿತಿ ತೇ ತಸ್ಯಾ ಏವ ಯಾಞ್ಚ್ಯಾಯೈ ದ್ವೇಷೇಣ ದೇವಾಸ್ತಿರೋಭೂತಾ ನೇದ್ಧಿನಸಾನಿ ನೇದ್ದ್ವೇಷ್ಯೋಽಸಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನೋಪತಿಷ್ಠೇತ- ೨।೩।೪।[೪]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾದುಪೈವ ತಿಷ್ಠೇತ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ದೇವಾನಾಮಾಶೀರ್ಯಜಮಾನಸ್ಯ ತದ್ವಾ ಏಷ ಏವ ಯಜ್ಞೋ ಯದಾಹುತಿರಾಶೀರೇವ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ ತದೇವೈತದುಪತಿಷ್ಠಮಾನಃ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದುಪೈವ ತಿಷ್ಠೇತ - ೨।೩।೪।[೫]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾನ್ನೋಪತಿಷ್ಠೇತ । ಯೋ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಾ ಶಂಸಮಾನೋಽನುಚರತಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ವಾ ಯಂ ಮೇ ದಾಸ್ಯತ್ಯಯಂ ಮೇ ಗೃಹಾನ್ ಕರಿಷ್ಯತೀತಿ ಯೋ ವೈ ತಂ ವಾದ್ಯೇನ ವಾ ಕರ್ಮಣಾ ವಾಭಿರಿರಾಧಯಿಷತಿ ತಸ್ಮೈ ವೈ ಸ ದೇಯಂ ಮನ್ಯತೇಽಥ ಯ ಆಹ ಕಿಂ ನು ತ್ವಂ ಮಮಾಸಿ ಯೋ ಮೇ ನ ದದಾಸೀತೀಶ್ವರ ಏನಂ ದ್ವೇಷ್ಟೋರೀಶ್ವರೋ ನಿರ್ವೇದಂ ಗನ್ತೋಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನೋಪತಿಷ್ಠೇತೈತದಿತ್ತ್ವೇವೈಷ ಏತ ಯಾಚತೇ ಯದಿನ್ದ್ಧೇ ಯಜ್ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನೋಪತಿಷ್ಠೇತ - ೨।೩।೪।[೬]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾದುಪೈವ ತಿಷ್ಠೇತ । ಉತ ವೈ ಯಾಚ್ಛನ್ದಾತಾರಂ ಲಭತ ಏವೋತೋ ಭರ್ತಾ ಭಾರ್ಯಂ ನಾನುಬುಧ್ಯತೇ ಸ ಯದೈವಾಹ ಭಾರ್ಯೋ ವೈ ತೇಽಸ್ಮಿ ಬಿಭೃಹಿ ಮೇತ್ಯಥೈನಂ ವೇದಾಥೈನಮ್ಭಾರ್ಯಂ ಮನ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದುಪೈವ ತಿಷ್ಠೇತೇದಮಿತ್ತು ಸಮಸ್ತಂ ಯಸ್ಮಾದುಪತಿಷ್ಠೇತ - ೨।೩।೪।[೭]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಏಷ ಭೂತ್ವಾ । ಯಾವತ ಈಷ್ಟೇ ಯಾವದೇನಮನು ತಸ್ಯ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯದಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತೀದಮೇವೈತತ್ಸರ್ವಮುಪತಿಷ್ಠಮಾನೋಽನುವಿಕರೋತೀದಂ ಸರ್ವಮನುಪ್ರಜನಯತಿ - ೨।೩।೪।[೮]

ಸ ವಾ ಉಪವತ್ಯಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ಇಯಂ ವಾ ಉಪ ದ್ವಯೇನೇಯಮುಪ ಯದ್ಧೀದಂ ಕಿಂ ಚ ಜಾಯತೇಽಸ್ಯಾಂ ತದುಪಜಾಯತೇಽಥ ಯನ್ನ್ಯೃಚ್ಛತ್ಯಸ್ಯಾಮೇವ ತದುಪೋಪ್ಯತೇ ತದಹ್ನಾ ರಾತ್ರ್ಯಾ ಭೂಯೋಭೂಯ ಏವಾಕ್ಷಯ್ಯಂ ಭವತಿ ತದಕ್ಷಯ್ಯೇಣೈವೈತದ್ಭೂಮ್ನಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ - ೨।೩।೪।[೯]

ಸ ಆಹ । ಉಪಪ್ರಯನ್ತೋ ಅಧ್ವರಮಿತ್ಯಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞ ಉಪಪ್ರಯನ್ತೋ ಯಜ್ಞಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಮನ್ತ್ರಂ ವೋಚೇಮಾಗ್ನಯ ಇತಿ ಮನ್ತ್ರಮು ಹ್ಯಸ್ಮಾ ಏತದ್ವಕ್ಷ್ಯನ್ಭವತ್ಯಾರೇ ಅಸ್ಮೇ ಚ ಶೃಣ್ವತ ಇತಿ ಯದ್ಯಪ್ಯಸ್ಮದಾರಕಾದಸ್ಯಥ ನ ಏತಚ್ಛೃಣ್ವೇವೈವಮೇವೈತನ್ಮನ್ಯಸ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೧೦]

ಅಗ್ನಿರ್ಮೂರ್ಧಾ ದಿವಃ । ಕಕುತ್ಪತಿಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅಯಮಪಾಂ ರೇತಾಂಸಿ ಜಿನ್ವತೀತ್ಯನ್ವೇವ ಧಾವತಿ ತದ್ಯಥಾ ಯಾಚನ್ ಕಲ್ಯಾಣಂ ವದೇದಾಮುಷ್ಯಾಯಣೋ ವೈ ತ್ವಮಸ್ಯಲಂ ವೈ ತ್ವಮೇತಸ್ಮಾ ಅಸೀತ್ಯೇವಮೇಷಾ - ೨।೩।೪।[೧೧]

ಅಥೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ । ಉಭಾ ವಾಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಆಹುವಧ್ಯಾ ಉಭಾ ರಾಧಸಃ ಸಹ ಮಾದಯಧ್ಯೈ ಉಭಾ ದಾತಾರಾವಿಷಾಂ ರಯೀಣಾಮುಭಾ ವಾಜಸ್ಯ ಸಾತಯೇ ಹುವೇ ವಾಮಿತ್ಯೇಷ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸ ಯದಸ್ತಮೇತಿ ತದಾಹವನೀಯಂ ಪ್ರವಿಶತಿ ತದುಭಾವೇವೈತತ್ಸಹ ಸನ್ತಾ ಉಪತಿಷ್ಠತ ಉಭೌ ಮೇ ಸಹ ಸನ್ತೌ ದತ್ತಾಮಿತಿ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ - ೨।೩।೪।[೧೨]

ಅಯಂ ತೇ ಯೋನಿರ್ಋತ್ವಿಯಃ । ಯತೋ ಜಾತೋ ಅರೋಚಥಾಃ ತಂ ಜಾನನ್ನಗ್ನ ಆರೋಹಾಥಾ ನೋ ವರ್ಧಯಾ ರಯಿಮಿತಿ ಪುಷ್ಟಂ ವೈ ರಯಿರ್ಭೂಯೋ ಭೂಯ ಏವ ನ ಇದಂ ಪುಷ್ಟಂ ಕುರ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೧೩]

ಅಯಮಿಹ ಪ್ರಥಮಃ । ಧಾಯಿ ಧಾತೃಭಿರ್ಹೋತಾ ಯಜಿಷ್ಠೋ ಅಧ್ವರೇಷ್ವೀಡ್ಯಃ ಯಮಪ್ನವಾನೋ ಭೃಗವೋ ವಿರುರುಚುರ್ವನೇಷು ಚಿತ್ರಂ ವಿಭ್ವಂ ವಿಶೇ ವಿಶ ಇತ್ಯನ್ವೇವ ಧಾವತಿ ತದ್ಯಥಾ ಯಾಚನ್ಕಲ್ಯಾಣಂ ವದೇದಾಮುಷ್ಯಾಯಣೋ ವೈ ತ್ವಮಸ್ಯಲಂ ವೈ ತ್ವಮೇತಸ್ಮಾ ಅಸೀತ್ಯೇವಮೇಷಾ ಯಥೋ ಏವೈಷ ತಥೋ ಏವೈನಮೇತದಾಹ ಯದಾಹ ವಿಭ್ವಂ ವಿಶೇ ವಿಶ ಇತಿ ವಿಭೂರ್ಹ್ಯೇಷ ವಿಶೇ ವಿಶೇ - ೨।೩।೪।[೧೪]

ಅಸ್ಯ ಪ್ರತ್ನಾಮ್ । ಅನು ದ್ಯುತಂ ಶುಕ್ರಂ ದುದುಹ್ರೇ ಅಹ್ರಯಃ ಪಯಃ ಸಹಸ್ರಸಾಮೃಷಿಮಿತಿ ಪರಮಾ ವಾ ಏಷಾ ಸನೀನಾಂ ಯತ್ಸಹಸ್ರಸನಿಸ್ತದೇತಸ್ಯೈವಾವರುದ್ಧೈ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪಯಃ ಸಹಸ್ರಸಾಮೃಷಿಮಿತಿ - ೨।೩।೪।[೧೫]

ತದೇತತ್ಸಮಾಹಾರ್ಯಂ ಷಡೃಚಮ್ । ತಸ್ಯೋಪವತೀ ಪ್ರಥಮಾ ಪ್ರತ್ನವತ್ಯುತ್ತಮಾವೋಚಾಮ ತದ್ಯಸ್ಮಾದುಪವತ್ಯಥಾದ ಏವ ಪ್ರತ್ನಂ ಯಾವನ್ತೋ ಹ್ಯೇವ ಸನಾಗ್ರೇ ದೇವಾಸ್ತಾವನ್ತ ಏವ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾದದಃ ಪ್ರತ್ನಂ ತದಿಮೇ ಏವಾನ್ತರೇಣ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾಸ್ತೇ ಅಸ್ಮಾ ಇಮೇ ಸಂಜಾನಾನೇ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನ್ತ್ಸಂನಮತಃ - ೨।೩।೪।[೧೬]

ಸ ವೈ ತ್ರಿಃ ಪ್ರಥಮಾಂ ಜಪತಿ । ತ್ರಿರುತ್ತಮಾಂ ತ್ರಿವೃತ್ಪ್ರಾಯಣಾ ಹಿ ಯಜ್ಞಾಸ್ತ್ರಿವೃದುದಯನಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಃ ಪ್ರಥಮಾಂ ಜಪತಿ ತ್ರಿರುತ್ತಮಾಮ್ - ೨।೩।೪।[೧೭]

ಯದ್ಧ ವಾ ಅತ್ರಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹ್ವತ್ । ವಾದ್ಯೇನ ವಾ ಕರ್ಮಣಾ ವಾ ಮಿಥ್ಯಾ ಕರೋತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತದವದ್ಯತ್ಯಾಯುಷೋ ವಾ ವರ್ಚಸೋ ವಾ ಪ್ರಜಾಯೈ ವಾ - ೨।೩।೪।[೧೮]

ತದು ಖಲು ತನೂಪಾ ಅಗ್ನೇಽಸಿ । ತನ್ವಂ ಮೇ ಪಾಹ್ಯಾಯುರ್ದಾ ಅಗ್ನೇಽಸ್ಯಾಯುರ್ಮೇ ದೇಹಿ ವರ್ಚೋದಾ ಅಗ್ನೇಽಸಿ ವರ್ಚೋ ಮೇ ದೇಹಿ ಅಗ್ನೇ ಯನ್ಮೇ ತನ್ವಾ ಊನಂ ತನ್ಮ ಆಪ್ರಣೇತಿ - ೨।೩।೪।[೧೯]

ಯದ್ಧ ವಾ ಅತ್ರಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹ್ವತ್ । ವಾದ್ಯೇನ ವಾ ಕರ್ಮಣಾ ವಾ ಮಿಥ್ಯಾಕರೋತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತದವದ್ಯತ್ಯಾಯುಷೋ ವಾ ವರ್ಚಸೋ ವಾ ಪ್ರಜಾಯೈ ವಾ ತನ್ಮೇ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯತೇ - ೨।೩।೪।[೨೦]

ಇನ್ಧಾನಾಸ್ತ್ವಾ । ಶತಂ ಹಿಮಾ ದ್ಯುಮನ್ತಂ ಸಮಿಧೀಮಹೀತಿ ಶತಂ ವರ್ಷಾಣಿ ಜೀವ್ಯಾಸ್ಮೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಾವತ್ತ್ವಾ ಮಹಾನ್ತಂ ಸಮಿಧೀಮಹೀತಿ ಯದಾಹ ದ್ಯುಮನ್ತಂ ಸಮಿಧೀಮಹೀತಿ ವಯಸ್ವನ್ತೋ ವಯಸ್ಕೃತಂ ಸಹಸ್ವನ್ತಃ ಸಹಸ್ಕೃತಮಿತಿ ವಯಸ್ವನ್ತೋ ವಯಮ್ಭೂಯಾಸ್ಮ ವಯಸ್ಕೃತ್ತ್ವಂ ಭೂಯಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸಹಸ್ವನ್ತೋ ವಯಂ ಭೂಯಾಸ್ಮ ಸಹಸ್ಕೃತ್ತ್ವಂ ಭೂಯಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಗ್ನೇ ಸಪತ್ನದಮ್ಭನಮದಬ್ಧಾಸೋ ಅದಾಭ್ಯಮಿತಿ ತ್ವಯಾ ವಯಂ ಸಪತ್ನಾನ್ಪಾಪೀಯಸಃ ಕ್ರಿಯಾಸ್ಮೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೨೧]

ಚಿತ್ರಾವಸೋ ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇ ಪಾರಮಶೀಯೇತಿ । ತ್ರಿರೇತಜ್ಜಪತಿ ರಾತ್ರಿರ್ವೈ ಚಿತ್ರಾವಸುಃ ಸಾ ಹೀಯಂ ಸಂಗೃಹ್ಯೇವ
ಚಿತ್ರಾಣಿ ವಸತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾರಕಾಚ್ಚಿತ್ರಂ ದದೃಶೇ - ೨।೩।೪।[೨೨]

ಏತೇನ ಹ ಸ್ಮ ವಾ ಋಷಯಃ । ರಾತ್ರೇಃ ಸ್ವಸ್ತಿ ಪಾರಂ ಸಮಶ್ನುವತ ಏತೇನೋ ಹ ಸ್ಮೈನಾನ್ರಾತ್ರೇರ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನ ವಿನ್ದನ್ತ್ಯೇತೇನೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ರಾತ್ರೇಃ ಸ್ವಸ್ತಿ ಪಾರಂ ಸಮಶ್ನುತ ಏತೇನೋ ಏನಂ ರಾತ್ರೇರ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನ ವಿನ್ದನ್ತ್ಯೇತಾವನ್ನು ತಿಷ್ಠಞ್ಜಪತಿ - ೨।೩।೪।[೨೩]

ಅಥಾಸೀನಃ । ಸಂ ತ್ವಮಗ್ನೇ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಚಸಾಗಥಾ ಇತಿ ತದ್ಯದಸ್ತಂ ಯನ್ನಾದಿತ್ಯ ಆಹವನೀಯಂ ಪ್ರವಿಶತಿ ತೇನೈತದಾಹ ಸಮೃಷೀಣಾಂ ಸ್ತುತೇನೇತಿ ತದ್ಯದುಪತಿಷ್ಠತೇ ತೇನೈತದಾಹ ಸಂ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನೇತ್ಯಾಹುತಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮಾಹುತಿಭಿರೇವ ತದಾಹ ಸಮಹಮಾಯುಷಾ ಸಂ ವರ್ಚಸಾ ಸಂ ಪ್ರಜಯಾ ಸಂ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣ ಗ್ಮಿಷೀಯೇತಿ ಯಥಾ ತ್ವಮೇತೈಃ ಸಮಗಥಾ ಏವಮಹಮಾಯುಷಾ ವರ್ಚಸಾ ಪ್ರಜಯಾ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣೇತಿ ಯದ್ಭೂಮ್ನೇತಿ ತದೇವಮಹಮೇತೈಃ ಸಂಗಚ್ಛಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೨೪]

ಅಥ ಗಾಮಭ್ಯೈತಿ । ಅನ್ಧ ಸ್ಥಾನ್ಧೋ ವೋ ಭಕ್ಷೀಯ ಮಹ ಸ್ಥ ಮಹೋ ವೋ ಭಕ್ಷೀಯೇತಿ ಯಾನಿ ವೋ ವೀರ್ಯಾಣಿ ಯಾನಿ ವೋ ಮಹಾಂಸಿ ತಾನಿ ವೋ ಭಕ್ಷೀಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹೋರ್ಜ ಸ್ಥೋರ್ಜಂ ವೋ ಭಕ್ಷೀಯೇತಿ ರಸ ಸ್ಥ ರಸಂ ವೋ ಭಕ್ಷೀಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ರಾಯಸ್ಪೋಷ ಸ್ಥ ರಾಯಸ್ಪೋಷಂ ವೋ ಭಕ್ಷೀಯೇತಿ ಭೂಮಾ ಸ್ಥ ಭೂಮಾನಂ ವೋ ಭಕ್ಷೀಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೨೫]

ರೇವತೀ ರಮಧ್ವಮಿತಿ ರೇವನ್ತೋ ಹಿ ಪಶವಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ರೇವತೀ ರಮಧ್ವಮಿತ್ಯಸ್ಮಿನ್ಯೋನಾವಸ್ಮಿನ್ ಗೋಷ್ಠೇಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಸ್ಮಿನ್ ಕ್ಷಯೇ । ಇಹೈವ ಸ್ತಮಾಪಗಾತೇತ್ಯಾತ್ಮನ ಏವೈತದಾಹ ಮದೇವ ಮಾಪಗಾತೇತಿ - ೨।೩।೪।[೨೬]

ಅಥ ಗಾಮಭಿಮೃಶತಿ । ಸಂಹಿತಾಸಿ ವಿಶ್ವರೂಪೀತಿ ವಿಶ್ವರೂಪಾ ಇವ ಹಿ ಪಶವಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಿಶ್ವರೂಪೀತ್ಯೂರ್ಜಾ ಮಾವಿಶ ಗೌಪತ್ಯೇನೇತ್ಯೂರ್ಜೇತಿ ಯದಾಹ ರಸೇನೇತಿ ತದಾಹ ಗೌಪತ್ಯೇನೇತಿ ಯದಾಹ ಭೂಮ್ನೇತಿ ತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೨೭]

ಅಥ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮಭ್ಯೈತಿ । ಸ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತ ಉಪ ತ್ವಾಗ್ನೇ ದಿವೇ ದಿವೇ ದೋಷಾವಸ್ತರ್ಧಿಯಾ ವಯಂ ನಮೋ ಭರನ್ತ ಏಮಸೀತಿ ನಮ ಏವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯಥೈನಂ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾತ್ - ೨।೩।೪।[೨೮]

ರಾಜನ್ತಮಧ್ವರಾಣಾಮ್ । ಗೋಪಾಮೃತಸ್ಯ ದೀದಿವಿಂ ವರ್ಧಮಾನಂ ಸ್ವೇ ದಮ ಇತಿ ಸ್ವಂ ವೈ ತ ಇದಂ ಯನ್ಮಮ ತನ್ನೋ ಭೂಯೋ ಭೂಯ ಏವ ಕುರ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೨೯]

ಸ ನಃ ಪಿತೇವ ಸೂನವೇ । ಅಗ್ನೇ ಸೂಪಾಯನೋ ಭವ ಸಚಸ್ವಾ ನಃ ಸ್ವಸ್ತಯ ಇತಿ ಯಥಾ ಪಿತಾ ಪುತ್ರಾಯ ಸೂಪಚರೋ ನೈವೈನಂ ಕೇನ ಚನ ಹಿನಸ್ತ್ಯೇವಂ ನಃ ಸೂಪಚರ ಏಧಿ ಮೈವ ತ್ವಾ ಕೇನ ಚನ ಹಿಂಸಿಷ್ಮೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೩೦]

ಅಥ ದ್ವಿಪದಾಃ । ಅಗ್ನೇ ತ್ವಂ ನೋ ಅನ್ತಮ ಉತ ತ್ರಾತಾ ಶಿವೋ ಭವಾ ವರೂಥ್ಯಃ ವಸುರಗ್ನಿರ್ವಸುಶ್ರವಾ ಅಚ್ಛಾ ನಕ್ಷಿ ದ್ಯುಮತ್ತಮಂ ರಯಿಂ ದಾಃ ತಂ ತ್ವಾ ಶೋಚಿಷ್ಠ ದೀದಿವಃ ಸುಮ್ನಾಯ ನೂನಮೀಮಹೇ ಸಖಿಭ್ಯಃ ಸ ನೋ ಬೋಧಿ ಶ್ರುಧೀ ಹವಮುರುಷ್ಯಾ ಣೋ ಅಘಾಯತಃ ಸಮಸ್ಮಾದಿತಿ - ೨।೩।೪।[೩೧]

ಯದ್ವಾ ಆಹವನೀಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಪಶೂಂಸ್ತದ್ಯಾಚತೇ ತಸ್ಮಾತ್ತಮುಚ್ಚಾವಚೈಶ್ಛನ್ದೋಭಿರುಪತಿಷ್ಠತ ಉಚ್ಚಾವಚಾ ಇವ ಹಿ ಪಶವೋಽಥ ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಪುರುಷಾಂಸ್ತದ್ಯಾಚತೇ ತದ್ಗಾಯತ್ರಂ ಪ್ರಥಮಂ ತ್ರಿಚಂ ಗಾಯತ್ರಂ ವಾ ಅಗ್ನೇಶ್ಛನ್ದಃ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತಚ್ಛನ್ದಸೋಪಪರೈತಿ - ೨।೩।೪।[೩೨]

ಅಥ ದ್ವಿಪದಾಃ । ಪುರುಷಚ್ಛನ್ದಸಂ ವೈ ದ್ವಿಪದಾ ದ್ವಿಪಾದ್ವಾ ಅಯಂ ಪುರುಷಃ ಪುರುಷಾನೈವೈತದ್ಯಾಚತೇ ಪುರುಷಾನ್ಹಿ ಯಾಚತೇ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿಪದಾಃ ಪಶುಮಾನ್ಹ ವೈ ಪುರುಷವಾನ್ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನುಪತಿಷ್ಠತೇ - ೨।೩।೪।[೩೩]

ಅಥ ಗಾಮಭ್ಯೈತಿ । ಇಡ ಏಹ್ಯದಿತ ಏಹೀತೀಡಾ ಹಿ ಗೌರದಿತಿರ್ಹಿ ಗೌಸ್ತಾಮಭಿಮೃಶತಿ ಕಾಮ್ಯಾ ಏತೇತಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಹ್ಯೇತಾಸು ಕಾಮಾಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಕಾಮ್ಯಾ ಏತೇತಿ ಮಯಿ ವಃ ಕಾಮಧರಣಂ ಭೂಯಾದಿತ್ಯಹಂ ವಃ ಪ್ರಿಯೋ ಭೂಯಾಸಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೩೪]

ಅಥಾನ್ತರೇಣಾಹವನೀಯಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚ । ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ನಗ್ನಿಮೀಕ್ಷಮಾಣೋ ಜಪತಿ ಸೋಮಾನಂ ಸ್ವರಣಂ ಕೃಣುಹಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತೇ ಕಕ್ಷೀವನ್ತಂ ಯ ಔಶಿಜಃ ಯೋ ರೇವಾನ್ಯೋ ಅಮೀವಹಾ ವಸುವಿತ್ಪುಷ್ಟಿವರ್ಧನಃ ಸ ನಃ ಸಿಷಕ್ತು ಯಸ್ತುರಃ ಮಾ ನಃ ಶಂಸೋ ಅರರುಷೋ ಧೂರ್ತಿಃ ಪ್ರಣಙ್ಮರ್ತ್ಯಸ್ಯ ರಕ್ಷಾ ಣೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತ ಇತಿ - ೨।೩।೪।[೩೫]

ಯದ್ವಾ ಆಹವನೀಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ದಿವಂ ತದುಪತಿಷ್ಠತೇಽಥ ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಪೃಥಿವೀಂ ತದಥೈತದನ್ತರಿಕ್ಷಮೇಷಾ ಹಿ ದಿಗ್ಬೃಹಸ್ಪತೇರೇತಂ ಹ್ಯೇತದ್ದಿಶಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಜಪತಿ - ೨।೩।೪।[೩೬]

ಮಹಿ ತ್ರೀಣಾಮವೋಽಸ್ತು । ದ್ಯುಕ್ಷಂ ಮಿತ್ರಸ್ಯಾರ್ಯಮ್ಣಃ ದುರಾಧರ್ಷಂ ವರುಣಸ್ಯ ನ ಹಿ ತೇಷಾಮಮಾ ಚನ ನಾಧ್ವಸು ವಾರಣೇಷು ಈಶೇ ರಿಪುರಘಶಂಸಃ ತೇ ಹಿ ಪುತ್ರಾಸೋ ಅದಿತೇಃ ಪ್ರಜೀವಸೇ ಮರ್ತ್ಯಾಯ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯಚ್ಛನ್ತ್ಯಜಸ್ರಮಿತಿ ತತ್ರಾಸ್ತಿ ನಾಧ್ವಸು ವಾರಣೇಷ್ವಿತ್ಯೇತಿ ಹ ವಾ ಅಧ್ವಾನೋ ವಾರಣಾ ಯ ಇಮೇಽನ್ತರೇಣ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಏತಾನ್ಹ್ಯೇತದುಪತಿಷ್ಠತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ನಾಧ್ವಸು ವಾರಣೇಷ್ವಿತಿ - ೨।೩।೪।[೩೭]

ಅಥೈನ್ದ್ರೀ । ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ಸೇನ್ದ್ರಮೇವೈತದಗ್ನ್ಯುಪಸ್ಥಾನಂ ಕುರುತೇ ಕದಾಚನ ಸ್ತರೀರಸಿ ನೇನ್ದ್ರ ಸಶ್ಚಸಿ ದಾಶುಷ ಇತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ದಾಶ್ವಾನ್ನ ಯಜಮಾನಾಯ ದ್ರುಹ್ಯಸೀತ್ಯೇವೈತದಾಹೋಪೋಪೇನ್ನು ಮಘವನ್ಭೂಯ ಇನ್ನು ತೇ ದಾನಂ ದೇವಸ್ಯ ಪೃಚ್ಯತ ಇತಿ ಭೂಯೋ ಭೂಯ ಏವ ನ ಇದಂ ಪುಷ್ಟಂ ಕುರ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೩।೪।[೩೮]

ಅಥ ಸಾವಿತ್ರೀ । ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ತಥೋ ಹಾಸ್ಮಾ ಏತೇ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಾ ಏವ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾಃ ಸಮೃಧ್ಯನ್ತೇ ತತ್ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ ಭರ್ಗೋ ದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹಿ ಧಿಯೋ ಯೋ ನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾದಿತಿ- ೨।೩।೪।[೩೯]

ಅಥಾಗ್ನೇಯೀ । ತದಗ್ನಯ ಏವೈತದಾತ್ಮಾನಮನ್ತತಃ ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ ಪರಿ ತೇ ದೂಡಭೋ ರಥೋಽಸ್ಮಾನಶ್ನೋತು ವಿಶ್ವತಃ ಯೇನ ರಕ್ಷಸಿ ದಾಶುಷ ಇತಿ ಯಜಮಾನಾ ವೈ ದಾಶ್ವಾಂಸೋ ಯೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾನಾಧೃಷ್ಯತಮೋ ರಥಸ್ತೇನೈಷ ಯಜಮಾನಾನಭಿರಕ್ಷತಿ ಸ ಯಸ್ತೇಽನಾಧೃಷ್ಯತಮೋ ರಥೋ ಯೇನ ಯಜಮಾನಾನಭಿರಕ್ಷಸಿ ತೇನ ನಃ ಸರ್ವತೋಽಭಿಗೋಪಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತ್ರಿರೇತಜ್ಜಪತಿ- ೨।೩।೪।[೪೦]

ಅಥ ಪುತ್ರಸ್ಯ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಇದಂ ಮೇಽಯಂ ವೀರ್ಯಂ ಪುತ್ರೋಽನುಸಂತನವದಿತಿ ಯದಿ ಪುತ್ರೋ ನ ಸ್ಯಾದಪ್ಯಾತ್ಮನ ಏವ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೨।೩।೪।[೪೧]

##೨।೪।೧।
ಅಥ ಹುತೇಽಗ್ನಿಹೋತ್ರ ಉಪತಿಷ್ಠತೇ । ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿ ತತ್ಸತ್ಯೇನೈವೈತದ್ವಾಚಂ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಯದಾಹ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿ ತಯಾ ಸಮೃದ್ಧಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಸುಪೋಷಃ ಪೋಷೈರಿತಿ ತತ್ಪುಷ್ಟಿಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೨।೪।೧।[೧]

ಯದ್ವಾ ಅದೋ ದೀರ್ಘಮಗ್ನ್ಯುಪಸ್ಥಾನಮ್ । ಆಶೀರೇವ ಸಾಶೀರಿಯಂ ತದೇತಾವತೈವೈತತ್ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇನೈವೋಪತಿಷ್ಠೇತೈತೇನ ನ್ವೇವ ವಯಮುಪಚರಾಮ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹಾಸುರಿಃ - ೨।೪।೧।[೨]

ಅಥ ಪ್ರವತ್ಸ್ಯನ್ । ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮೇವಾಗ್ರ ಉಪತಿಷ್ಠತೇಽಥಾಹವನೀಯಂ - ೨।೪।೧।[೩]

ಸ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ನರ್ಯ ಪ್ರಜಾಂ ಮೇ ಪಾಹೀತಿ ಪ್ರಜಾಯಾ ಹೈಷ ಈಷ್ಟೇ ತತ್ಪ್ರಜಾಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ - ೨।೪।೧।[೪]

ಅಥಾಹವನೀಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಶಂಸ್ಯ ಪಶೂನ್ಮೇ ಪಾಹೀತಿ ಪಶೂನಾಂ ಹೈಷ ಈಷ್ಟೇ ತತ್ಪಶೂನೇವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ - ೨।೪।೧।[೫]

ಅಥ ಪ್ರ ವಾ ವ್ರಜತಿ ಪ್ರ ವಾ ಧಾವಯತಿ । ಸ ಯತ್ರ ವೇಲಾಂ ಮನ್ಯತೇ ತತ್ಸ್ಯನ್ತ್ತ್ವಾ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇಽಥ ಪ್ರೋಷ್ಯ ಪರೇಕ್ಷ್ಯ ಯತ್ರ ವೇಲಾಂ ಮನ್ಯತೇ ತದ್ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತಿ ಸ ಯದ್ಯಪಿ ರಾಜಾನ್ತರೇಣ ಸ್ಯಾನ್ನೈವ ತಮುಪೇಯಾತ್ - ೨।೪।೧।[೬]

ಸ ಆಹವನೀಯಮೇವಾಗ್ರ ಉಪತಿಷ್ಠತೇ । ಅಥ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಗೃಹಾ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಗೃಹಾ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದ್ಗೃಹೇಷ್ವೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೨।೪।೧।[೭]

ಸ ಆಹವನೀಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಆಗನ್ಮ ವಿಶ್ವವೇದಸಮಸ್ಮಭ್ಯಂ ವಸುವಿತ್ತಮಮಗ್ನೇ ಸಮ್ರಾಡಭಿ ದ್ಯುಮ್ನಮಭಿ ಸಹ ಆಯಚ್ಛಸ್ವೇತ್ಯಥೋಪವಿಶ್ಯ ತೃಣಾನ್ಯಪಲುಮ್ಪತಿ - ೨।೪।೧।[೮]

ಅಥ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಅಯಮಗ್ನಿರ್ಗೃಹಪತಿರ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಯಾ ವಸುವಿತ್ತಮಃ ಅಗ್ನೇ ಗೃಹಪತೇಽಭಿ ದ್ಯುಮ್ನಮಭಿ ಸಹ ಆಯಚ್ಛಸ್ವೇತ್ಯಥೋಪವಿಶ್ಯ ತೃಣಾನ್ಯಪಲುಮ್ಪತ್ಯೇತನ್ನು ಜಪೇನೈತೇನ ನ್ವೇವ ಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಇವೋಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ - ೨।೪।೧।[೯]

ಸ ವೈ ಖಲು ತೂಷ್ಣೀಮೇವೋಪತಿಷ್ಠೇತ । ಇದಂ ವೈ ಯಸ್ಮಿನ್ವಸತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ರಾಜಾ ವಾ ಶ್ರೇಯಾನ್ಮನುಷ್ಯೋ ನ್ವೇವ ತಮೇವ ನಾರ್ಹತಿ ವಕ್ತುಮಿದಂ ಮೇ ತ್ವಂ ಗೋಪಾಯ ಪ್ರಾಹಂ ವತ್ಸ್ಯಾಮೀತ್ಯಥಾಸ್ಮಿನ್ನೇತೇ ಶ್ರೇಯಾಂಸೋ ವಸನ್ತಿ ದೇವಾ ಅಗ್ನಯಃ ಕ ಉ ತಾನರ್ಹತಿ ವಕ್ತುಮಿದಮ್ಮೇ ಯೂಯಂ ಗೋಪಾಯತ ಪ್ರಾಹಂ ವತ್ಸ್ಯಾಮೀತಿ - ೨।೪।೧।[೧೦]

ಮನೋ ಹ ವೈ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯಾಜಾನನ್ತಿ । ಸ ವೇದ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ ಪರಿದಾಮ್ಮೇದಮುಪಾಗಾದಿತಿ ತೂಷ್ಣೀಮೇವಾಹವನೀಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ಸ ವೇದಾಹವನೀಯಃ ಪರಿದಾಂ ಮೇದಮುಪಾಗಾದಿತಿ – ೨।೪।೨।೧೧

ಅಥ ಪ್ರ ವಾ ವ್ರಜತಿ ಪ್ರ ವಾ ಧಾವಯತಿ । ಸ ಯತ್ರ ವೇಲಾಂ ಮನ್ಯತೇ ತತ್ಸ್ಯತ್ತ್ವಾ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇಽಥ ಪ್ರೋಷ್ಯ ಪರೇಕ್ಷ್ಯ ಯತ್ರ ವೇಲಾಂ ಮನ್ಯತೇ ತದ್ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತಿ ಸ ಯದ್ಯಪಿ ರಾಜಾನ್ತರೇಣ ಸ್ಯಾನ್ನೈವ ತಮುಪೇಯಾತ್ - ೨।೪।೧।[೧೨]

ಸ ಆಹವನೀಯಮೇವಾಗ್ರ ಉಪತಿಷ್ಠತೇ । ಅಥ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ತೂಷ್ಣೀಮೇವಾಹವನೀಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ತೂಷ್ಣೀಮುಪವಿಶ್ಯ ತೃಣಾನ್ಯಪಲುಮ್ಪತಿ ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ತೂಷ್ಣೀಮುಪವಿಶ್ಯ ತೃಣಾನ್ಯಪಲುಮ್ಪತಿ - ೨।೪।೧।[೧೩]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹಾಣಾಮೇವೋಪಚಾರಃ । ಏತದ್ಧ ವೈ ಗೃಹಪತೇಃ ಪ್ರೋಷುಷ ಆಗತಾದ್ಗೃಹಾಃ ಸಮುತ್ತ್ರಸ್ತಾ ಇವ ಭವನ್ತಿ ಕಿಮಯಮಿಹ ವದಿಷ್ಯತಿ ಕಿಂ ವಾ ಕರಿಷ್ಯತೀತಿ ಸ ಯೋ ಹ ತತ್ರ ಕಿಂಚಿದ್ವದತಿ ವಾ ಕರೋತಿ ವಾ ತಸ್ಮಾದ್ಗೃಹಾಃ ಪ್ರತ್ರಸನ್ತಿ ತಸ್ಯೇಶ್ವರಃ ಕುಲಂ ವಿಕ್ಷೋಬ್ಧೋರಥ ಯೋ ಹ ತತ್ರ ನ ವದತಿ ನ ಕಿಂ ಚನ ಕರೋತಿ ತಂ ಗೃಹಾ ಉಪಸಂಶ್ರಯನ್ತೇ ನ ವಾ ಅಯಮಿಹಾವಾದೀನ್ನ ಕಿಂಚನಾಕರದಿತಿ ಸ ಯದಿಹಾಪಿ ಸುಕ್ರುದ್ಧ ಇವ ಸ್ಯಾಚ್ಛ್ವ ಏವ ತತಸ್ತತ್ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ವದಿಷ್ಯನ್ವಾ ಕರಿಷ್ಯನ್ವಾ ಸ್ಯಾದೇಷ ಉ ಗೃಹಾಣಾಮುಪಚಾರಃ - ೨।೪।೧।[೧೪]

##೨।೪।೨।

ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವೈ ಭೂತಾನ್ಯುಪಾಸೀದನ್ । ಪ್ರಜಾ ವೈ ಭೂತಾನಿ ವಿ ನೋ ಧೇಹಿ ಯಥಾ ಜೀವಾಮೇತಿ ತತೋ ದೇವಾ ಯಜ್ಞೋಪವೀತಿನೋ ಭೂತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣಂ ಜಾನ್ವಾಚ್ಯೋಪಾಸೀದಂಸ್ತಾನಬ್ರವೀದ್ಯಜ್ಞೋ ವೋಽನ್ನಮಮೃತತ್ವಂ ವ ಊರ್ಗ್ವಃ ಸೂರ್ಯೋ ವೋ ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ - ೨।೪।೨।[೧]

ಅಥೈನಂ ಪಿತರಃ । ಪ್ರಾಚೀನಾವೀತಿನಃ ಸವ್ಯಂ ಜಾನ್ವಾಚ್ಯೋಪಾಸೀದಂಸ್ತಾನಬ್ರವೀನ್ಮಾಸಿಮಾಸಿ ವೋಽಶನಂ ಸ್ವಧಾ ವೋ ಮನೋಜವೀ ವಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ವೋ ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ - ೨।೪।೨।[೨]

ಅಥೈನಂ ಮನುಷ್ಯಾಃ । ಪ್ರಾವೃತಾ ಉಪಸ್ಥಂ ಕೃತ್ವೋಪಾಸೀದಂಸ್ತಾನಬ್ರವೀತ್ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರ್ವೋಽಶನಂ ಪ್ರಜಾ ವೋ ಮೃತ್ಯುರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ವೋ ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ - ೨।೪।೨।[೩]

ಅಥೈನಂ ಪಶವ ಉಪಾಸೀದನ್ । ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ವೈಷಮೇವ ಚಕಾರ ಯದೈವ ಯೂಯಂ ಕದಾ ಚ ಲಭಾಧ್ವೈ ಯದಿ ಕಾಲೇ ಯದ್ಯನಾಕಾಲೇಽಥೈವಾಶ್ನಾಥೇತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಯದೈವ ಕದಾ ಚ ಲಭನ್ತೇ ಯದಿ ಕಾಲೇ ಯದ್ಯನಾಕಾಲೇಽಥೈವಾಶ್ನನ್ತಿ - ೨।೪।೨।[೪]

ಅಥ ಹೈನಂ ಶಶ್ವದಪ್ಯಸುರಾ ಉಪಸೇದುರಿತ್ಯಾಹುಃ । ತೇಭ್ಯಸ್ತಮಶ್ಚ ಮಾಯಾಂ ಚ ಪ್ರದದಾವಸ್ತ್ಯಹೈವಾಸುರಮಾಯೇತೀವ ಪರಾಭೂತಾ ಹ ತ್ವೇವ ತಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತಥೈವೋಪಜೀವನ್ತಿ ಯಥೈವಾಭ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯದಧಾತ್ - ೨।೪।೨।[೫]

ನೈವ ದೇವಾ ಅತಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ । ನ ಪಿತರೋ ನ ಪಶವೋ ಮನುಷ್ಯಾ ಏವೈಕೇಽತಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಮೇದ್ಯತ್ಯಶುಭೇ ಮೇದ್ಯತಿ ವಿಹೂರ್ಚ್ಛತಿ ಹಿ ನ ಹ್ಯಯನಾಯ ಚನ ಭವತ್ಯನೃತಂ ಹಿ ಕೃತ್ವಾ ಮೇದ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತರಾಶ್ಯೇವ ಸ್ಯಾತ್ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತರಾಶೀ ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಯುರೇತಿ ಯದು ಹ ಕಿಂ ಚ ವಾಚಾ ವ್ಯಾಹರತಿ ತದು ಹೈವ ಭವತ್ಯೇತದ್ಧಿ ದೇವಸತ್ಯಂ ಗೋಪಾಯತಿ ತದ್ಧೈತತ್ತೇಜೋ ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಯ ಏತಸ್ಯ ವ್ರತಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಚರಿತುಮ್ - ೨।೪।೨।[೬]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ಮಾಸಿ ಮಾಸ್ಯೇವ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ದದತೋ ಯದೈವೈಷ ನ ಪುರಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇಽಥೈಭ್ಯೋ ದದಾತ್ಯೇಷ ವೈ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಕ್ಷೀಯತೇ ತಸ್ಮಿನ್ಕ್ಷೀಣೇ ದದಾತಿ ತಥೈಭ್ಯೋ ಸಮದಂ ಕರೋತ್ಯಥ ಯದಕ್ಷೀಣೇ ದದ್ಯಾತ್ಸಮದಂ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪಿತೃಭ್ಯಶ್ಚ ತಸ್ಮಾದ್ಯದೈವೈಷ ನ ಪುರಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇಽಥೈಭ್ಯೋ ದದಾತಿ - ೨।೪।೨।[೭]

ಸ ವಾ ಅಪರಾಹ್ಣೇ ದದಾತಿ । ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಮಧ್ಯನ್ದಿನೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಪರಾಹ್ಣಃ ಪಿತೄಣಾಂ ತಸ್ಮಾದಪರಾಹ್ಣೇ ದದಾತಿ - ೨।೪।೨।[೮]

ಸ ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮ್ । ಪ್ರಾಚೀನಾವೀತೀ ಭೂತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಸೀನ ಏತಂ ಗ್ರೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ತತ ಏವೋಪೋತ್ಥಾಯೋತ್ತರೇಣಾನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ತಿಷ್ಠನ್ನವಹನ್ತಿ ಸಕೃತ್ಫಲೀಕರೋತಿ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಕೃತ್ಫಲೀಕರೋತಿ - ೨।೪।೨।[೯]

ತಂ ಶ್ರಪಯತಿ । ತಸ್ಮಿನ್ನಧಿಶ್ರಿತ ಆಜ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯಾನಯತ್ಯಗ್ನೌ ವೈ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತ್ಯುದ್ಧರನ್ತಿ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋಽಥೈವ ಪಿತೄಣಾಂ ತಸ್ಮಾದಧಿಶ್ರಿತ ಆಜ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯಾನಯತಿ - ೨।೪।೨।[೧೦]

ಸ ಉದ್ವಾಸ್ಯಾಗ್ನೌ ದ್ವೇ ಆಹುತೀ ಜುಹೋತಿ ದೇವೇಭ್ಯಃ । ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಉಪಾವರ್ತತೇ ಯ ಆಹಿತಾಗ್ನಿರ್ಭವತಿ ಯೋ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಯಜತೇಽಥೈತತ್ಪಿತೃಯಜ್ಞೇನೇವಾಚಾರೀತ್ತದು ನಿಹ್ನುತೇ ಸ ದೇವೈಃ ಪ್ರಸೂತೋಽಥೈತತ್ಪಿತೃಭ್ಯೋ ದದಾತಿ ತಸ್ಮಾದುದ್ವಾಸ್ಯಾಗ್ನೌ ದ್ವೇ ಆಹುತೀ ಜುಹೋತಿ ದೇವೇಭ್ಯಃ - ೨।೪।೨।[೧೧]

ಸ ವಾ ಅಗ್ನಯೇ ಚ ಸೋಮಾಯ ಚ ಜುಹೋತಿ । ಸ ಯದಗ್ನಯೇ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವತ್ರ ಹ್ಯೇವಾಗ್ನಿರನ್ವಾಭಕ್ತೋ
ಽಥ ಯತ್ಸೋಮಾಯ ಜುಹೋತಿ ಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ವೈ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯೇ ಚ ಸೋಮಾಯ ಚ ಜುಹೋತಿ - ೨।೪।೨।[೧೨]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಅಗ್ನಯೇ ಕವ್ಯವಾಹನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಸೋಮಾಯ ಪಿತೃಮತೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ ಮೇಕ್ಷಣಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ ತತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ಭಾಜನಮಥ ದಕ್ಷಿಣೇನಾನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಂ ಸಕೃದುಲ್ಲಿಖತಿ ತದ್ವೇದಿಭಾಜನಂ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಕೃದುಲ್ಲಿಖತಿ - ೨।೪।೨।[೧೩]

ಅಥ ಪರಸ್ತಾದುಲ್ಮುಕಂ ನಿದಧಾತಿ । ಸ ಯದನಿಧಾಯೋಲ್ಮುಕಮಥೈತತ್ಪಿತೃಭ್ಯೋ ದದ್ಯಾದಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ಹೈಷಾಮೇತದ್ವಿಮಥ್ನೀರಂಸ್ತಥೋ ಹೈತತ್ಪಿತೄಣಾಮಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ನ ವಿಮಥ್ನತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪರಸ್ತಾದುಲ್ಮುಕಂ ನಿದಧಾತಿ - ೨।೪।೨।[೧೪]

ಸ ನಿದಧಾತಿ । ಯೇ ರೂಪಾಣಿ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚಮಾನಾ ಅಸುರಾಃ ಸನ್ತಃ ಸ್ವಧಯಾ ಚರನ್ತಿ ಪರಾಪುರೋ ನಿಪುರೋ ಯೇ ಭರನ್ತ್ಯಗ್ನಿಷ್ಟಾಂಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರಣುದಾತ್ಯಸ್ಮಾದಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತಸ್ಮಾದೇವಂ ನಿದಧಾತಿ - ೨।೪।೨।[೧೫]

ಅಥೋದಪಾತ್ರಮಾದಾಯಾವನೇಜಯತಿ । ಅಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತ್ಯೇವ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಿತರಮಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತಿ ಪಿತಾಮಹಮಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತಿ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಂ ತದ್ಯಥಾಶಿಷ್ಯತೇಽಭಿಷಿಞ್ಚೇದೇವಂ ತತ್ - ೨।೪।೨।[೧೬]

ಅಥ ಸಕೃದಾಚ್ಛಿನ್ನಾನ್ಯುಪಮೂಲಂ ದಿನಾನಿ ಭವನ್ತಿ । ಅಗ್ರಮಿವ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಮಧ್ಯಮಿವ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಮೂಲಮಿವ ಪಿತೄಣಾಂ ತಸ್ಮಾದುಪಮೂಲಂ ದಿನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಸಕೃದಾಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಕೃದಾಚ್ಛಿನ್ನಾನಿ ಭವನ್ತಿ - ೨।೪।೨।[೧೭]

ತಾನಿ ದಕ್ಷಿಣೋಪಸ್ತೃಣಾತಿ । ತತ್ರ ದದಾತಿ ಸ ವಾ ಇತಿ ದದಾತೀತೀವ ವೈ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತ್ಯುದ್ಧರನ್ತಿ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋಽಥೈವಂ ಪಿತೄಣಾಂ ತಸ್ಮಾದಿತಿ ದದಾತಿ - ೨।೪।೨।[೧೮]

ಸ ದದಾತಿ । ಅಸಾವೇತತ್ತ ಇತ್ಯೇವ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಿತ್ರೇ ಯೇ ಚ ತ್ವಾಮನ್ವಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸ್ವಯಂ ವೈ ತೇಷಾಂ ಸಹ ಯೇಷಾಂ ಸಹ ತಸ್ಮಾದು ಬ್ರೂಯಾದಸಾವೇತತ್ತ ಇತ್ಯೇವ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಿತ್ರೇಽಸಾವೇತತ್ತ ಇತಿ ಪಿತಾಮಹಾಯಾಸಾವೇತತ್ತ ಇತಿ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಾಯ ತದ್ಯದಿತಃ ಪರಾಗ್ದದಾತಿ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಃ - ೨।೪।೨।[೧೯]

ತತ್ರ ಜಪತಿ । ಅತ್ರ ಪಿತರೋ ಮಾದಯಧ್ವಂ ಯಥಾಭಾಗಮಾವೃಷಾಯಧ್ವ್ವಮಿತಿ ಯಥಾಭಾಗಮಶ್ನೀತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೪।೨।[೨೦]

ಅಥ ಪರಾಙ್ಪರ್ಯಾವರ್ತತೇ । ತಿರ ಇವ ವೈ ಪಿತರೋ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತಿರ ಇವೈತದ್ಭವತಿ ಸ ವಾ ಆತಮಿತೋರಾಸೀತೇತ್ಯಾಹುರೇತಾವಾನ್ಹ್ಯಸುರಿತಿ ಸ ವೈ ಮುಹೂರ್ತಮೇವಾಸಿತ್ವಾ - ೨।೪।೨।[೨೧]

ಅಥೋಪಪಲ್ಯಯ್ಯ ಜಪತಿ । ಅಮೀಮದನ್ತ ಪಿತರೋ ಯಥಾಭಾಗಮಾವೃಷಾಯಿಷತೇತಿ ಯಥಾಭಾಗಮಾಶಿಷುರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೪।೨।[೨೨]

ಅಥೋದಪಾತ್ರಮಾದಾಯಾವನೇಜಯತಿ । ಅಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತ್ಯೇವ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಿತರಮಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತಿ ಪಿತಾಮಹಮಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತಿ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಂ ತದ್ಯಥಾ ಜಕ್ಷುಷೇಽಭಿಷಿಞ್ಚೇದೇವಂ ತತ್ - ೨।೪।೨।[೨೩]

ಅಥ ನೀವಿಮುದ್ವೃಹ್ಯ ನಮಸ್ಕರೋತಿ । ಪಿತೃದೇವತ್ಯಾ ವೈ ನೀವಿಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನೀವಿಮುದ್ವೃಹ್ಯ ನಮಸ್ಕರೋತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ನಮೋ ಯಜ್ಞಿಯಾನೇವೈನಾನೇತತ್ಕರೋತಿ ಷಟ್ಕೃತ್ವೋ ನಮಸ್ಕರೋತಿ ಷಡ್ವಾ ಋತವ ಋತವಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಷಟ್ಕೃತ್ವೋ ನಮಸ್ಕರೋತಿ ಗೃಹಾನ್ನಃ ಪಿತರೋ ದತ್ತೇತಿ ಗೃಹಾಣಾಂ ಹ ಪಿತರ ಈಶತ ಏಷೋ ಏತಸ್ಯಾಶೀಃ ಕರ್ಮಣೋಽಥಾವಜಿಘ್ರತಿ ಪ್ರತ್ಯವಧಾಯ ಪಿಣ್ಡಾನ್ತ್ಸ ಯಜಮಾನಭಾಗೋಽಗ್ನೌ ಸಕೃದಾಚ್ಛಿನ್ನಾನ್ಯಭ್ಯಾದಧಾತಿ ಪುನರುಲ್ಮುಕಮಪಿ ಸೃಜತಿ - ೨।೪।೨।[೨೪]##೨।೪।೩
ತದು ಹೋವಾಚ ಕಹೋಡಃ ಕೌಷೀತಕಿಃ । ಅನಯೋರ್ವಾ ಅಯಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋ ರಸೋಽಸ್ಯ ರಸಸ್ಯ ಹುತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಥೇಮಮಶ್ನಾಮೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಆಗ್ರಯಣೇಷ್ಟ್ಯಾ ಯಜತ ಇತಿ - ೨।೪।೩।[೧]

ತದು ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ । ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತತೋಽಸುರಾ ಉಭಯೀರೋಷಧೀರ್ಯಾಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ ಯಾಶ್ಚ ಪಶವಃ ಕೃತ್ಯಯೇವ ತ್ವದ್ವಿಷೇಣೇವ ತ್ವತ್ಪ್ರಲಿಲಿಪುರುತೈವಂ ಚಿದ್ದೇವಾನಭಿಭವೇಮೇತಿ ತತೋ ನ ಮನುಷ್ಯಾ ಆಶುರ್ನ ಪಶವ ಆಲಿಲಿಶಿರೇತಾ ಹೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅನಾಶಕೇನ ನೋತ್ಪರಾಬಭೂವುಃ - ೨।೪।೩।[೨]

ತದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಶುಶ್ರುವುಃ । ಅನಾಶಕೇನ ಹ ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪರಾಭವನ್ತೀತಿ ತೇ ಹೋಚುರ್ಹನ್ತೇದಮಾಸಾಮಪಜಿಘಾಂಸಾಮೇತಿ ಕೇನೇತಿ ಯಜ್ಞೇನೈವೇತಿ ಯಜ್ಞೇನ ಹ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ದೇವಾಃ ಕಲ್ಪಯನ್ತೇ ಯದೇಷಾಂ ಕಲ್ಪಮಾಸರ್ಷಯಶ್ಚ - ೨।೪।೩।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಕಸ್ಯ ನ ಇದಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತೇ ಮಮಮಮೇತ್ಯೇವ ನ ಸಮ್ಪಾದಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತೇ ಹಾಸಮ್ಪಾದ್ಯೋಚುರಾಜಿಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನಜಾಮಹೈ ಸ ಯೋ ನ ಉಜ್ಜೇಷ್ಯತಿ ತಸ್ಯ ನ ಇದಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಾಜಿಮಾಜನ್ತ - ೨।೪।೩।[೪]

ತಾವಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಉದಜಯತಾಮ್ । ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೌ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಹ್ಯಸ್ಯ ಭಾಗಧೇಯಮುದಜಯತಾಂ ತೌ ಯತ್ರೇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಉಜ್ಜಿಗೀವಾಂಸೌ ತಸ್ಥತುಸ್ತದ್ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅನ್ವಾಜಗ್ಮುಃ - ೨।೪।೩।[೫]

ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ । ವಿಶೋ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಯತ್ರ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಮುಜ್ಜಯತ್ಯನ್ವಾಭಕ್ತಾ ವೈ ತತ್ರ ವಿಟ್ತದ್ವಿಶ್ವಾನ್ದೇವಾನನ್ವಾಭಜತಾಂ ತಸ್ಮಾದೇಷ ವೈಶ್ವದೇವಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ - ೨।೪।೩।[೬]

ತಂ ವೈ ಪುರಾಣಾನಾಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹುಃ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ನೇತ್ಕ್ಷತ್ರಮಭ್ಯಾರೋಹಯಾಣೀತಿ ತೌ ವಾ ಉಭಾವೇವ ನವಾನಾಂ ಸ್ಯಾತಾಂ ಯದ್ಧಿ ಪುರೋಡಾಶ ಇತರಶ್ಚರುರಿತರಸ್ತೇನೈವ ಕ್ಷತ್ರಮನಭ್ಯಾರೂಢಂ ತಸ್ಮಾದುಭಾವೇವ ನವಾನಾಂ ಸ್ಯಾತಾಮ್ - ೨।೪।೩।[೭]

ತ ಉ ಹ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ಅನಯೋರ್ವಾ ಅಯಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋ ರಸೋ ಹನ್ತೇಮೇ ಅಸ್ಮಿನ್ನಾಭಜಾಮೇತಿ ತಾಭ್ಯಾಮೇತಂ ಭಾಗಮಕಲ್ಪಯನ್ನೇತಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯಮೇಕಕಪಾಲಮ್ಪುರೋಡಾಶಂ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯೇಯಮೇವ ಕಪಾಲಮೇಕೇವ ಹೀಯಂ ತಸ್ಮಾದೇಕಕಪಾಲೋ ಭವತಿ - ೨।೪।೩।[೮]

ತಸ್ಯ ಪರಿಚಕ್ಷಾ । ಯಸ್ಯೈ ವೈ ಕಸ್ಯೈ ಚ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸರ್ವತ್ರೈವ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದನ್ವಾಭಕ್ತೋಽಥೈತಂ ಸರ್ವಮೇವ ಜುಹೋತಿ ನ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽವದ್ಯತಿ ಸಾ ಪರಿಚಕ್ಷೋತೋಹುತಃ ಪರ್ಯಾವರ್ತತೇ - ೨।೪।೩।[೯]

ತದಾಹುಃ । ಪರ್ಯಾಭೂದ್ವಾ ಅಯಮೇಕಕಪಾಲೋ ಮೋಹಿಷ್ಯತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಮಿತಿ ನಾಸ್ಯ ಸಾ ಪರಿಚಕ್ಷಾಽಽಹವನೀಯೋ ವಾ ಆಹುತೀನಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಸ ಯದಾಹವನೀಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾಪಿ ದಶ ಕೃತ್ವಃ ಪರ್ಯಾವರ್ತೇತ ನ ತದಾದ್ರಿಯೇತ ಯದೀತ್ತ್ವನ್ಯೇ ವದನ್ತಿ ಕಸ್ತತ್ಸಂಧಮುಪೇಯಾತ್ತಸ್ಮಾದಾಜ್ಯಸ್ಯೈವ ಯಜೇದಾಜ್ಯಂ ಹ ವಾ ಅನಯೋರ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ರಸಸ್ತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮೇವೈನೇ ಏತತ್ಸ್ವೇನ ರಸೇನ ಮೇಧೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಜ್ಯಸ್ಯೈವ ಯಜೇತ್ - ೨।೪।೩।[೧೦]

ಏತೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಯಜ್ಞೇನೇಷ್ಟ್ವೋಭಯೀನಾಮೋಷಧೀನಾಂ ಯಾಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ ಯಾಶ್ಚ ಪಶವಃ ಕೃತ್ಯಾಮಿವ ತ್ವದ್ವಿಷಮಿವ ತ್ವದಪಜಘ್ನುಸ್ತತ ಆಶ್ನನ್ಮನುಷ್ಯಾ ಆಲಿಶನ್ತ ಪಶವಃ - ೨।೪।೩।[೧೧]

ಅಥ ಯದೇಷ ಏತೇನ ಯಜತೇ । ತನ್ನಾಹ ನ್ವೇವೈತಸ್ಯ ತಥಾ ಕಶ್ಚನ ಕೃತ್ಯಯೇವ ತ್ವದ್ವಿಷೇಣೇವ ತ್ವತ್ಪ್ರಲಿಮ್ಪತೀತಿ ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿತಿ ತ್ವೇವೈಷ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯಮು ಚೈವ ದೇವಾ ಭಾಗಮಕಲ್ಪಯನ್ತ ತಮು ಚೈವೈಭ್ಯ ಏಷ ಏತದ್ಭಾಗಂ ಕರೋತೀಮಾ ಉ ಚೈವೈತದುಭಯೀರೋಷಧೀರ್ಯಾಶ್ಚ ಮನುಷ್ಯಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ ಯಾಶ್ಚ ಪಶವಸ್ತಾ ಅನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಕುರುತೇ ತಾ ಅಸ್ಯಾನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏಷ ಏತೇನ ಯಜತೇ - ೨।೪।೩।[೧೨]

ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಜೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ । ಅಗ್ರ್ಯಮಿವ ಹೀದಂ ಸ ಯದೀಜಾನಃ ಸ್ಯಾದ್ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾಭ್ಯಾಂ ವಾ ಯಜೇತಾಥೈತೇನ ಯಜೇತ ಯದ್ಯು ಅನೀಜಾನಃ ಸ್ಯಾಚ್ಚಾತುಷ್ಪ್ರಾಶ್ಯಮೇವೈತಮೋದನಮನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನೇ ಪಚೇಯುಸ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಶ್ನೀಯುಃ - ೨।೪।೩।[೧೩]

ದ್ವಯಾ ವೈ ದೇವಾ ದೇವಾಃ । ಅಹೈವ ದೇವಾ ಅಥ ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶುಶ್ರುವಾಂಸೋಽನೂಚಾನಾಸ್ತೇ ಮನುಷ್ಯದೇವಾಸ್ತದ್ಯಥಾ ವಷಟ್ಕೃತಂ ಹುತಮೇವಮಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ ತತ್ರೋ ಯಚ್ಛಕ್ನುಯಾತ್ತದ್ದದ್ಯಾನ್ನಾದಕ್ಷಿಣಾಂ ಹವಿಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಹ್ಯಾಹುರ್ನಾಗ್ನಿಹೋತ್ರೇ ಜುಹುಯಾತ್ಸಮದಂ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದಗ್ನಿಹೋತ್ರೇ ಜುಹುಯಾದನ್ಯದ್ವಾ ಆಗ್ರಯಣಮನ್ಯದಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ತಸ್ಮಾನ್ನಾಗ್ನಿಹೋತ್ರೇ ಜುಹುಯಾತ್ - ೨।೪।೩।[೧೪]

##೨।೪।೪।
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ ವಾ ಏತೇನಾಗ್ರೇ ಯಜ್ಞೇನೇಜೇ । ಪ್ರಜಾಕಾಮೋ ಬಹುಃ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿಃ ಸ್ಯಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛೇಯಂ ಯಶಃ ಸ್ಯಾಮನ್ನಾದಃ ಸ್ಯಾಮಿತಿ - ೨।೪।೪।[೧]

ಸ ವೈ ದಕ್ಷೋ ನಾಮ । ತದ್ಯದೇನೇನ ಸೋಽಗ್ರೇಽಯಜತ ತಸ್ಮಾದ್ದಾಕ್ಷಾಯಣಯಜ್ಞೋ ನಾಮೋತೈನಮೇಕೇ ವಸಿಷ್ಠಯಜ್ಞ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತ ಏಷ ವೈ ವಸಿಷ್ಠ ಏತಮೇವ ತದನ್ವಾಚಕ್ಷತೇ ಸ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನೇಜೇ ಸ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಯೇಯಂ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾತಿರ್ಯಾ ಶ್ರೀರೇತದ್ಬಭೂವೈತಾಂ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಜಾಯತ ಏತಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇನ ಯಜೇತ - ೨।೪।೪।[೨]

ತೇನೋ ಹ ತತ ಈಜೇ । ಪ್ರತೀದರ್ಶಃ ಶ್ವೇಕ್ನಃ ಸ ಯೇ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಸುಸ್ತೇಷಾಂ ವಿವಚನಮಿವಾಸ ವಿವಚನಮಿವ ಹ ವೈ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇನ ಯಜೇತ - ೨।೪।೪।[೩]

ತಮಾಜಗಾಮ । ಸುಪ್ಲಾ ಸಾರ್ಞ್ಜಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದೇತಂ ಚ ಯಜ್ಞಮನೂಚೇಽನ್ಯಮು ಚ ಸೋಽನೂಚ್ಯ ಪುನಃ ಸೃಞ್ಜಯಾಞ್ಜಗಾಮ ತೇ ಹ ಸೃಞ್ಜಯಾ ವಿದಾಂಚಕ್ರುರ್ಯಜ್ಞಂ ವೈ ನೋಽನೂಚ್ಯಾಗನ್ನಿತಿ ತೇ ಹೋಚುಃ ಸಹ ವೈ ನಸ್ತದ್ದೇವೈರಾಗನ್ಯೋ ನೋ ಯಜ್ಞಮನೂಚ್ಯಾಗನ್ನಿತಿ ಸ ವೈ ಸಹದೇವಃ ಸಾರ್ಞ್ಜಯಸ್ತದಪ್ಯೇತನ್ನಿವಚನಮಿವಾಸ್ತ್ಯನ್ಯದ್ವಾ ಅರೇ ಸುಪ್ಲಾ ನಾಮ ದಧ ಇತಿ ಸ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನೇಜೇ ಸ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಯೇಯಂ ಸೃಞ್ಜಯಾನಾಂ ಪ್ರಜಾತಿರ್ಯಾ ಶ್ರೀರೇತದ್ಬಭೂವೈತಾಂ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಜಾಯತ ಏತಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇನ ಯಜೇತ - ೨।೪।೪।[೪]

ತೇನೋ ಹ ತತ ಈಜೇ । ದೇವಭಾಗಃ ಶ್ರೌತರ್ಷಃ ಸ ಉಭಯೇಷಾಂ ಕುರೂಣಾಂ ಚ ಸೃಞ್ಜಯಾನಾಂ ಚ ಪುರೋಹಿತ ಆಸ ಪರಮತಾ ವೈ ಸಾ ಯೋ ನ್ವೇವೈಕಸ್ಯ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಪುರೋಹಿತೋಽಸತ್ಸಾನ್ವೇವ ಪರಮತಾ ಕಿಮು ಯೋ ದ್ವಯೋಃ ಪರಮತಾಮಿವ ಹ ವೈ ಗಚ್ಛತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇನ ಯಜೇತ - ೨।೪।೪।[೫]

ತೇನೋ ಹ ತತ ಈಜೇ । ದಕ್ಷಃ ಪಾರ್ವತಿಸ್ತ ಇಮೇಽಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ದಾಕ್ಷಾಯಣಾ ರಾಜ್ಯಮಿವೈವ ಪ್ರಾಪ್ತಾ ರಾಜ್ಯಮಿಹ ವೈ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇನ ಯಜೇತ ಸ ವಾ ಏಕೈಕ
ಏವಾನೂಚೀನಾಹಂ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತ್ಯೇತೇನೋ ಹಾಸ್ಯಾಸಪತ್ನಾನುಪಬಾಧಾ ಶ್ರೀರ್ಭವತಿ ಸ ವೈ ದ್ವೇ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯೌ ಯಜತೇ ದ್ವೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೇ ದ್ವೇ ವೈ ಮಿಥುನಂ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೨।೪।೪।[೬]

ಅಥ ಯತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯೇಣ ಯಜತೇ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ತೇ ದ್ವೇ ದೇವತೇ ದ್ವೇ ವೈ ಮಿಥುನಂ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೨।೪।೪।[೭]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ । ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ಸಾಂನಾಯ್ಯಂ ತೇ ದ್ವೇ ದೇವತೇ ದ್ವೇ ವೈ ಮಿಥುನಂ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೨।೪।೪।[೮]

ಅಥ ಯತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೇನ ಯಜತೇಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ತೇ ದ್ವೇ ದೇವತೇ ದ್ವೇ ವೈ ಮಿಥುನಮ್ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೨।೪।೪।[೯]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ । ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾ ನೇದ್ಯಜ್ಞಾದಯಾನೀತಿ ನ್ವೇವಾಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋಽಥೈತಾವೇವ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ದ್ವೇ ದೇವತೇ ದ್ವೇ ವೈ ಮಿಥುನಮ್ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತ ಏತದು ಹಾಸ್ಯ ತದ್ರೂಪಂ ಯೇನ ಬಹುರ್ಭವತಿ ಯೇನ ಪ್ರಜಾಯತೇ - ೨।೪।೪।[೧೦]

ಅಥ ಯತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯೇಣ ಯಜತೇ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಯಮೇವಾಮುಮುಪವಸಥೇಽಗ್ನೀಷೋಮೀಯಂ ಪಶುಮಾಲಭತೇ ಸ ಏವಾಸ್ಯ ಸಃ - ೨।೪।೪।[೧೧]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ । ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ಸಾಂನಾಯ್ಯಮ್ಪ್ರಾತಃಸವನಮೇವಾಸ್ಯಾಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಆಗ್ನೇಯಂ ಹಿ ಪ್ರಾತಃಸವನಮಥೈನ್ದ್ರಂ ಸಾಂನಾಯ್ಯಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಮೇವಾಸ್ಯ ತತ್ಸವನಮೈನ್ದ್ರಂ ಹಿ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮ್ - ೨।೪।೪।[೧೨]

ಅಥ ಯತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೇನ ಯಜತೇಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ತೃತೀಯಸವನಮೇವಾಸ್ಯ ತದ್ವೈಶ್ವದೇವಂ ವೈ ತೃತೀಯಸವನಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ - ೨।೪।೪।[೧೩]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ । ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾ ನೇದ್ಯಜ್ಞಾದಯಾನೀತಿ ನ್ವೇವಾಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋಽಥ ಯಾಮೇವಾಮೂಂ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀಂ ವಶಾಮನೂಬನ್ಧ್ಯಾಮಾಲಭತೇ ಸೈವಾಸ್ಯ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾ ಸ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ಚಾಮಾವಾಸ್ಯೇನ ಚೇಷ್ಟ್ವಾ ಯಾವತ್ಸೌಮ್ಯೇನಾಧ್ವರೇಣೇಷ್ಟ್ವಾ ಜಯತಿ ತಾವಜ್ಜಯತಿ ತದು ಖಲು ಮಹಾಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ - ೨।೪।೪।[೧೪]

ಅಥ ಯತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯೇಣ ಯಜತೇ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮೇತೇನ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಮಹನ್ನೇತೇನೋ ಏವ ವ್ಯಜಯತ ಯಾಸ್ಯೇಯಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನ್ತಿ ತಥೋ ಏವ ವಿಜಯತೇಽಥ ಯತ್ಸಂನಯತ್ಯಾಮಾವಾಸ್ಯಂ ವೈ ಸಾಂನಾಯ್ಯಂ ದೂರೇ ತದ್ಯದಮಾವಾಸ್ಯೇತಿ ಕ್ಷಿರ್ರ ಏವೈತದ್ವೃತ್ರಂ ಜಘ್ನುಷೇ ತಮೇತೇನ ರಸೇನಾಪ್ರೀಣನ್ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಹ ವೈ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಸಂನಯತ್ಯೇಷ ವೈ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತಮೇತತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುರಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ಪ್ರಾತರ್ಭಕ್ಷಯಿಷ್ಯನ್ತಸ್ತಮೇತದ್ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಯದಪಕ್ಷೀಯತೇ - ೨।೪।೪।[೧೫]

ಅಥ ಯತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯೇಣ ಯಜತೇ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮಭಿಷುಣೋತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್ತಸ್ಮಿನ್ನಭಿಷುತ ಏತಂ ರಸಂ ದಧಾತ್ಯೇತೇನ ರಸೇನ ತೀವ್ರೀಕರೋತಿ ಸ್ವದಯತಿ ಹ ವೈ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವ್ಯಂ ಸ್ವದತೇ ಹಾಸ್ಯ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವ್ಯಂ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಸಂನಯತಿ - ೨।೪।೪।[೧೬]

ಅಥ ಯತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೇನ ಯಜತೇಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರ್ವೈ ದೇವತೇ ಸ್ತ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಏವ ತೇ ಏವೈತದಞ್ಜಸಾ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯಜತ್ಯಞ್ಜಸಾ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾಭ್ಯಾಮಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೨।೪।೪।[೧೭]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ । ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾ ನೇದ್ಯಜ್ಞಾದಯಾನೀತಿ ನ್ವೇವಾಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋಽಥೈತಾವೇವಾರ್ಧಮಾಸೌ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಯ ಏವಾಪೂರ್ಯತೇ ಸ ವರುಣೌ ಯೋಽಪಕ್ಷೀಯತೇ ಸ ಮಿತ್ರಸ್ತಾವೇತಾಂ ರಾತ್ರಿಮುಭೌ ಸಮಾಗಚ್ಛತಸ್ತದುಭಾವೇವೈತತ್ಸಹ ಸನ್ತೌ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸರ್ವಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರೀತಂ ಭವತಿ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೨।೪।೪।[೧೮]

ತದ್ವಾ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಮ್ । ಮಿತ್ರೋ ವರುಣೇ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ತದೇತೇನ ರೇತಸಾ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಯದಾಪೂರ್ಯತೇ
ತದ್ಯದೇಷಾತ್ರ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾವಕೢಪ್ತತಮಾ ಭವತಿ - ೨।೪।೪।[೧೯]

ಸಾಂನಾಯ್ಯಭಾಜನಾ ವಾ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾ । ತದದಸ್ತತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಯದ್ಧಾತ್ರಾಪಿ ಸಂನಯೇಜ್ಜಾಮಿ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಮದಂ ಕುರ್ಯಾತ್ತದೇನಮದ್ಭ್ಯ ಓಷಧಿಭ್ಯಃ ಸಮ್ಭೃತ್ಯಾಹುತಿಭ್ಯೋಽಧಿ ಜನಯತಿ ಸ ಏಷ ಆಹುತಿಭ್ಯೋ ಜಾತಃ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ - ೨।೪।೪।[೨೦]

ಮಿಥುನಾದಿದ್ವಾ ಏನಮೇತತ್ಪ್ರಜನಯತಿ । ಯೋಷಾ ಪಯಸ್ಯಾ ರೇತೋ ವಾಜಿನಂ ತದ್ವಾ ಅನುಷ್ಠ್ಯಾಯನ್ಮಿಥುನಾಜ್ಜಾಯತೇ ತದೇನಮೇತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷಾತ್ರ ಪಯಸ್ಯಾ ಭವತಿ - ೨।೪।೪।[೨೧]

ಅಥ ವಾಜಿಭ್ಯೋ ವಾಜಿನಂ ಜುಹೋತಿ । ಋತವೋ ವೈ ವಾಜಿನೋ ರೇತೋ ವಾಜಿನಂ ತದ್ವನುಷ್ಠ್ಯೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ತದೃತವೋ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಮಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜನಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಜಿಭ್ಯೋ ವಾಜಿನಂ ಜುಹೋತಿ - ೨।೪।೪।[೨೨]

ಸ ವೈ ಪಶ್ಚಾದಿವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಜುಹೋತಿ । ಪಶ್ಚಾದ್ವೈ ಪರೀತ್ಯ ವೃಷಾ ಯೋಷಾಮಧಿದ್ರವತಿ ತಸ್ಯಾಂ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಸ ವೈ ಪ್ರಾಗೇವಾಗ್ರೇ ಜುಹೋತ್ಯಗ್ನೇ ವೀಹೀತ್ಯನುವಷಟ್ಕರೋತಿ ತತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ಭಾಜನಂ ಸ ವೈ ಪ್ರಾಗೇವ ಜುಹೋತಿ - ೨।೪।೪।[೨೩]

ಅಥ ದಿಶೋ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ । ದಿಶಃ ಪ್ರದಿಶ ಆದಿಶೋ ವಿದಿಶ ಉದ್ದಿಶೋ ದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪಞ್ಚದಿಶಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಸ್ತದೃತುಭಿರೇವೈತದ್ದಿಶೋ ಮಿಥುನೀಕರೋತಿ - ೨।೪।೪।[೨೪]

ತದ್ವೈ ಪಞ್ಚೈವ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ । ಹೋತಾ ಚಾಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಾಗ್ನೀಚ್ಚ ಯಜಮಾನಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಸ್ತದೃತೂನಾಮೇವೈತದ್ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತದೃತುಷ್ವೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಪ್ರಥಮೋ ಯಜಮಾನೋ ಭಕ್ಷಯತಿ ಪ್ರಥಮೋ ರೇತಃ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾನೀತ್ಯಥೋ ಅಪ್ಯುತ್ತಮೋ ಮಯ್ಯುತ್ತಮೇ ರೇತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠಾದಿತ್ಯುಪಹೂತ ಉಪಹ್ವಯಸ್ವೇತಿ ಸೋಮಮೇವೈತತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ - ೨।೪।೪।[೨೫]##೨।೫।೧।
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಏಕ ಏವಾಸ । ಸ ಐಕ್ಷತ ಕಥಂ ನು ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ಸೋಽಶ್ರಾಮ್ಯತ್ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ಸ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತ ತಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟಾಃ ಪರಾಬಭೂವುಸ್ತಾನೀಮಾನಿ ವಯಾಂಸಿ ಪುರುಷೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ನೇದಿಷ್ಠಂ ದ್ವಿಪಾದ್ವಾ ಅಯಂ ಪುರುಷಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿಪಾದೋ ವಯಾಂಸಿ - ೨।೫।೧।[೧]

ಸ ಐಕ್ಷತ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಯಥಾ ನ್ವೇವ ಪುರೈಕೋಽಭೂವಮೇವಮು ನ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯೇಕ ಏವಾಸ್ಮೀತಿ ಸ ದ್ವಿತೀಯಾಃ ಸಸೃಜೇ ತಾ ಅಸ್ಯ ಪರೈವ ಬಭೂವುಸ್ತದಿದಂ ಕ್ಷುದ್ರಂ ಸರೀಸೃಪಂ ಯದನ್ಯತ್ಸರ್ಪೇಭ್ಯಸ್ತೃತೀಯಾಃ ಸಸೃಜ ಇತ್ಯಾಹುಸ್ತಾ ಅಸ್ಯ ಪರೈವ ಬಭೂವುಸ್ತ ಇಮೇ ಸರ್ಪಾ ಏತಾ ಹ ನ್ವೇವ ದ್ವಯೀರ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಉವಾಚ ತ್ರಯೀರು ತು ಪುನರ್ಋಚಾ - ೨।೫।೧।[೨]

ಸೋಽರ್ಚಞ್ಛ್ರಾಮ್ಯನ್ಪ್ರಜಾಪತಿರೀಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ । ಕಥಂ ನು ಮೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟಾಃ ಪರಾಭವನ್ತೀತಿ ಸ ಹೈತದೇವ ದದರ್ಶಾನಶನತಯಾ ವೈ ಮೇ ಪ್ರಜಾಃ ಪರಾಭವನ್ತೀತಿ ಸ ಆತ್ಮನ ಏವಾಗ್ರೇ ಸ್ತನಯೋಃ ಪಯ ಆಪ್ಯಾಯಯಾಂ ಚಕ್ರೇ ಸ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತ ತಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟಾ ಸ್ತನಾವೇವಾಭಿಪದ್ಯತಾಸ್ತತಃ ಸಮ್ಬಭೂವುಸ್ತಾ ಇಮಾ ಅಪರಾಭೂತಃ - ೨।೫।೧।[೩]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ । ಪ್ರಜಾ ಹ ತಿಸ್ರೋ ಅತ್ಯಾಯಮೀಯುರಿತಿ ತದ್ಯಾಃ ಪರಾಭೂತಾಸ್ತಾ ಏವೈತದಭ್ಯನೂಕ್ತಂ ನ್ಯನ್ಯಾ ಅರ್ಕಮಭಿತೋ ವಿವಿಶ್ರ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಅರ್ಕಸ್ತದ್ಯಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಪರಾಭೂತಾಸ್ತಾ ಅಗ್ನಿಮಭಿತೋ ನಿವಿಷ್ಟಾಸ್ತಾ ಏವೈತದಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ - ೨।೫।೧।[೪]

ಮಹದ್ಧ ತಸ್ಥೌ ಭುವನೇಷ್ವನ್ತರಿತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವೈತದಭ್ಯನೂಕ್ತಂ ಪವಮಾನೋ ಹರಿತ ಆವಿವೇಶೇತಿ ದಿಶೋ ವೈ ಹರಿತಸ್ತಾ ಅಯಂ ವಾಯುಃ ಪವಮಾನ ಆವಿಷ್ಟಸ್ತಾ ಏವೈಷರ್ಗಭ್ಯನೂಕ್ತಾ ತಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತಥೈವ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಯಥೈವ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತೇದಂ ಹಿ ಯದೈವ ಸ್ತ್ರಿಯೈ ಸ್ತನಾವಾಪ್ಯಾಯೇತೇ ಊಧಃ ಪಶೂನಾಮಥೈವ ಯಜ್ಜಾಯತೇ ತಜ್ಜಾಯತೇ ತಾಸ್ತತಸ್ತನಾವೇವಾಭಿಪದ್ಯ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ - ೨।೫।೧।[೫]

ತದ್ವೈ ಪಯ ಏವಾನ್ನಮ್ । ಏತದ್ಧ್ಯಗ್ರೇ ಪ್ರಜಾಪತಿರನ್ನಮಜನಯತ ತದ್ವಾ ಅನ್ನಮೇವ ಪ್ರಜಾ ಅನ್ನಾದ್ಧಿ ಸಮ್ಭವನ್ತೀದಂ ಹಿ ಯಾಸಾಂ ಪಯೋ ಭವತಿ ಸ್ತನಾವೇವಾಭಿಪದ್ಯ ತಾಸ್ತತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತ್ಯಥ ಯಾಸಾಂ ಪಯೋ ನ ಭವತಿ ಜಾತಮೇವ ತಾ ಅಪ್ಯಾದಯನ್ತಿ ತದು ತಾ ಅನ್ನಾದೇವ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವನ್ನಮೇವ ಪ್ರಜಾಃ - ೨।೫।೧।[೬]

ಸ ಯಃ ಪ್ರಜಾಕಾಮಃ । ಏತೇನ ಹವಿಷಾ ಯಜತ ಆತ್ಮಾನಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ವಿಧತ್ತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್ಭೂತಮ್ - ೨।೫।೧।[೭]

ಸ ವಾ ಆಗ್ನೇಯೋಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವತಾನಾಂ ಮುಖಮ್ಪ್ರಜನಯಿತಾ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನೇಯೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೧।[೮]

ಅಥ ಸೌಮ್ಯಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ । ರೇತೋ ವೈ ಸೋಮಸ್ತದಗ್ನೌ ಪ್ರಜನಯಿತರಿ ಸೋಮಂ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ತತ್ಪುರಸ್ತಾನ್ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಮ್ - ೨।೫।೧।[೯]

ಅಥ ಸಾವಿತ್ರಃ । ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ವಾಷ್ಟಾಕಪಾಲೋ ವಾ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಮ್ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಮಧ್ಯತಃ ಪ್ರಜನಯಿತಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೧।[೧೦]

ಅಥ ಸಾರಸ್ವತಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ । ಪೌಷ್ಣಶ್ಚರುರ್ಯೋಷಾ ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವೃಷಾ ಪೂಷಾ ತತ್ಪುನರ್ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಮೇತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉಭಯತೋ ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜ ಇತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತಸ್ಮಾದುಭಯತ ಏವ ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜತ ಇತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ - ೨।೫।೧।[೧೧]

ಅಥಾತಃ ಪಯಸ್ಯಾಯಾ ಏವಾಯತನಮ್ । ಮಾರುತಸ್ತು ಸಪ್ತಕಪಾಲೋ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ದೇವವಿಶಸ್ತಾ ಹೇದಮನಿಷೇದ್ಧ್ರಾ ಇವ ಚೇರುಸ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಯಜಮಾನಮುಪೇತ್ಯೋಚುರ್ವಿ ವೈ ತೇ ಮಥಿಷ್ಯಾಮಹ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಾ ಏತೇನ ಹವಿಷಾ ಸ್ರಕ್ಷ್ಯಸ ಇತಿ - ೨।೫।೧।[೧೨]

ಸ ಐಕ್ಷತ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಪರಾ ಮೇ ಪೂರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭೂವನ್ನಿಮಾ ಉ ಚೇದಿಮೇ ವಿಮಥ್ನತೇ ನ ತತಃ ಕಿಂ ಚನ ಪರಿಶೇಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ ತೇಭ್ಯ ಏತಂ ಭಾಗಮಕಲ್ಪಯದೇತಂ ಮಾರುತಂ ಸಪ್ತಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ಸ ಏಷ ಮಾರುತಃ ಸಪ್ತಕಪಾಲಸ್ತದ್ಯತ್ಸಪ್ತಕಪಾಲೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ ಹಿ ಮಾರುತೋ ಗಣಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಾರುತಃ ಸಪ್ತಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೧।[೧೩]

ತಂ ವೈ ಸ್ವತವೋಭ್ಯ ಇತಿ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಸ್ವಯಂ ಹಿ ತ ಏತಂ ಭಾಗಮಕುರ್ವತೋತೋ ಸ್ವತವೋಭ್ಯೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ ಸ ಉ ಖಲು ಮಾರುತ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ಸ ವಾ ಏಷ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಏವಾಹಿಂಸಾಯೈ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾರುತಃ - ೨।೫।೧।[೧೪]

ಅಥಾತಃ ಪಯಸ್ಯೈವ । ಪಯಸೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಪಯಸಃ ಸಮ್ಭೂತಾಸ್ತದ್ಯತ ಏವ ಸಮ್ಭೂತಾ ಯತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತದೇವಾಭ್ಯ ಏತತ್ಕರೋತಿ ತದ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವೈರ್ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜತೇ ತಾ ಏತಸ್ಮಾತ್ಪಯಸ ಏತಸ್ಯೈ ಪಯಸ್ಯಾಯೈ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ - ೨।೫।೧।[೧೫]

ತಸ್ಯಾಂ ಮಿಥುನಮಸ್ತಿ । ಯೋಷಾ ಪಯಸ್ಯಾ ರೇತೋ ವಾಜಿನಂ ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾದ್ವಿಶ್ವಮಸಮ್ಮಿತಮನು ಪ್ರಾಜಾಯತ ತದ್ಯದೇತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾದ್ವಿಶ್ವಮಸಮ್ಮಿತಮನು ಪ್ರಾಜಾಯತ ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶ್ವದೇವೀ ಭವತಿ - ೨।೫।೧।[೧೬]

ಅಥ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಏತೈರ್ವೈ ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣಾತ್ತಾ ಇಮಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹೀತಾಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ಯ ಏತೈರ್ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜತೇ ತಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೧।[೧೭]

ಅಥಾತ ಆವೃದೇವ । ನೋಪಕಿರನ್ತ್ಯುತ್ತರವೇದಿಂ ವಿಸೃಷ್ಟಮಸತ್ಸರ್ವಮಸದ್ವೈಶ್ವದೇವಮಸದಿತಿ ತ್ರೇಧಾ ಬರ್ಹಿಃ ಸಂನದ್ಧಂ ಭವತಿ ತತ್ಪುನರೇಕಧೈತದ್ಧಿ ಪ್ರಜನನಸ್ಯ ರೂಪಮ್ಪ್ರಜನನಮು ಹೀದಂ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಯಜ್ಜಾಯತೇ ತತ್ತೃತೀಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರೇಧಾ ಸತ್ಪುನರೇಕಧಾ ಪ್ರಸ್ವ ಉಪಸಂನದ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ ತಂ ಪ್ರಸ್ತರಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಜನನಮು ಹೀದಮ್ಪ್ರಜನನಮು ಹಿ ಪ್ರಸ್ವಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಸೂಃ ಪ್ರಸ್ತರಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೨।೫।೧।[೧೮]

ಆಸಾದ್ಯ ಹವೀಂಷ್ಯಗ್ನಿಂ ಮನ್ಥನ್ತಿ । ಅಗ್ನಿಂ ಹ ವೈ ಜಾಯಮಾನಮನು ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾ ಜಜ್ಞಿರೇ ತಥೋ ಏವೈತಸ್ಯಾಗ್ನಿಮೇವ ಜಾಯಮಾನಮನು ಪ್ರಜಾ ಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಾಸಾದ್ಯ ಹವೀಂಷ್ಯಗ್ನಿಂ ಮನ್ಥನ್ತಿ - ೨।೫।೧।[೧೯]

ನವಪ್ರಯಾಜಂ ಭವತಿ । ನವಾನುಯಾಜಂ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡಥೈತಾಮುಭಯತೋ ನ್ಯೂನಾಂ ವಿರಾಜಂ ಕರೋತಿ ಪ್ರಜನನಾಯೈತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉಭಯತೋ ನ್ಯೂನಾತ್ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜ ಇತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತಸ್ಮಾದುಭಯತ ಏವ ನ್ಯೂನಾತ್ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜತ ಇತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನವಪ್ರಯಾಜಂ ಭವತಿ ನವಾನುಯಾಜಮ್ - ೨।೫।೧।[೨೦]

ತ್ರೀಣಿ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಭವನ್ತಿ । ಜ್ಯಾಯ ಇವ ಹೀದಂ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಾದ್ಯತ್ರ ನವಪ್ರಯಾಜಂ ನವಾನುಯಾಜಮಥೋ ಅಪ್ಯೇಕಮೇವ ಸ್ಯಾದ್ಧವಿರ್ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಜೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ - ೨।೫।೧।[೨೧]

ಏತೇನ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಯಜ್ಞೇನೇಷ್ಟ್ವಾ । ಯೇಯಂ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಾ ಶ್ರೀರೇತದ್ಬಭೂವೈತಾಂ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಜಾಯತ ಏತಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇನ ಯಜೇತ - ೨।೫।೧।[೨೨]

##೨।೫।೨।

ವೈಶ್ವದೇವೇನ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜೇ ತಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟಾ ವರುಣಸ್ಯ ಯವಾಞ್ಜಕ್ಷುರ್ವರುಣ್ಯೋ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಯವಸ್ತದ್ಯನ್ನ್ವೇವ ವರುಣಸ್ಯ ಯವಾನ್ಪ್ರಾದಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವರುಣಪ್ರಘಾಸಾ ನಾಮ - ೨।೫।೨।[೧]

ತಾ ವರುಣೋ ಜಗ್ರಾಹ । ತಾ ವರುಣಗೃಹೀತಾಃ ಪರಿದೀರ್ಣಾ ಅನತ್ಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಣತ್ಯಶ್ಚ ಶಿಶ್ಯಿರೇ ಚ ನಿಷೇದುಶ್ಚ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಹೈವಾಭ್ಯೋ ನಾಪಚಕ್ರಮತುರಥಾನ್ಯಾಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಅಪಚಕ್ರಮುಸ್ತಯೋರ್ಹೈವಾಸ್ಯ ಹೇತೋಃ ಪ್ರಜಾ ನ ಪರಾಬಭೂವುಃ - ೨।೫।೨।[೨]

ತಾ ಏತೇನ ಹವಿಷಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರಭಿಷಜ್ಯತ್ । ತದ್ಯಾಶ್ಚೈವಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಜಾತಾ ಆಸನ್ಯಾಶ್ಚಾಜಾತಾಸ್ತಾ ಉಭಯೀರ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಾಮುಞ್ಚತ್ತಾ ಅಸ್ಯಾನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಜಾಯತ - ೨।೫।೨।[೩]

ಅಥ ಯದೇಷ ಏತೈಶ್ಚತುರ್ಥೇ ಮಾಸಿ ಯಜತೇ । ತನ್ನಾಹ ನ್ವೇವೈತಸ್ಯ ತಥಾ ಪ್ರಜಾ ವರುಣೋ ಗೃಹ್ಣಾತೀತಿ ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿತಿ ನ್ವೇವೈಷ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯಾಶ್ಚ ನ್ವೇವಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಜಾತಾ ಯಾಶ್ಚಾಜಾತಾಸ್ತಾ ಉಭಯೀರ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ ತಾ ಅಸ್ಯಾನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏಷ ಏತೈಶ್ಚತುರ್ಥೇ ಮಾಸಿ ಯಜತೇ - ೨।೫।೨।[೪]

ತದ್ವೈ ದ್ವೇ ವೇದೀ ದ್ವಾವಗ್ನೀ ಭವತಃ । ತದ್ಯದ್ದ್ವೇ ವೇದೀ ದ್ವಾವಗ್ನೀ ಭವತಸ್ತದುಭಯತ ಏವೈತದ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತೀತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವೇ ವೇದೀ ದ್ವಾವಗ್ನೀ ಭವತಃ - ೨।೫।೨।[೫]

ಸ ಉತ್ತರಸ್ಯಾಮೇವ ವೇದೌ । ಉತ್ತರವೇದಿಮುಪಕಿರತಿ ನ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ವರುಣೋ ವಿಶೋ ಮರುತಃ ಕ್ಷತ್ರಮೇವೈತದ್ವಿಶ ಉತ್ತರೇ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದುಪರ್ಯಾಸೀನಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಮಧಸ್ತಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾಸತೇ ತಸ್ಮಾದುತ್ತರಸ್ಯಾಮೇವ ವೇದಾ ಉತ್ತರವೇದಿಮುಪಕಿರತಿ ನ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಮ್ - ೨।೫।೨।[೬]

ಅಥೈತಾನ್ಯೇವ ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ । ಏತೈರ್ವೈ ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತೈತೈರುಭಯತೋ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಮುಞ್ಚದಿತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ - ೨।೫।೨।[೭]

ಅಥೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ವಾ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ತದ್ಯಥಾ ಪುಣ್ಯಂ ಚಕ್ರುಷೇ ಪುಣ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾದೇವಂ ತತ್ತಯೋರ್ಹೈವಾಸ್ಯ ಹೇತೋಃ ಪ್ರಜಾ ನ ಪರಾಬಭೂವುಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣೋದಾನಾಭ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜಾ ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಪ್ರಜಾಸು ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೌ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೨।[೮]

ಉಭಯತ್ರ ಪಯಸ್ಯೇ ಭವತಃ । ಪಯಸೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ಪಯಸಃ ಸಮ್ಭೂತಾಸ್ತದ್ಯತ ಏವ ಸಮ್ಭೂತಾ ಯತಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತತ ಏವೈತದುಭಯತೋ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತೀತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಸ್ತಸ್ಮಾದುಭಯತ್ರ ಪಯಸ್ಯೇ ಭವತಃ - ೨।೫।೨।[೯]

ವಾರುಣ್ಯುತ್ತರಾ ಭವತಿ । ವರುಣೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಅಗೃಹ್ಣಾತ್ತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ ಮಾರುತೀ ದಕ್ಷಿಣಾಜಾಮಿತಾಯೈ ನ್ವೇವ ಮಾರುತೀ ಭವತಿ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದುಭೇ ವಾರುಣ್ಯೌ ಸ್ಯಾತಾಮತೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಮರುತಃ ಪ್ರಜಾ ಅಜಿಘಾಂಸಂಸ್ತಾನೇತೇನ ಭಾಗೇನಾಶಮಯತ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಾರುತೀ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೨।೫।೨।[೧೦]

ತಯೋರುಭಯೋರೇವ ಕರೀರಾಣ್ಯಾವಪತಿ । ಕಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಕರೀರೈರಕುರುತ ಕಮ್ವೇವೈಷ ಏತತ್ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಕುರುತೇ - ೨।೫।೨।[೧೧]

ತಯೋರುಭಯೋರೇವ ಶಮೀಪಲಾಶಾನ್ಯಾವಪತಿ । ಶಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಶಮೀಪಲಾಶೈರಕುರುತ ಶಮ್ವೇವೈಷ ಏತತ್ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಕುರುತೇ - ೨।೫।೨।[೧೨]

ಅಥ ಕಾಯ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಕಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಕಾಯೇನೈಕಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನಾಕುರುತ ಕಮ್ವೇವೈಷ ಏತತ್ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಕಾಯೇನೈಕಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಕಾಯ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೨।[೧೩]

ಅಥ ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಅನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನೇಽತುಷಾನಿವ ಯವಾನ್ ಕೃತ್ವಾ ತಾನೀಷದಿವೋಪತಪ್ಯ ತೇಷಾಂ ಕರಮ್ಭಪಾತ್ರಾಣಿ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯಾವನ್ತೋ ಗೃಹ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಾವನ್ತ್ಯೇಕೇನಾತಿರಿಕ್ತಾನಿ - ೨।೫।೨।[೧೪]

ತತ್ರಾಪಿ ಮೇಷಂ ಚ ಮೇಷೀಂ ಚ ಕುರ್ವನ್ತಿ । ತಯೋರ್ಮೇಷೇ ಚ ಮೇಷ್ಯಾಂ ಚ ಯದ್ಯನೈಡಕೀರೂರ್ಣಾ ವಿನ್ದೇತ್ತಾಃ ಪ್ರಣಿಜ್ಯ ನಿಶ್ಲೇಷಯೇದ್ಯದ್ಯು ಅನೈಡಕೀರ್ನ ವಿನ್ದೇದಥೋ ಅಪಿ ಕುಶೋರ್ಣಾ ಏವ ಸ್ಯುಃ - ೨।೫।೨।[೧೫]

ತದ್ಯನ್ಮೇಷಶ್ಚ ಮೇಷೀ ಚ ಭವತಃ । ಏಷ ವೈ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ವರುಣಸ್ಯ ಪಶುರ್ಯನ್ಮೇಷಸ್ತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ ಯವಮಯೌ ಭವತೋ ಯವಾನ್ಹಿ ಜಕ್ಷುಷೀರ್ವರುಣೋಽಗೃಹ್ಣಾನ್ಮಿಥುನೌ ಭವತೋ ಮಿಥುನಾದೇವೈತದ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ - ೨।೫।೨।[೧೬]

ಸ ಉತ್ತರಸ್ಯಾಮೇವ ಪಯಸ್ಯಾಯಾಂ ಮೇಷೀಮವದಧಾತಿ । ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಂ ಮೇಷಮೇವಮಿವ ಹಿ ಮಿಥುನಂ ಕೢಪ್ತಮುತ್ತರತೋ ಹಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪುಮಾಂಸಮುಪಶೇತೇ - ೨।೫।೨।[೧೭]

ಸ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಹವೀಂಷ್ಯಧ್ವರ್ಯುಃ । ಉತ್ತರಸ್ಯಾಂ ವೇದಾವಾಸಾದಯತ್ಯಥೈತಾಮೇವ ಪಯಸ್ಯಾಮ್ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಂ ವೇದಾವಾಸಾದಯತಿ - ೨।೫।೨।[೧೮]

ಆಸಾದ್ಯ ಹವೀಂಷ್ಯಗ್ನಿಂ ಮನ್ಥತಿ । ಅಗ್ನಿಮ್ಮನ್ಥಿತ್ವಾನುಪ್ರಹೃತ್ಯಾಭಿಜುಹೋತ್ಯಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸಮಿಧ್ಯಮಾನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ ತಾ ಉಭಾವೇವೇಧ್ಮಾವಭ್ಯಾಧತ್ತ ಉಭೌ ಸಮಿಧೌ ಪರಿಶಿಂಷ್ಟ ಉಭೌ ಪೂರ್ವಾವಾಘಾರಾವಾಘಾರಯತೋಽಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹಾಗ್ನಿಮಗ್ನೀತ್ಸಮ್ಮೃಡ್ಢೀತ್ಯಸಮ್ಮೃಷ್ಟಮೇವ ಭವತಿ ಸಮ್ಪ್ರೇಷಿತಮ್ - ೨।೫।೨।[೧೯]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಪ್ರತಿಪರೈತಿ । ಸ ಪತ್ನೀಮುದಾನೇಷ್ಯನ್ಪೃಚ್ಛತಿ ಕೇನ ಚರಸೀತಿ ವರುಣ್ಯಂ ವಾ ಏತತ್ಸ್ತ್ರೀ ಕರೋತಿ ಯದನ್ಯಸ್ಯ ಸತ್ಯನ್ಯೇನ ಚರತ್ಯಥೋ ನೇನ್ಮೇಽನ್ತಃಶಲ್ಯಾ ಜುಹವದಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪೃಚ್ಛತಿ ನಿರುಕ್ತಂ ವಾ ಏನಃ ಕನೀಯೋ ಭವತಿ ಸತ್ಯಂ ಹಿ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ಪೃಚ್ಛತಿ ಸಾ ಯನ್ನ ಪ್ರತಿಜಾನೀತ ಜ್ಞಾತಿಭ್ಯೋ ಹಾಸ್ಯೈ ತದಹಿತಂ ಸ್ಯಾತ್ - ೨।೫।೨।[೨೦]

ತಾಂ ವಾಚಯತಿ । ಪ್ರಘಾಸಿನೋ ಹವಾಮಹೇ ಮರುತಶ್ಚ ರಿಶಾದಸಃ ಕರಮ್ಭೇಣ ಸಜೋಷಸ ಇತಿ ಯಥಾ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯೈವಮೇಷೈತಯೈವೈನಾನೇತೇಭ್ಯಃ ಪಾತ್ರೇಭ್ಯೋ ಹ್ವಯತಿ - ೨।೫।೨।[೨೧]

ತಾನಿ ವೈ ಪ್ರತಿಪುರುಷಮ್ । ಯಾವನ್ತೋ ಗೃಹ್ಯಾಃ ಸ್ಯುತಾವನ್ತ್ಯೇಕೇನಾತಿರಿಕ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತತ್ಪ್ರತಿಪುರುಷಮೇವೈತದೇಕೈಕೇನ ಯಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಜಾತಾಸ್ತಾ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತ್ಯೇಕೇನಾತಿರಿಕ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯಾ ಏವಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಅಜಾತಾಸ್ತಾ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕೇನಾತಿರಿಕ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ - ೨।೫।೨।[೨೨]

ಪಾತ್ರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ಪಾತ್ರೇಷು ಹ್ಯಶನಮಶ್ಯತೇ ಯವಮಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಯವಾನ್ಹಿ ಜಕ್ಷುಷೀರ್ವರುಣೋಽಗೃಹ್ಣಾಚ್ಛೂರ್ಪೇಣ ಜುಹೋತಿ ಶೂರ್ಪೇಣ ಹ್ಯಶನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಪತ್ನೀ ಜುಹೋತಿ ಮಿಥುನಾದೇವೈತದ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ - ೨।೫।೨।[೨೩]

ಪುರಾ ಯಜ್ಞಾತ್ಪುರಾಹುತಿಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ । ಅಹುತಾದೋ ವೈ ವಿಶೋ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ಯತ್ರ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾ ವರುಣಗೃಹೀತಾಃ ಪರಿದೀರ್ಣಾ ಅನತ್ಯಶ್ಚ ಪ್ರಾಣತ್ಯಶ್ಚ ಶಿಶ್ಯಿರೇ ಚ ನಿಷೇದುಶ್ಚ ತದ್ಧಾಸಾಂ ಮರುತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ವಿಮೇಥಿರೇ ತಥೋ ಏವೈತಸ್ಯ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಮರುತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ವಿಮಥ್ನತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾ ಯಜ್ಞಾತ್ಪುರಾಹುತಿಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೨।[೨೪]

ಸ ವೈ ದಕ್ಷಿಣೇಽಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ । ಯದ್ಗ್ರಾಮೇ ಯದರಣ್ಯ ಇತಿ ಗ್ರಾಮೇ ವಾ ಹ್ಯರಣ್ಯೇ ವೈನಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ಸಭಾಯಾಂ ಯದಿನ್ದ್ರಿಯ ಇತಿ ಯತ್ಸಭಾಯಾಮಿತಿ ಯನ್ಮಾನುಷ ಇತಿ ತದಾಹ ಯದಿನ್ದ್ರಿಯ ಇತಿ ಯದ್ದೇವತ್ರೇತಿ ತದಾಹ ಯದೇನಶ್ಚಕೃಮಾ ವಯಮಿದಂ ತದವಯಜಾಮಹೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಯಮೇನಶ್ಚಕೃಮೇದಂ ವಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯಾಮಹ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೫।೨।[೨೫]

ಅಥೈನ್ದ್ರೀಂ ಮರುತ್ವತೀಂ ಜಪತಿ । ಯತ್ರ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಮರುತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ವಿಮೇಥಿರೇ ತದ್ಧೇಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರ ಇಮೇ ಹ ಮೇ ಪ್ರಜಾ ನ ವಿಮಥ್ನೀರನ್ನಿತಿ - ೨।೫।೨।[೨೬]

ಸ ಏತಾಮೈನ್ದ್ರೀಂ ಮರುತ್ವತೀಮಜಪತ್ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವಿಶೋ ಮರುತಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ವಿಶೋ ನಿಷೇದ್ಧಾ ನಿಷಿದ್ಧಾ ಅಸನ್ನಿತಿ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರೀ - ೨।೫।೨।[೨೭]

ಮೋ ಷೂ ಣಃ । ಇನ್ದ್ರಾತ್ರ ಪೃತ್ಸು ದೇವೈರಸ್ತಿ ಹಿ ಷ್ಮಾ ತೇ ಶುಷ್ಮಿನ್ನವಯಾಃ ಮಹಶ್ಚಿದ್ಯಸ್ಯ ಮೀಢುಷೋ ಯವ್ಯಾ ಹವಿಷ್ಮತೋ ಮರುತೋ ವನ್ದತೇ ಗೀರಿತಿ - ೨।೫।೨।[೨೮]

ಅಥೈನಾಂ ವಾಚಯತಿ । ಅಕ್ರನ್ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಕೃತ ಇತ್ಯಕ್ರನ್ಹಿ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಕೃತಃ ಸಹ ವಾಚಾ ಮಯೋಭುವೇತಿ ಸಹ ಹಿ ವಾಚಾಕ್ರನ್ದೇವೇಭ್ಯಃ ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವೇತಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾಸ್ತಮ್ಪ್ರೇತ ಸಚಾಭುವ ಇತ್ಯನ್ಯತೋ ಹ್ಯೋಢಯಾ ಸಹ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸಚಾಭುವ ಇತ್ಯಸ್ತಮ್ಪ್ರೇತೇತಿ ಜಘನಾರ್ಧೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯತ್ಪತ್ನೀ ತಾಮೇತತ್ಪ್ರಾಚೀಂ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಾಸೀಷದದ್ಗೃಹಾ ವಾ ಅಸ್ತಂ ಗೃಹಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದ್ಗೃಹೇಷ್ವೇವೈನಾಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೨।೫।೨।[೨೯]

ಪ್ರತಿಪರಾಣೀಯೋದೈತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ । ಸಮ್ಮೃಜನ್ತ್ಯಗ್ನಿಂ ಸಮ್ಮೃಷ್ಟೇಽಗ್ನೌ ತಾ ಉಭಾವೇವೋತ್ತರಾವಾಘಾರಾವಾಘಾರಯತೋಽಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಶ್ರಾವ್ಯ ಹೋತಾರಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ ಪ್ರವೃತೋ ಹೋತೋತ್ತರಸ್ಯೈ ವೇದೇರ್ಹೋತೃಷದನ ಉಪವಿಶತ್ಯುಪವಿಶ್ಯ ಪ್ರಸೌತಿ ತಾ ಉಭಾವೇವ ಪ್ರಸೂತೌ ಸ್ರುಚ ಆದಾಯಾತಿಕ್ರಾಮತೋಽತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹ ಸಮಿಧೋ ಯಜೇತಿ ಯಜ ಯಜೇತಿ ಚತುರ್ಥೇಚತುರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾಜೇ ಸಮಾನಯಮಾನೌ ನವಭಿಃ ಪ್ರಯಾಜೈಶ್ಚರತಃ - ೨।೫।೨।[೩೦]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹಾಗ್ನಯೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಆಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ತಾ ಉಭಾವೇವ ಚತುರಾಜ್ಯಸ್ಯಾವದಾಯಾತಿಕ್ರಾಮತೋಽತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹಾಗ್ನಿಂ ಯಜೇತಿ ತಾ ಉಭಾವೇವ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹುತಃ - ೨।೫।೨।[೩೧]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹ ಸೋಮಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸೌಮ್ಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ತಾ ಉಭಾವೇವ ಚತುರಾಜ್ಯಸ್ಯಾವದಾಯಾತಿಕ್ರಾಮತೋಽತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹ ಸೋಮಂ ಯಜೇತಿ ತಾ ಉಭಾವೇವ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹುತಃ - ೨।೫।೨।[೩೨]

ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಾಚಾ ಕರ್ತವ್ಯಮ್ । ಅಧ್ವರ್ಯುರೇವ ತತ್ಕರೋತಿ ನ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ತದ್ಯದಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಶ್ರಾವಯತೀಹೈವ ಯತ್ರ ವಷಟ್ಕ್ರಿಯತೇ - ೨।೫।೨।[೩೩]

ಕೃತಾನುಕರ ಏವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ವರುಣೋ ವಿಶೋ ಮರುತಸ್ತತ್ಕ್ಷತ್ರಾಯೈವೈತದ್ವಿಶಂ ಕೃತಾನುಕರಾಮನುವರ್ತ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನೀಂ ಹ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ವಿಶಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದಪಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾಽಽಶ್ರಾವಯೇತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾಽಽಶ್ರಾವಯತಿ - ೨।೫।೨।[೩೪]

ಪ್ರಾಣಾವೇವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ । ಸ್ರುಚೌ ಕೃತ್ವೋಪಾಸ್ತೇಽಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವೈತೈರ್ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರತ್ಯಾಗ್ನೇಯೇನಾಷ್ಟಾಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಸೌಮ್ಯೇನ ಚರುಣಾ ಸಾವಿತ್ರೇಣ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೇನ ವಾಷ್ಟಾಕಪಾಲೇನ ವಾ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಸಾರಸ್ವತೇನ ಚರುಣಾ ಪೌಷ್ಣೇನ ಚರುಣೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೇನ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ - ೨।೫।೨।[೩೫]

ಅಥೈತಾಭ್ಯಾಂ ಪಯಸ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ತೌ ವಿಪರಿಹರತಃ । ಸ ಯೋ ಮೇಷೋ ಭವತಿ ಮಾರುತ್ಯಾಂ ತಂ ವಾರುಣ್ಯಾಮವದಧಾತಿ ಯಾ ಮೇಷೀ ಭವತಿ ವಾರುಣ್ಯಾಂ ತಾಮ್ಮಾರುತ್ಯಾಮವದಧಾತಿ ತದ್ಯದೇವಂ ವಿಪರಿಹರತಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ವರುಣೋ ವೀರ್ಯಮ್ಪುಮಾನ್ವೀರ್ಯಮೇವೈತತ್ಕ್ಷತ್ರೇ ಧತ್ತೋಽವೀರ್ಯಾ ವೈ ಸ್ತ್ರೀ ವಿಶೋ ಮರುತಸ್ತದವೀರ್ಯಾಮೇವೈತದ್ವಿಶಂ ಕುರುತಸ್ತಸ್ಮಾದೇವಂ ವಿಪರಿಹರತಃ - ೨।೫।೨।[೩೬]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹ ವರುಣಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸ ಉಪಸ್ತೃಣೀತ ಆಜ್ಯಮಥಾಸ್ಯೈ ವಾರುಣ್ಯೈ ಪಯಸ್ಯಾಯೈ ದ್ವಿರವದ್ಯತಿ ಸೋಽನ್ಯತರೇಣಾವದಾನೇನ ಸಹ ಮೇಷಮವದಧಾತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನೇ ಅತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ವರುಣಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೨।[೩೭]

ಸವ್ಯೇ ಪಾಣಾವಧ್ವರ್ಯುಃ । ಸ್ರುಚೌ ಕೃತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತುರ್ವಾ ಸೋಽನ್ವಾರಭ್ಯಾಹ ಮರುದ್ಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯುಪಸ್ತೃಣೀತ ಆಜ್ಯಂ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾಥಾಸ್ಯೈ ಮಾರುತ್ಯೈ ಪಯಸ್ಯಾಯೈ ದ್ವಿರವದ್ಯತಿ ಸೋಽನ್ಯತರೇಣಾವದಾನೇನ ಸಹ ಮೇಷೀಮವದಧಾತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನೇ ಅತಿಕ್ರಾಮತ್ಯಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಮರುತೋ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೨।[೩೮]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವ ಕಾಯೇನ । ಏಕಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪ್ರಚರತಿ ಕಾಯೇನೈಕಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪ್ರಚರ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ ಸ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಹವಿಷಾಮಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಕೃತ್ಸಕೃದವದ್ಯತ್ಯಥೈತಸ್ಯಾ ಏವ ಪಯಸ್ಯಾಯೈ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಸಕೃದವದ್ಯತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಸ್ತಾ ಉಭಾವೇವಾತಿಕ್ರಾಮತೋಽತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹಾಗ್ನಿಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯಜೇತಿ ತಾ ಉಭಾವೇವ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹುತಃ - ೨।೫।೨।[೩೯]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವ ಪ್ರಾಶಿತ್ರಮವದ್ಯತಿ । ಇಡಾಂ ಸಮವದಾಯ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತ್ರೇಽತಿಪ್ರಜಿಹೀತೇ ತತ್ರಾಪಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಮಾರುತ್ಯೈ ಪಯಸ್ಯಾಯೈ ದ್ವಿರಭ್ಯವದ್ಯತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತ್ಯುಪಹೂಯ ಮಾರ್ಜಯನ್ತೇ - ೨।೫।೨।[೪೦]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಪ್ರಸ್ಥಾಸ್ಯಾಮಿ । ಸಮಿಧಮಾಧಾಯಾಗ್ನಿಮಗ್ನೀತ್ಸಮ್ಮೃಡ್ಢೀತಿ ಸ ಸ್ರುಚೋರೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ವ್ಯಾನಯತೇಽಥ ಯದಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತುಃ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮ್ಭವತಿ ತತ್ಸ ದ್ವೇಧಾ ವ್ಯಾನಯತ ಉತೋ ತತ್ರ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ನ ಭವತಿ ಸ ಯದೇವೋಪಭೃತ್ಯಾಜ್ಯಂ ತತ್ಸ ದ್ವೇಧಾ ವ್ಯಾನಯತೇ ತಾ ಉಭಾವೇವಾತಿಕ್ರಾಮತೋಽತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹ ದೇವಾನ್ಯಜೇತಿ ಯಜ ಯಜೇತಿ ಚತುರ್ಥೇಚತುರ್ಥೇಽನುಯಾಜೇ ಸಮಾನಯಮಾನೌ ನವಭಿರನುಯಾಜೈಶ್ಚರತಸ್ತದ್ಯನ್ನವ ಪ್ರಯಾಜಂ ಭವತಿ ನವಾನುಯಾಜಂ ತದುಭಯತ ಏವೈತದ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತೀತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನವಪ್ರಯಾಜಂ ಭವತಿ ನವಾನುಯಾಜಮ್ - ೨।೫।೨।[೪೧]

ತಾ ಉಭಾವೇವ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸ್ರುಚೋ ವ್ಯೂಹತಃ । ಸ್ರುಚೋ ವ್ಯುಹ್ಯ ಪರಿಧೀನ್ತ್ಸಮಜ್ಯ ಪರಿಧಿಮಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಹೇಷಿತಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತಾರೋ ಭದ್ರವಾಚ್ಯಾಯ ಪ್ರೇಷಿತೋ ಮಾನುಷಃ ಸೂಕ್ತವಾಕಾಯೇತಿ ಸೂಕ್ತವಾಕಂ ಹೋತಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇಽಥೈತಾ ಉಭಾವೇವ ಪ್ರಸ್ತರೌ ಸಮುಲ್ಲುಮ್ಪತ ಉಭಾವನುಪ್ರಹರತ ಉಭೌ ತೃಣೇ ಅಪಗೃಹ್ಯೋಪಾಸಾತೇ ಯದಾ ಹೋತಾ ಸೂಕ್ತವಾಕಮಾಹ - ೨।೫।೨।[೪೨]

ಅಥಾಗ್ನೀದಾಹಾನುಪ್ರಹರೇತಿ । ತಾ ಉಭಾವೇವಾನುಪ್ರಹರತ ಉಭಾವಾತ್ಮಾನಾ ಉಪಸ್ಪೃಶೇತೇ - ೨।೫।೨।[೪೩]

ಅಥಾಹ ಸಂವದಸ್ವೇತಿ । ಅಗಾನಗ್ನೀದಗಞ್ಛ್ರಾವಯ ಶ್ರೌಷಟ್ ಸ್ವಗಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತೃಭ್ಯಃ ಸ್ವಸ್ತಿರ್ಮಾನುಷೇಭ್ಯಃ ಶಂ ಯೋರ್ಬ್ರೂಹೀತ್ಯಧ್ವರ್ಯುರೇವೈತದಾಹ ತಾ ಉಭಾವೇವ ಪರಿಧೀನನುಪ್ರಹರತ ಉಭೌ ಸ್ರುಚಃ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಸ್ಫ್ಯೇ ಸಾದಯತಃ - ೨।೫।೨।[೪೪]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರೇವ ಪ್ರತಿಪರೇತ್ಯ । ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯತ್ಯುಪಾಸ್ತ ಏವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜ್ಯೋದೈತ್ಯಧ್ವರ್ಯುಃ - ೨।೫।೨।[೪೫]

ತ್ರೀಣಿ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಜುಹೋತಿ । ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಸ್ರುಚಂ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದ್ಯೇ ವೈಶ್ವದೇವೇನ ಯಜಮಾನಯೋರ್ವಾಸಸೀ ಪರಿಹಿತೇ ಸ್ಯಾತಾಂ ತೇ ಏವಾತ್ರಾಪಿ ಸ್ಯಾತಾಮಥಾಸ್ಯೈ ವಾರುಣ್ಯೈ ಪಯಸ್ಯಾಯೈ ಕ್ಷಾಮಕರ್ಷಮಿಶ್ರಮಾದಾಯಾವಭೃಥಂ ಯನ್ತಿ ವರುಣ್ಯಂ ವಾ ಏತನ್ನಿರ್ವರುಣತಾಯೈ ತತ್ರ ನ ಸಾಮ ಗೀಯತೇ ನ ಹ್ಯತ್ರ ಸಾಮ್ನಾ ಕಿಂ ಚನ ಕ್ರಿಯತೇ ತೂಷ್ಣೀಮೇವೇತ್ಯಾಭ್ಯವೇತ್ಯೋಪಮಾರಯತಿ - ೨।೫।೨।[೪೬]

ಅವಭೃಥ ನಿಚುಮ್ಪುಣ । ನಿಚೇರುರಸಿ ನಿಚುಮ್ಪುಣಃ ಅವ ದೇವೈರ್ದೇವಕೃತಮೇನೋಽಯಾಸಿಷಮವ ಮರ್ತ್ಯೈರ್ಮರ್ತ್ಯಕೃತಂ ಪುರುರಾವ್ಣೋ ದೇವ ರಿಷಸ್ಪಾಹೀತಿ ಕಾಮಂ ಹೈತೇ ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಯೇತ ತಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾನ್ನ ಹಿ ದೀಕ್ಷಿತವಸನೇ ಭವತಃ ಸ ಯಥಾಹಿಸ್ತ್ವಚೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯೇತೈವಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯತೇ - ೨।೫।೨।[೪೭]

ಅಥ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರೂಪ್ತ್ವಾ । ಸಮಾರೋಹ್ಯಾಗ್ನೀ ಉದವಸಾಯೇವ ಹ್ಯೇತೇನ ಯಜತೇ ನ ಹಿ ತದವಕಲ್ಪತೇ ಯದುತ್ತರವೇದಾವಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹುಯಾತ್ತಸ್ಮಾದುದವಸ್ಯತಿ ಗೃಹಾನಿತ್ವಾ ನಿರ್ಮಥ್ಯಾಗ್ನೀ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ಯಜತ ಉತ್ಸನ್ನಯಜ್ಞ ಇವ ವಾ ಏಷ ಯಚ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನ್ಯಥೈಷ ಕೢಪ್ತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಯಜ್ಞೋ ಯತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸಂ ತತ್ಕೢಪ್ತೇನೈವೈತದ್ಯಜ್ಞೇನಾನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಸ್ಮಾದುದವಸ್ಯತಿ - ೨।೫।೨।[೪೮]

##೨।೫।೩। ಸಾಕಮೇಧಪರ್ವ
ವರುಣಪ್ರಘಾಸೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಪ್ರಜಾ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಾಮುಞ್ಚತ್ತಾ ಅಸ್ಯಾನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಜಾಯನ್ತಾಥೈತೈಃ ಸಾಕಮೇಧೈರೇತೈರ್ವೈ ದೇವಾ ವೃತ್ರಮಘ್ನನ್ನೇತೈರ್ವೇವ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೈಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನ್ತಿ ತಥೋ ಏವ ವಿಜಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏಷ ಏತೈಶ್ಚತುರ್ಥೇ ಮಾಸಿ ಯಜತೇ ಸ ವೈ ದ್ವ್ಯಹಮನೂಚೀನಾಹಂ ಯಜತೇ - ೨।೫।೩।[೧]

ಸ ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಅಗ್ನಯೇಽನೀಕವತೇಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯಗ್ನಿಂ ಹ ವೈ ದೇವಾ ಅನೀಕಂ ಕೃತ್ವೋಪಪ್ರೇಯುರ್ವೃತ್ರಂ ಹನಿಷ್ಯನ್ತಃ ಸ ತೇಜೋಽಗ್ನಿರ್ನಾವ್ಯಥತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನಿಷ್ಯನ್ನಗ್ನಿಮೇವಾನೀಕಂ ಕೃತ್ವೋಪಪ್ರೈತಿ ಸ ತೇಜೋಽಗ್ನಿರ್ನ ವ್ಯಥತೇ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯೇಽನೀಕವತೇ - ೨।೫।೩।[೨]

ಅಥ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಸಾಂತಪನೇಭ್ಯಃ । ಮಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಮರುತೋ ಹ ವೈ ಸಾಂತಪನಾ ಮಧ್ಯಂನ್ದಿನೇ ವೃತ್ರಂ ಸಂತೇಪುಃ ಸ ಸಂತಪ್ತೋಽನನ್ನೇವ ಪ್ರಾಣನ್ಪರಿದೀರ್ಣಃ ಶಿಶ್ಯೇ ತಥೋ ಏವೈತಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಮರುತಃ ಸಾಂತಪನಾಃ ಸಂತಪನ್ತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಸಾಂತಪನೇಭ್ಯಃ - ೨।೫।೩।[೩]

ಅಥ ಮರುದ್ಭ್ಯೋ ಗೃಹಮೇಧಿಭ್ಯಃ । ಶಾಖಯಾ ವತ್ಸಾನಪಾಕೃತ್ಯ ಪವಿತ್ರವತಿ ಸಂದೋಹ್ಯ ತಂ ಚರುಂ ಶ್ರಪಯತಿ ಚರುರು ಹ್ಯೇವ ಸ ಯತ್ರ ಕ್ವ ಚ ತಣ್ಡುಲಾನಾವಪನ್ತಿ ತನ್ಮೇಧೋ ದೇವಾ ದಧಿರೇ ಪ್ರಾತರ್ವೃತ್ರಂ ಹನಿಷ್ಯನ್ತಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನಿಷ್ಯನ್ಮೇಧೋ ಧತ್ತೇ ತದ್ಯತ್ಕ್ಷೀರೌದನೋ ಭವತಿ ಮೇಧೋ ವೈ ಪಯೋ ಮೇಧಸ್ತಣ್ಡುಲಾಸ್ತಮುಭಯಂ ಮೇಧಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷೀರೌದನೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೩।[೪]

ತಸ್ಯಾವೃತ್ । ಸೈವ ಸ್ತೀರ್ಣಾ ವೇದಿರ್ಭವತಿ ಯಾ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಸಾಂತಪನೇಭ್ಯಸ್ತಸ್ಯಾಮೇವ ಸ್ತೀರ್ಣಾಯಾಂ ವೇದೌ ಪರಿಧೀಂಶ್ಚ ಶಕಲಾಂಶ್ಚೋಪನಿದಧತಿ ತಥಾ ಸಂದೋಹ್ಯ ಚರುಂ ಶ್ರಪಯತಿ ಶ್ರಪಯಿತ್ವಾಭಿಘಾರ್ಯೋದ್ವಾಸಯತಿ - ೨।೫।೩।[೫]

ಅಥ ದ್ವೇ ಪಿಶೀಲೇ ವಾ ಪಾತ್ರ್ಯೌ ವಾ ನಿರ್ಣೇನಿಜತಿ । ತಯೋರೇನಂ ದ್ವೇಧೋದ್ಧರನ್ತಿ ತಯೋರ್ಮಧ್ಯೇ ಸರ್ಪಿರಾಸೇಚನೇ ಕೃತ್ವಾ ಸರ್ಪಿರಾಸಿಞ್ಚತಿ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸ್ರುಚಂ ಚ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಥೈತಾ ಓದನಾವಾದಾಯೋದೈತಿ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸ್ರುಚಂ ಚಾದಾಯೋದೈತಿ ಸ ಇಮಾಮೇವ ಸ್ತೀರ್ಣಾಂ ವೇದಿಮಭಿಮೃಶ್ಯ ಪರಿಧೀನ್ಪರಿಧಾಯ ಯಾವತಃ ಶಕಲಾನ್ ಕಾಮಯತೇ ತಾವತೋಽಭ್ಯಾದಧಾತ್ಯಥೈತಾ ಓದನಾವಾಸಾದಯತಿ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸ್ರುಚಂ ಚಾಸಾದಯತ್ಯುಪವಿಶತಿ ಹೋತಾ ಹೋತೃಷದನೇ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸ್ರುಚಂ ಚಾದದಾನ ಆಹ - ೨।೫।೩।[೬]

ಅಗ್ನಯೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಆಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಸ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯೌದನಸ್ಯ ಸರ್ಪಿರಾಸೇಚನಾಚ್ಚತುರಾಜ್ಯಸ್ಯಾವದಾಯಾತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಿಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೩।[೭]

ಅಥಾಹ ಸೋಮಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸೌಮ್ಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಸ ಉತ್ತರಸ್ಯೌದನಸ್ಯ ಸರ್ಪಿರಾಸೇಚನಾಚ್ಚತುರಾಜ್ಯಸ್ಯಾವದಾಯಾತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಸೋಮಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೩।[೮]

ಅಥಾಹ ಮರುದ್ಭ್ಯೋ ಗೃಹಮೇಧಿಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯೌದನಸ್ಯ ಸರ್ಪಿರಾಸೇಚನಾತ್ತತ ಆಜ್ಯಮುಪಸ್ತೃಣೀತೇ ತಸ್ಯ ದ್ವಿರವದ್ಯತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತ್ಯತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಮರುತೋ ಗೃಹಮೇಧಿನೋ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೩।[೯]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸ ಉತ್ತರಸ್ಯೌದನಸ್ಯ ಸರ್ಪಿರಾಸೇಚನಾತ್ತತ ಆಜ್ಯಮುಪಸ್ತೃಣೀತೇ ತಸ್ಯ ದ್ವಿರವದ್ಯತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತ್ಯತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಿಂಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತ್ಯಥೇಡಾಮೇವಾವದ್ಯತಿ ನ ಪ್ರಾಶಿತ್ರಮುಪಹೂಯ ಮಾರ್ಜಯನ್ತ ಏತನ್ನ್ವೇಕಮಯನಮ್ - ೨।೫।೩।[೧೦]

ಅಥೇದಂ ದ್ವಿತೀಯಮ್ । ಸೈವ ಸ್ತೀರ್ಣಾ ವೇದಿರ್ಭವತಿ ಯಾ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಸಾಂತಪನೇಭ್ಯಸ್ತಸ್ಯಾಮೇವ ಸ್ತೀರ್ಣಾಯಾಂ ವೇದೌ ಪರಿಧೀಂಶ್ಚ ಶಕಲಾಂಶ್ಚೋಪನಿದಧತಿ ತಥಾ ಸಂದೋಹ್ಯ ಚರುಂ ಶ್ರಪಯತಿ ನೇದೇವ ಪ್ರತಿವೇಶಮಾಜ್ಯಮಧಿಶ್ರಯತಿ ಶ್ರಪಯಿತ್ವಾಭಿಘಾರ್ಯೋದ್ವಾಸ್ಯಾನಕ್ತಿ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮಾಜ್ಯಮುದ್ವಾಸಯತಿ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸ್ರುಚಂ ಚ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಥೈತಂ ಸೋಖಮೇವ ಚರುಮಾದಾಯೋದೈತಿ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮಾಜ್ಯಮಾದಾಯೋದೈತಿ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸ್ರುಚಂ ಚಾದಾಯೋದೈತಿ ಸ ಇಮಾಮೇವ ಸ್ತೀರ್ಣಾಂ ವೇದಿಮಭಿಮೃಶ್ಯ ಪರಿಧೀನ್ಪರಿಧಾಯ ಯಾವತಃ ಶಕಲಾನ್ ಕಾಮಯತೇ ತಾವತೋಽಭ್ಯಾದಧಾತ್ಯಥೈತಂ ಸೋಖಮೇವ ಚರುಮಾಸಾದಯತಿ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮಾಜ್ಯಮಾಸಾದಯತಿ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸ್ರುಚಂ ಚಾಸಾದಯತ್ಯುಪವಿಶತಿ ಹೋತಾ ಹೋತೃಷದನೇ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸ್ರುಚಂ ಚಾದದಾನ ಆಹ - ೨।೫।೩।[೧೧]

ಅಗ್ನಯೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಆಗ್ನೇಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಸ ಸ್ಥಾಲ್ಯೈ ಚತುರಾಜ್ಯಸ್ಯಾವದಾಯಾತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಿಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೩।[೧೨]

ಅಥಾಹ ಸೋಮಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸೌಮ್ಯಮಾಜ್ಯಭಾಗಂ ಸ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾ ಏವ ಚತುರಾಜ್ಯಸ್ಯಾವದಾಯಾತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಸೋಮಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೩।[೧೩]

ಅಥಾಹ ಮರುದ್ಭ್ಯೋ ಗೃಹಮೇಧಿಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸ ಉಪಸ್ತೃಣೀತ ಆಜ್ಯಮಥಾಸ್ಯ ಚರೋರ್ದ್ವಿರವದ್ಯತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನೇ ಅತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಮರುತೋ ಗೃಹಮೇಧಿನೋ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೩।[೧೪]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸ ಉಪಸ್ತೃಣೀತ ಆಜ್ಯಮಥಾಸ್ಯ ಚರೋಃ ಸಕೃದವದ್ಯತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ನ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನಮತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಿಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೫।೩।[೧೫]

ಅಥೇಡಾಮೇವಾವದ್ಯತಿ ನ ಪ್ರಾಶಿತ್ರಮ್ । ಉಪಹೂಯ ಪ್ರಾಶ್ನನ್ತಿ ಯಾವನ್ತೋ ಗೃಹ್ಯಾ ಹವಿರುಚ್ಛಿಷ್ಟಾಶಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಾವನ್ತಃ ಪ್ರಾಶ್ನೀಯುರಥೋ ಅಪ್ಯೃತ್ವಿಜಃ ಪ್ರಾಶ್ನೀಯುರಥೋ ಅಪ್ಯನ್ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪ್ರಾಶ್ನೀಯುರ್ಯದಿ ಬಹುರೋದನ ಸ್ಯಾದಥೈತಾಮನಿರಶಿತಾಂ ಕುಮ್ಭೀಮಪಿಧಾಯ ನಿದಧತಿ ಪೂರ್ಣದರ್ವಾಯ ಮಾತೃಭಿರ್ವತ್ಸಾನ್ತ್ಸಮವಾರ್ಜನ್ತಿ ತದು ಪಶವೋ ಮೇಧಮಾತ್ಮನ್ದಧತೇ ಯವಾಗ್ವೈತಾಂ ರಾತ್ರಿಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ನಿವಾನ್ಯಾಂ ಪ್ರಾತರ್ದುಹನ್ತಿ ಪಿತೃಯಜ್ಞಾಯ - ೨।೫।೩।[೧೬]

ಅಥ ಪ್ರಾತರ್ಹುತೇ ವಾಹುತೇ ವಾ । ಯತರಥಾ ಕಾಮಯೇತ ಸೋಽಸ್ಯಾ ಅನಿರಶಿತಾಯೈ ಕುಮ್ಭ್ಯೈ ದರ್ವ್ಯೋಪಹನ್ತಿ ಪೂರ್ಣಾ ದರ್ವಿ ಪರಾಪತ ಸುಪೂರ್ಣಾ ಪುನರಾಪತ ವಸ್ನೇವ ವಿಕ್ರೀಣಾವಹಾ ಇಷಮೂರ್ಜಂ ಶತಕ್ರತವಿತಿ ಯಥಾ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯೈವಮೇಷೈತಯೈವೈನಮೇತಸ್ಮೈ ಭಾಗಾಯ ಹ್ವಯತಿ - ೨।೫।೩।[೧೭]

ಅಥರ್ಷಭಮಾಹ್ವಯಿತವೈ ಬ್ರೂಯಾತ್ । ಸ ಯದಿ ರುಯಾತ್ಸ ವಷಟ್ಕಾರ ಇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಸ್ತಸ್ಮಿನ್ವಷಟ್ಕಾರೇ ಜುಹುಯಾದಿತ್ಯಥೋ ಇನ್ದ್ರಮೇವೈತತ್ಸ್ವೇನ ರೂಪೇಣ ಹ್ವಯತಿ ವೃತ್ರಸ್ಯ ವಧಾಯೈತದ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ರೂಪಂ ಯದೃಷಭಸ್ತತ್ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದ್ರೂಪೇಣ ಹ್ವಯತಿ ವೃತ್ರಸ್ಯ ವಧಾಯ ಸ ಯದಿ ರುಯಾದಾ ಮ ಇನ್ದ್ರೋ ಯಜ್ಞಮಗನ್ತ್ಸೇನ್ದ್ರೋ ಮೇ ಯಜ್ಞ ಇತಿ ಹ ವಿದ್ಯಾದ್ಯದ್ಯು ನ ರುಯಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಏವ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸೀನೋ ಬ್ರೂಯಾಜ್ಜುಹುಧೀತಿ ಸೈವೈನ್ದ್ರೀ ವಾಕ್ - ೨।೫।೩।[೧೮]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ದೇಹಿ ಮೇ ದದಾಮಿ ತೇ ನಿ ಮೇ ಧೇಹಿ ನಿ ತೇ ದಧೇ ನಿಹಾರಂ ಚ ಹರಾಸಿ ಮೇ ನಿಹಾರಂ ನಿಹರಾಣಿ ತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೨।೫।೩।[೧೯]

ಅಥ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಕ್ರೀಡಿಭ್ಯಃ । ಸಪ್ತಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಮರುತೋ ಹ ವೈ ಕ್ರೀಡಿನೋ ವೃತ್ರಂ ಹನಿಷ್ಯನ್ತಮಿನ್ದ್ರಮಾಗತಂ ತಮಭಿತಃ ಪರಿಚಿಕ್ರೀಡುರ್ಮಹಯನ್ತಸ್ತಥೋ ಏವೈತಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನಿಷ್ಯನ್ತಮಭಿತಃ ಪರಿಕ್ರೀಡನ್ತೇ ಮಹಯನ್ತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಕ್ರೀಡಿಭ್ಯೋಽಥಾತೋ ಮಹಾಹವಿಷ ಏವ ತದ್ಯಥಾ ಮಹಾಹವಿಷಸ್ತಥೋ ತಸ್ಯ - ೨।೫।೩।[೨೦]

##೨।೫।೪।

ಮಹಾಹವಿಷ ಹ ವೈ ದೇವಾ ವೃತ್ರಂ ಜಘ್ನುಃ । ತೇನೋ ಏವ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನ್ತಿ ತಥೋ ಏವ ವಿಜಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏಷ ಏತೇನ ಯಜತೇ - ೨।೫।೪।[೧]

ತಸ್ಯಾವೃತ್ । ಉಪಕಿರನ್ತ್ಯುತ್ತರವೇದಿಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ಮನ್ಥನ್ತ್ಯಗ್ನಿಂ ನವಪ್ರಯಾಜಮ್ಭವತಿ ನವಾನುಯಾಜಂ ತ್ರೀಣಿ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಭವನ್ತ್ಯಥೈತಾನ್ಯೇವ ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ - ೨।೫।೪।[೨]

ಸ ಯದಾಗ್ನೇಯೋಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಅಗ್ನಿನಾ ಹ ವಾ ಏನಂ ತೇಜಸಾಘ್ನನ್ತ್ಸ ತೇಜೋಽಗ್ನಿರ್ನಾವ್ಯಥತ ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನೇಯೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೪।[೩]

ಅಥ ಯತ್ಸೌಮ್ಯಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ । ಸೋಮೇನ ಹ ವಾ ಏನಂ ರಾಜ್ಞಾಘ್ನನ್ತ್ಸೋಮರಾಜಾನ ಏವ ತಸ್ಮಾತ್ಸೌಮ್ಯಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ - ೨।೫।೪।[೪]

ಅಥ ಯತ್ಸಾವಿತ್ರಃ । ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ವಾಷ್ಟಾಕಪಾಲೋ ವಾ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಮ್ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಾ ಹೈವೈನಮಘ್ನಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೪।[೫]

ಅಥ ಯತ್ಸಾರಸ್ವತಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಾಗು ಹೈವಾನುಮಮಾದ ಪ್ರಹರ ಜಹೀತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾರಸ್ವತಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ - ೨।೫।೪।[೬]

ಅಥ ಯತ್ಪೌಷ್ಣಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ । ಇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ಪೂಷೇಯಂ ಹೈವೈನಂ ವಧಾಯ ಪ್ರತಿಪ್ರದದಾವನಯಾ ಹೈವೈನಂ ಪ್ರತಿಪ್ರತ್ತಂ ಜಘ್ನುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೌಷ್ಣಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ - ೨।೫।೪।[೭]

ಅಥೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೌ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಏತೇನ ಹೈವೈನಮಘ್ನಂಸ್ತೇಜೋ ವಾ ಅಗ್ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಿನ್ದ್ರ ಏತಾಭ್ಯಾಮೇನಮುಭಾಭ್ಯಾಂ ವೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಮಘ್ನನ್ಬ್ರಹ್ಮ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಕ್ಷತ್ರಮಿನ್ದ್ರಸ್ತೇ ಉಭೇ ಸಂರಭ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚ ಸಯುಜೌ ಕೃತ್ವಾ ತಾಭ್ಯಾಮೇನಮುಭಾಭ್ಯಾಂ ವೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಮಘ್ನಂಸ್ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೪।[೮]

ಅಥ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ । ಇನ್ದ್ರೋ ವಾ ಏಷ ಪುರಾ ವೃತ್ರಸ್ಯ ವಧಾದಥ ವೃತ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಹಾರಾಜೋ ವಿಜಿಗ್ಯಾನ ಏವಂ ಮಹೇನ್ದ್ರೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಾಹೇನ್ದ್ರಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ ಮಹಾನ್ತಮು ಚೈವೈನಮೇತತ್ಖಲು ಕರೋತಿ ವೃತ್ರಸ್ಯ ವಧಾಯ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ - ೨।೫।೪।[೯]

ಅಥ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ವಿಶ್ವಂ ವಾ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಸರ್ವಂ ಜಿತಂ ದೇವಾನಾಮಾಸೀತ್ಸಾಕಮೇಧೈರೀಜಾನಾನಾಂ ವಿಜಿಗ್ಯಾನಾನಾಂ ವಿಶ್ವಮ್ವೇವೈತಸ್ಯೈ ತತ್ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಸರ್ವಂ ಜಿತಂ ಭವತಿ ಸಾಕಮೇಧೈರೀಜಾನಸ್ಯ ವಿಜಿಗ್ಯಾನಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೨।೫।೪।[೧೦]

ಏತೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಯಜ್ಞೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಯೇಯಂ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಜಾತಿರ್ಯಾ ಶ್ರೀರೇತದ್ಬಭೂವುರೇತಾಂ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಪ್ರಜಾಯತ ಏತಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇನ ಯಜೇತ - ೨।೫।೪।[೧೧]

##೨।೬।೧। ಪಿತೃಯಜ್ಞಃ

ಮಹಾಹವಿಷಾ ಹ ವೈ ದೇವಾ ವೃತ್ರಂ ಜಘ್ನುಃ । ತೇನೋ ಏವ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಮಥ ಯಾನೇವೈಷಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂಗ್ರಾಮೇಽಘ್ನಂಸ್ತಾನ್ಪಿತೃಯಜ್ಞೇನ ಸಮೈರಯನ್ತ ಪಿತರೋ ವೈ ತ ಆಸಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಿತೃಯಜ್ಞೋ ನಾಮ - ೨।೬।೧।[೧]

ತದ್ವಸನ್ತೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ವರ್ಷಾಃ । ಏತೇ ತೇ ಯೇ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಶರದ್ಧೇಮನ್ತಃ ಶಿಶಿರಸ್ತ ಉ ತೇ ಯಾನ್ಪುನಃ ಸಮೈರಯನ್ತ - ೨।೬।೧।[೨]

ಅಥ ಯದೇಷ ಏತೇನ ಯಜತೇ । ತನ್ನಾಹ ನ್ವೇವೈತಸ್ಯ ತಥಾ ಕಂ ಚನ ಘ್ನನ್ತೀತಿ ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿತಿ ನ್ವೇವೈಷ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯಮು ಚೈವೈಭ್ಯೋ ದೇವಾ ಭಾಗಮಕಲ್ಪಯಂಸ್ತಮು ಚೈವೈಭ್ಯ ಏಷ ಏತದ್ಭಾಗಂ ಕರೋತಿ ಯಾನು ಚೈವ ದೇವಾಃ ಸಮೈರಯನ್ತ ತಾನು ಚೈವೈತದವತಿ ಸ್ವಾನು ಚೈವೈತತ್ಪಿತೄಂಞ್ಛ್ರೇಯಾಂಸಂ ಲೋಕಮುಪೋನ್ನಯತಿ ಯದು ಚೈವಾಸ್ಯಾತ್ರಾತ್ಮನೋಽಚರಣೇನ ಹನ್ಯತೇ ವಾ ಮೀಯತೇ ವಾ ತದು ಚೈವಾಸ್ಯೈತೇನ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏಷ ಏತೇನ ಯಜತೇ - ೨।೬।೧।[೩]

ಸ ಪಿತೃಭ್ಯಃ ಸೋಮವದ್ಭ್ಯಃ । ಷಟ್ಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿವಪತಿ ಸೋಮಾಯ ವಾ ಪಿತೃಮತೇ ಷಡ್ವಾ ಋತವ ಋತವಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಷಟ್ಕಪಾಲೋ ಭವತಿ - ೨।೬।೧।[೪]

ಅಥ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ಬರ್ಹಿಷದ್ಭ್ಯಃ । ಅನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನೇ ಧಾನಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತತೋಽರ್ಧಾಃ ಪಿಂಷನ್ತ್ಯರ್ಧಾ ಇತ್ಯೇವ ಧಾನಾ ಅಪಿಷ್ಟಾ ಭವನ್ತಿ ತಾ ಧಾನಾಃ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ಬರ್ಹಿಷದ್ಭ್ಯಃ - ೨।೬।೧।[೫]

ಅಥ ಪಿತೃಭ್ಯೋಽಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತೇಭ್ಯಃ । ನಿವಾನ್ಯಾಯೈ ದುಗ್ಧೇ ಸಕೃದುಪಮಥಿತ ಏಕಶಲಾಕಯಾ ಮನ್ಥೋ ಭವತಿ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಕೃದುಪಮಥಿತೋ ಭವತ್ಯೇತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ - ೨।೬।೧।[೬]

ತದ್ಯೇ ಸೋಮೇನೇಜಾನಾಃ । ತೇ ಪಿತರಃ ಸೋಮವನ್ತೋಽಥ ಯೇ ದತ್ತೇನ ಪಕ್ವೇನ ಲೋಕಂ ಜಯನ್ತಿ ತೇ ಪಿತರೋ ಬರ್ಹಿಷದೋಽಥ ಯೇ ತತೋ ನಾನ್ಯತರಚ್ಚನ ಯಾನಗ್ನಿರೇವ ದಹನ್ತ್ಸ್ವದಯತಿ ತೇ ಪಿತರೋಽಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾ ಏತ ಉ ಯೇ ಪಿತರಃ - ೨।೬।೧।[೭]

ಸ ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮ್ । ಪ್ರಾಚೀನಾವೀತೀ ಭೂತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಸೀನ ಏತಂ ಷಟ್ಕಪಾಲಮ್ಪುರೋಡಾಶಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ತತ ಏವೋಪೋತ್ಥಾಯೋತ್ತರೇಣಾನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ತಿಷ್ಠನ್ನವಹನ್ತಿ ಸಕೃತ್ಫಲೀಕರೋತಿ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಕೃತ್ಫಲೀಕರೋತಿ - ೨।೬।೧।[೮]

ಸ ದಕ್ಷಿಣೈವ ದೃಷದುಪಲೇ ಉಪದಧಾತಿ । ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ಯ ಷಟ್ ಕಪಾಲಾನ್ಯುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯದೇತಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಂ ಸಚನ್ತ ಏಷಾ ಹಿ ದಿಕ್ಪಿತೄಣಾಂ ತಸ್ಮಾದೇತಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಂ ಸಚನ್ತೇ - ೨।೬।೧।[೯]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣೇನಾನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಮ್ । ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿಂ ವೇದಿಂ ಕರೋತ್ಯವಾನ್ತರದಿಶೋಽನು ಸ್ರಕ್ತೀಃ ಕರೋತಿ ಚತಸ್ರೋ ವಾ ಅವಾನ್ತರದಿಶೋಽವಾನ್ತರದಿಶೋ ವೈ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾದವಾನ್ತರದಿಶೋಽನು ಸ್ರಕ್ತೀಃ ಕರೋತಿ - ೨।೬।೧।[೧೦]

ತನ್ಮಧ್ಯೇಽಗ್ನಿಂ ಸಮಾದಧಾತಿ । ಪುರಸ್ತಾದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚೋ ಮನುಷ್ಯಾನಭ್ಯುಪಾವೃತ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠಞ್ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವತಃ ಪಿತರೋಽವಾನ್ತರದಿಶೋ ವೈ ಪಿತರಃ ಸರ್ವತ ಇವ ಹೀಮಾ ಅವಾನ್ತರದಿಶಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯೇಽಗ್ನಿಂ ಸಮಾದಧಾತಿ - ೨।೬।೧।[೧೧]

ಸ ತತ ಏವ ಪ್ರಾಕ್ಸ್ತಮ್ಬಯಜುರ್ಹರತಿ । ಸ್ತಮ್ಬಯಜುರ್ಹುತ್ವಾಥೇತ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥೇತ್ಯಥೇತಿ ಪೂರ್ವೇಣ ಪರಿಗ್ರಹೇಣ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಲಿಖತಿ ಹರತಿ ಯದ್ಧಾರ್ಯಮ್ಭವತಿ ಸ ತಥೈವೋತ್ತರೇಣ ಪರಿಗ್ರಹೇಣ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತ್ಯುತ್ತರೇಣ ಪರಿಗ್ರಹೇಣ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಪ್ರತಿಮೃಜ್ಯಾಹ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಾಸಾದಯೇತ್ಯಾಸಾದಯನ್ತಿ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಿಧ್ಮಂ ಬರ್ಹಿರುಪಸಾದಯನ್ತಿ ಸ್ರುಚಃ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಾಜ್ಯೇನೋದೈತಿ ಸ ಯಜ್ಞೋಪವೀತೀ ಭೂತ್ವಾಽಽಜ್ಯಾನಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೨।೬।೧।[೧೨]

ತದಾಹುಃ । ದ್ವಿರುಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ದ್ವೌ ಹ್ಯತ್ರಾನುಯಾಜೌ ಭವತ ಇತಿ ತದ್ವಷ್ಟಾವೇವ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾನ್ನೇದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಿಧಾಯಾ ಅಯಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದಷ್ಟಾವೇವ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಾಜ್ಯಾನಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ ಪುನಃ ಪ್ರಾಚೀನಾವೀತೀ ಭೂತ್ವಾ - ೨।೬।೧।[೧೩]

ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇ । ಸ ಇಧ್ಮಮೇವಾಗ್ರೇ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯಥ ವೇದಿಮಥಾಸ್ಮೈ ಬರ್ಹಿಃ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ ತತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಸಾದಯತಿ ತತ್ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯೋಪನಿನೀಯ ವಿಸ್ರಂಸ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ನ ಪ್ರಸ್ತರಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಪ್ರಸ್ತರಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೨।೬।೧।[೧೪]

ಅಥ ಸಂನಹನಮನುವಿಸ್ರಂಸ್ಯ । ಅಪಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರಿಸ್ತೃಣನ್ಪರ್ಯೇತಿ ಸೋಽಪಸಲವಿ ತ್ರಿಃಪರಿಸ್ತೀರ್ಯ ಯಾವತ್ಪ್ರಸ್ತರಭಾಜನಂ ತಾವತ್ಪರಿಶಿನಷ್ಟ್ಯಥ ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರ್ಯೇತಿ ಯತ್ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರ್ಯೇತಿ ತದ್ಯಾನೇವಾಮೂಂಸ್ತ್ರಯಾನ್ಪಿತೄನನ್ವವಾಗಾತ್ತೇಭ್ಯ ಏವೈತತ್ಪುನರಪೋದೇತೀಮಂ ಸ್ವಂ ಲೋಕಮಭಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರ್ಯೇತಿ - ೨।೬।೧।[೧೫]

ಸ ದಕ್ಷಿಣೈವ ಪರಿಧೀನ್ಪರಿದಧಾತಿ । ದಕ್ಷಿಣಾ ಪ್ರಸ್ತರಂ ಸ್ತೃಣಾತಿ ನಾನ್ತರ್ದಧಾತಿ ವಿಧೃತೀ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾನ್ತರ್ದಧಾತಿ ವಿಧೃತೀ - ೨।೬।೧।[೧೬]

ಸ ತತ್ರ ಜುಹೂಮಾಸಾದಯತಿ । ಅಥ ಪೂರ್ವಾಮುಪಭೃತಮಥ ಧ್ರುವಾಮಥ ಪುರೋಡಾಶಮಥ ಧಾನಾ ಅಥ ಮನ್ಥಮಾಸಾದ್ಯ ಹವೀಂಷಿ ಸಮ್ಮೃಶತಿ - ೨।೬।೧।[೧೭]

ತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಯಜ್ಞೋಪವೀತಿನೋ ಭೂತ್ವಾ । ಇತ್ಥಾದ್ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಪಶ್ಚಾತ್ಪರೀತಃ ಪುರಸ್ತಾದಗ್ನೀತ್ - ೨।೬।೧।[೧೮]

ತೇನೋಪಾಂಶು ಚರನ್ತಿ । ತಿರೈವ ವೈ ಪಿತರಸ್ತಿರ ಇವೈತದ್ಯದುಪಾಂಶು ತಸ್ಮಾದುಪಾಂಶು ಚರನ್ತಿ - ೨।೬।೧।[೧೯]

ಪರಿವೃತೇ ಚರನ್ತಿ । ತಿರ ಇವ ವೈ ಪಿತರಸ್ತಿರ ಇವೈತದ್ಯತ್ಪರಿವೃತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪರಿವೃತೇ ಚರನ್ತಿ - ೨।೬।೧।[೨೦]

ಅಥೇಧ್ಮಮಭ್ಯಾದಧದಾಹ । ಅಗ್ನಯೇ ಸಮಿಧ್ಯಮಾನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ ಸ ಏಕಾಮೇವ ಹೋತಾ ಸಾಮಿಧೇನೀಂ ತ್ರಿರನ್ವಾಹ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾದೇಕಾಂ ಹೋತಾ ಸಾಮಿಧೇನೀಂ ತ್ರಿರನ್ವಾಹ - ೨।೬।೧।[೨೧]

ಸೋಽನ್ವಾಹ । ಉಶನ್ತಸ್ತ್ವಾ ನಿಧೀಮಹ್ಯುಶನ್ತಃ ಸಮಿಧೀಮಹಿ ಉಶನ್ನುಶತ ಆವಹ ಪಿತೄನ್ಹವಿಷೇ ಅತ್ತವ ಇತ್ಯಥಾಗ್ನಿಮಾವಹ ಸೋಮಮಾವಹ ಪಿತೄನ್ತ್ಸೋಮವತ ಆವಹ ಪಿತೄನ್ಬರ್ಹಿಷದ ಆವಹ ಪಿತೄನಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾನಾವಹ ದೇವಾಂ೩ ಆಜ್ಯಪಾಂ೩ ಆವಹಾಗ್ನಿಂ ಹೋತ್ರಾಯಾವಹ ಸ್ವಂ ಮಹಿಮಾನಮಾವಹೇತ್ಯಾವಾಹ್ಯೋಪವಿಶತಿ - ೨।೬।೧।[೨೨]

ಅಥಾಶ್ರಾವ್ಯ ನ ಹೋತಾರಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ । ಪಿತೃಯಜ್ಞೋ ವಾ ಅಯಂ ನೇದ್ಧೋತಾರಂ ಪಿತೃಷು ದಧಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಹೋತಾರಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ ಸೀದ ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಹೋಪವಿಶತಿ ಹೋತಾ ಹೋತೃಷದನ ಉಪವಿಶ್ಯ ಪ್ರಸೌತಿ ಪ್ರಸೂತೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ ಸ್ರುಚಾವಾದಾಯ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಸಮಿಧೋ ಯಜೇತಿ ಸೋಽಪಬರ್ಹಿಷಶ್ಚತುರಃ ಪ್ರಯಾಜಾನ್ಯಜತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಬರ್ಹಿರ್ನೇತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪಿತೃಷು ದಧಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದಪಬರ್ಹಿಷಶ್ಚತುರಃ ಪ್ರಯಾಜಾನ್ಯಜತ್ಯಥಾಜ್ಯಭಾಗಾಭ್ಯಾಂ ಚರನ್ತ್ಯಾಜ್ಯಭಾಗಾಭ್ಯಾಂ ಚರಿತ್ವಾ - ೨।೬।೧।[೨೩]

ತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಾಚೀನಾವೀತಿನೋ ಭೂತ್ವಾ । ಏತೈರ್ವೈ ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ತ ಇತ್ಥಾದ್ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪರೀತಃ ಪಶ್ಚಾದಗ್ನೀತ್ತದುತಾಶ್ರಾವಯನ್ತ್ಯೋಂ೩ ಸ್ವಧೇತ್ಯಸ್ತು ಸ್ವಧೇತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ರಾವಣಂ ಸ್ವಧಾ ನಮ ಇತಿ ವಷಟ್ಕಾರಃ - ೨।೬।೧।[೨೪]

ತದು ಹೋವಾಚಾಸುರಿಃ । ಆಶ್ರಾವಯೇಯುರೇವ ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ರಾವಯೇಯುರ್ವಷಟ್ಕುರ್ಯುರ್ನೇದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಿಧಾಯಾ ಅಯಾಮೇತಿ - ೨।೬।೧।[೨೫]

ಅಥಾಹ ಪಿತೃಭ್ಯಃ ಸೋಮವದ್ಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸೋಮಾಯ ವಾ ಪಿತೃಮತೇ ಸ ದ್ವೇ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯೇ ಅನ್ವಾಹೈಕಯಾ ವೈ ದೇವಾನ್ಪ್ರಚ್ಯಾವಯನ್ತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪಿತೄನ್ತ್ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವೇ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯೇ ಅನ್ವಾಹ - ೨।೬।೧।[೨೬]

ಸ ಉಪಸ್ತೃಣೀತ ಆಜ್ಯಮ್ । ಅಥಾಸ್ಯ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯಾವದ್ಯತಿ ಸ ತೇನೈವ ಸಹ ಧಾನಾನಾಂ ತೇನ ಸಹ ಮನ್ಥಸ್ಯ ತತ್ಸಕೃದವದಧಾತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನಾನಿ ನಾತಿಕ್ರಾಮತೀತ ಏವೋಪೋತ್ಥಾಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಪಿತೄನ್ತ್ಸೋಮವತೋ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೬।೧।[೨೭]

ಅಥಾಹ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ಬರ್ಹಿಷದ್ಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸ ಉಪಸ್ತೃಣೀತ ಆಜ್ಯಮಥಾಸಾಂ ಧಾನಾನಾಮವದ್ಯತಿ ಸ ತೇನೈವ ಸಹ ಮನ್ಥಸ್ಯ ತೇನ ಸಹ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯ ತತ್ಸಕೃದವದಧಾತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನಾನಿ ನಾತಿಕ್ರಾಮತೀತ ಏವೋಪೋತ್ಥಾಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಪಿತೄನ್ಬರ್ಹಿಷದೋ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೬।೧।[೨೮]

ಅಥಾಹ ಪಿತೃಭ್ಯೋಽಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತೇಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸ ಉಪಸ್ತೃಣೀತ ಆಜ್ಯಮಥಾಸ್ಯ ಮನ್ಥಸ್ಯಾವದ್ಯತಿ ಸ ತೇನೈವ ಸಹ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯ ತೇನ ಸಹ ಧಾನಾನಾಂ ತತ್ಸಕೃದವದಧಾತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನಾನಿ ನಾತಿಕ್ರಾಮತೀತ ಏವೋಪೋತ್ಥಾಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಪಿತೄನಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾನ್ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೬।೧।[೨೯]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಕವ್ಯವಾಹನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ತತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ ಹವ್ಯವಾಹನೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಕವ್ಯವಾಹನಃ ಪಿತೄಣಾಂ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನಯೇ ಕವ್ಯವಾಹನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ - ೨।೬।೧।[೩೦]

ಸ ಉಪಸ್ತೃಣೀತ ಆಜ್ಯಮ್ । ಅಥಾಸ್ಯ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯಾವದ್ಯತಿ ಸ ತೇನೈವ ಸಹ ಧಾನಾನಾಂ ತೇನ ಸಹ ಮನ್ಥಸ್ಯ ತತ್ಸಕೃದವದಧಾತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ನ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನಾನಿ ನಾತಿಕ್ರಾಮತೀತ ಏವೋಪೋತ್ಥಾಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಿಂ ಕವ್ಯವಾಹನಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೬।೧।[೩೧]

ಸ ಯನ್ನಾತಿಕ್ರಾಮತಿ । ಇತ ಏವೋಪೋತ್ಥಾಯಂ ಜುಹೋತಿ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರೋಽಥ ಯತ್ಸಕೃತ್ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಮವದ್ಯತಿ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರೋಽಥ ಯದ್ವ್ಯತಿಷಙ್ಗಮವದಾನಾನ್ಯವದ್ಯತ್ಯೃತವೋ ವೈ ಪಿತರ ಋತೂನೇವೈತದ್ವ್ಯತಿಷಜತ್ಯೃತೂನ್ತ್ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವ್ಯತಿ ಷಙ್ಗಮವದಾನಾನ್ಯವದ್ಯತಿ - ೨।೬।೧।[೩೨]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಏತಮೇವ ಹೋತ್ರೇ ಮನ್ಥಮಾದಧತಿ ತಂ ಹೋತೋಪಹೂಯಾವೈವ ಜಿಘ್ರತಿ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಾವೈವ ಜಿಘ್ರತಿ ತಮಗ್ನೀಧೇ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ತಮಗ್ನೀದವೈವ ಜಿಘ್ರತ್ಯೇತನ್ನ್ವೇವೈತತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯಥಾ ತ್ವೇವೇತರಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯೇಡಾ ಪ್ರಾಶಿತ್ರಂ ಸಮವದ್ಯನ್ತ್ಯೇವಮೇವೈತಸ್ಯಾಪಿ ಸಮವದ್ಯೇಯುಸ್ತಾಮುಪಹೂಯಾವೈವ ಜಿಘ್ರನ್ತಿ ನ ಪ್ರಾಶ್ನನ್ತಿ ಪ್ರಾಶಿತವ್ಯ ತ್ವೇವ ವಯಂ ಮನ್ಯಾಮಹ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹಾಸುರಿರ್ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯ ಚಾಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತೀತಿ - ೨।೬।೧।[೩೩]

ಅಥ ಯತರೋ ದಾಸ್ಯನ್ಭವತಿ । ಯದ್ಯಧ್ವರ್ಯುರ್ವಾ ಯಜಮಾನೋ ವಾ ಸ ಉದಪಾತ್ರಮಾದಾಯಾಪಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚನ್ಪರ್ಯೇತಿ ಸ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಿತರಮವನೇಜಯತ್ಯಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತ್ಯಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತಿ ಪಿತಾಮಹಮಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತಿ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಂ ತದ್ಯಥಾಶಿಷ್ಯತೇಽಭಿಷಿಞ್ಚೇದೇವಂ ತತ್ - ೨।೬।೧।[೩೪]

ಅಥಾಸ್ಯ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯಾವದಾಯ । ಸವ್ಯೇ ಪಾಣೌ ಕುರುತೇ ಧಾನಾನಾಮವದಾಯ ಸವ್ಯೇ ಪಾಣೌ ಕುರುತೇ ಮನ್ಥಸ್ಯಾವದಾಯ ಸವ್ಯೇ ಪಾಣೌ ಕುರುತೇ - ೨।೬।೧।[೩೫]

ಸ ಯೇಮಾಮವಾನ್ತರದಿಶಮನು ಸ್ರಕ್ತಿಃ । ತಸ್ಯಾಂ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಿತ್ರೇ ದದಾತ್ಯಸಾವೇತತ್ತ ಇತ್ಯಥ ಯೇಮಾಮವಾನ್ತರದಿಶಮನು ಸ್ರಕ್ತಿಸ್ತಸ್ಯಾಂ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಿತಾಮಹಾಯ ದದಾತ್ಯಸಾವೇತತ್ತ ಇತ್ಯಥ ಯೇಮಾಮವಾನ್ತರದಿಶಮನು ಸ್ರಕ್ತಿಸ್ತಸ್ಯಾಂ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಾಯ ದದಾತ್ಯಸಾವೇತತ್ತ ಇತ್ಯಥ ಯೇಮಾಮವಾನ್ತರದಿಶಮನು ಸ್ರಕ್ತಿಸ್ತಸ್ಯಾಂ ನಿಮೃಷ್ಟೇಽತ್ರ ಪಿತರೋ ಮಾದಯಧ್ವಂ ಯಥಾಭಾಗಮಾವೃಷಾಯಧ್ವಮಿತಿ ಯಥಾಭಾಗಮಶ್ನೀತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತದ್ಯಮೇವಂ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ದದಾತಿ ತೇನೋ
ಸ್ವಾನ್ಪಿತೄನೇತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞಾನ್ನಾನ್ತರೇತಿ - ೨।೬।೧।[೩೬]

ತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಯಜ್ಞೋಪವೀತಿನೋ ಭೂತ್ವಾ । ಉದಞ್ಚ ಉಪನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯಾಹವನೀಯಮುಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಉಪಾವರ್ತತೇ ಯ ಆಹಿತಾಗ್ನಿರ್ಭವತಿ ಯೋ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಯಜತೇಽಥೈತತ್ಪಿತೃಯಜ್ಞೇನೇವಾಚಾರಿಷುಸ್ತದು ದೇವೇಭ್ಯೋ ನಿಹ್ನುವತೇ - ೨।೬।೧।[೩೭]

ಐನ್ದ್ರೀಭ್ಯಾಮಾಹವನೀಯಮುಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಇನ್ದ್ರೋ ಹ್ಯಾಹವನೀಯೋಽಕ್ಷನ್ನಮೀಮದನ್ತ ಹ್ಯವ ಪ್ರಿಯಾ ಅಧೂಷತ ಅಸ್ತೋಷತ ಸ್ವಭಾನವೋ ವಿಪ್ರಾ ನವಿಷ್ಠಯಾ ಮತೀ ಯೋಜಾ ನ್ವಿನ್ದ್ರ ತೇ ಹರೀ ಸುಸಂದೃಶಂ ತ್ವಾ ವಯಂ ಮಘವನ್ವನ್ದಿಷೀಮಹಿ ಪ್ರ ನೂನಂ ಪೂರ್ಣಬನ್ಧುರ ಸ್ತುತೋ ಯಾಸಿ ವಶಾಂಽನು ಯೋಜಾ ನ್ವಿನ್ದ್ರ ತೇ ಹರೀ ಇತಿ - ೨।೬।೧।[೩೮]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪರೇತ್ಯ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ । ಮನೋ ನ್ವಾಹ್ವಾಮಹೇ ನಾರಾಶಂಸೇನ ಸ್ತೋಮೇನ ಪಿತೄಣಾಂ ಚ ಮನ್ಮಭಿಃ ಆ ನ ಏತು ಮನಃ ಪುನಃ ಕ್ರತ್ವೇ ದಕ್ಷಾಯ ಜೀವಸೇ ಜ್ಯೋಕ್ಚ ಸೂರ್ಯಂ ದೃಶೇ ಪುನರ್ನಃ ಪಿತರೋ ಮನೋ ದದಾತು ದೈವ್ಯೋ ಜನಃ ಜೀವಂ ವ್ರಾತಂ ಸಚೇಮಹೀತಿ ಪಿತೃಯಜ್ಞೇನೇವ ವಾ ಏತದಚಾರಿಷುಸ್ತದು ಖಲು ಪುನರ್ಜೀವಾನಪಿಪದ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಜೀವಂ ವ್ರಾತಂ ಸಚೇಮಹೀತಿ - ೨।೬।೧।[೩೯]

ಅಥ ಯತರೋ ದದಾತಿ । ಸ ಪುನಃ ಪ್ರಾಚೀನಾವೀತೀ ಭೂತ್ವಾಭಿಪ್ರಪದ್ಯ ಜಪತ್ಯಮೀಮದನ್ತ ಪಿತರೋ ಯಥಾಭಾಗಮಾವೃಷಾಯಿಷತೇತಿ ಯಥಾಭಾಗಮಾಶಿಷುರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೨।೬।೧।[೪೦]

ಅಥೋದಪಾತ್ರಮಾದಾಯ । ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚನ್ಪರ್ಯೇತಿ ಸ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಿತರಮವನೇಜಯತ್ಯಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತ್ಯಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತಿ
ಪಿತಾಮಹಮಸಾವವನೇನಿಕ್ಷ್ವೇತಿ ಪ್ರಪಿತಾಮಹಂ ತದ್ಯಥಾ ಜಕ್ಷುಷೇಽಭಿಷಿಞ್ಚೇದೇವಂ ತತ್ತದ್ಯತ್ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚನ್ಪರ್ಯೇತಿ ಪ್ರಸಲವಿ ನ ಇದಂ ಕರ್ಮಾನುಸಂತಿಷ್ಠಾತಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚನ್ಪರ್ಯೇತಿ - ೨।೬।೧।[೪೧]

ಅಥ ನೀವಿಮುದ್ವೃಹ್ಯ ನಮಸ್ಕರೋತಿ । ಪಿತೃದೇವತ್ಯಾ ವೈ ನೀವಿಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನೀವಿಮುದ್ವೃಹ್ಯ ನಮಸ್ಕರೋತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ನಮೋ ಯಜ್ಞಿಯಾನೇವೈನಾನೇತತ್ಕರೋತಿ ಷಟ್ಕೃತ್ವೋ ನಮಸ್ಕರೋತಿ ಷಡ್ವಾ ಋತವ ಋತವಃ ಪಿತರಸ್ತದೃತುಷ್ವೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಷಟ್ಕೃತ್ವೋ ನಮಸ್ಕರೋತಿ ಗೃಹಾನ್ನಃ ಪಿತರೋ ದತ್ತೇತಿ ಗೃಹಾಣಾಂ ಹ ಪಿತರ ಈಶತ ಏಷೋ ಏತಸ್ಯಾಶೀಃ ಕರ್ಮಣಃ - ೨।೬।೧।[೪೨]

ತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಯಜ್ಞೋಪವೀತಿನೋ ಭೂತ್ವಾ । ಅನುಯಾಜಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ತ ಇತ್ಥಾದ್ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚ ಪಶ್ಚಾತ್ಪರೀತಃ ಪುರಸ್ತಾದಗ್ನೀದುಪವಿಶತಿ ಹೋತಾ ಹೋತೃಷದನೇ - ೨।೬।೧।[೪೩]

ಅಥಾಹ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಪ್ರಸ್ಥಾಸ್ಯಾಮಿ । ಸಮಿಧಮಾಧಾಯಾಗ್ನಿಮಗ್ನೀತ್ಸಮ್ಮೃಡ್ಢೀತಿ ಸ್ರುಚಾವಾದಾಯಪ್ರತ್ಯಙ್ಙತಿಕ್ರಾಮತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ದೇವಾನ್ಯಜೇತಿ ಸೋಽಪಬರ್ಹಿಷೌ ದ್ವಾವನುಯಾಜೌ ಯಜತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಬರ್ಹಿರ್ನೇತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪಿತೃಷು ದಧಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದಪಬರ್ಹಿಷೌ ದ್ವಾವನುಯಾಜೌ ಯಜತಿ - ೨।೬।೧।[೪೪]

ಅಥ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸ್ರುಚೌ ವ್ಯೂಹತಿ । ಸ್ರುಚೌ ವ್ಯುಹ್ಯ ಪರಿಧೀನ್ತ್ಸಮಜ್ಯ ಪರಿಧಿಮಭಿಪದ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹೇಷಿತಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತಾರೋ ಭದ್ರವಾಚ್ಯಾಯ ಪ್ರೇಷಿತೋ ಮಾನುಷಃ ಸೂಕ್ತವಾಕಾಯೇತಿ ಸೂಕ್ತವಾಕಂ ಹೋತಾ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ನಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಪ್ರಸ್ತರಂ ಸಮುಲ್ಲುಮ್ಪತೀತ್ಯೇವೋಪಾಸ್ತೇ ಯದಾ ಹೋತಾ ಸೂಕ್ತವಾಕಮಾಹ - ೨।೬।೧।[೪೫]

ಅಥಾಗ್ನೀದಾಹಾನುಪ್ರಹರೇತಿ । ಸ ನ ಕಿಂ ಚನಾನುಪ್ರಹರತಿ ತೂಷ್ಣೀಮೇವಾತ್ಮಾನಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ - ೨।೬।೧।[೪೬]

ಅಥಾಹ ಸಂವದಸ್ವೇತಿ । ಅಗಾನಗ್ನೀದಗಞ್ಛ್ರಾವಯ ಶ್ರೌಷಟ್ಸ್ವಗಾ ದೈವ್ಯಾ ಹೋತೃಭ್ಯಃ ಸ್ವಸ್ತಿರ್ಮಾನುಷೇಭ್ಯಃ ಶಂ ಯೋರ್ಬ್ರೂಹೀತ್ಯುಪಸ್ಪೃಶತ್ಯೇವ ಪರಿಧೀನ್ನಾನುಪ್ರಹರತ್ಯಥೈತದ್ಬರ್ಹಿರನುಸಮಸ್ಯತಿ ಪರಿಧೀಂಶ್ಚ - ೨।೬।೧।[೪೭]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಹವಿರುಚ್ಛಿಷ್ಟಮನುಸಮಸ್ಯನ್ತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಧುತೋಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ವಾ ಏತನ್ನೇದ್ಧುತೋಚ್ಛಿಷ್ಟಮಗ್ನೌ ಜುಹವಾಮೇತಿ ತಸ್ಮಾದಪೋ ವೈ ವಾಭ್ಯವಹರೇಯುಃ ಪ್ರಾಶ್ನೀಯುರ್ವಾ - ೨।೬।೧।[೪೮]

##೨।೬।೨ ತ್ರ್ಯಮ್ಬಕಹವಿರ್ಯಾಗಃ
ಮಹಾಹವಿಷಾ ಹ ವೈ ದೇವಾ ವೃತ್ರಂ ಜಘ್ನುಃ । ತೇನೋ ಏವ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಮಥ ಯಾನೇವೈಷಾಂ ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂಗ್ರಾಮ ಇಷವ ಆರ್ಚಂಸ್ತಾನೇತೈರೇವ ಶಲ್ಯಾನ್ನಿರಹರನ್ತ ತಾನ್ವ್ಯವೃಹನ್ತ ಯತ್ತ್ರ್ಯಮ್ಬಕೈರಯಜನ್ತ - ೨।೬।೨।[೧]

ಅಥ ಯದೇಷ ಏತೈರ್ಯಜತೇ । ತನ್ನಾಹ ನ್ವೇವೈತಸ್ಯ ತಥಾ ಕಂ ಚ ನೇಷುರ್ಋಚ್ಛತೀತಿ ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿತಿ ತ್ವೇವೈಷ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯಾಶ್ಚ ತ್ವೇವಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಜಾತಾ ಯಾಶ್ಚಾಜಾತಾಸ್ತಾ ಉಭಯೀ ರುದ್ರಿಯಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ ತಾ ಅಸ್ಯಾನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏಷ ಏತೈರ್ಯಜತೇ - ೨।೬।೨।[೨]

ತೇ ವೈ ರೌದ್ರಾ ಭವನ್ತಿ । ರುದ್ರಸ್ಯ ಹೀಷುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರೌದ್ರಾ ಭವನ್ತ್ಯೇಕಕಪಾಲಾಭವನ್ತ್ಯೇಕದೇವತ್ಯಾ ಅಸನ್ನಿತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕಕಪಾಲಾ ಭವನ್ತಿ - ೨।೬।೨।[೩]

ತೇ ವೈ ಪ್ರತಿಪುರುಷಮ್ । ಯಾವನ್ತೋ ಗೃಹ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತಾವನ್ತ ಏಕೇನಾತಿರಿಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ತತ್ಪ್ರತಿಪುರುಷಮೇವೈತದೇಕೈಕೇನ ಯಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಜಾತಾಸ್ತಾ ರುದ್ರಿಯಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತ್ಯೇಕೇನಾತಿರಿಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯಾ ಏವಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಅಜಾತಾಸ್ತಾ ರುದ್ರಿಯಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕೇನಾತಿರಿಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ - ೨।೬।೨।[೪]

ಸ ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮ್ । ಯಜ್ಞೋಪವೀತೀ ಭೂತ್ವೋದಙ್ಙಾಸೀನ ಏತಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ತತ ಏವೋಪೋತ್ಥಾಯೋದಙ್ತಿಷ್ಠನ್ನವಹನ್ತ್ಯುದೀಚ್ಯೌ ದೃಷದುಪಲೇ ಉಪದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾರ್ಧೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ಯ ಕಪಾಲಾನ್ಯುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯದೇವ ತಾಮುತ್ತರಾಂ ದಿಶಂ ಸಚನ್ತ ಏಷಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ದಿಕ್ತಸ್ಮಾದೇತಾಮುತ್ತರಾಂ ದಿಶಂ ಸಚನ್ತೇ - ೨।೬।೨।[೫]

ತೇ ವಾ ಅಕ್ತಾಃ ಸ್ಯುಃ । ಅಕ್ತಂ ಹಿ ಹವಿಸ್ತ ಉ ವಾ ಅನಕ್ತಾ ಏವ ಸ್ಯುರಭಿಮಾನುಕೋ ಹ ರುದ್ರಃ ಪಶೂನ್ತ್ಸ್ಯಾದ್ಯದಞ್ಜ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದನಕ್ತಾ ಏವ ಸ್ಯುಃ - ೨।೬।೨।[೬]

ತಾನ್ತ್ಸಾರ್ಧಂ ಪಾತ್ರ್ಯಾಂ ಸಮುದ್ವಾಸ್ಯ । ಅನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಾದುಲ್ಮುಕಮಾದಾಯೋದಙ್ಪರೇತ್ಯಜುಹೋತ್ಯೇಷಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ದಿಕ್ಪಥಿ ಜುಹೋತಿ ಪಥಾ ಹಿ ಸ ದೇವಶ್ಚರತಿ ಚತುಷ್ಪಥೇ ಜುಹೋತ್ಯೇತದ್ಧ ವಾ ಅಸ್ಯ ಜಾನ್ಧಿತಂ ಪ್ರಜ್ಞಾತಮವಸಾನಂ ಯಚ್ಚತುಷ್ಪಥಂ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುಷ್ಪಥೇ ಜುಹೋತಿ - ೨।೬।೨।[೭]

ಪಲಾಶಸ್ಯ ಪಲಾಶೇನ ಮಧ್ಯಮೇನ ಜುಹೋತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಪಲಾಶಸ್ಯ ಪಲಾಶಮ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈತಜ್ಜುಹೋತಿ ಸ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವಾವದ್ಯತ್ಯೇಕಸ್ಯೈವ ನಾವದ್ಯತಿ ಯ ಏಷೋಽತಿರಿಕ್ತೋ ಭವತಿ - ೨।೬।೨।[೮]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಏಷ ತೇ ರುದ್ರ ಭಾಗಃ ಸಹ ಸ್ವಸ್ರಾಮ್ಬಿಕಯಾ ತಂ ಜುಷಸ್ವ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಮ್ಬಿಕಾ ಹ ವೈ ನಾಮಾಸ್ಯ ಸ್ವಸಾ ತಯಾಸ್ಯೈಷ ಸಹ ಭಾಗಸ್ತದ್ಯದಸ್ಯೈಷ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಸಹ ಭಾಗಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರ್ಯಮ್ಬಕಾ ನಾಮ ತದ್ಯಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಜಾತಾಸ್ತಾ ರುದ್ರಿಯಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ - ೨।೬।೨।[೯]

ಅಥ ಯ ಏಷ ಏಕೋಽತಿರಿಕ್ತೋ ಭವತಿ । ತಮಾಖೂತ್ಕರ ಉಪಕಿರತ್ಯೇಷ ತೇ ರುದ್ರ ಭಾಗ ಆಖುಸ್ತೇ ಪಶುರಿತಿ ತದಸ್ಮಾ ಆಖುಮೇವ ಪಶೂನಾಮನುದಿಶತಿ ತೇನೋ ಇತರಾನ್ಪಶೂನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತದ್ಯದುಪಕಿರತಿ ತಿರ ಇವ ವೈ ಗರ್ಭಾಸ್ತಿರ ಇವೈತದ್ಯದುಪಕೀರ್ಣಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉಪಕಿರತಿ ತದ್ಯಾ ಏವಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಅಜಾತಾಸ್ತಾ ರುದ್ರಿಯಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ - ೨।೬।೨।[೧೦]

ಅಥ ಪುನರೇತ್ಯ ಜಪನ್ತಿ । ಅವ ರುದ್ರಮದೀಮಹ್ಯವ ದೇವಂ ತ್ರ್ಯಮ್ಬಕಂ ಯಥಾ ನೋ ವಸ್ಯಸಸ್ಕರದ್ಯಥಾ ನಃ ಶ್ರೇಯಸಸ್ಕರದ್ಯಥಾ ನೋ ವ್ಯವಸಾಯಯಾತ್ ಭೇಷಜಮಸಿ ಭೇಷಜಂ ಗವೇಽಶ್ವಾಯ ಪುರುಷಾಯ ಭೇಷಜಂ ಸುಖಂ ಮೇಷಾಯ ಮೇಷ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಶೀರೇವೈಷೈತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ - ೨।೬।೨।[೧೧]

ಅಥಾಪಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರಿಯನ್ತಿ । ಸವ್ಯಾನೂರೂನುಪಾಘ್ನಾನಾಸ್ತ್ರ್ಯಮ್ಬಕಂ ಯಜಾಮಹೇ ಸುಗನ್ಧಿಮ್ಪುಷ್ಟಿವರ್ಧನಮುರ್ವಾರುಕಮಿವ ಬನ್ಧನಾನ್ಮೃತ್ಯೋರ್ಮುಕ್ಷೀಯ ಮಾಮೃತಾದಿತ್ಯಾಶೀರೇವೈಷೈತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣ ಆಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸತೇ ತದು ಹ್ಯೇವ ಶಮಿವ ಯೋ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮುಚ್ಯಾತೈ ನಾಮೃತಾತ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮುಕ್ಷೀಯ ಮಾಮೃತಾದಿತಿ - ೨।೬।೨।[೧೨]

ತದು ಹ್ಯಾಪಿ ಕುಮಾರ್ಯ¬ ಪರೀಯುಃ । ಭಗಸ್ಯ ಭಜಾಮಹಾ ಇತಿ ಯಾ ಹ ವೈ ಸಾ ರುದ್ರಸ್ಯ ಸ್ವಸಾಮ್ಬಿಕಾ ನಾಮ ಸಾ ಹ ವೈ ಭಗಸ್ಯೇಷ್ಟೇ ತಸ್ಮಾದು ಹಾಪಿ ಕುಮಾರ್ಯ ಪರೀಯುರ್ಭಗಸ್ಯ ಭಜಾಮಹಾ ಇತಿ - ೨।೬।೨।[೧೩]

ತಾಸಾಮುತಾಸಾಂ ಮನ್ತ್ರೋಽಸ್ತಿ । ತ್ರ್ಯಮ್ಬಕಂ ಯಜಾಮಹೇ ಸುಗನ್ಧಿಂ ಪತಿವೇದನಮ್ ಉರ್ವಾರುಕಮಿವ ಬನ್ಧನಾದಿತೋ ಮುಕ್ಷೀಯ ಮಾಮುತ ಇತಿ ಸಾ ಯದಿತ ಇತ್ಯಾಹ ಜ್ಞಾತಿಭ್ಯಸ್ತದಾಹ ಮಾಮುತ ಇತಿ ಪತಿಭ್ಯಸ್ತದಾಹ ಪತಯೋ ಹ್ಯೇವ ಸ್ತ್ರಿಯೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಾಮುತ ಇತಿ - ೨।೬।೨।[೧೪]

ಅಥ ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರಿಯನ್ತಿ । ದಕ್ಷಿಣಾನೂರೂನುಪಾಘ್ನಾನಾ ಏತೇನೈವ ಮನ್ತ್ರೇಣ ತದ್ಯತ್ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರಿಯನ್ತಿ ಪ್ರಸಲವಿ ನ ಇದಂ ಕರ್ಮಾನುಸಂತಿಷ್ಠಾತಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ ತ್ರಿಃ ಪರಿಯನ್ತಿ - ೨।೬।೨।[೧೫]

ಅಥೈತಾನ್ಯಜಮಾನೋಽಞ್ಜಲೌ ಸಮೋಪ್ಯ । ಊರ್ಧ್ವಾನುದಸ್ಯತಿ ಯಥಾ ಗೌರ್ನೋದಾಪ್ನುಯಾತ್ತದಾತ್ಮಭ್ಯ ಏವೈತಚ್ಛಲ್ಯಾನ್ನಿರ್ಮಿಮತೇ ತಾನ್ವಿಲಿಪ್ಸನ್ತ ಉಪಸ್ಪೃಶನ್ತಿ ಭೇಷಜಮೇವೈತತ್ಕುರ್ವತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಲಿಪ್ಸನ್ತ ಉಪಸ್ಪೃಶನ್ತಿ - ೨।೬।೨।[೧೬]

ತಾನ್ದ್ವಯೋರ್ಮೂತಕಯೋರುಪನಹ್ಯ । ವೇಣುಯಷ್ಟ್ಯಾಂ ವಾ ಕುಪೇ ವೋಭಯತ ಆಬಧ್ಯೋದಙ್ಪರೇತ್ಯ ಯದಿ ವೃಕ್ಷಂ ವಾ ಸ್ಥಾಣುಂ ವಾ ವೇಣುಂ ವಾ ವಲ್ಮೀಕಂ ವಾ ವಿನ್ದೇತ್ತಸ್ಮಿನ್ನಾಸಜತ್ಯೇತತ್ತೇ ರುದ್ರಾವಸಂ ತೇನ ಪರೋ ಮೂಜವತೋಽತೀಹೀತ್ಯವಸೇನ ವಾ ಅಧ್ವಾನಂ ಯನ್ತಿ ತದೇನಂ ಸಾವಸಮೇವಾನ್ವವಾರ್ಜತಿ ಯತ್ರ ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಚರಣಂ ತದನ್ವತ್ರ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಪರೋ ಮೂಜವದ್ಭ್ಯಶ್ಚರಣಂ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪರೋ ಮೂಜವತೋಽತೀಹೀತ್ಯವತತಧನ್ವಾ ಪಿನಾಕಾವಸ ಇತ್ಯಹಿಂಸನ್ನಃ ಶಿವೋಽತೀಹೀತ್ಯ್ ಏವೈತದಾಹ ಕೃತ್ತಿವಾಸಾ ಇತಿ ನಿಷ್ವಾಪಯತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್ಸ್ವಪನ್ನು ಹಿ ನ ಕಂ ಚನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಕೃತ್ತಿವಾಸಾ ಇತಿ - ೨।೬।೨।[೧೭]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣಾನ್ಬಾಹೂನನ್ವಾವರ್ತನ್ತೇ । ತೇ ಪ್ರತೀಕ್ಷಂ ಪುನರಾಯನ್ತಿ ಪುನರೇತ್ಯಾಪ ಉಪಸ್ಪೃಶನ್ತಿ ರುದ್ರಿಯೇಣೇವ ವಾ ಏತದಚಾರಿಷುಃ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯನ್ತೇ - ೨।೬।೨।[೧೮]

ಅಥ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರೂಪ್ತ್ವಾ । ಸಮಾರೋಹ್ಯಾಗ್ನಾ ಉದವಸಾಯೇವ ಹ್ಯೇತೇನ ಯಜತೇ ನ ಹಿ ತದವಕಲ್ಪತೇ ಯದುತ್ತರವೇದಾವಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹುಯಾತ್ತಸ್ಮಾದುದವಸ್ಯತಿ ಗೃಹಾನಿತ್ವಾ ನಿರ್ಮಥ್ಯಾಗ್ನೀ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ಯಜತ ಉತ್ಸನ್ನಯಜ್ಞ ಇವ ವಾ ಏಷ ಯಚ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನ್ಯಥೈಷ ಕೢಪ್ತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಯಜ್ಞೋ ಯತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸಂ ತತ್ಕೢಪ್ತೇನೈವೈತದ್ಯಜ್ಞೇನಾನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಸ್ಮಾದುದವಸ್ಯತಿ - ೨।೬।೨।[೧೯]

##೨।೬।೩ ಶುನಾಸೀರೀಯಪರ್ವ
ಅಕ್ಷಯ್ಯಂ ಹ ವೈ ಸುಕೃತಂ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಯಾಜಿನೋ ಭವತಿ । ಸಂವತ್ಸರಂ ಹಿ ಜಯತಿ ತೇನಾಸ್ಯಾಕ್ಷಯ್ಯಂ ಭವತಿ ತಂ ವೈ ತ್ರೇಧಾ ವಿಭಜ್ಯ ಯಜತಿ ತ್ರೇಧಾ ವಿಭಜ್ಯ ಪ್ರಜಯತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅಕ್ಷಯ್ಯಮೇತೇನೋ ಹಾಸ್ಯಾಕ್ಷಯ್ಯಂ ಸುಕೃತಮ್ಭವತ್ಯೃತುರು ಹೈವೈತದ್ಭೂತ್ವಾ ದೇವಾನಪ್ಯೇತ್ಯಕ್ಷಯ್ಯಮು ವೈ ದೇವಾನಾಮೇತೇನೋ ಹೈವಾಸ್ಯಾಕ್ಷಯ್ಯಂ ಸುಕೃತಂ ಭವತ್ಯೇತನ್ನು ತದ್ಯಸ್ಮಾಚ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೈರ್ಯಜತೇ - ೨।೬।೩।[೧]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾಚ್ಛುನಾಸೀರ್ಯೇಣ ಯಜೇತ । ಯಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಶ್ರೀರಾಸೀತ್ಸಾಕಮೇಧೈರೀಜಾನಾನಾಂ ವಿಜಿಗ್ಯಾನಾನಾಂ ತಚ್ಛುನಮಥ ಯಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪ್ರಜಿತಸ್ಯ ರಸ ಆಸೀತ್ತತ್ಸೀರಂ ಸಾ ಯಾ ಚೈವ ದೇವಾನಾಂ ಶ್ರೀರಾಸೀತ್ಸಾಕಮೇಧೈರೀಜಾನಾನಾಂ ವಿಜಿಗ್ಯಾನಾನಾಂ ಯ ಉ ಚ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪ್ರಜಿತಸ್ಯ ರಸ ಆಸೀತ್ತಮೇವೈತದುಭಯಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯಾತ್ಮನ್ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಛುನಾಸೀರ್ಯೇಣ ಯಜತೇ - ೨।೬।೩।[೨]

ತಸ್ಯಾವೃತ್ । ನೋಪಕಿರನ್ತ್ಯುತ್ತರವೇದಿಂ ನ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ನ ಮನ್ಥನ್ತ್ಯಗ್ನಿಂ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಯೋಽನುಯಾಜಾ ಏಕಂ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಃ - ೨।೬।೩।[೩]

ಅಥೈತಾನ್ಯೇವ ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ । ಏತೈರ್ವೈ ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತೈತೈರುಭಯತೋ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಮುಞ್ಚದೇತೈರ್ವೈ ದೇವಾ ವೃತ್ರಮಘ್ನನ್ನೇತೈರ್ವೇವ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೈರ್ಯಾ ಚೈವ ದೇವಾನಾಂ ಶ್ರೀರಾಸೀತ್ಸಾಕಮೇಧೈರೀಜಾನಾನಾಂ ವಿಜಿಗ್ಯಾನಾನಾಂ ಯ ಉ ಚ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪ್ರಜಿತಸ್ಯ ರಸ ಆಸೀತ್ತಮೇವೈತದುಭಯಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯಾತ್ಮನ್ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾನಿ ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ - ೨।೬।೩।[೪]

ಅಥ ಶುನಾಸೀರ್ಯೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಸ ಬನ್ಧುಃ ಶುನಾಸೀರ್ಯಸ್ಯ ಯಮ್ಪೂರ್ವಮವೋಚಾಮ - ೨।೬।೩।[೫]

ಅಥ ವಾಯವ್ಯಂ ಪಯೋ ಭವತಿ । ಪಯೋ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾ ಜಾತಾ ಅಭಿಸಂಜಾನತೇ ವಿಜಿಗ್ಯಾನಂ ಮಾ ಪ್ರಜಾಃ ಶ್ರಿಯೈ ಯಶಸೇಽನ್ನಾದ್ಯಾಯಾಭಿಸಂಜಾನಾನ್ತಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಯೋ ಭವತಿ - ೨।೬।೩।[೬]

ತದ್ಯದ್ವಾಯವ್ಯಂ ಭವತಿ । ಅಯಂ ವೈ ವಾಯುರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಏಷ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮ್ಪ್ರಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ವರ್ಷತಿ ವೃಷ್ಟಾದೋಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಓಷಧೀರ್ಜಗ್ಧ್ವಾಪಃ ಪೀತ್ವಾ ತತ ಏತದದ್ಭ್ಯೋಽಧಿ ಪಯಃ ಸಮ್ಭವತ್ಯೇಷ ಹಿ ವಾ ಏತಜ್ಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಯವ್ಯಮ್ಭವತಿ - ೨।೬।೩।[೭]

ಅಥ ಸೌರ್ಯ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ಏಷ ವೈ ಸೂರ್ಯೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಭಿಗೋಪಾಯತಿ ಸಾಧುನಾ ತ್ವದಸಾಧುನಾ ತ್ವದೇಷ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ವಿದಧಾತಿ ಸಾಧೌ ತ್ವದಸಾಧೌ ತ್ವದೇಷ ಮಾ ವಿಜಿಗ್ಯಾನಂ ಪ್ರೀತಃ ಸಾಧುನಾ ತ್ವದಭಿಗೋಪಾಯತ್ಸಾಧೌ ತ್ವದ್ವಿದಧದಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸೌರ್ಯ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೨।೬।೩।[೮]

ತಸ್ಯಾಶ್ವಃ ಶ್ವೇತೋ ದಕ್ಷಿಣಾ । ತದೇತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಯದ್ಯಶ್ವಂ ಶ್ವೇತಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಗೌರೇವ ಶ್ವೇತಃ ಸ್ಯಾತ್ತದೇತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯ ಏಷ ತಪತಿ - ೨।೬।೩।[೯]

ಸ ಯತ್ರೈವ ಸಾಕಮೇಧೈರ್ಯಜತೇ । ತಚ್ಛುನಾಸೀರ್ಯೇಣ ಯಜೇತ ಯದ್ವೈ ತ್ರಿಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಯಜತೇ ತೇನೈವ ಸಂವತ್ಸರಮಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದೈವ ಕದಾ ಚೈತೇನ ಯಜೇತ - ೨।೬।೩।[೧೦]

ತದ್ಧೈಕೇ । ರಾತ್ರೀರಾಪಿಪಯಿಷನ್ತಿ ಸ ಯದಿ ರಾತ್ರೀರಾಪಿಪಯಿಷೇದ್ಯದದಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಫಾಲ್ಗುನ್ಯೈ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾ ಉದ್ದೃಷ್ಟಂ ತಚ್ಛುನಾಸೀರ್ಯೇಣ ಯಜೇತ - ೨।೬।೩।[೧೧]

ಅಥ ದೀಕ್ಷೇತ ತಂ ನಾನೀಜಾನಂ ಪುನಃ ಫಾಲ್ಗುನೀ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಭಿಪರ್ಯೇಯಾತ್ಪುನಃ ಪ್ರಯಾಗರೂಪ ಇವ ಹ ಸ ಯದೇನಮನೀಜಾನಂ ಪುನಃ ಫಾಲ್ಗುನೀ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಭಿಪರ್ಯೇಯಾತ್ತಸ್ಮಾದೇನಂ ನಾನೀಜಾನಂ ಪುನಃ ಫಾಲ್ಗುನೀ
ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಭಿಪರ್ಯೇಯಾದಿತಿ ನೂತ್ಸೃಜಮಾನಸ್ಯ - ೨।೬।೩।[೧೨]

ಅಥ ಪುನಃ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನಸ್ಯ । ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ ಫಾಲ್ಗುನ್ಯೈ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯೈ ಶುನಾಸೀರ್ಯೇಣ ಯಜೇತಾಥ ಪ್ರಾತರ್ವೈಶ್ವದೇವೇನಾಥ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನೈತದು ಪುನಃ ಪ್ರಯುಞ್ಜಾನಸ್ಯ - ೨।೬।೩।[೧೩]

ಅಥಾತಃ । ಪರಿವರ್ತನಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತೋಮುಖೋ ವಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ ಏಷ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ನಿರ್ಧಯತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಶುಷ್ಯತಿ ತೇನೈಷ ಸರ್ವತೋಮುಖಸ್ತೇನಾನ್ನಾದಃ - ೨।೬।೩।[೧೪]

ಸರ್ವತೋಮುಖೋಽಯಮಗ್ನಿಃ । ಯತೋ ಹ್ಯೇವ ಕುತಶ್ಚಾಗ್ನಾವಭ್ಯಾದಧತಿ ತತ ಏವ ಪ್ರದಹತಿ ತೇನೈಷ ಸರ್ವತೋಮುಖಸ್ತೇನಾನ್ನಾದಃ - ೨।೬।೩।[೧೫]

ಅಥಾಯಮನ್ಯತೋಮುಖಃ ಪುರುಷಃ । ಸ ಏತತ್ಸರ್ವತೋಮುಖೋ ಭವತಿ ಯತ್ಪರಿವರ್ತಯತೇ ಸ ಏವಮೇವಾನ್ನಾದೋ ಭವತಿ ಯಥೈತಾವೇತದ್ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಪರಿವರ್ತಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಪರಿವರ್ತಯೇತ - ೨।೬।೩।[೧೬]

ತದು ಹೋವಾಚಾಸುರಿಃ । ಕಿಂ ನು ತತ್ರ ಮುಖಸ್ಯ ಯದಪಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಲೋಮಾನಿ ವಪೇತ ಯದ್ವೈ ತ್ರಿಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಯಜತೇ ತೇನೈವ ಸರ್ವತೋಮುಖಸ್ತೇನಾನ್ನಾದಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ ಪರಿವರ್ತಯಿತುಮಿತಿ - ೨।೬।೩।[೧೭]

##೨।೬।೪ ಸರ್ವಶೇಷಃ
ತದ್ಯದಾಹುಃ । ಸಾಕಮೇಧೈರ್ವೈ ದೇವಾ ವೃತ್ರಮಘ್ನಂಸ್ತೈರ್ವೇವ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಮಿತಿ ಸರ್ವೈರ್ಹ ತ್ವೇವ ದೇವಾಶ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೈರ್ವೃತ್ರಮಘ್ನನ್ತ್ಸರ್ವೈರ್ವೇವ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಮ್ - ೨।೬।೪।[೧]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಕೇನ ರಾಜ್ಞಾ ಕೇನಾನೀಕೇನ ಯೋತ್ಸ್ಯಾಮ ಇತಿ ಸ ಹಾಗ್ನಿರುವಾಚ ಮಯಾ ರಾಜ್ಞಾ ಮಯಾನೀಕೇನೇತಿ ತೇಽಗ್ನಿನಾ ರಾಜ್ಞಾಗ್ನಿನಾನೀಕೇನ ಚತುರೋ ಮಾಸಃ ಪ್ರಾಜಯಂಸ್ತಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚ ತ್ರಯ್ಯಾ ಚ ವಿದ್ಯಯಾ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣನ್ - ೨।೬।೪।[೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಕೇನೈವ ರಾಜ್ಞಾ ಕೇನಾನೀಕೇನ ಯೋತ್ಸ್ಯಾಮ ಇತಿ ಸ ಹ ವರುಣ ಉವಾಚ ಮಯಾ ರಾಜ್ಞಾ ಮಯಾನೀಕೇನೇತಿ ತೇ ವರುಣೇನೈವ ರಾಜ್ಞಾ ವರುಣೇನಾನೀಕೇನಾಪರಾಂಶ್ಚತುರೋ ಮಾಸಃ ಪ್ರಾಜಯಂಸ್ತಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈವ ತ್ರಯ್ಯಾ ಚ ವಿದ್ಯಯಾ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣನ್ - ೨।೬।೪।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಕೇನೈವ ರಾಜ್ಞಾ ಕೇನಾನೀಕೇನ ಯೋತ್ಸ್ಯಾಮ ಇತಿ ಸ ಹೇನ್ದ್ರ ಉವಾಚ ಮಯಾ ರಾಜ್ಞಾ ಮಯಾನೀಕೇನೇತಿ ತ ಇನ್ದ್ರೇಣೈವ ರಾಜ್ಞೇನ್ದ್ರೇಣಾನೀಕೇನಾಪರಾಂಶ್ಚತುರೋ ಮಾಸಃ ಪ್ರಾಜಯಂಸ್ತಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈವ ತ್ರಯ್ಯಾ ಚ ವಿದ್ಯಯಾ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣನ್ - ೨।೬।೪।[೪]

ಸ ಯದ್ವೈಶ್ವದೇವೇನ ಯಜತೇ । ಅಗ್ನಿನೈವೈತದ್ರಾಜ್ಞಾಗ್ನಿನಾನೀಕೇನ ಚತುರೋ ಮಾಸಃ ಪ್ರಜಯತಿ ತತ್ತ್ರ್ಯೇನೀ ಶಲಲೀ ಭವತಿ ಲೋಹಃ ಕ್ಷುರಃ ಸಾ ಯಾ ತ್ರ್ಯೇನೀ ಶಲಲೀ ಸಾ ತ್ರಯ್ಯೈ ವಿದ್ಯಾಯೈ ರೂಪಂ ಲೋಹಃ ಕ್ಷುರೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರೂಪಮಗ್ನಿರ್ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಲೋಹಿತ ಇವ ಹ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾಲ್ಲೋಹಃ ಕ್ಷುರೋ ಭವತಿ ತೇನ ಪರಿವರ್ತಯತೇ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈವೈನಮೇತತ್ತ್ರಯ್ಯಾ ಚ ವಿದ್ಯಯಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೨।೬।೪।[೫]

ಅಥ ಯದ್ವರುಣಪ್ರಘಾಸೈರ್ಯಜತೇ । ವರುಣೇನೈವೈತದ್ರಾಜ್ಞಾ ವರುಣೇನಾನೀಕೇನಾಪರಾಂಶ್ಚತುರೋ ಮಾಸಃ ಪ್ರಜಯತಿ ತತ್ತ್ರ್ಯೇನೀ ಶಲಲೀ ಭವತಿ ಲೋಹಃ ಕ್ಷುರಸ್ತೇನ ಪರಿವರ್ತಯತೇ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈವೈನಮೇತತ್ತ್ರಯ್ಯಾ ಚ ವಿದ್ಯಯಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೨।೬।೪।[೬]

ಅಥ ಯತ್ಸಾಕಮೇಧೈರ್ಯಜತೇ । ಇನ್ದ್ರೇಣೈವೈತದ್ರಾಜ್ಞೇನ್ದ್ರೇಣಾನೀಕೇನಾಪರಾಂಶ್ಚತುರೋ ಮಾಸಃ ಪ್ರಜಯತಿ ತತ್ತ್ರ್ಯೇನೀ ಶಲಲೀ ಭವತಿ ಲೋಹಃ ಕ್ಷುರಸ್ತೇನ ಪರಿವರ್ತಯತೇ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈವೈನಮೇತತ್ತ್ರಯ್ಯಾ ಚ ವಿದ್ಯಯಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೨।೬।೪।[೭]

ಸ ಯದ್ವೈಶ್ವದೇವೇನ ಯಜತೇ । ಅಗ್ನಿರೇವ ತರ್ಹಿ ಭವತ್ಯಗ್ನೇರೇವ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತ್ಯಥ ಯತ್ಸಾಕಮೇಧೈರ್ಯಜತ ಇನ್ದ್ರ ಏವ ತರ್ಹಿ ಭವತೀನ್ದ್ರಸ್ಯೈವ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತಿ - ೨।೬।೪।[೮]

ಸ ಯಸ್ಮಿನ್ಹರ್ತಾವಮುಂ ಲೋಕಮೇತಿ । ಸ ಏನಮೃತುಃ ಪರಸ್ಮಾ ಋತವೇ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ಪರ ಉ ಪರಸ್ಮಾ ಋತವೇ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ಸ ಪರಮಮೇವ ಸ್ಥಾನಂ ಪರಮಾಂ ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಯಾಜೀ ತದಾಹುರ್ನ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಯಾಜಿನಮನುವಿನ್ದನ್ತಿ ಪರಮಂ ಹ್ಯೇವ ಖಲು ಸ ಸ್ಥಾನಮ್ಪರಮಾಂ ಗತಿಂ ಗಚ್ಛತೀತಿ - ೨।೬।೪।[೯]##೩।೧।೧ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೇ ದೇವಯಜನಮ್
ದೇವಯಜನಂ ಜೋಷಯನ್ತೇ । ಸ ಯದೇವ ವರ್ಷಿಷ್ಠಂ ಸ್ಯಾತ್ತಜ್ಜೋಷಯೇರನ್ಯದನ್ಯದ್ಭೂಮೇರಾಭಿಶಯೀತಾತೋ ವೈ ದೇವಾ ದಿವಮುಪೋದಕ್ರಾಮನ್ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಉಪೋತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಸ ಸದೇವೇ ದೇವಯಜನೇ ಯಜತೇ ಸ ಯದ್ಧಾನ್ಯದ್ಭೂಮೇರಭಿಶಯೀತಾವರತರ ಇವ ಹೇಷ್ಟ್ವಾ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದೇವ ವರ್ಷಿಷ್ಠಂ ಸ್ಯಾತ್ತಜ್ಜೋಷಯೇರನ್ - ೩।೧।೧।[೧]

ತದ್ವರ್ಷ್ಮ ಸತ್ಸಮಂ ಸ್ಯಾತ್ । ಸಮಂ ಸದವಿಭ್ರಂಶಿ ಸ್ಯಾದವಿಭ್ರಂಶಿ ಸತ್ಪ್ರಾಕ್ಪ್ರವಣಂ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಚೀ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ದಿಗಥೋ ಉದಕ್ಪ್ರವಣಮುದೀಚೀ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಗ್ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪ್ರತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಮಿವ ಸ್ಯಾದೇಷಾ ವೈ ದಿಕ್ಪಿತೄಣಾಂ ಸ ಯದ್ದಕ್ಷಿಣಾಪ್ರವಣಂ ಸ್ಯಾತ್ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಹ ಯಜಮಾನೋಽಮುಂ ಲೋಕಮಿಯಾತ್ತಥೋ ಹ ಯಜಮಾನೋ ಜ್ಯೋಗ್ಜೀವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪ್ರತ್ಯುಚ್ಛ್ರಿತಮಿವ ಸ್ಯಾತ್ - ೩।೧।೧।[೨]

ನ ಪುರಸ್ತಾದ್ದೇವಯಜನಮಾತ್ರಮತಿರಿಚ್ಯೇತ । ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಹಾಸ್ಯ ತದ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಭ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ ಕಾಮಂ ಹ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸ್ಯಾದೇವಮುತ್ತರತ ಏತದ್ಧ ತ್ವೇವ ಸಮೃದ್ಧಂ ದೇವಯಜನಂ ಯಸ್ಯ ದೇವಯಜನಮಾತ್ರಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಹೈವೈನಮುತ್ತರಾ ದೇವಯಜ್ಯೋಪನಮತೀತಿ ನು ದೇವಯಜನಸ್ಯ - ೩।೧।೧।[೩]

ತದು ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ । ವಾರ್ಷ್ಣ್ಯಾಯ ದೇವಯಜನಂ ಜೋಷಯಿತುಮೈಮ ತತ್ಸಾತ್ಯಯಜ್ಞೋಽಬ್ರವೀತ್ಸರ್ವಾ ವಾ ಇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ದೇವೀ ದೇವಯಜನಂ ಯತ್ರ ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಕ್ವ ಚ ಯಜುಷೈವ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಯಾಜಯೇದಿತಿ - ೩।೧।೧।[೪]

ಋತ್ವಿಜೋ ಹೈವ ದೇವಯಜನಮ್ । ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶುಶ್ರುವಾಂಸೋಽನೂಚಾನಾ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಯಾಜಯನ್ತಿ ಸೈವಾಹ್ವಲೈತನ್ನೇದಿಷ್ಠಮಾಮಿವ ಮನ್ಯಾಮಹ ಇತಿ - ೩।೧।೧।[೫]

ತಚ್ಛಾಲೋ ವಾ ವಿಮಿತಂ ವಾ ಪ್ರಾಚೀನವಂಶಂ ಮಿನ್ವನ್ತಿ । ಪ್ರಾಚೀ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ದಿಕ್ಪುರಸ್ತಾದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚೋ ಮನುಷ್ಯಾನುಪಾವೃತ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠಞ್ಜುಹೋತಿ - ೩।೧।೧।[೬]

ತಸ್ಮಾದು ಹ ನ ಪ್ರತೀಚೀನಶಿರಾಃ ಶಯೀತ । ನೇದ್ದೇವಾನಭಿಪ್ರಸಾರ್ಯ ಶಯಾ ಇತಿ ಯಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಿಕ್ಸಾ ಪಿತೄಣಾಂ ಯಾ ಪ್ರತೀಚೀ ಸಾ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ಯತೋ ದೇವಾ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ ಸೈಷಾಹೀನಾ ಯೋದೀಚೀ ದಿಕ್ಸಾ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾನುಷ ಉದೀಚೀನವಂಶಾಮೇವ ಶಾಲಾಂ ವಾ ವಿಮಿತಂ ವಾ ಮಿನ್ವನ್ತ್ಯುದೀಚೀ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಗ್ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯೈವ ಪ್ರಾಚೀನವಂಶಾ ನಾದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ - ೩।೧।೧।[೭]

ತಾಂ ವಾ ಏತಾಂ ಪರಿಶ್ರಯನ್ತಿ । ನೇದಭಿವರ್ಷಾದಿತಿ ನ್ವೇವ ವರ್ಷಾ ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಉಪಾವರ್ತತೇ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಸ ದೇವತಾನಾಮೇಕೋ ಭವತಿ ತಿರ ಇವ ವೈ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತಿರ ಇವೈತದ್ಯತ್ಪರಿಶ್ರಿತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಪರಿಶ್ರಯನ್ತಿ - ೩।೧।೧।[೮]

ತನ್ನ ಸರ್ವ ಇವಾಭಿಪ್ರಪದ್ಯೇತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೈವ ರಾಜನ್ಯೋ ವಾ ವೈಶ್ಯೋ ವಾ ತೇ ಹಿ ಯಜ್ಞಿಯಾಃ - ೩।೧।೧।[೯]

ಸ ವೈ ನ ಸರ್ವೇಣೇವ ಸಂವದೇತ । ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಉಪಾವರ್ತತೇ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಸ ದೇವತಾನಾಮೇಕೋ ಭವತಿ ನ ವೈ ದೇವಾ ಸರ್ವೇಣೇವ ಸಂವದನ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವೈವ ರಾಜನ್ಯೇನ ವಾ ವೈಶ್ಯೇನ ವಾ ತೇ ಹಿ ಯಜ್ಞಿಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯೇನಂ ಶೂದ್ರೇಣ ಸಂವಾದೋ ವಿನ್ದೇದೇತೇಷಾಮೇವೈಕಂ ಬ್ರೂಯಾದಿಮಮಿತಿ ವಿಚಕ್ಷ್ವೇಮಮಿತಿ ವಿಚಕ್ಷ್ವೇತ್ಯೇಷ ಉ ತತ್ರ ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯೋಪಚಾರಃ - ೩।೧।೧।[೧೦]

ಅಥಾರಣೀ ಪಾಣೌ ಕೃತ್ವಾ । ಶಾಲಾಮಧ್ಯವಸ್ಯತಿ ಸ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ್ಯಂ ಸ್ಥೂಣಾರಾಜಮಭಿಪದ್ಯೈತದ್ಯಜುರಾಹೈದಮಗನ್ಮ ದೇವಯಜನಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಯತ್ರ ದೇವಾಸೋ ಅಜುಷನ್ತ ವಿಶ್ವ ಇತಿ ತದಸ್ಯ ವಿಶ್ವೈಶ್ಚ ದೇವೈರ್ಜುಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯೇ ಚೇಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶುಶ್ರುವಾಂಸೋಽನೂಚಾನಾ ಯದಹಾಸ್ಯ ತೇಽಕ್ಷಿಭ್ಯಾಮೀಕ್ಷನ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶುಶ್ರುವಾಂಸಸ್ತದಹಾಸ್ಯ ತೈರ್ಜುಷ್ಟಂ ಭವತಿ - ೩।೧।೧।[೧೧]

ಯದ್ವಾಹ । ಯತ್ರ ದೇವಾಸೋ ಅಜುಷನ್ತ ವಿಶ್ವ ಇತಿ ತದಸ್ಯ ವಿಶ್ವೈರ್ದೇವೈರ್ಜುಷ್ಟಮ್ಭವತ್ಯೃಕ್ಷಾಮಾಭ್ಯಾಂ ಸಂತರನ್ತೋ ಯಜುರ್ಭಿರಿತ್ಯೃಕ್ಷಾಮಾಭ್ಯಾಂ ವೈ ಯಜುರ್ಭಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಂ ಗಚ್ಛಾನೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣ ಸಮಿಷಾ ಮದೇಮೇತಿ ಭೂಮಾ ವೈ ರಾಯಸ್ಪೋಷಃ ಶ್ರೀರ್ವೈ ಭೂಮಾಽಽಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ ಸಮಿಷಾ ಮದೇಮೇತೀಷಂ ಮದತೀತಿ ವೈ ತಮಾಹುರ್ಯಃ ಶ್ರಿಯಮಶ್ನುತೇ ಯಃ ಪರಮತಾಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸಮಿಷಾ ಮದೇಮೇತಿ - ೩।೧।೧।[೧೨]

##೩।೧।೨। ದೀಕ್ಷಾಸಂಸ್ಕಾರಾಃ
ಅಪರಾಹ್ಣೇ ದೀಕ್ಷೇತ । ಪುರಾ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರೋರ್ವಪನಾದ್ಯತ್ಕಾಮಯೇತ ತದಶ್ನೀಯಾದ್ಯದ್ವಾಸಮ್ಪದ್ಯೇತ ವ್ರತಂ ಹ್ಯೇವಾಸ್ಯಾತೋಽಶನಂ ಭವತಿ ಯದ್ಯು ನಾಶಿಶಿಷೇದಪಿ ಕಾಮಂ ನಾಶ್ನೀಯಾತ್ - ೩।೧।೨।[೧]

ಅಥೋತ್ತರೇಣ ಶಾಲಾಂ ಪರಿಶ್ರಯನ್ತಿ । ತದುದಕುಮ್ಭಮುಪನಿದಧಾತಿ ತನ್ನಾಪಿತ ಉಪತಿಷ್ಠತೇ ತತ್ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರು ಚ ವಪತೇ ನಖಾನಿ ಚ ನಿಕೃನ್ತತೇಽಸ್ತಿ ವೈ ಪುರುಷಸ್ಯಾಮೇಧ್ಯಂ ಯತ್ರಾಸ್ಯಾಪೋ ನೋಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರೌ ಚ ವಾ ಅಸ್ಯ ನಖೇಷು ಚಾಪೋ ನೋಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ತದ್ಯತ್ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರು ಚ ವಪತೇ ನಖಾನಿ ಚ ನಿಕೃನ್ತತೇ ಮೇಧ್ಯೋ ಭೂತ್ವಾ ದೀಕ್ಷಾ ಇತಿ - ೩।೧।೨।[೨]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಸರ್ವ ಏವ ವಪನ್ತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಮೇಧ್ಯಾ ಭೂತ್ವಾ ದೀಕ್ಷಿಷ್ಯಾಮಹ ಇತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ವೈ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರು ಚ ವಪತೇ ನಖಾನಿ ಚ ನಿಕೃನ್ತತೇ ತದೇವ ಮೇಧ್ಯೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರು ಚೈವ ವಪೇತ ನಖಾನಿ ಚ ನಿಕೃನ್ತೇತ - ೩।೧।೨।[೩]

ಸ ವೈ ನಖಾನ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ನಿಕೃನ್ತತೇ । ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯೈವಾಗ್ರೇ ಸವ್ಯಸ್ಯ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಮಾನುಷೇಽಥೈವಂ ದೇವತ್ರಾಙ್ಗುಷ್ಠಯೋರೇವಾಗ್ರೇ ಕನಿಷ್ಠಿಕಯೋರ್ವಾ ಅಗ್ರೇ ಮಾನುಷೇಽಥೈವಂ ದೇವತ್ರಾ - ೩।೧।೨।[೪]

ಸ ದಕ್ಷಿಣಮೇವಾಗ್ರೇ ಗೋದಾನಂ ವಿತಾರಯತಿ । ಸವ್ಯಂ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಮಾನುಷೇಽಥೈವಂ ದೇವತ್ರಾ - ೩।೧।೨।[೫]

ಸ ದಕ್ಷಿಣಮೇವಾಗ್ರೇ ಗೋದಾನಮಭ್ಯುನತ್ತಿ । ಇಮಾ ಆಪಃ ಶಮು ಮೇ ಸನ್ತು ದೇವೀರಿತಿ ಸ ಯದಾಹೇಮಾ ಆಪಃ ಶಮು ಮೇ ಸನ್ತು ದೇವೀರಿತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಪೋ ವಜ್ರೋ ಹಿ ವಾ ಆಪಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೇನೈತಾ ಯನ್ತಿ ನಿಮ್ನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯತ್ರೋಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ನಿರ್ದಹನ್ತಿ ತತ್ತದೇತಮೇವೈತದ್ವಜ್ರಂ ಶಮಯತಿ ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ವಜ್ರಃ ಶಾನ್ತೋ ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹೇಮಾ ಆಪಃ ಶಮು ಮೇ ಸನ್ತು ದೇವೀರಿತಿ - ೩।೧।೨।[೬]

ಅಥ ದರ್ಭತರುಣಕಮನ್ತರ್ದಧಾತಿ । ಓಷಧೇ ತ್ರಾಯಸ್ವೇತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಕ್ಷುರಸ್ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ವಜ್ರಃ ಕ್ಷುರೋ ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯಥ ಕ್ಷುರೇಣಾಭಿನಿದಧಾತಿ ಸ್ವಧಿತೇ ಮೈನಂ ಹಿಂಸೀರಿತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಕ್ಷುರಸ್ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ವಜ್ರಃ ಕ್ಷುರೋ ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೩।೧।೨।[೭]

ಪ್ರಚ್ಛಿದ್ಯೋದಪಾತ್ರೇ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ । ತೂಷ್ಣೀಮೇವೋತ್ತರಂ ಗೋದಾನಮಭ್ಯುನತ್ತಿ ತೂಷ್ಣೀಂ ದರ್ಭತರುಣಕಮನ್ತರ್ದಧಾತಿ ತೂಷ್ಣೀಂ ಕ್ಷುರೇಣಾಭಿನಿಧಾಯ ಪ್ರಚ್ಛಿದ್ಯೋದಪಾತ್ರೇ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ - ೩।೧।೨।[೮]

ಅಥ ನಾಪಿತಾಯ ಕ್ಷುರಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಸ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರು ವಪತಿ ಸ ಯದಾ ಕೇಶಶ್ಮಶ್ರು ವಪತಿ- ೩।೧।೨।[೯]

ಅಥ ಸ್ನಾತಿ । ಅಮೇಧ್ಯೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ಯದನೃತಂ ವದತಿ ತೇನ ಪೂತಿರನ್ತರತೋ ಮೇಧ್ಯಾ ವಾ ಆಪೋ ಮೇಧ್ಯೋ ಭೂತ್ವಾ ದೀಕ್ಷಾ ಇತಿ ಪವಿತ್ರಂ ವಾ ಆಪಃ ಪವಿತ್ರಪೂತೋ ದೀಕ್ಷಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಸ್ನಾತಿ - ೩।೧।೨।[೧೦]

ಸ ಸ್ನಾತಿ । ಆಪೋ ಅಸ್ಮಾನ್ಮಾತರಃ ಶುನ್ಧಯನ್ತ್ವಿತಿ ಘೃತೇನ ನೋ ಘೃತಪ್ವಃ ಪುನನ್ತ್ವಿತಿ ತದ್ವೈ ಸುಪೂತಂ ಯಂ ಘೃತೇನಾಪುನಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಘೃತೇನ ನೋ ಘೃತಪ್ವಃ ಪುನನ್ತ್ವಿತಿ ವಿಶ್ವಂ ಹಿ ರಿಪ್ರಂ ಪ್ರವಹನ್ತಿ ದೇವೀರಿತಿ ಯದ್ವೈ ವಿಶ್ವಂ ಸರ್ವಂ ತದ್ಯದಮೇಧ್ಯಂ ರಿಪ್ರಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ಹ್ಯಸ್ಮಾದಮೇಧ್ಯಂ ಪ್ರವಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಿಶ್ವಂ ಹಿ ರಿಪ್ರಂ ಪ್ರವಹನ್ತಿ ದೇವೀರಿತಿ - ೩।೧।೨।[೧೧]

ಅಥ ಪ್ರಾಙಿವೋದಙ್ಙುತ್ಕ್ರಾಮತಿ । ಉದಿದಾಭ್ಯಃ ಶುಚಿರಾ ಪೂತ ಏಮೀತ್ಯುದ್ಧ್ಯಾಭ್ಯಃ ಶುಚಿಃ ಪೂತ ಏತಿ - ೩।೧।೨।[೧೨]

ಅಥ ವಾಸಃ ಪರಿಧತ್ತೇ । ಸರ್ವತ್ವಾಯೈವ ಸ್ವಾಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ತ್ವಚಂ ದಧಾತಿ ಯಾ ಹ ವಾ ಇಯಂ ಗೋಸ್ತ್ವಕ್ಪುರುಷೇ ಹೈಷಾಗ್ರ ಆಸ - ೩।೧।೨।[೧೩]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಗೌರ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಬಿಭರ್ತಿ ಹನ್ತ ಯೇಯಂ ಪುರುಷೇ ತ್ವಗ್ಗವ್ಯೇತಾಂ ದಧಾಮ ತಯೈಷಾ ವರ್ಷನ್ತಂ ತಯಾ ಹಿಮಂ ತಯಾ ಘೃಣಿಂ ತಿತಿಕ್ಷಿಷ್ಯತ ಇತಿ - ೩।೧।೨।[೧೪]

ತೇಽವಚ್ಛಾಯ ಪುರುಷಮ್ । ಗವ್ಯೇತಾಂ ತ್ವಚಮದಧುಸ್ತಯೈಷಾ ವರ್ಷನ್ತಂ ತಯಾ ಹಿಮಂ ತಯಾ ಘೃಣಿಂ ತಿತಿಕ್ಷತೇ - ೩।೧।೨।[೧೫]

ಅವಚ್ಛಿತೋ ಹಿ ವೈ ಪುರುಷಃ । ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ ಯತ್ರೈವ ಕ್ವ ಚ ಕುಶೋ ವಾ ಯದ್ವಾ ವಿಕೃನ್ತತಿ ತತ ಏವ ಲೋಹಿತಮುತ್ಪತತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಂ ತ್ವಚಮದಧುರ್ವಾಸ ಏವ ತಸ್ಮಾನ್ನಾನ್ಯಃ ಪುರುಷಾದ್ವಾಸೋ ಬಿಭರ್ತ್ಯೇತಾಂ ಹ್ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತ್ವಚಮದಧುಸ್ತಸ್ಮಾದು ಸುವಾಸಾ ಏವ ಬುಭೂಷೇತ್ಸ್ವಯಾ ತ್ವಚಾ ಸಮೃಧ್ಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯಶ್ಲೀಲಂ ಸುವಾಸಸಂ ದಿದೃಕ್ಷನ್ತೇ ಸ್ವಯಾ ಹಿ ತ್ವಚಾ ಸಮೃದ್ಧೋ ಭವತಿ - ೩।೧।೨।[೧೬]

ನೋ ಹಾನ್ತೇ ಗೋರ್ನಗ್ನಃ ಸ್ಯಾತ್ । ವೇದ ಹ ಗೌರಹಮಸ್ಯ ತ್ವಚಂ ಬಿಭರ್ಮೀತಿ ಸಾ ಬಿಭ್ಯತೀ ತ್ರಸತಿ ತ್ವಚಂ ಮ ಆದಾಸ್ಯತ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದು ಗಾವಃ ಸುವಾಸಸಮುಪೈವ ನಿಶ್ರಯನ್ತೇ - ೩।೧।೨।[೧೭]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ವಾಸಸಃ । ಅಗ್ನೇಃ ಪರ್ಯಾಸೋ ಭವತಿ ವಾಯೋರನುಚ್ಛಾದೋ ನೀವಿಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಸರ್ಪಾಣಾಮ್ಪ್ರಘಾತೋ ವಿಶ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಂ ತನ್ತವ ಆರೋಕಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಮೇವಂ ಹಿ ವಾ ಏತತ್ಸರ್ವೇ ದೇವಾ
ಅನ್ವಾಯತ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದೀಕ್ಷಿತವಸನಂ ಭವತಿ - ೩।೧।೨।[೧೮]

ತದ್ವಾ ಅಹತಂ ಸ್ಯಾತ್ । ಅಯಾತಯಾಮತಾಯೈ ತದ್ವೈ ನಿಷ್ಪೇಷ್ಟವೈ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರಾಮೇಧ್ಯಾ
ಕೃಣತ್ತಿ ವಾ ವಯತಿ ವಾ ತದಸ್ಯ ಮೇಧ್ಯಮಸದಿತಿ ಯದ್ಯು ಅಹತಂ ಸ್ಯಾದದ್ಭಿರಭ್ಯುಕ್ಷೇನ್ಮೇಧ್ಯಮಸದಿತ್ಯಥೋ ಯದಿದಂ ಸ್ನಾತವಸ್ಯಂ ನಿಹಿತಮಪಲ್ಯೂಲನಕೃತಂ ಭವತಿ ತೇನೋ ಹಾಪಿ ದೀಕ್ಷೇತ - ೩।೧।೨।[೧೯]

ತತ್ಪರಿಧತ್ತೇ । ದೀಕ್ಷಾತಪಸೋಸ್ತನೂರಸೀತ್ಯದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷಾಗ್ರೇ ತನೂರ್ಭವತ್ಯಥಾತ್ರ
ದೀಕ್ಷಾತಪಸೋಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೀಕ್ಷಾತಪಸೋಸ್ತನೂರಸೀತಿ ತಾಂ ತ್ವಾ ಶಿವಾಂ ಶಗ್ಮಾಂ ಪರಿದಧ ಇತಿ ತಾಂ ತ್ವಾ ಶಿವಾಂ ಸಾಧ್ವೀಂ ಪರಿದಧ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಭದ್ರಂ ವರ್ಣಂ ಪುಷ್ಯನ್ನಿತಿ ಪಾಪಂ ವಾ ಏಷೋಽಗ್ರೇ ವರ್ಣಂ ಪುಷ್ಯತಿ ಯಮಮುಮದೀಕ್ಷಿತೋಽಥಾತ್ರ ಭದ್ರಂ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಭದ್ರಂ ವರ್ಣಂ ಪುಷ್ಯನ್ನಿತಿ - ೩।೧।೨।[೨೦]

ಅಥೈನಂ ಶಾಲಾಂ ಪ್ರಪಾದಯತಿ । ಸ ಧೇನ್ವೈ ಚಾನಡುಹಶ್ಚ ನಾಶ್ನೀಯಾದ್ಧೇನ್ವನಡುಹೌ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಬಿಭೃತಸ್ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ಧೇನ್ವನಡುಹೌ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಬಿಭೃತೋ ಹನ್ತ ಯದನ್ಯೇಷಾಂ ವಯಸಾಂ ವೀರ್ಯಂ ತದ್ಧೇನ್ವನಡುಹಯೋರ್ದಧಾಮೇತಿ ಸ ಯದನ್ಯೇಷಾಂ ವಯಸಾಂ
ವೀರ್ಯಮಾಸೀತ್ತದ್ಧೇನ್ವನಡುಹಯೋರದಧುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧೇನುಶ್ಚೈವಾನಡ್ವಾಂಶ್ಚ ಭೂಯಿಷ್ಠಮ್ಭುಙ್ಕ್ತಸ್ತದ್ಧೈತತ್ಸರ್ವಾಶ್ಯಮಿವ ಯೋ ಧೇನ್ವನಡುಹಯೋರಶ್ನೀಯಾದನ್ತಗತಿರಿವ ತಂ ಹಾದ್ಭುತಮಭಿಜನಿತೋರ್ಜಾಯಾಯೈ ಗರ್ಭಂ ನಿರವಧೀದಿತಿ ಪಾಪಮಕದಿತಿ ಪಾಪೀಕೀರ್ತಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧೇನ್ವನಡುಹಯೋರ್ನಾಶ್ನೀಯಾತ್ತದು ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋಽಶ್ನಾಮ್ಯೇವಾಹಮಂಸಲಂ ಚೇದ್ಭವತೀತಿ - ೩।೧।೨।[೨೧]
##೩।೧।೩
ಅಪಃ ಪ್ರಣೀಯ । ಆಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಅಗ್ನೌ ಹಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾವರಾರ್ಧ್ಯೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಪರಾರ್ಧ್ಯಸ್ತತ್ಸರ್ವಾಶ್ಚೈವೈತದ್ದೇವತಾಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಸರ್ವಂ ಚ ಯಜ್ಞಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ದೀಕ್ಷಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನಾವೈಷ್ಣವ ಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೩।೧।೩।[೧]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಆದಿತ್ಯೇಭ್ಯಶ್ಚರುಂ ನಿರ್ವಪನ್ತಿ ತದಸ್ತಿ ಪರ್ಯುದಿತಮಿವಾಷ್ಟೌ ಪುತ್ರಾಸೋ ಅದಿತೇರ್ಯೇ ಜಾತಾಸ್ತನ್ವಸ್ಪರಿ ದೇವಾಂ ಉಪ ಪ್ರೈತ್ಸಪ್ತಭಿಃ ಪರಾ ಮಾರ್ತಾಣ್ಡಮಾಸ್ಯದಿತಿ - ೩।೧।೩।[೨]

ಅಷ್ಟೌ ಹ ವೈ ಪುತ್ರಾ ಅದಿತೇಃ । ಯಾಂಸ್ತ್ವೇತದ್ದೇವಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಸಪ್ತ ಹೈವ ತೇಽವಿಕೃತಂ ಹಾಷ್ಟಮಂ ಜನಯಾಂ ಚಕಾರ ಮಾರ್ತಾಣ್ಡಂ ಸಂದೇಘೋ ಹೈವಾಸ ಯಾವಾನೇವೋರ್ಧ್ವಸ್ತಾವಾಂಸ್ತಿರ್ಯಙ್ಪುರುಷಸಮ್ಮಿತ ಇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ - ೩।೧।೩।[೩]

ತ ಉ ಹೈತ ಊಚುಃ । ದೇವಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಯದಸ್ಮಾನನ್ವಜನಿಮಾ ತದಮುಯೇವ ಭೂದ್ಧನ್ತೇಮಂ ವಿಕರವಾಮೇತಿ ತಂ ವಿಚಕ್ರುರ್ಯಥಾಯಂ ಪುರುಷೋ ವಿಕೃತಸ್ತಸ್ಯ ಯಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಸಂಕೃತ್ಯ ಸಂನ್ಯಾಸುಸ್ತತೋ ಹಸ್ತೀ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ನ ಹಸ್ತಿನಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಪುರುಷಾಜಾನೋ ಹಿ ಹಸ್ತೀತಿ ಯಮು ಹ ತದ್ವಿಚಕ್ರುಃ ಸ ವಿವಸ್ವಾನಾದಿತ್ಯಸ್ತಸ್ಯೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ - ೩।೧।೩।[೪]

ಸ ಹೋವಾಚ । ರಾಧ್ನವಾನ್ಮೇ ಸ ಪ್ರಜಾಯಾಂ ಯ ಏತಮಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯಶ್ಚರುಂ ನಿರ್ವಪಾದಿತಿ ರಾಧ್ನೋತಿ ಹೈವ ಯ ಏತಮಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯಶ್ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯಯಂ ತ್ವೇವಾಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಃ ಪ್ರಜ್ಞಾತಃ - ೩।೧।೩।[೫]

ತಸ್ಯ ಸಪ್ತದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ । ಉಪಾಂಶು ದೇವತೇ ಯಜತಿ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಯೋಽನುಯಾಜಾಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತಿ ಪತ್ನೀಃ ಸರ್ವತ್ವಾಯೈವ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರೇವ ನ ಜುಹೋತಿ ನೇದಿದಂ ದೀಕ್ಷಿತವಸನಂ ಪರಿಧಾಯ ಪುರಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಯಾ ಅನ್ತಂ ಗಚ್ಛಾನೀತ್ಯಾನ್ತೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಃ - ೩।೧।೩।[೬]

ಅಥಾಗ್ರೇಣ ಶಾಲಾಂ ತಿಷ್ಠನ್ನಭ್ಯಙ್ಕ್ತೇ । ಅರುರ್ವೈ ಪುರುಷೋಽವಚ್ಛಿತೋಽನರುರೇವೈತದ್ಭವತಿ ಯದಭ್ಯಙ್ಕ್ತೇ ಗವಿ ವೈ ಪುರುಷಸ್ಯ ತ್ವಗ್ಗೋರ್ವಾ ಏತನ್ನವನೀತಂ ಭವತಿ ಸ್ವಯೈವೈನಮೇತತ್ತ್ವಚಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಭ್ಯಙ್ಕ್ತೇ - ೩।೧।೩।[೭]

ತದ್ವೈ ನವನೀತಂ ಭವತಿ । ಘೃತಂ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಫಾಣ್ಟಮ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಥೈತನ್ನಾಹೈವ ಘೃತಂ ನೋ ಫಾಣ್ಟಂ ಸ್ಯಾದೇವ ಘೃತಂ ಸ್ಯಾತ್ಫಾಣ್ಟಮಯಾತಯಾಮತಾಯೈ ತದೇನಮಯಾತಯಾಮ್ನೈವಾಯಾತಯಾಮಾನಂ ಕರೋತಿ - ೩।೧।೩।[೮]

ತಮಭ್ಯನಕ್ತಿ । ಶೀರ್ಷತೋಽಗ್ರ ಆ ಪಾದಾಭ್ಯಾಮನುಲೋಮಂ ಮಹೀನಾಂ ಪಯೋಽಸೀತಿ ಮಹ್ಯ ಇತಿ ಹ ವಾ ಏತಾಸಾಮೇಕಂ ನಾಮ ಯದ್ಗವಾಂ ತಾಸಾಂ ವಾ ಏತತ್ಪಯೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಹೀನಾಮ್ಪಯೋಽಸೀತಿ ವರ್ಚೋದಾ ಅಸಿ ವರ್ಚೋ ಮೇ ದೇಹೀತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ - ೩।೧।೩।[೯]

ಅಥಾಕ್ಷ್ಯಾವಾನಕ್ತಿ । ಅರುರ್ವೈ ಪುರುಷಸ್ಯಾಕ್ಷಿ ಪ್ರಶಾನ್ಮಮೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ದುರಕ್ಷ ಇವ ಹಾಸ ಪೂಯೋ ಹೈವಾಸ್ಯ ದೂಷೀಕಾ ತೇ ಏವೈತದನರುಷ್ಕರೋತಿ ಯದಕ್ಷ್ಯಾವಾನಕ್ತಿ - ೩।೧।೩।[೧೦]

ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾಃ । ಅಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ಜಘ್ನುಸ್ತಚ್ಛುಷ್ಣೋ ದಾನವಃ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಪತಿತ್ವಾಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಕ್ಷೀಣಿ ಪ್ರವಿವೇಶ ಸ ಏಷ ಕನೀನಕಃ ಕುಮಾರಕ ಇವ ಪರಿಭಾಸತೇ ತಸ್ಮಾಏವೈತದ್ಯಜ್ಞಮುಪಪ್ರಯನ್ತ್ಸರ್ವತೋಽಶ್ಮಪುರಾಂ ಪರಿದಧಾತ್ಯಶ್ಮಾ ಹ್ಯಾಞ್ಜನಮ್ - ೩।೧।೩।[೧೧]

ತ್ರೈಕಕುದಂ ಭವತಿ । ಯತ್ರ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಮಹಂಸ್ತಸ್ಯ ಯದಕ್ಷ್ಯಾಸೀತ್ತಂ ಗಿರಿಂ ತ್ರಿಕಕುದಮಕರೋತ್ತದ್ಯತ್ತ್ರೈಕಕುದಂ ಭವತಿ ಚಕ್ಷುಷ್ಯೇವೈತಚ್ಚಕ್ಷುರ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರೈಕಕುದಂ ಭವತಿ ಯದಿ ತ್ರೈಕಕುದಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪ್ಯತ್ರೈಕಕುದಮೇವ ಸ್ಯಾತ್ಸಮಾನೀ ಹ್ಯೇವಾಞ್ಜನಸ್ಯ ಬನ್ಧುತಾ - ೩।೧।೩।[೧೨]

ಶರೇಷೀಕಯಾನಕ್ತಿ । ವಜ್ರೋ ವೈ ಶರೋ ವಿರಕ್ಷಸ್ತಾಯೈ ಸತೂಲಾ ಭವತ್ಯಮೂಲಂ ವಾ ಇದಮುಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ರಕ್ಷೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಚರತಿ ಯಥಾಯಂ ಪುರುಷೋಽಮೂಲ ಉಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಚರತಿ ತದ್ಯತ್ಸತೂಲಾ ಭವತಿ ವಿರಕ್ಷಸ್ತಾಯೈ - ೩।೧।೩।[೧೩]

ಸ ದಕ್ಷಿಣಮೇವಾಗ್ರ ಆನಕ್ತಿ । ಸವ್ಯಂ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಮಾನುಷೇಽಥೈವಂ ದೇವತ್ರಾ - ೩।೧।೩।[೧೪]

ಸ ಆನಕ್ತಿ । ವೃತ್ರಸ್ಯಾಸಿ ಕನೀನಕ ಇತಿ ವೃತ್ರಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷ ಕನೀನಕಶ್ಚಕ್ಷುರ್ದಾ ಅಸಿ ಚಕ್ಷುರ್ಮೇ
ದೇಹೀತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ - ೩।೧।೩।[೧೫]

ಸ ದಕ್ಷಿಣಂ ಸಕೃದ್ಯಜುಷಾನಕ್ತಿ । ಸಕೃತ್ತೂಷ್ಣೀಮಥೋತ್ತರಂ ಸಕೃದ್ಯಜುಷಾನಕ್ತಿ ದ್ವಿಸ್ತೂಷ್ಣೀಂ
ತದುತ್ತರಮೇವೈತದುತ್ತರಾವತ್ಕರೋತಿ - ೩।೧।೩।[೧೬]

ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವ ಆನಕ್ತಿ । ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತಂ ಪಞ್ಚಭಿರಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವ ಆನಕ್ತಿ - ೩।೧।೩।[೧೭]

ಅಥೈನಂ ದರ್ಭಪವಿತ್ರೇಣ ಪಾವಯತಿ । ಅಮೇಧ್ಯೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ಯದನೃತಂ ವದತಿ ತೇನ ಪೂತಿರನ್ತರತೋ ಮೇಧ್ಯಾ ವೈ ದರ್ಭಾ ಮೇಧ್ಯೋ ಭೂತ್ವಾ ದೀಕ್ಷಾ ಇತಿ ಪವಿತ್ರಂ ವೈ ದರ್ಭಾಃ ಪವಿತ್ರಪೂತೋ ದೀಕ್ಷಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದೇನಂ ದರ್ಭಪವಿತ್ರೇಣ ಪಾವಯತಿ - ೩।೧।೩।[೧೮]

ತದ್ವಾ ಏಕಂ ಸ್ಯಾತ್ । ಏಕೋ ಹ್ಯೇವಾಯಂ ಪವತೇ ತದೇತಸ್ಯೈವ ರೂಪೇಣ ತಸ್ಮಾದೇಕಂ ಸ್ಯಾತ್ - ೩।೧।೩।[೧೯]

ಅಥೋ ಅಪಿ ತ್ರೀಣಿ ಸ್ಯುಃ । ಏಕೋ ಹ್ಯೇವಾಯಂ ಪವತೇ ಸೋಽಯಂ ಪುರುಷೇಽನ್ತಃಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ ವ್ಯಾನ ಇತಿ ತದೇತಸ್ಯೈವಾನು ಮಾತ್ರಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರೀಣಿ ಸ್ಯುಃ - ೩।೧।೩।[೨೦]

ಅಥೋ ಅಪಿ ಸಪ್ತ ಸ್ಯುಃ । ಸಪ್ತ ವಾ ಇಮೇ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಪ್ತ ಸ್ಯುಸ್ತ್ರಿಃಸಪ್ತಾನ್ಯೇವ
ಸ್ಯುರೇಕವಿಂಶತಿರೇಷೈವ ಸಮ್ಪತ್ - ೩।೧।೩।[೨೧]

ತಂ ಸಪ್ತಭಿಃ ಸಪ್ತಭಿಃ ಪಾವಯತಿ । ಚಿತ್ಪತಿರ್ಮಾ ಪುನಾತ್ವಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಚಿತ್ಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಮಾ ಪುನಾತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವಾಕ್ಪತಿರ್ಮಾ ಪುನಾತ್ವಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವಾಕ್ಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಮಾ ಪುನಾತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ದೇವೋ ಮಾ ಸವಿತಾ ಪುನಾತ್ವಿತಿ ತದ್ವೈ ಸುಪೂತಂ ಯಂ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ಪುನಾತ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವೋ ಮಾ ಸವಿತಾ ಪುನಾತ್ವಿತ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪವಿತ್ರೇಣೇತಿ ಯೋ ವಾ ಅಯಂ ಪವತ ಏಷೋಽಚ್ಛಿದ್ರಂ ಪವಿತ್ರಮೇತೇನೈತದಾಹ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರಿತ್ಯೇತೇ ವೈ ಪವಿತಾರೋ ಯತ್ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಯಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರಿತಿ - ೩।೧।೩।[೨೨]

ತಸ್ಯ ತೇ ಪವಿತ್ರಪತ ಇತಿ । ಪವಿತ್ರಪತಿರ್ಹಿ ಭವತಿ ಪವಿತ್ರಪೂತಸ್ಯೇತಿ ಪವಿತ್ರಪೂತೋ ಹಿ ಭವತಿ ಯತ್ಕಾಮಃ ಪುನೇ ತಚ್ಛಕೇಯಮಿತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಂ ಗಚ್ಛಾನೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೧।೩।[೨೩]

ಅಥಾಶಿಷಾಮಾರಮ್ಭಂ ವಾಚಯತಿ । ಆ ವೋ ದೇವಾಸ ಈಮಹೇ ವಾಮಂ ಪ್ರಯತ್ಯಧ್ವರೇ ಆ ವೋ ದೇವಾಸ ಆಶಿಷೋ ಯಜ್ಞಿಯಾಸೋ ಹವಾಮಹ ಇತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸ್ವಾಃ ಸತೀರ್ಋತ್ವಿಜ ಆಶಿಷ ಆಶಾಸತೇ - ೩।೧।೩।[೨೪]

ಅಥಾಙ್ಗುಲೀರ್ನ್ಯಚತಿ । ಸ್ವಾಹಾ ಯಜ್ಞಂ ಮನಸ ಇತಿ ದ್ವೇ ಸ್ವಾಹೋರೋರನ್ತರಿಕ್ಷಾದಿತಿ ದ್ವೇ ಸ್ವಾಹಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮಿತಿ ದ್ವೇ ಸ್ವಾಹಾ ವಾತಾದಾರಭ ಇತಿ ಮುಷ್ಟೀಕರೋತಿ ನ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಿವಾರಭೇ ಯಥಾಯಂ ದಣ್ಡೋ ವಾ ವಾಸೋ ವಾ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ವೈ ದೇವಾಃ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಯಜ್ಞಃ -೩।೧।೩।[೨೫]

ಸ ಯದಾಹ । ಸ್ವಾಹಾ ಯಜ್ಞಂ ಮನಸ ಇತಿ ತನ್ಮನಸ ಆರಭತೇ ಸ್ವಾಹೋರೋರನ್ತರಿಕ್ಷಾದಿತಿ ತದನ್ತರಿಕ್ಷಾದಾರಭತೇ ಸ್ವಾಹಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮಿತಿ ತದಾಭ್ಯಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮಾರಭತೇ ಯಯೋರಿದಂ ಸರ್ವಮಧಿ ಸ್ವಾಹಾ ವಾತಾದಾರಭ ಇತಿ ವಾತೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾರಭತೇ - ೩।೧।೩।[೨೬]

ಅಥ ಯತ್ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಕರೋತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ಯಜ್ಞಮೇವೈತದಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇಽತ್ರೋ ಏವ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತಿ ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞಮೇವೈತದಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ - ೩।೧।೩।[೨೭]

ಅಥೈನಂ ಶಾಲಾಂ ಪ್ರಪಾದಯತಿ । ಸ ಜಘನೇನಾಹವನೀಯಮೇತ್ಯಗ್ರೇಣ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಸೋಽಸ್ಯ ಸಂಚರೋ ಭವತ್ಯಾ ಸುತ್ಯಾಯೈ ತದ್ಯದಸ್ಯೈಷ ಸಂಚರೋ ಭವತ್ಯಾ ಸುತ್ಯಾಯಾ ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಯೋನಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಗರ್ಭೋ ದೀಕ್ಷಿತೋಽನ್ತರೇಣ ವೈ ಯೋನಿಂ ಗರ್ಭಃ ಸಂಚರತಿ ಸ ಯತ್ಸ ತತ್ರೈಜತಿ ತ್ವತ್ಪರಿ ತ್ವದಾವರ್ತತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಗರ್ಭಾ ಏಜನ್ತಿ ತ್ವತ್ಪರಿ ತ್ವದಾವರ್ತನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯೈಷ ಸಂಚರೋ ಭವತ್ಯಾ ಸುತ್ಯಾಯೈ - ೩।೧।೩।[೨೮]##೩।೧।೪।ಔದ್ಗ್ರಭಣಹೋಮಃ। ದೀಕ್ಷಾಹುತಿಃ
ಸರ್ವಾಣಿ ಹ ವೈ ದೀಕ್ಷಾಯಾ ಯಜೂಂಷ್ಯೌದ್ಗ್ರಭಣಾನಿ । ಉದ್ಗೃಭ್ಣೀತೇ ವಾ ಏಷೋಽಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದ್ದೇವಲೋಕಮಭಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತ ಏತೈರೇವ ತದ್ಯಜುರ್ಭಿರುದ್ಗೃಭ್ಣೀತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಸರ್ವಾಣಿ ದೀಕ್ಷಾಯಾ ಯಜೂಂಷ್ಯೌದ್ಗ್ರಭಣಾನೀತಿ ತತ ಏತಾನ್ಯವಾನ್ತರಾಮಾಚಕ್ಷತ ಔದ್ಗ್ರಭಣಾನೀತ್ಯಾಹುತಯೋ ಹ್ಯೇತಾ ಆಹುತಿರ್ಹಿ ಯಜ್ಞಃ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ವೈ ಯಜುರ್ಜಪತ್ಯಥೈಷ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯಜ್ಞೋ ಯದಾಹುತಿಸ್ತದೇತೇನ ಯಜ್ಞೇನೋದ್ಗೃಭ್ಣೀತೇಽಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದ್ದೇವಲೋಕಮಭಿ - ೩।೧।೪।[೧]

ತತೋ ಯಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಸ್ರುವೇಣ ಜುಹೋತಿ । ತಾನ್ಯಾಧೀತಯಜೂಂಷೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಸಮ್ಪದ ಏವ ಕಾಮಾಯ ಚತುರ್ಥಂ ಹೂಯತೇಽಥ ಯತ್ಪಞ್ಚಮಂ ಸ್ರುಚಾ ಜುಹೋತಿ ತದೇವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮೌದ್ಗ್ರಭಣಮನುಷ್ಟುಭಾ ಹಿ ತಜ್ಜುಹೋತಿ ವಾಗ್ಘ್ಯನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗ್ಘಿ ಯಜ್ಞಃ - ೩।೧।೪।[೨]

ಯಜ್ಞೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಇಮಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಿಗ್ಯುರ್ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಜಿತಿಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಥಂ ನ ಇದಮ್ಮನುಷ್ಯೈರನಭ್ಯಾರೋಹ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಧೀತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಧು ಮಧುಕೃತೋ ನಿರ್ದ್ಧಯೇಯುರ್ವಿದುಹ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಯೂಪೇನ ಯೋಪಯಿತ್ವಾ ತಿರೋಽಭವನ್ನಥ ಯದೇನೇನಾಯೋಪಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪೋ ನಾಮ - ೩।೧।೪।[೩]

ತದ್ವಾ ಋಷೀಣಾಮನುಶ್ರುತಮಾಸ । ತೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಭರನ್ಯಥಾಯಂ ಯಜ್ಞಃ ಸಮ್ಭೃತ ಏವಂ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಯದೇತಾನಿ ಜುಹೋತಿ - ೩।೧।೪।[೪]

ತಾನಿ ವೈ ಪಞ್ಚ ಜುಹೋತಿ । ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತಂ ಪಞ್ಚಭಿರಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚ ಜುಹೋತಿ - ೩।೧।೪।[೫]

ಅಥಾತೋ ಹೋಮಸ್ಯೈವ । ಆಕೂತ್ಯೈ ಪ್ರಯುಜೇಽಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಕುವತೇ ಯಜೇಯೇತಿ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತದೇವೈತತ್ಸಮ್ಭೃತ್ಯಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೩।೧।೪।[೬]

ಮೇಧಾಯೈ ಮನಸೇಽಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಮೇಧಯಾ ವೈ ಮನಸಾಭಿಗಚ್ಛತಿ ಯಜೇಯೇತಿ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತದೇವೈತತ್ಸಮ್ಭೃತ್ಯಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೩।೧।೪।[೭]

ದೀಕ್ಷಾಯೈ ತಪಸೇಽಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಅನ್ವೇವೈತದುಚ್ಯತೇ ನೇತ್ತು ಹೂಯತೇ - ೩।೧।೪।[೮]

ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಪೂಷ್ಣೇಽಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಾಗ್ಯಜ್ಞಃ ಪಶವೋ ವೈ ಪೂಷಾ ಪುಷ್ಟಿರ್ವೈ ಪೂಷಾ ಪುಷ್ಟಿಃ ಪಶವಃ ಪಶವೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತದೇವೈತತ್ಸಮ್ಭೃತ್ಯಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೩।೧।೪।[೯]

ತದಾಹುಃ । ಅನದ್ಧೇವೈತಾ ಆಹುತಯೋ ಹೂಯನ್ತೇಽಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಅದೇವಕಾಸ್ತತ್ರ ನೇನ್ದ್ರೋ ನ ಸೋಮೋ
ನಾಗ್ನಿರಿತಿ - ೩।೧।೪।[೧೦]

ಆಕೂತ್ಯೈ ಪ್ರಯುಜೇಽಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ನಾತ ಏಕಂ ಚನಾಗ್ನಿರ್ವಾ ಅದ್ಧೇವಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಸ ಯದಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ತೇನೈವೈತಾ ಅದ್ಧೇವ ತೇನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತಸ್ಮಾದು ಸರ್ವಾಸ್ವೇವಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಜುಹೋತಿ ತತ ಏತಾನ್ಯಾಧೀತಯಜೂಂಷೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ- ೩।೧।೪।[೧೧]

ಆಕೂತ್ಯೈ ಪ್ರಯುಜೇಽಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಆತ್ಮನಾ ವಾ ಅಗ್ರ ಆಕುವತೇ ಯಜೇಯೇತಿ ತಮಾತ್ಮನ ಏವ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ ಯತ್ತನುತೇ ತೇ ಅಸ್ಯೈತೇ ಆತ್ಮನ್ದೇವತೇ ಆಧೀತೇ ಭವತ ಆಕೂತಿಶ್ಚ ಪ್ರಯುಕ್ಚ - ೩।೧।೪।[೧೨]

ಮೇಧಾಯೈ ಮನಸೇಽಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಮೇಧಯಾ ವೈ ಮನಸಾಭಿಗಚ್ಛತಿ ಯಜೇಯೇತಿ ತೇ ಅಸ್ಯೈತೇ ಆತ್ಮನ್ದೇವತೇ ಆಧೀತೇ ಭವತೋ ಮೇಧಾ ಚ ಮನಶ್ಚ- ೩।೧।೪।[೧೩]

ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಪೂಷ್ಣೇಽಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಾಗ್ಯಜ್ಞಃ ಸಾಸ್ಯೈಷಾತ್ಮನ್ದೇವತಾಧೀತಾ ಭವತಿ ವಾಕ್ಪಶವೋ ವೈ ಪೂಷಾ ಪುಷ್ಟಿರ್ವೈ ಪೂಷಾ ಪುಷ್ಟಿಃ ಪಶವಃ ಪಶವೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಸ್ತೇಽಸ್ಯೈತ ಆತ್ಮನ್ಪಶವ ಆಧೀತಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯದಸ್ಯೈತಾ ಆತ್ಮನ್ದೇವತಾ ಆಧೀತಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಧೀತಯಜೂಂಷಿ ನಾಮ - ೩।೧।೪।[೧೪]

ಅಥ ಚತುರ್ಥೀ ಜುಹೋತಿ । ಆಪೋ ದೇವೀರ್ಬೃಹತೀರ್ವಿಶ್ವಶಮ್ಭುವೋ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಉರೋ ಅನ್ತರಿಕ್ಷ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ಹವಿಷಾ ವಿಧೇಮ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇಷಾ ಹ ನೇದೀಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಪಾಂ ಹಿ ಕೀರ್ತಯತ್ಯಾಪೋ ಹಿ ಯಜ್ಞೋ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಉರೋ ಅನ್ತರಿಕ್ಷೇತಿ ಲೋಕಾನಾಂ ಹಿ ಕೀರ್ತಯತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ಹವಿಷಾ ವಿಧೇಮ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಯಜ್ಞ ಏತೇನೋ ಹೈಷಾ ನೇದೀಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ - ೩।೧।೪।[೧೫]

ಅಥ ಯಾಂ ಪಞ್ಚಮೀಂ ಸ್ರುಚಾ ಜುಹೋತಿ । ಸಾ ಹೈವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯಜ್ಞೋಽನುಷ್ಟುಭಾ ಹಿ ತಾಂ ಜುಹೋತಿ ವಾಗ್ಘ್ಯನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗ್ಘಿ ಯಜ್ಞಃ - ೩।೧।೪।[೧೬]

ಅಥ ಯದ್ಧ್ರುವಾಯಾಮಾಜ್ಯಂ ಪರಿಶಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ । ತಜ್ಜುಹ್ವಾಮಾನಯತಿ ತ್ರಿಃಸ್ರುವೇಣಾಜ್ಯವಿಲಾಪನ್ಯಾ ಅಧಿ ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯತ್ತೃತೀಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತತ್ಸ್ರುವಮಭಿಪೂರಯತಿ - ೩।೧।೪।[೧೭]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ವಿಶ್ವೋ ದೇವಸ್ಯ ನೇತುರ್ಮರ್ತೋ ವುರೀತ ಸಖ್ಯಂ ವಿಶ್ವೋ ರಾಯ ಇಷುಧ್ಯತಿ ದ್ಯುಮ್ನಂ ವೃಣೀತ ಪುಷ್ಯಸೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೩।೧।೪।[೧೮]

ಸೈಷಾ ದೇವತಾಭಿಃ ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ಭವತಿ । ವಿಶ್ವೋ ದೇವಸ್ಯೇತಿ ವೈಶ್ವದೇವಂ ನೇತುರಿತಿ ಸಾವಿತ್ರಂ ಮರ್ತೋ ವುರೀತೇತಿ ಮೈತ್ರಂ ದ್ಯುಮ್ನಂ ವೃಣೀತೇತಿ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ದ್ಯುಮ್ನಂ ಹಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಪುಷ್ಯಸ ಇತಿ ಪೌಷ್ಣಮ್ - ೩।೧।೪।[೧೯]

ಸೈಷಾ ದೇವತಾಭಿಃ ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ಭವತಿ । ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುಃ ಪಞ್ಚರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈತಮೇವೈತಯಾಪ್ನೋತಿ ಯದ್ದೇವತಾಭಿಃ ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ಭವತಿ -೩।೧।೪।[೨೦]

ತಾಂ ವಾ ಅನುಷ್ಟುಭಾ ಜುಹೋತಿ । ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗ್ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತಿ - ೩।೧।೪।[೨೧]

ತದಾಹುಃ । ಏತಾಮೇವೈಕಾಂ ಜುಹುಯಾದ್ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯೇತರಾ ಹೂಯನ್ತ ಏತಯೈವ ತಂ ಕಾಮಮಾಪ್ನೋತೀತಿ ತಾಂ ವೈ ಯದ್ಯೇಕಾಂ ಜುಹುಯಾತ್ಪೂರ್ಣಾಂ ಜುಹುಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವಮೇವೈನಯೈತದಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯತ್ಸ್ರುವಮಭಿಪೂರಯತಿ ಸ್ರುಚಂ ತದಭಿಪೂರಯತಿ ತಾಮ್ಪೂರ್ಣಾಂ ಜುಹೋತ್ಯನ್ವೈವೈತದುಚ್ಯತೇ ಸರ್ವಾಸ್ತ್ವೇವ ಹೂಯನ್ತೇ - ೩।೧।೪।[೨೨]

ತಾಂ ವಾ ಅನುಷ್ಟುಭಾ ಜುಹೋತಿ । ಸೈಷಾನುಷ್ಟುಪ್ಸತ್ಯೇಕತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಭವತಿ ದಶ ಪಾಣ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾ ದಶ ಪ್ರಾಣಾ ಆತ್ಮೈಕತ್ರಿಂಶೋ ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಏತಾವಾನ್ವೈ ಪುರುಷಃ ಪುರುಷೋ ಯಜ್ಞಃ ಪುರುಷಸಮ್ಮಿತೋ ಯಜ್ಞಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈನಯೈತದಾಪ್ನೋತಿ ಯದನುಷ್ಟುಭೈಕತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಯಾ ಜುಹೋತಿ - ೩।೧।೪।[೨೩]

##೩।೨।೧ ಅಥ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನದೀಕ್ಷಾ

ದಕ್ಷಿಣೇನಾಹವನೀಯಂ ಪ್ರಾಚೀನಗ್ರೀವೇ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನೇ ಉಪಸ್ತೃಣಾತಿ । ತಯೋರೇನಮಧಿ ದೀಕ್ಷಯತಿ ಯದಿ ದ್ವೇ ಭವತಸ್ತದನಯೋರ್ಲೋಕಯೋ ರೂಪಂ ತದೇನಮನಯೋರ್ಲೋಕಯೋರಧಿ ದೀಕ್ಷಯತಿ - ೩।೨।೧।[೧]

ಸಮ್ಬದ್ಧಾನ್ತೇ ಭವತಃ । ಸಮ್ಬದ್ಧಾನ್ತಾವಿವ ಹೀಮೌ ಲೋಕೌ ತರ್ದ್ಮಸಮುತೇ ಪಶ್ಚಾದ್ಭವತಸ್ತದಿಮಾವೇವ ಲೋಕೌ ಮಿಥುನೀಕೃತ್ಯ ತಯೋರೇನಮಧಿ ದೀಕ್ಷಯತಿ - ೩।೨।೧।[೨]

ಯದ್ಯು ಏಕ ಭವತಿ । ತದೇಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಂ ರೂಪಂ ತದೇನಮೇಷು ಲೋಕೇಷ್ವಧಿ ದೀಕ್ಷಯತಿ ಯಾನಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ ತಾನಿ ದಿವೋ ರೂಪಂ ಯಾನಿ ಕೃಷ್ಣಾನಿ ತಾನ್ಯಸ್ಯೈ ಯದಿ ವೇತರಥಾ ಯಾನ್ಯೇವ ಕೃಷ್ಣಾನಿ ತಾನಿ ದಿವೋ ರೂಪಂ ಯಾನಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ ತಾನ್ಯಸ್ಯೈ ಯಾನ್ಯೇವ ಬಭ್ರೂಣೀವ ಹರೀಣಿ ತಾನ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ರೂಪಂ ತದೇನಮೇಷು ಲೋಕೇಷ್ವಧಿ ದೀಕ್ಷಯತಿ - ೩।೨।೧।[೩]

ಅನ್ತಕಮು ತರ್ಹಿ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯೇತ್ । ತದಿಮಾನೇವ ಲೋಕಾನ್ಮಿಥುನೀಕೃತ್ಯ ತೇಷ್ವೇನಮಧಿದೀಕ್ಷಯತಿ - ೩।೨।೧।[೪]

ಅಥ ಜಘನೇನ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನೇ ಪಶ್ಚಾತ್ ಪ್ರಾಙ್ಜಾನ್ವಾಕ್ನ ಉಪವಿಶತಿ ಸ ಯತ್ರ ಶುಕ್ಲಾನಾಂ ಚ ಕೃಷ್ಣಾನಾಂ ಚ ಸಂಧಿರ್ಭವತಿ ತದೇವಮನಿಮೃಶ್ಯ ಜಪತ್ಯೃಸಾಮಯೋಃ ಶಿಲ್ಪೇ ಸ್ಥ ಇತಿ ಯದ್ವೈ ಪ್ರತಿರೂಪಂ ತಚ್ಛಿಲ್ಪಮೃಚಾಂ ಚ ಸಾಮ್ನಾಂ ಚ ಪ್ರತಿರೂಪೇ ಸ್ಥ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೨।೧।[೫]

ತೇ ವಾಮಾರಭ ಇತಿ । ಗರ್ಭೋ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಸ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಪ್ರವಿಶತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ್ಯಕ್ನಾಙ್ಗುಲಿರಿವ ಭವತಿ ನ್ಯಕ್ನಾಙ್ಗುಲಯ ಇವ ಹಿ ಗರ್ಭಾಃ - ೩।೨।೧।[೬]

ಸ ಯದಾಹ । ತೇ ವಾಮಾರಭ ಇತಿ ತೇ ವಾಂ ಪ್ರವಿಶಾಮೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತೇ ಮಾ ಪಾತಮಾಽಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚ ಇತಿ ತೇ ಮಾ ಗೋಪಾಯತಮಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಯಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೨।೧।[೭]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣೇನ ಜಾನುನಾರೋಹತಿ । ಶರ್ಮಾಸಿ ಶರ್ಮ ಮೇ ಯಚ್ಛೇತಿ ಚರ್ಮ ವಾ ಏತತ್ಕೃಷ್ಣಸ್ಯ ತದಸ್ಯ ತನ್ಮಾನುಷಂ ಶರ್ಮ ದೇವತ್ರಾ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಶರ್ಮಾಸಿ ಶರ್ಮ ಮೇ ಯಚ್ಛೇತಿ ನಮಸ್ತೇ ಅಸ್ತು ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತಿ ಶ್ರೇಯಾಂಸಂ ವಾ ಏಷ ಉಪಾಧಿರೋಹತಿ ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತದ್ಯಜ್ಞಾಯ ನಿಹ್ನುತೇ ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ಯಜ್ಞೋ ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ನಮಸ್ತೇ ಅಸ್ತು ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತಿ - ೩।೨।೧।[೮]

ಸ ವೈ ಜಘನಾರ್ಧ ಇವೈವಾಗ್ರ ಆಸೀತ । ಅಥ ಯದಗ್ರ ಏವ ಮಧ್ಯ ಉಪವಿಶೇದ್ಯ ಏನಂ ತತ್ರಾನುಷ್ಠ್ಯಾ ಹರೇದ್ದ್ರಪ್ಸ್ಯತಿ ವಾ ಪ್ರ ವಾ ಪತಿಷ್ಯತೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜಘನಾರ್ಧ ಇವೈವಾಗ್ರ ಆಸೀತ - ೩।೨।೧।[೯]

ಅಥ ಮೇಖಲಾಂ ಪರಿಹರತೇ । ಅಙ್ಗಿರಸೋ ಹ ವೈ ದೀಕ್ಷಿತಾನಬಲ್ಯಮವಿನ್ದತ್ತೇನಾನ್ಯದ್ವ್ರತಾದಶನಮವಾಕಲ್ಪಯಂಸ್ತ ಏತಾಮೂರ್ಜಮಪಶ್ಯನ್ತ್ಸಮಾಪ್ತಿಂ ತಾಂ ಮಧ್ಯತ ಆತ್ಮನ ಊರ್ಜಮದಧತ ಸಮಾಪ್ತಿಂ ತಯಾ ಸಮಾಪ್ನುವಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತಾಂ ಮಧ್ಯತ ಆತ್ಮನ ಊರ್ಜಂ ಧತ್ತೇ ಸಮಾಪ್ತಿಂ ತಯಾ ಸಮಾಪ್ನೋತಿ - ೩।೨।೧।[೧೦]

ಸಾ ವೈ ಶಾಣೀ ಭವತಿ । ಮೃದ್ವ್ಯಸದಿತಿ ನ್ವೇವ ಶಾಣೀ ಯತ್ರ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರಜಾಯತ ಗರ್ಭೋ ಭೂತ್ವೈತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞಾತ್ತಸ್ಯ ಯನ್ನೇದಿಷ್ಠಮುಲ್ಬಮಾಸೀತ್ತೇ ಶಣಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಪೂತಯೋ ವಾನ್ತಿ ಯದ್ವಸ್ಯ ಜರಾಯ್ವಾಸೀತ್ತದ್ದೀಕ್ಷಿತವಸನಮನ್ತರಂ ವಾ ಉಲ್ಬಂ ಜರಾಯುಣೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷಾನ್ತರಾ ವಾಸಸೋ ಭವತಿ ಸ ಯಥೈವಾತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಜಾಯತ ಗರ್ಭೋ ಭೂತ್ವೈತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞಾದೇವಮೇವೈಷೋಽತೋ ಜಾಯತೇ ಗರ್ಭೋ ಭೂತ್ವೈತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞಾತ್ - ೩।೨।೧।[೧೧]

ಸಾ ವೈ ತ್ರಿವೃದ್ಭವತಿ । ತ್ರಿವೃದ್ಧ್ಯನ್ನಂ ಪಶವೋ ಹ್ಯನ್ನಂ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಯಜ್ಜಾಯತೇ ತತ್ತೃತೀಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿವೃದ್ಭವತಿ - ೩।೨।೧।[೧೨]

ಮುಞ್ಜವಲ್ಶೇನಾನ್ವಸ್ತಾ ಭವತಿ । ವಜ್ರೋ ವೈ ಶರೋ ವಿರಕ್ಷಸ್ತಾಯೈ ಸ್ತುಕಾಸರ್ಗಂ ಸೃಷ್ಟಾ ಭವತಿ ಸಾ ಯತ್ಪ್ರಸಲವಿ ಸೃಷ್ಟಾ ಸ್ಯಾದ್ಯಥೇದಮನ್ಯಾ ರಜ್ಜವೋ ಮಾನುಷೀ ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ವಪಸಲವಿ ಸೃಷ್ಟಾ ಸ್ಯಾತ್ಪಿತೃದೇವತ್ಯಾ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ತುಕಾಸರ್ಗಂ ಸೃಷ್ಟಾ ಭವತಿ - ೩।೨।೧।[೧೩]

ತಾಂ ಪರಿಹರತೇ । ಊರ್ಗಸ್ಯಾಙ್ಗಿರಸೀತ್ಯಙ್ಗಿರಸೋ ಹ್ಯೇತಾಮೂರ್ಜಮಪಶ್ಯನ್ನೂರ್ಣಮ್ರದಾ ಊರ್ಜಮ್ಮಯಿ ಧೇಹೀತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ - ೩।೨।೧।[೧೪]

ಅಥ ನೀವಿಮುದ್ಗೂಹತೇ । ಸೋಮಸ್ಯ ನೀವಿರಸೀತ್ಯದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷಾಗ್ರೇ ನೀವಿರ್ಭವತ್ಯಥಾತ್ರ ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ಸೋಮಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸೋಮಸ್ಯ ನೀವಿರಸೀತಿ - ೩।೨।೧।[೧೫]

ಅಥ ಪ್ರೋರ್ಣುತೇ । ಗರ್ಭೋ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಪ್ರಾವೃತಾ ವೈ ಗರ್ಭೋ ಉಲ್ಬೇನೇವ ಜರಾಯುಣೇವ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಪ್ರೋರ್ಣುತೇ - ೩।೨।೧।[೧೬]

ಸ ಪ್ರೋರ್ಣುತೇ । ವಿಷ್ಣೋಃ ಶರ್ಮಾಸಿ ಶರ್ಮ ಯಜಮಾನಸ್ಯೇತ್ಯುಭಯಂ ವಾ ಏಷೋಽತ್ರ ಭವತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ವಿಷ್ಣುಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಯದಹ ದೀಕ್ಷತೇ ತದ್ವಿಷ್ಣುರ್ಭವತಿ ಯದ್ಯಜತೇ ತದ್ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಿಷ್ಣೋಃ ಶರ್ಮಾಸಿ ಶರ್ಮ ಯಜಮಾನಸ್ಯೇತಿ - ೩।೨।೧।[೧೭]

ಅಥ ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣಾಂ ಸಿಚಿ ಬಧ್ನೀತೇ । ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪಿತುರ್ದಾಯಮುಪೇಯುರ್ಮನ ಏವ ದೇವಾ ಉಪಾಯನ್ವಾಚಮಸುರಾ ಯಜ್ಞಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ಉಪಾಯನ್ವಾಚಮಸುರಾ ಅಮೂಮೇವ ದೇವಾ ಉಪಾಯನ್ನಿಮಾಮಸುರಾಃ - ೩।೨।೧।[೧೮]

ತೇ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಮಬ್ರುವನ್ । ಯೋಷಾ ವಾ ಇಯಂ ವಾಗುಪಮನ್ತ್ರಯಸ್ವ ಹ್ವಯಿಷ್ಯತೇ ವೈ ತ್ವೇತಿ ಸ್ವಯಂ ವಾ ಹೈವೈಕ್ಷತ ಯೋಷಾ ವಾ ಇಯಂ ವಾಗುಪಮನ್ತ್ರಯೈ ಹ್ವಯಿಷ್ಯತೇ ವೈ ಮೇತಿ ತಾಮುಪಾಮನ್ತ್ರಯತ ಸಾ ಹಾಸ್ಮಾ ಆರಕಾದಿವೈವಾಗ್ರ ಆಸೂಯತ್ತಸ್ಮಾದು ಸ್ತ್ರೀಪುಂಸೋಪಮನ್ತ್ರಿತಾರಕಾದಿವೈವಾಗ್ರೇಽಸೂಯತಿ ಸ ಹೋವಾಚಾರಕಾದಿವ ವೈ ಮ ಆಸೂಯೀದಿತಿ - ೩।೨।೧।[೧೯]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಉಪೈವ ಭಗವೋ ಮನ್ತ್ರಯಸ್ವ ಹ್ವಯಿಷ್ಯತೇ ವೈ ತ್ವೇತಿ ತಾಮುಪಾಮನ್ತ್ರಯತ ಸಾ ಹಾಸ್ಮೈ ನಿಪಲಾಶಮಿವೋವಾದ ತಸ್ಮಾದು ಸ್ತ್ರೀ ಪುಂಸೋಪಮನ್ತ್ರಿತಾ ನಿಪಲಾಶಮಿವೈವ ವದತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ನಿಪಲಾಶಮಿವ ವೈ ಮೇಽವಾದೀದಿತಿ - ೩।೨।೧।[೨೦]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಉಪೈವ ಭಗವೋ ಮನ್ತ್ರಯಸ್ವ ಹ್ವಯಿಷ್ಯತೇ ವೈ ತ್ವೇತಿ ತಾಮುಪಾಮನ್ತ್ರಯತ ಸಾ ಹೈನಂ ಜುಹುವೇ ತಸ್ಮಾದು ಸ್ತ್ರೀ ಪುಮಾಂಸಂ ಹ್ವಯತ ಏವೋತ್ತಮಂ ಸ ಹೋವಾಚಾಹ್ವತ ವೈ ಮೇತಿ - ೩।೨।೧।[೨೧]

ತೇ ದೇವಾ ಈಕ್ಷಾಂಚಕ್ರಿರೇ । ಯೋಷಾ ವಾ ಇಯಂ ವಾಗ್ಯದೇನಂ ನ ಯುವಿತೇಹೈವ ಮಾ ತಿಷ್ಠನ್ತಮಭ್ಯೇಹೀತಿ ಬ್ರೂಹಿ ತಾಂ ತು ನ ಆಗತಾಂ ಪ್ರತಿಪ್ರಬ್ರೂತಾದಿತಿ ಸಾ ಹೈನಂ ತದೇವ ತಿಷ್ಠನ್ತಮಭ್ಯೇಯಾಯ ತಸ್ಮಾದು ಸ್ತ್ರೀ ಪುಮಾಂಸಂ ಸಂಸ್ಕೃತೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಮಭ್ಯೈತಿ ತಾಂ ಹೈಭ್ಯ ಆಗತಾಂ ಪ್ರತಿಪ್ರೋವಾಚೇಯಂ ವಾ ಆಗಾದಿತಿ - ೩।೨।೧।[೨೨]

ತಾಂ ದೇವಾಃ । ಅಸುರೇಭ್ಯೋಽನ್ತರಾಯಂಸ್ತಾಂ ಸ್ವೀಕೃತ್ಯಾಗ್ನಾವೇವ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಸರ್ವಹುತಮಜುಹವುರಾಹುತಿರ್ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ಸ ಯಾಮೇವಾಮೂಮನುಷ್ಟುಭಾ ಜುಹವುಸ್ತದೇವೈನಾಂ ತದ್ದೇವಾಃ ಸ್ವ್ಯಕುರ್ವತ ತೇಽಸುರಾ ಆತ್ತವಚಸೋ ಹೇಽಲವೋ ಹೇಽಲವ ಇತಿ ವದನ್ತಃ ಪರಾಬಭೂವುಃ - ೩।೨।೧।[೨೩]

ತತ್ರೈತಾಮಪಿ ವಾಚಮೂದುಃ । ಉಪಜಿಜ್ಞಾಸ್ಯಾಂ ಸ ಮ್ಲೇಚ್ಛಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮ್ಲೇಚ್ಛೇದಸುರ್ಯಾ ಹೈಷಾ ವಾಕ್।ಏವಮೇವೈಷ ದ್ವಿಷತಾಂ ಸಪತ್ನಾನಾಮಾದತ್ತೇ ವಾಚಂ ತೇಽಸ್ಯಾತ್ತವಚಸಃ ಪರಾಭವನ್ತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೩।೨।೧।[೨೪]

ಸೋಽಯಂ ಯಜ್ಞೋ ವಾಚಮಭಿದಧ್ಯೌ । ಮಿಥುನ್ಯೇನಯಾ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ತಾಂ ಸಂಬಭೂವ - ೩।೨।೧।[೨೫]

ಇನ್ದ್ರೋ ಹ ವಾ ಈಕ್ಷಾಂಚಕ್ರೇ । ಮಹದ್ವಾ ಇತೋಽಭ್ವಂ ಜನಿಷ್ಯತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಚ ಮಿಥುನಾದ್ವಾಚಶ್ಚ ಯನ್ಮಾ ತನ್ನಾಭಿಭವೇದಿತಿ ಸ ಇನ್ದ್ರ ಏವ ಗರ್ಭೋ ಭೂತ್ವೈತನ್ಮಿಥುನಮ್ಪ್ರವಿವೇಶ - ೩।೨।೧।[೨೬]

ಸ ಹ ಸಂವತ್ಸರೇ ಜಾಯಮಾನ ಈಕ್ಷಾಂಚಕ್ರೇ । ಮಹಾವೀರ್ಯಾ ವಾ ಇಯಂ ಯೋನಿರ್ಯಾ ಮಾಮದೀಧರತ ಯದ್ವೈ ಮೇತೋ ಮಹದೇವಾಭ್ವಂ ನಾನುಪ್ರಜಾಯೇತ ಯನ್ಮಾ ತನ್ನಾಭಿಭವೇದಿತಿ - ೩।೨।೧।[೨೭]

ತಾಂ ಪ್ರತಿಪರಾಮೃಶ್ಯಾವೇಷ್ಟ್ಯಾಚ್ಛಿನತ್ । ತಾಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರತ್ಯದಧಾದ್ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ಕೃಷ್ಣಃ ಸ ಯಃ ಸ ಯಜ್ಞಸ್ತತ್ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಯೋಷಾ ಯೋನಿಃ ಸಾ ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣಾಥ ಯದೇನಾಮಿನ್ದ್ರ ಆವೇಷ್ಟ್ಯಾಚ್ಛಿನತ್ತಸ್ಮಾದಾವೇಷ್ಟಿತೇವ ಸ ಯಥೈವಾತ ಇನ್ದ್ರೋಽಜಾಯತ ಗರ್ಭೋ ಭೂತ್ವೈತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾದೇವಮೇವೈಷೋಽತೋ ಜಾಯತೇ ಗರ್ಭೋ ಭೂತ್ವೈತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾತ್ - ೩।೨।೧।[೨೮]

ತಾಂ ವಾ ಉತ್ತಾನಾಮಿವ ಬಧ್ನಾತಿ । ಉತ್ತಾನೇವ ವೈ ಯೋನಿರ್ಗರ್ಭಂ ಬಿಭರ್ತ್ಯಥ ದಕ್ಷಿಣಾಮ್ಭ್ರುವಮುಪರ್ಯುಪರಿ ಲಲಾಟಮುಪಸ್ಪೃಶತೀನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯೋನಿರಸೀತೀನ್ದ್ರಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷಾ ಯೋನಿರತೋ ವಾ ಹ್ಯೇನಾಂ ಪ್ರವಿಶನ್ಪ್ರವಿಶತ್ಯತೋ ವಾ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯೋನಿರಸೀತಿ - ೩।೨।೧।[೨೯]

ಅಥೋಲ್ಲಿಖತಿ । ಸುಸಸ್ಯಾಃ ಕೃಷೀಸ್ಕೃಧೀತಿ ಯಜ್ಞಮೇವೈತಜ್ಜನಯತಿ ಯದಾ ವೈ ಸುಷಮಮ್ಭವತ್ಯಥಾಲಂ ಯಜ್ಞಾಯ ಭವತಿ ಯದೋ ದುಃಷಮಂ ಭವತಿ ನ ತರ್ಹ್ಯಾತ್ಮನೇ ಚ ನಾಲಮ್ಭವತಿ ತದ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತಜ್ಜನಯತಿ - ೩।೨।೧।[೩೦]

ಅಥ ನ ದೀಕ್ಷಿತಃ । ಕಾಷ್ಠೇನ ವಾ ನಖೇನ ವಾ ಕಣ್ಡೂಯೇತ ಗರ್ಭೋ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಯೋ ವೈ ಗರ್ಭಸ್ಯ ಕಾಷ್ಠೇನ ವಾ ನಖೇನ ವಾ ಕಣ್ಡೂಯೇದಪಾಸ್ಯನ್ಮ್ರಿತ್ಯೇತ್ತತೋ ದೀಕ್ಷಿತಃ ಪಾಮನೋ ಭವಿತೋರ್ದೀಕ್ಷಿತಂ ವಾ ಅನು ರೇತಾಂಸಿ ತತೋ ರೇತಾಂಸಿ ಪಾಮನಾನಿ ಜನಿತೋಃ ಸ್ವಾ ವೈ ಯೋನೀ ರೇತೋ ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯೇಷಾ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಸ್ವಾ ಯೋನಿರ್ಭವತಿ ಯತ್ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣಾ ತಥೋ ಹೈನಮೇಷಾ ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದೀಕ್ಷಿತಃ ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣಯೈವ ಕಣ್ಡೂಯೇತ ನಾನ್ಯೇನ ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣಾಯಾಃ - ೩।೨।೧।[೩೧]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ದಣ್ಡಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ವಜ್ರೋ ವೈ ದಣ್ಡೋ ವಿರಕ್ಷಸ್ತಾಯೈ - ೩।೨।೧।[೩೨]

ಔದುಮ್ಬರೋ ಭವತಿ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಊರ್ಗುದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೋಽನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದೌದುಮ್ಬರೋ ಭವತಿ - ೩।೨।೧।[೩೩]

ಮುಖಸಮ್ಮಿತೋ ಭವತಿ । ಏತಾವದ್ವೈ ವೀರ್ಯಂ ಸ ಯಾವದೇವ ವೀರ್ಯಂ ತಾವಾಂಸ್ತದ್ಭವತಿ ಯನ್ಮುಖಸಮ್ಮಿತಃ - ೩।೨।೧।[೩೪]

ತಮುಚ್ಛ್ರಯತಿ । ಉಚ್ಛ್ರಯಸ್ವ ವನಸ್ಪತ ಊರ್ಧ್ವೋ ಮಾ ಪಾಹ್ಯಂಹಸ ಆಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚ ಇತ್ಯೂರ್ಧ್ವೋ
ಮಾ ಗೋಪಾಯಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಯಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೨।೧।[೩೫]

ಅತ್ರ ಹೈಕೇ । ಅಙ್ಗುಲಿಶ್ಚ ನ್ಯಚನ್ತಿ ವಾಚಂ ಚ ಯಚ್ಛನ್ತ್ಯತೋ ಹಿ ಕಿಂ ಚ ನ ಜಪಿಷ್ಯನ್ಭವತೀತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾ ಪರಾಞ್ಚಂ ಧಾವನ್ತಮನುಲಿಪ್ಸೇತ ತಂ ನಾನುಲಭೇತೈವಂ ಹ ಸ ಯಜ್ಞಂ ನಾನುಲಭತೇ ತಸ್ಮಾದಮುತ್ರೈವಾಙ್ಗುಲೀರ್ನ್ಯಚೇದಮುತ್ರ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛೇತ್ - ೩।೨।೧।[೩೬]

ಅಥ ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತಃ । ಋಚಂ ವಾ ಯಜುರ್ವಾ ಸಾಮ ವಾಽಭಿವ್ಯಾಹರತ್ಯಭಿಸ್ಥಿರಮಭಿಸ್ಥಿರಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಮಾರಭತೇ ತಸ್ಮಾದಮುತ್ರೈವಾಙ್ಗುಲೀರ್ನ್ಯಚೇದಮುತ್ರ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛೇತ್ - ೩।೨।೧।[೩೭]

ಅಥ ಯದ್ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞಮೇವೈತದಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇಽಥ ಯದ್ವಾಚಂಯಮೋ ವ್ಯಾಹರತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹೈಷ ವಿಸೃಷ್ಟೋ ಯಜ್ಞಃ ಪರಾಙಾವರ್ತತೇ ತತ್ರೋ ವೈಷ್ಣವೀಮೃಚಂ ವಾ ಯಜುರ್ವಾ ಜಪೇದ್ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪುನರಾರಭತೇ ತಸ್ಯೋ ಹೈಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ - ೩।೨।೧।[೩೮]

ಅಥೈಕ ಉದ್ವದತಿ । ದೀಕ್ಷಿತೋಽಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ದೀಕ್ಷಿತೋಽಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇತಿ ನಿವೇದಿತಮೇವೈನಮೇತತ್ಸನ್ತಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ನಿವೇದಯತ್ಯಯಂ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಯೋ ಯಜ್ಞಮ್ಪ್ರಾಪದಿತ್ಯಯಂ ಯುಷ್ಮಾಕೈಕೋಽಭೂತ್ತಂ ಗೋಪಾಯತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವ ಆಹ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಃ - ೩।೨।೧।[೩೯]

ಅಥ ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇತ್ಯಾಹ । ಅನದ್ಧೇವ ವಾ ಅಸ್ಯಾತಃ ಪುರಾ ಜಾನಂ ಭವತೀದಂ ಹ್ಯಾಹೂ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಯೋಷಿತಮನುಸಚನ್ತೇ ತದುತ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯೇವ ರೇತ ಆದಧತೀತ್ಯಥಾತ್ರಾದ್ಧಾ ಜಾಯತೇ ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಯೋ ಯಜ್ಞಾಜ್ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದಪಿ ರಾಜನ್ಯಂ ವಾ ವೈಶ್ಯಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇತ್ಯೇವ ಬ್ರೂಯಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಹಿ ಜಾಯತೇ ಯೋ ಯಜ್ಞಾಜ್ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ನ ಸವನಕೃತಂ ಹನ್ಯಾದೇನಸ್ವೀ ಹೈವ ಸವನಕೃತೇತಿ - ೩।೨।೧।[೪೦]##೩।೨।೨। ದೀಕ್ಷಿತಧರ್ಮಾಃ
ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತಿ । ಸ ವಾಚಂಯಮಽಆಸ್ತಽಆಸ್ತಮಯಾತ್ತದ್ಯದ್ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತಿ - ೩।೨।೨।[೧]

ಯಜ್ಞೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಇಮಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಿಗ್ಯುರ್ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಜಿತಿಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಥಂ ನ ಇದಮ್ಮನುಷ್ಯೈರನಭ್ಯಾರೋಹ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಧೀತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಧು ಮಧುಕೃತೋ ನಿರ್ಧಯೇಯುರ್ವಿದುಹ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಯೂಪೇನ ಯೋಪಯಿತ್ವಾ ತಿರೋಽಭವನ್ನಥ ಯದೇನೇನಾಯೋಪಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪೋ ನಾಮ - ೩।೨।೨।[೨]

ತದ್ವಾ ಋಷೀಣಾಮನುಶ್ರುತಮಾಸ । ತೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಭರನ್ಯಥಾಯಂ ಯಜ್ಞಃ ಸಮ್ಭೃತ ಏವಂ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞಃ - ೩।೨।೨।[೩]

ತಾಮಸ್ತಮಿತೇ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ । ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞೋಽಹೋರಾತ್ರೇ ವೈ ಸಂವತ್ಸರ ಏತೇ ಹ್ಯೇನಂ ಪರಿಪ್ಲವಮಾನೇ ಕುರುತಃ ಸೋಽಹನ್ನದೀಕ್ಷಿಷ್ಟ ಸ ರಾತ್ರಿಂ ಪ್ರಾಪತ್ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈತದಾಪ್ತ್ವಾ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ - ೩।೨।೨।[೪]

ತದ್ಧೈಕೇ । ನಕ್ಷತ್ರಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾಚಂ ವಿಸರ್ಜಯನ್ತ್ಯತ್ರಾನುಷ್ಠ್ಯಾಸ್ತಮಿತೋ ಭವತೀತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ಕ್ವ ತೇ ಸ್ಯುರ್ಯನ್ಮೇಘಃ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈವಾನುಷ್ಠ್ಯಾಸ್ತಮಿತಂ ಮನ್ಯೇತ ತದೇವ ವಾಚಂ ವಿಸರ್ಜಯೇತ್ - ೩।೨।೨।[೫]

ಅನೇನೋ ಹೈಕೇ ವಾಚಂ ವಿಸರ್ಜಯನ್ತಿ । ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿ ಯಜ್ಞಮಾಪ್ಯಾಯಯಾಮೋ ಯಜ್ಞಂ ಸಂದಧ್ಮ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಹ ಸ ಯಜ್ಞಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ನ ಸಂದಧಾತಿ ಯ ಏತೇನ ವಾಚಂ ವಿಸರ್ಜಯತಿ - ೩।೨।೨।[೬]

ಅನೇನೈವ ವಾಚಂ ವಿಸರ್ಜಯೇತ್ । ವ್ರತಂ ಕೃಣುತ ವ್ರತಂ ಕೃಣುತಾಗ್ನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಿರ್ಯಜ್ಞೋ ವನಸ್ಪತಿರ್ಯಜ್ಞಿಯ ಇತ್ಯೇಷ ಹ್ಯಸ್ಯಾತ್ರ ಯಜ್ಞೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ಧವಿರ್ಯಥಾ ಪುರಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ತದ್ಯಜ್ಞೇನೈವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಯಜ್ಞೇ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜ್ಞಂ ಸಂತನೋತಿ ಸಂತತಂ ಹ್ಯೇವಾಸ್ಯೈತದ್ವ್ರತಂ ಭವತ್ಯಾ ಸುತ್ಯಾಯೈ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವ ಆಹ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಃ - ೩।೨।೨।[೭]

ಅಥಾಗ್ನಿಮಭ್ಯಾವೃತ್ಯ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ । ನ ಹ ಸ ಯಜ್ಞಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ನ ಸಂದಧಾತಿ ಯೋಽತೋಽನ್ಯೇನ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ ಸ ಪ್ರಥಮಂ ವ್ಯಾಹರನ್ತ್ಸತ್ಯಂ ವಾಚೋಽಭಿವ್ಯಾಹರತಿ - ೩।೨।೨।[೮]

ಅಗ್ನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ಹ್ಯೇವ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನಿರ್ಯಜ್ಞ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹ್ಯೇವ ಯಜ್ಞೋ ವನಸ್ಪತಿರ್ಯಜ್ಞಿಯ ಇತಿ ವನಸ್ಪತಯೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಿಯಾ ನ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾ ಯಜೇರನ್ಯದ್ವನಸ್ಪತಯೋ ನ ಸ್ಯುಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವನಸ್ಪತಿರ್ಯಜ್ಞಿಯ ಇತಿ - ೩।೨।೨।[೯]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ವ್ರತಂ ಶ್ರಪಯನ್ತಿ । ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಉಪಾವರ್ತತೇ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಸ ದೇವತಾನಾಮೇಕೋ ಭವತಿ ಶೃತಂ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ನಾಶೃತಂ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರಪಯನ್ತಿ ತದೇಷ ಏವ ವ್ರತಯತಿ ನಾಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ತದ್ಯದೇಷ ಏವ ವ್ರತಯತಿ ನಾಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ - ೩।೨।೨।[೧೦]

ಯಜ್ಞೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಇಮಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಿಗ್ಯುರ್ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಜಿತಿಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಥಂ ನ ಇದಮ್ಮನುಷ್ಯೈರನಭ್ಯಾರೋಹ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಧೀತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಧು ಮಧುಕೃತೋ ನಿರ್ಧಯೇಯುರ್ವಿದುಹ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಯೂಪೇನ ಯೋಪಯಿತ್ವಾ ತಿರೋಽಭವನ್ನಥ ಯದೇನೇನಾಯೋಪಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪೋ ನಾಮ - ೩।೨।೨।[೧೧]

ತದ್ವಾ ಋಷೀಣಾಮನುಶ್ರುತಮಾಸ । ತೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಭರನ್ಯಥಾಯಂ ಯಜ್ಞಃ ಸಮ್ಭೃತ ಏಷ ವಾ ಅತ್ರ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತ ಏಷ ಹ್ಯೇನಂ ತನುತ ಏಷ ಏನಂ ಜನಯತಿ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನಿರ್ಧೀತಂ ಯದ್ವಿದುಗ್ಧಂ ತದೇವೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯದೇಷ ಏವ ವ್ರತಯತಿ ನಾಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ನ ಹಾಪ್ಯಾಯಯೇದ್ಯದಗ್ನೌ ಜುಹುಯಾಜ್ಜುಹ್ವದು ಹೈವ ಮನ್ಯೇತ ನಾಜುಹ್ವತ್ - ೩।೨।೨।[೧೨]

ಇಮೇ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ । ಮನೋಜಾತಾ ಮನೋಯುಜೋ ದಕ್ಷಕ್ರತವೋ ವಾಗೇವಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಚಕ್ಷುರಾದಿತ್ಯಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಏತಾಸು ಹೈವಾಸ್ಯೈತದ್ದೇವತಾಸು ಹುತಮ್ಭವತಿ - ೩।೨।೨।[೧೩]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಪ್ರಥಮೇ ವ್ರತ ಉಭೌ ವ್ರೀಹಿಯವಾವಾವಪನ್ತ್ಯುಭಾಭ್ಯಾಂ ರಸಾಭ್ಯಾಂ ಯದೇವಾತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನಿರ್ಧೀತಂ ಯದ್ವಿದುಗ್ಧಂ ತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯಾಮ ಇತಿ ವದನ್ತೋ ಯದ್ಯು ವ್ರತದುಘಾ ನ ದುಹೀತ ಯಸ್ಯೈವಾತಃ ಕಾಮಯೇತ ತಸ್ಯ ವ್ರತಂ ಕುರ್ಯಾದೇತದು ಹ್ಯೇವಾಸ್ಯೈತಾ ಉಭೌ ವ್ರೀಹಿಯವಾವನ್ವಾರಬ್ಧೌ ಭವತ ಇತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಹ ಸ ಯಜ್ಞಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ನ ಸಂದಧಾತಿ ಯ ಉಭೌ ವ್ರೀಹಿಯವಾವಾವಪತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ಯತರಮೇವಾವಪೇದ್ಧವಿರ್ವಾ ಅಸ್ಯೈತಾ ಉಭೌ ವ್ರೀಹಿಯವೌ ಭವತಃ ಸ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತೌ ಹವಿರ್ಭವತಸ್ತದೇವಾಸ್ಯೈತಾವನ್ವಾರಬ್ಧೌ ಭವತೋ ಯದ್ಯು ವ್ರತದುಘಾ ನ ದುಹೀತ ಯಸ್ಯೈವಾತಃ ಕಾಮಯೇತ ತಸ್ಯ ವ್ರತಂ ಕುರ್ಯಾತ್ -೩।೨।೨।[೧೪]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಪ್ರಥಮೇ ವ್ರತೇ ಸರ್ವೌಷಧಂ ಸರ್ವಸುರಭ್ಯಾವಪನ್ತಿ ಯದಿ ದೀಕ್ಷಿತಮಾರ್ತಿರ್ವಿನ್ದೇದ್ಯೇನೈವಾತಃ ಕಾಮಯೇತ ತೇನ ಭಿಷಜ್ಯೇದ್ಯಥಾ ವ್ರತೇನ ಭಿಷಜ್ಯೇದಿತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ಮಾನುಷಂ ಹ ತೇ ಯಜ್ಞೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವ್ಯೃದ್ಧಂ ವೈ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯನ್ಮಾನುಷಂ ನೇದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ಯಜ್ಞೇ ಕರವಾಣೀತಿ ಯದಿ ದೀಕ್ಷಿತಮಾರ್ತಿರ್ವಿನ್ದೇದ್ಯೇನೈವಾತಃ ಕಾಮಯೇತ ತೇನ ಭಿಷಜ್ಯೇತ್ಸಮಾಪ್ತಿರ್ಹ್ಯೇವ ಪುಣ್ಯಾ - ೩।೨।೨।[೧೫]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ವ್ರತಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಅತಿನೀಯ ಮಾನುಷಂ ಕಾಲಂ ಸಾಯಂದುಗ್ಧಮಪರರಾತ್ರೇ ಪ್ರಾತರ್ದುಗ್ಧಮಪರಾಹ್ಣೇ ವ್ಯಾಕೃತ್ಯಾ ಏವ ದೈವಂ ಚೈವೈತನ್ಮಾನುಷಂ ಚ ವ್ಯಾಕರೋತಿ - ೩।೨।೨।[೧೬]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ವ್ರತಂ ಪ್ರದಾಸ್ಯನ್ನಪ ಉಪಸ್ಪರ್ಶಯತಿ । ದೈವೀಂ ಧಿಯಂ ಮನಾಮಹೇ ಸುಮೃಡೀಕಾಮಭಿಷ್ಟಯೇ ವರ್ಚೋಧಾಂ ಯಜ್ಞವಾಹಸಂ ಸುತೀರ್ಥಾ ನೋ ಅಸದ್ವಶ ಇತಿ ಮಾನುಷಾಯ ವಾ ಏಷ ಪುರಾಽಶನಾಯಾವನೇನಿಕ್ತೇಽಥಾತ್ರ ದೈವ್ಯೈ ಧಿಯೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೈವೀಂ ಧಿಯಂ ಮನಾಮಹೇ ಸುಮೃಡೀಕಾಮಭಿಷ್ಟಯೇ ವರ್ಚೋಧಾಂ ಯಜ್ಞವಾಹಸಂ ಸುತೀರ್ಥಾ ನೋ ಅಸದ್ವಶ ಇತಿ ಸ ಯಾವತ್ಕಿಯಚ್ಚ ವ್ರತಂ ವ್ರತಯಿಷ್ಯನ್ನಪ ಉಪಸ್ಪೃಶೇದೇತೇನೈವೋಪಸ್ಪೃಶೇತ್ - ೩।೨।೨।[೧೭]

ಅಥ ವ್ರತಂ ವ್ರತಯತಿ । ಯೇ ದೇವಾ ಮನೋಜಾತಾ ಮನೋಯುಜೋ ದಕ್ಷಕ್ರತವಸ್ತೇ ನೋಽವನ್ತು ತೇ ನಃ ಪಾನ್ತು ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದ್ಯಥಾ ವಷಟ್ಕೃತಂ ಹುತಮೇವಮಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ - ೩।೨।೨।[೧೮]

ಅಥ ವ್ರತಂ ವ್ರತಯಿತ್ವಾ ನಾಭಿಮುಪಸ್ಪೃಶತೇ । ಶ್ವಾತ್ರಾಃ ಪೀತಾ ಭವತ ಯೂಯಮಾಪೋ ಅಸ್ಮಾಕಮನ್ತರುದರೇ ಸುಶೇವಾಃ ತಾ ಅಸ್ಮಭ್ಯಮಯಕ್ಷ್ಮಾ ಅನಮೀವಾ ಅನಾಗಸಃ ಸ್ವದನ್ತು ದೇವೀರಮೃತಾ ಋತಾವೃಧಾ ಇತಿ ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಉಪಾವರ್ತತೇ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಸ ದೇವತಾನಾಮೇಕೋ ಭವತ್ಯನುತ್ಸಿಕ್ತಂ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರಥೈತದ್ವ್ರತಪ್ರದೋ ಮಿಥ್ಯಾ ಕರೋತಿ ವ್ರತಮುಪೋತ್ಸಿಞ್ಚನ್ವ್ರತಂ ಪ್ರಮೀಣಾತಿ ತಸ್ಯೋ ಹೈಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತನ್ನ ಮಿಥ್ಯಾಕೃತಂ ಭವತಿ ನ ವ್ರತಂ ಪ್ರಮೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಶ್ವಾತ್ರಾಃ ಪೀತಾ ಭವತ ಯೂಯಮಾಪೋ ಅಸ್ಮಾಕಮನ್ತರುದರೇ ಸುಶೇವಾಃ ತಾ ಅಸ್ಮಭ್ಯಮಯಕ್ಷ್ಮಾ ಅನಮೀವಾ ಅನಾಗಸಃ ಸ್ವದನ್ತು ದೇವೀರಮೃತಾ ಋತಾವೃಧ ಇತಿ ಸ ಯಾವತ್ಕಿಯಚ್ಚ ವ್ರತಂ ವ್ರತಯಿತ್ವಾ ನಾಭಿಮುಪಸ್ಪೃಶೇದೇತೇನೈವೋಪಸ್ಪೃಶೇತ್ಕಸ್ತದ್ವೇದ ಯದ್ವ್ರತಪ್ರದೋ ವ್ರತಮುಪೋತ್ಸಿಞ್ಚೇತ್ - ೩।೨।೨।[೧೯]

ಅಥ ಯತ್ರ ಮೇಕ್ಷ್ಯನ್ಭವತಿ । ತತ್ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣಯಾ ಲೋಷ್ಟಂ ವಾ ಕಿಂಚಿದ್ವೋಪಹನ್ತೀಯಂ ತೇ ಯಜ್ಞಿಯಾ ತನೂರಿತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ದೇವೀ ದೇವಯಜನೀ ಸಾ ದೀಕ್ಷಿತೇನ ನಾಭಿಮಿಹ್ಯಾ ತಸ್ಯಾ ಏತದುದ್ಗೃಹ್ಯೈವ ಯಜ್ಞಿಯಾಂ ತನೂಮಥಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಶರೀರಮಭಿಮೇಹತ್ಯಪೋ ಮುಞ್ಚಾಮಿ ನ ಪ್ರಜಾಮಿತ್ಯುಭಯಂ ವಾ ಅತ ಏತ್ಯಾಪಶ್ಚ ರೇತಶ್ಚ ಸ ಏತದಪ ಏವ ಮುಞ್ಚತಿ ನ ಪ್ರಜಾಮಂಹೋಮುಚಃ ಸ್ವಾಹಾಕೃತಾ ಇತ್ಯಂಹಸ ಇವ ಹ್ಯೇತಾ ಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಯದುದರೇ ಗುಷ್ಠಿತಮ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಂಹೋಮುಚ ಇತಿ ಸ್ವಾಹಾಕೃತಾಂ ಪೃಥಿವೀಮಾವಿಶತೇತ್ಯಾಹುತಯೋ ಭೂತ್ವಾ ಶಾನ್ತಾಃ ಪೃಥಿವೀಮಾವಿಶತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೨।೨।[೨೦]

ಅಥ ಪುನರ್ಲೋಷ್ಟಂ ನ್ಯಸ್ಯತಿ । ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಸಮ್ಭವೇತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ದೇವೀ ದೇವಯಜನೀ ಸಾ ದೀಕ್ಷಿತೇನ ನಾಭಿಮಿಹ್ಯಾ ತಸ್ಯಾ ಏತದುದ್ಗೃಹ್ಯೈವ ಯಜ್ಞಿಯಾಂ ತನೂಮಥಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಶರೀರಮಭ್ಯಮಿಕ್ಷತ್ತಾಮೇವಾಸ್ಯಾಮೇತತ್ಪುನರ್ಯಜ್ಞಿಯಾಂ ತನೂಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಸಮ್ಭವೇತಿ - ೩।೨।೨।[೨೧]

ಅಥಾಗ್ನಯೇ ಪರಿದಾಯ ಸ್ವಪಿತಿ । ದೇವಾನ್ವಾ ಏಷ ಉಪಾವರ್ತತೇ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಸ ದೇವತಾನಾಮೇಕೋ ಭವತಿ ನ ವೈ ದೇವಾಃ ಸ್ವಪನ್ತ್ಯನವರುದ್ಧೋ ವಾ ಏತಸ್ಯಾಸ್ವಪ್ನೋ ಭವತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ವ್ರತಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತತ್ಪರಿದಾಯ ಸ್ವಪಿತ್ಯಗ್ನೇ ತ್ವಂ ಸು ಜಾಗೃಹಿ ವಯಂ ಸುಮನ್ದಿಷೀಮಹೀತ್ಯಗ್ನೇ ತ್ವಂ ಜಾಗೃಹಿ ವಯಂ ಸ್ವಪ್ಸ್ಯಾಮ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ರಕ್ಷಾ ಣೋ ಅಪ್ರಯುಚ್ಛನ್ನಿತಿ ಗೋಪಾಯ ನೋಽಪ್ರಮತ್ತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಪ್ರಬುಧೇ ನಃ ಪುನಸ್ಕೃಧೀತಿ ಯಥೇತಃ ಸುಪ್ತ್ವಾ ಸ್ವಸ್ತಿ ಪ್ರಬುಧ್ಯಾಮಹಾ ಏವಂ ನಃ ಕುರ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೨।೨।[೨೨]

ಅಥ ಯತ್ರ ಸುಪ್ತ್ವಾ । ಪುನರ್ನಾವದ್ರಾಸ್ಯನ್ಭವತಿ ತದ್ವಾಚಯತಿ ಪುನರ್ಮನಃ ಪುನರಾಯುರ್ಮ ಆಗನ್ಪುನಃ ಪ್ರಾಣಃ ಪುನರಾತ್ಮಾ ಮ ಆಗನ್ಪುನಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಪುನಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮ ಆಗನ್ನಿತಿ ಸರ್ವೇ ಹ ವಾ ಏತೇ ಸ್ವಪತೋಽಪಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಪ್ರಾಣ ಏವ ನ ತೈರೇವೈತತ್ಸುಪ್ತ್ವಾ ಪುನಃ ಸಂಗಚ್ಛತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪುನರ್ಮನಃ ಪುನರಾಯುರ್ಮ ಆಗನ್ಪುನಃ ಪ್ರಾಣಃ ಪುನರಾತ್ಮಾ ಮ ಆಗನ್ಪುನಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಪುನಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮ ಆಗನ್ ವೈಶ್ವಾನರೋ ಅದಬ್ಧಸ್ತನೂಪಾ ಅಗ್ನಿರ್ನಃ ಪಾತು ದುರಿತಾದವದ್ಯಾದಿತಿ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಸ್ವಪ್ನೇನ ವಾ ಯೇನ ವಾ ಮಿಥ್ಯಾಕರ್ಮ ತಸ್ಮಾನ್ನಃ ಸರ್ವಸ್ಮಾದಗ್ನಿರ್ಗೋಪಾಯತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವೈಶ್ವಾನರೋ ಅದಬ್ಧಸ್ತನೂಪಾ ಅಗ್ನಿರ್ನಃ ಪಾತು ದುರಿತಾದವದ್ಯಾದಿತಿ - ೩।೨।೨।[೨೩]

ಅಥ ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತಃ । ಅವ್ರತ್ಯಂ ವಾ ವ್ಯಾಹರತಿ ಕ್ರುಧ್ಯತಿ ವಾ ತನ್ಮಿಥ್ಯಾ ಕರೋತಿ ವ್ರತಮ್ಪ್ರಮೀಣಾತ್ಯಕ್ರೋಧೋ ಹ್ಯೇವ ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯಾಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ವ್ರತಪತಿಸ್ತಮೇವೈತದುಪಧಾವತಿ ತ್ವಮಗ್ನೇ ವ್ರತಪಾ ಅಸಿ ದೇವ ಆ ಮರ್ತ್ಯೇಷ್ವಾ ತ್ವಾಂ ಯಜ್ಞಷ್ವೀಡ್ಯ ಇತಿ ತಸ್ಯೋ ಹೈಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತನ್ನ ಮಿಥ್ಯಾಕೃತಂ ಭವತಿ ನ ವ್ರತಂ ಪ್ರಮೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತ್ವಮಗ್ನೇ ವ್ರತಪಾ ಅಸಿ ದೇವ ಆ ಮರ್ತ್ಯೇಷ್ವಾ ತ್ವಂ ಯಜ್ಞೇಷ್ವೀಡ್ಯ ಇತಿ - ೩।೨।೨।[೨೪]

ಅಥ ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತಾಯಾಭಿಹರನ್ತಿ । ತಸ್ಮಿನ್ವಾಚಯತಿ ರಾಸ್ವೇಯತ್ಸೋಮಾ ಭೂಯೋ ಭರೇತಿ ಸೋಮೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾ ಏತದ್ಯುತೇ ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತಾಯಾಭಿಹರನ್ತಿ ಸ ಯದಾಹ ರಾಸ್ವೇಯತ್ಸೋಮೇತಿ ರಾಸ್ವ ನ ಇಯತ್ಸೋಮೇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾ ಭೂಯೋ ಭರೇತ್ಯಾ ನೋ ಭೂಯೋ ಹರೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ದೇವೋ ನಃ ಸವಿತಾ ವಸೋರ್ದಾತಾ ವಸ್ವದಾದಿತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಮೇವ ದಾನಾಯ ಭವತಿ - ೩।೨।೨।[೨೫]

ಪುರಾಸ್ತಮಯಾದಾಹ । ದೀಕ್ಷಿತ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛೇತಿ ತಾಮಸ್ತಮಿತೇ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ ಪುರೋದಯಾದಾಹ ದೀಕ್ಷಿತ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛೇತಿ ತಾಮುದಿತೇ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ ಸಂತತ್ಯಾ ಏವಾಹರೇವೈತದ್ರಾತ್ರ್ಯಾ ಸಂತನೋತ್ಯಹ್ನಾ ರಾತ್ರಿಮ್ - ೩।೨।೨।[೨೬]

ನೈನಮನ್ಯತ್ರ ಚರನ್ತಮಭ್ಯಸ್ತಮಿಯಾತ್ । ನ ಸ್ವಪನ್ತಮಭ್ಯುದಿಯಾತ್ಸ ಯದೇನಮನ್ಯತ್ರ ಚರನ್ತಮಭ್ಯಸ್ತಮಿಯಾದ್ರಾತ್ರೇರೇನಂ ತದನ್ತರಿಯಾದ್ಯತ್ಸ್ವಪನ್ತಮಭ್ಯುದಿಯಾದಹ್ನ ಏನಂ ತದನ್ತರಿಯಾನ್ನಾತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಸ್ತಿ ಪ್ರತಿಗುಪ್ಯಮೇವೈತಸ್ಮಾತ್ ನ ಪುರಾವಭೃಥಾದಪೋಽಭ್ಯವೇಯಾನ್ನೈನಮಭಿವರ್ಷೇದನವಕೢಪ್ತಂ ಹ ತದ್ಯತ್ಪುರಾವಭೃಥಾದಪೋಽಭ್ಯವೇಯಾದ್ಯದ್ವೈನಮಭಿವರ್ಷೇದಥ ಪರಿಹ್ವಾಲಂ ವಾಚಂ ವದತಿ ನ ಮಾನುಷೀಂ ಪ್ರಸೃತಾಂ ತದ್ಯತ್ಪರಿಹ್ವಾಲಂ ವಾಚಂ ವದತಿ ನ ಮಾನುಷೀಂ ಪ್ರಸೃತಾಮ್ - ೩।೨।೨।[೨೭]

ಯಜ್ಞೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಇಮಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಿಗ್ಯುರ್ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಜಿತಿಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಥಂ ನ ಇದಮ್ಮನುಷ್ಯೈರನಭ್ಯಾರೋಹ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಧೀತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಧು ಮಧುಕೃತೋ ನಿರ್ಧಯೇಯುರ್ವಿದುಹ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಯೂಪೇನ ಯೋಪಯಿತ್ವಾ ತಿರೋಽಭವನ್ನಥ ಯದೇನೇನಾಯೋಪಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪೋ - ೩।೨।೨।[೨೮]

ತದ್ವಾ ಋಷೀಣಾಮನುಶ್ರುತಮಾಸ । ತೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಭರನ್ಯಥಾಯಂ ಯಜ್ಞಃ ಸಮ್ಭೃತ ಏವಂ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನಿರ್ಧೀತಂ ಯದ್ವಿದುಗ್ಧಂ ತದೇವೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯತ್ಪರಿಹ್ವಾಲಂ ವಾಚಂ ವದತಿ ನ ಮಾನುಷೀಂ ಪ್ರಸೃತಾಂ ನ ಹಾಪ್ಯಾಯಯೇದ್ಯತ್ಪ್ರಸೃತಾಂ ಮಾನುಷೀಂ ವಾಚಂ ವದೇತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪರಿಹ್ವಾಲಂ ವಾಚಂ ವದತಿ ನ ಮಾನುಷೀಂ ಪ್ರಸೃತಾಮ್ - ೩।೨।೨।[೨೯]

ಸ ವೈ ಧೀಕ್ಷತೇ । ವಾಚೇ ಹಿ ಧೀಕ್ಷತೇ ಯಜ್ಞಾಯ ಹಿ ಧೀಕ್ಷತೇ ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ವಾಗ್ಧೀಕ್ಷಿತೋ ಹ ವೈನಾಮೈತದ್ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತ ಇತಿ - ೩।೨।೨।[೩೦]ಅಥ ಪ್ರಾಯಣೀಯೇಷ್ಟಿಃ।
##೩।೨।೩।ಪ್ರಾಯಣೀಯದೇವತಾವಿಧಿಃ
ಆದಿತ್ಯಂ ಚರುಂ ಪ್ರಾಯಣೀಯಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ದೇವಾ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಂ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾ ಇಮಾಂ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರೀಯುಃ ಸಾ ಹೈಷಾಮಿಯಂ ಯಜ್ಞಂ ಮೋಹಯಾಂಚಕಾರ ಕಥಂ ನು ಮಯಿ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾ ಮಾಂ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರೀಯುರಿತಿ ತಂ ಹ ಯಜ್ಞಂ ನ ಪ್ರಜಜ್ಞುಃ - ೩।೨।೩।[೧]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಯನ್ನ್ವಸ್ಯಾಮೇವ ಯಜ್ಞಮತಂಸ್ಮಹಿ ಕಥಂ ನು ನೋಽಮಹತ್ಕಥಂ ನ ಪ್ರಜಾನೀಮ ಇತಿ - ೩।೨।೩।[೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಅಸ್ಯಾಮೇವ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾ ಇಮಾಂ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರಗಾಮ ಸಾ ನ ಇಯಮೇವ ಯಜ್ಞಮಮೂಮುಹದಿಮಾಮೇವೋಪಧಾವಾಮೇತಿ - ೩।೨।೩।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಯನ್ನು ತ್ವಯ್ಯೇವ ಯಜ್ಞಮತಂಸ್ಮಹಿ ಕಥಂ ನು ನೋಽಮುಹತ್ಕಥಂ ನ ಪ್ರಜಾನೀಮ ಇತಿ - ೩।೨।೩।[೪]

ಸಾ ಹೋವಾಚ । ಮಯ್ಯೇವ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾ ಮಾಂ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರಗಾತ ಸಾ ವೋಽಹಮೇವ ಯಜ್ಞಮಮೂಮುಹಂ ಭಾಗಂ ನು ಮೇ ಕಲ್ಪಯತಾಥ ಯಜ್ಞಂ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಥಾಥ ಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ಯಥೇತಿ - ೩।೨।೩।[೫]

ತಥೇತಿ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ತವೈವ ಪ್ರಾಯಣೀಯಸ್ತವೋದಯನೀಯ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಆದಿತ್ಯ ಏವ ಪ್ರಾಯಣೀಯೋ ಭವತ್ಯಾದಿತ್ಯ ಉದಯನೀಯ ಇಯಂ ಹ್ಯೇವಾದಿತಿಸ್ತತೋ ಯಜ್ಞಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಮತನ್ವತ - ೩।೨।೩।[೬]

ಸ ಯದಾದಿತ್ಯಂ ಚರುಂ ಪ್ರಾಯಣೀಯಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವ ದೃಷ್ಟ್ಯೈ ಯಜ್ಞಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಕ್ರೀಣಾನಿ ತಂ ತನವಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದಾದಿತ್ಯಂ ಚರುಂ ಪ್ರಾಯಣೀಯಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತದ್ವೈ ನಿರುಪ್ತಂ ಹವಿರಾಸೀದನಿಷ್ಟಾ ದೇವತಾ - ೩।೨।೩।[೭]

ಅಥೈಭ್ಯಃ ಪಥ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತಿಃ ಪ್ರಾರೋಚತ । ತಾಮಯಜನ್ವಾಗ್ವೈ ಪಥ್ಯಾಸ್ವಸ್ತಿರ್ವಾಗ್ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಮತನ್ವತ - ೩।೨।೩।[೮]

ಅಥೈಭ್ಯೋಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾರೋಚತ । ತಮಯಜನ್ತ್ಸ ಯದಾಗ್ನೇಯಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಸೀತ್ತದಪಶ್ಯನ್ಯದ್ವೈ ಶುಷ್ಕಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತದಾಗ್ನೇಯಂ ತದಪಶ್ಯಂಸ್ತದತನ್ವತ - ೩।೨।೩।[೯]

ಅಥೈಭ್ಯಃ ಸೋಮಃ ಪ್ರಾರೋಚತ । ತಮಯಜನ್ತ್ಸ ಯತ್ಸೌಮ್ಯಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಸೀತ್ತದಪಶ್ಯನ್ಯದ್ವಾ ಆರ್ದ್ರಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತತ್ಸೌಮ್ಯಂ ತದಪಶ್ಯಂಸ್ತದತನ್ವತ - ೩।೨।೩।[೧೦]

ಅಥೈಭ್ಯಃ ಸವಿತಾ ಪ್ರಾರೋಚತ । ತಮಯಜನ್ಪಶವೋ ವೈ ಸವಿತಾ ಪಶವೋ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಮತನ್ವತಾಥ ಯಸ್ಯೈ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ನಿರುಪ್ತಮಾಸೀತ್ತಾಮಯಜನ್ - ೩।೨।೩।[೧೧]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಪಞ್ಚ ದೇವತಾ ಯಜತಿ ಯೋ ವೈ ಸ ಯಜ್ಞೋ ಮುಗ್ಧ ಆಸೀತ್ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ವೈ ಸ ಆಸೀತ್ತಮೇತಾಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ದೇವತಾಭಿಃ ಪ್ರಾಜಾನನ್ - ೩।೨।೩।[೧೨]

ಋತವೋ ಮುಗ್ಧಾ ಆಸನ್ಪಞ್ಚ । ತಾನೇತಾಭಿರೇವ ಪಞ್ಚಭಿರ್ದೇವತಾಭಿಃ ಪ್ರಾಜಾನನ್ - ೩।೨।೩।[೧೩]

ದಿಶೋ ಮುಗ್ಧಾ ಆಸನ್ಪಞ್ಚ । ತಾ ಏತಾಭಿರೇವ ಪಞ್ಚಭಿರ್ದೇವತಾಭಿಃ ಪ್ರಾಜಾನನ್ - ೩।೨।೩।[೧೪]

ಉದೀಚೀಮೇವ ದಿಶಮ್ ಪಥ್ಯಯಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಾ ಪ್ರಾಜಾನಂಸ್ತಸ್ಮಾದತ್ರೋತ್ತರಾ ಹಿ ವಾಗ್ವದತಿ ಕುರುಪಞ್ಚಾಲತ್ರಾ ವಾಗ್ಘ್ಯೇಷಾ ನಿದಾನೇನೋದೀಚೀಂ ಹ್ಯೇತಯಾ ದಿಶಂ ಪ್ರಾಜಾನನ್ನುದೀಚೀ ಹ್ಯೇತಸ್ಯೈ ದಿಕ್ - ೩।೨।೩।[೧೫]

ಪ್ರಾಚೀಮೇವ ದಿಶಮ್ । ಅಗ್ನಿನಾ ಪ್ರಾಜಾನಂಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಞ್ಚಮುದ್ಧೃತ್ಯೋಪಾಸತೇ ಪ್ರಾಚೀಂ ಹ್ಯೇತೇನ ದಿಶಂ ಪ್ರಾಜಾನನ್ಪ್ರಾಚೀ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ದಿಕ್ - ೩।೨।೩।[೧೬]

ದಕ್ಷಿಣಾಮೇವ ದಿಶಮ್ ಸೋಮೇನ ಪ್ರಾಜಾನಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸೋಮಂ ಕ್ರೀತಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ಪರಿವಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪಿತೃದೇವತ್ಯಃ ಸೋಮ ಇತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಹ್ಯೇತೇನ ದಿಶಂ ಪ್ರಾಜಾನನ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ದಿಕ್ - ೩।೨।೩।[೧೭]

ಪ್ರತೀಚೀಮೇವ ದಿಶಮ್ ಸವಿತ್ರಾ ಪ್ರಾಜಾನನ್ನೇಷ ವೈ ಸವಿತಾ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙೇತಿ ಪ್ರತೀಚೀಂ ಹ್ಯೇತೇನ ದಿಶಂ ಪ್ರಾಜಾನನ್ಪ್ರತೀಚೀ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ದಿಕ್ - ೩।೨।೩।[೧೮]

ಊರ್ಧ್ವಾಮೇವ ದಿಶಮ್ । ಅದಿತ್ಯಾ ಪ್ರಾಜಾನನ್ನಿಯಂ ವಾ ಅದಿತಿಸ್ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾಮೂರ್ಧ್ವಾ ಓಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಊರ್ಧ್ವಾ ವನಸ್ಪತಯ ಊರ್ಧ್ವಾಂ ಹ್ಯೇತಯಾ ದಿಶಂ ಪ್ರಾಜಾನನ್ನೂರ್ಧ್ವಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯೈ ದಿಕ್ - ೩।೨।೩।[೧೯]

ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿಥ್ಯಮ್ । ಬಾಹೂ ಪ್ರಾಯಣೀಯೋದಯನೀಯಾವಭಿತೋ ವೈ ಶಿರೋ ಬಾಹೂ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾದಭಿತ ಆತಿಥ್ಯಮೇತೇ ಹವಿಷೀ ಭವತಃ ಪ್ರಾಯಣೀಯಶ್ಚೋದಯನೀಯಶ್ಚ - ೩।೨।೩।[೨೦]

ತದಾಹುಃ । ಯದೇವ ಪ್ರಾಯಣೀಯೇ ಕ್ರಿಯೇತ ತದುದಯನೀಯೇ ಕ್ರಿಯೇತ ಯದೇವ ಪ್ರಾಯಣೀಯಸ್ಯ ಬರ್ಹಿರ್ಭವತಿ ತದುದಯನೀಯಸ್ಯ ಬರ್ಹಿರ್ಭವತೀತಿ ತದಪೋದ್ಧೃತ್ಯ ನಿದಧಾತಿ ತಾಂ ಸ್ಥಾಲೀಂ ಸಕ್ಷಾಮಕರ್ಷಾಂ ಪ್ರಮೃಜ್ಯ ಮೇಕ್ಷಣಂ ನಿದಧಾತಿ ಯ ಏವ ಪ್ರಾಯಣೀಯಸ್ಯರ್ತ್ವಿಜೋ ಭವನ್ತಿ ತ ಉದಯನೀಯಸ್ಯರ್ತ್ವಿಜೋ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯದೇತತ್ಸಮಾನಂ ಯಜ್ಞೇ ಕ್ರಿಯತೇ ತೇನ ಬಾಹೂ ಸದೃಶೌ ತೇನ ಸರೂಪೌ - ೩।೨।೩।[೨೧]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಕಾಮಮೇವೈತದ್ಬರ್ಹಿರನುಪ್ರಹರೇದೇವಂ ಮೇಕ್ಷಣಂ ನಿರ್ಣಿಜ್ಯ ಸ್ಥಾಲೀಂ ನಿದಧ್ಯಾದ್ಯ ಏವ ಪ್ರಾಯಣೀಯಸ್ಯರ್ತ್ವಿಜೋ ಭವನ್ತಿ ತ ಉದಯನೀಯಸ್ಯರ್ತ್ವಿಜೋ ಭವನ್ತಿ ಯದ್ಯು ತೇ ವಿಪ್ರೇತಾಃ ಸ್ಯುರಪ್ಯನ್ಯ ಏವ ಸ್ಯುಃ ಸ ಯದ್ವೈ ಸಮಾನೀರ್ದೇವತಾ ಯಜತಿ ಸಮಾನಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ ತೇನೈವ ಬಾಹೂ ಸದೃಶೌ ತೇನ ಸರೂಪೌ - ೩।೨।೩।[೨೨]

ಸ ವೈ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಾಯಣೀಯೇ ದೇವತಾ ಯಜತಿ । ಪಞ್ಚೋದಯನೀಯೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚೇತ್ಥಾದಙ್ಗುಲಯಃ ಪಞ್ಚೇತ್ಥಾತ್ತಚ್ಛಮ್ಯ್ವನ್ತಂ ಭವತಿ ನ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತಿ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಂ ವಾ ಅನ್ವಾತ್ಮನೋ ಬಾಹೂ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಭಿಸಂಸ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಮ್ಯ್ವನ್ತಂ ಭವತಿ ನ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತಿ - ೩।೨।೩।[೨೩]

##೩।೨।೪ ಸೋಮಕ್ರಯಣವಿಧಿಃ
ದಿವಿ ವೈ ಸೋಮ ಆಸೀತ್ । ಅಥೇಹ ದೇವಾಸ್ತೇ ದೇವಾ ಅಕಾಮಯನ್ತಾ ನಃ ಸೋಮೋ ಗಚ್ಛೇತ್ತೇನಾಗತೇನ ಯಜೇಮಹೀತಿ ತ ಏತೇ ಮಾಯೇ ಅಸೃಜನ್ತ ಸುಪರ್ಣೀಂ ಚ ಕದ್ರೂಂ ಚ ತದ್ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ಸೌಪರ್ಣೀಕಾದ್ರವಂ ಯಥಾ ತದಾಸ - ೩।೨।೪।[೧]

ತೇಭ್ಯೋ ಗಾಯತ್ರೀ ಸೋಮಮಚ್ಛಾಪತತ್ । ತಸ್ಯಾ ಆಹರನ್ತ್ಯೈ ಗನ್ಧರ್ವೋ ವಿಶ್ವಾವಸುಃ ಪರ್ಯಮುಷ್ಣಾತ್ತೇ ದೇವಾ ಅವಿದುಃ ಪ್ರಚ್ಯುತೋ ವೈ ಪರಸ್ತಾತ್ಸೋಮೋಽಥ ನೋ ನಾಗಚ್ಛತಿ ಗನ್ಧರ್ವಾ ವೈ ಪರ್ಯಮೋಷಿಷುರಿತಿ - ೩।೨।೪।[೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಯೋಷಿತ್ಕಾಮಾ ವೈ ಗನ್ಧರ್ವಾ ವಾಚಮೇವೈಭ್ಯಃ ಪ್ರಹಿಣವಾಮ ಸಾ ನಃ ಸಹ ಸೋಮೇನಾಗಮಿಷ್ಯತೀತಿ ತೇಭ್ಯೋ ವಾಚಂ ಪ್ರಾಹಿಣ್ವನ್ತ್ಸೈನಾನ್ತ್ಸಹ ಸೋಮೇನಾಗಚ್ಛತ್ - ೩।೨।೪।[೩]

ತೇ ಗನ್ಧರ್ವಾ ಅನ್ವಾಗತ್ಯಾಬ್ರುವನ್ । ಸೋಮೋ ಯುಷ್ಮಾಕಂ ವಾಗೇವಾಸ್ಮಾಕಮಿತಿ ತಥೇತಿ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ನಿಹೋ ಚೇದಾಗಾನ್ಮೈನಾಮಭೀಷಹೇ ವ ನೈಷ್ಟ ವಿಹ್ವಯಾಮಹಾ ಇತಿ ತಾಂ ವ್ಯಹ್ವಯನ್ತ - ೩।೨।೪।[೪]

ತಸ್ಯೈ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ । ವೇದಾನೇವ ಪ್ರೋಚಿರ ಇತಿ ವೈ ವಯಂ ವಿದ್ಮೇತಿ ವಯಂ ವಿದ್ಮೇತಿ - ೩।೨।೪।[೫]

ಅಥ ದೇವಾಃ । ವೀಣಾಮೇವ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ವಾದಯನ್ತೋ ನಿಗಾಯನ್ತೋ ನಿಷೇದುರಿತಿ ವೈ ವಯಂ ಗಾಸ್ಯಾಮ ಇತಿ ತ್ವಾ ಪ್ರಮೋದಯಿಷ್ಯಾಮಹ ಇತಿ ಸಾ ದೇವಾನುಪಾವವರ್ತ ಸಾ ವೈ ಸಾ ತನ್ಮೋಘಮುಪಾವವರ್ತ ಯಾ ಸ್ತುವದ್ಭ್ಯಃ ಶಂಸದ್ಭ್ಯೋ ನೃತ್ತಂ ಗೀತಮುಪಾವವರ್ತ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಮೋಘಸಂಹಿತಾ ಏವ ಯೋಷಾ ಏವಂ ಹಿ ವಾಗುಪಾವರ್ತತ ತಾಮು ಹ್ಯನ್ಯಾ ಅನು ಯೋಷಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯ ಏವ ನೃತ್ಯತಿ ಯೋ ಗಾಯತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತಾ ನಿಮಿಶ್ಲತಮಾ ಇವ - ೩।೨।೪।[೬]

ತದ್ವಾ ಏತದುಭಯಂ ದೇವೇಷ್ವಾಸೀತ್ । ಸೋಮಶ್ಚ ವಾಕ್ಚ ಸ ಯತ್ಸೋಮಂ ಕ್ರೀಣಾತ್ಯಾಗತ್ಯಾ ಽಏವಾಗತೇನ ಯಜಾ ಇತ್ಯನಾಗತೇನ ಹ ವೈ ಸ ಸೋಮೇನ ಯಜತೇ ಯೋಽಕ್ರೀತೇನ ಯಜತೇ - ೩।೨।೪।[೭]

ಅಥ ಯದ್ಧ್ರುವಾಯಾಮಾಜ್ಯಂ ಪರಿಶಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ । ತಜ್ಜುಹ್ವಾಂ ಚತುಷ್ಕೃತ್ವೋ ವಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಬರ್ಹಿಷಾ ಹಿರಣ್ಯಂ ಪ್ರಬಧ್ಯಾವಧಾಯ ಜುಹೋತಿ ಕೃತ್ಸ್ನೇನ ಪಯಸಾ ಜುಹವಾನೀತಿ ಸಮಾನಜನ್ಮ ವೈ ಪಯಶ್ಚ ಹಿರಣ್ಯಂ ಚೋಭಯಂ ಹ್ಯಗ್ನಿರೇತಸಮ್ - ೩।೨।೪।[೮]

ಸ ಹಿರಣ್ಯಮವದಧಾತಿ । ಏಷಾ ತೇ ಶುಕ್ರ ತನೂರೇತದ್ವರ್ಚ ಇತಿ ವರ್ಚೋ ವಾ ಏತದ್ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ತಯಾ ಸಮ್ಭವ ಭ್ರಾಜಂ ಗಚ್ಛೇತಿ ಸ ಯದಾಹ ತಯಾ ಸಮ್ಭವೇತಿ ತಯಾ ಸಮ್ಪೃಚ್ಯಸ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಭ್ರಾಜಂ ಗಚ್ಛೇತಿ ಸೋಮೋ ವೈ ಭ್ರಾಟ್ ಸೋಮಂ ಗಚ್ಛೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೨।೪।[೯]

ತಾಂ ಯಥೈವಾದೋ ದೇವಾಃ । ಪ್ರಾಹಿಣ್ವನ್ತ್ಸೋಮಮಚ್ಛೈವಮೇವೈನಾಮೇಷ ಏತತ್ಪ್ರಹಿಣೋತಿ ಸೋಮಮಚ್ಛ ವಾಗ್ವೈ ಸೋಮಕ್ರಯಣೀ ನಿದಾನೇನ ತಾಮೇತಯಾಽಽಹುತ್ಯಾ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಪ್ರೀತಯಾ ಸೋಮಂ ಕ್ರೀಣಾನೀತಿ - ೩।೨।೪।[೧೦]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಜೂರಸೀತ್ಯೇತದ್ಧ ವಾ ಅಸ್ಯಾ ಏಕಂ ನಾಮ ಯಜ್ಜೂರಸೀತಿ ಧೃತಾ ಮನಸೇತಿ ಮನಸಾ ವಾ ಇಯಂ ವಾಗ್ಧೃತಾ ಮನೋ ವಾ ಇದಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ವಾಚ ಇತ್ಥಂ ವದ ಮೈತದ್ವಾದೀರಿತ್ಯಲಗ್ಲಾಮಿವ ಹ ವೈ ವಾಗ್ವದೇದ್ಯನ್ಮನೋ ನ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಧೃತಾ ಮನಸೇತಿ - ೩।೨।೪।[೧೧]

ಜುಷ್ಟಾ ವಿಷ್ಣವ ಇತಿ । ಜುಷ್ಟಾ ಸೋಮಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯಮಚ್ಛೇಮ ಇತಿ ತಸ್ಯಾಸ್ತೇ ಸತ್ಯಸವಸಃ ಪ್ರಸವ ಇತಿ ಸತ್ಯಪ್ರಸವಾ ನ ಏಧಿ ಸೋಮಂ ನೋಽಚ್ಛೇಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತನ್ವೋ ಯನ್ತ್ರಮಶೀಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸ ಹ ವೈ ತನ್ವೋ ಯನ್ತ್ರಮಶ್ನುತೇ ಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಂ ಗಚ್ಛತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಂ ಗಚ್ಛಾನೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೨।೪।[೧೨]

ಅಥ ಹಿರಣ್ಯಮಪೋದ್ಧರತಿ । ತನ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಹಿರಣ್ಯಂ ಕರೋತಿ ಸ ಯತ್ಸಹಿರಣ್ಯಂ ಜುಹುಯಾತ್ಪರಾಗು ಹೈವೈತನ್ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋ ಹಿರಣ್ಯಂ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ತನ್ನ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಹಿರಣ್ಯಮಭಿಗಮ್ಯೇತ - ೩।೨।೪।[೧೩]

ಸೋಽಪೋದ್ಧರತಿ । ಶುಕ್ರಮಸಿ ಚನ್ದ್ರಮಸ್ಯಮೃತಮಸಿ ವೈಶ್ವದೇವಮಸೀತಿ ಕೃತ್ಸ್ನೇನ ಪಯಸಾ ಹುತ್ವಾ ಯದೇವೈತತ್ತದಾಹ ಶುಕ್ರಮಸೀತಿ ಶುಕ್ರಂ ಹ್ಯೇತಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸೀತಿ ಚನ್ದ್ರಂ ಹ್ಯೇತದಮೃತಮಸೀತ್ಯಮೃತಂ ಹ್ಯೇತದ್ವೈಶ್ವದೇವಮಸೀತಿ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಹ್ಯೇತತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯ ತೃಣಂ ಬರ್ಹಿಷ್ಯಪಿಸೃಜತಿ ಸೂತ್ರೇಣ ಹಿರಣ್ಯಂ ಪ್ರಬಧ್ನೀತೇ - ೩।೨।೪।[೧೪]

ಅಥಾಪರಂ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ । ಅನ್ವಾರಭಸ್ವ ಯಜಮಾನೇತ್ಯಾಹಾಪೋರ್ಣುವನ್ತಿ ಶಾಲಾಯೈ ದ್ವಾರೇ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸೋಮಕ್ರಯಣ್ಯುಪತಿಷ್ಠತೇ ತತ್ಪ್ರಹಿತಾಮೇವೈನಾಮೇತತ್ಸತೀಮ್ಪ್ರಾಹೈಷೀದ್ವಾಗ್ವೈ ಸೋಮಕ್ರಯಣೀ ನಿದಾನೇನ ತಾಮೇತಯಾಹುತ್ಯಾಽಪ್ರೈಷೀತ್ಪ್ರೀತಯಾ ಸೋಮಂ ಕ್ರೀಣಾನೀತಿ - ೩।೨।೪।[೧೫]

ಅಥೋಪನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯಾಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಚಿದಸಿ ಮನಾಸೀತಿ ಚಿತ್ತಂ ವಾ ಇದಂ ಮನೋ ವಾಗನುವದತಿ ಧೀರಸಿ ದಕ್ಷಿಣೇತಿ ಧಿಯಾಧಿಯಾ ಹ್ಯೇತಯಾ ಮನುಷ್ಯಾ ಜುಜ್ಯೂಷನ್ತ್ಯನೂಕ್ತೇನೇವ ಪ್ರಕಾಮೋದ್ಯೇನೇವ ಗಾಥಾಭಿರಿವ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಧೀರಸೀತಿ ದಕ್ಷಿಣೇತಿ ದಕ್ಷಿಣಾ ಹ್ಯೇಷಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಽಸಿ ಯಜ್ಞಿಯಾಽಸೀತಿ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾ ಹ್ಯೇಷಾ ಯಜ್ಞಿಯಾ ಹ್ಯೇಷಾಽದಿತಿರಸ್ಯುಭಯತಃಶೀರ್ಷ್ಣೀತಿ ಸ ಯದೇನಯಾ ಸಮಾನಂ ಸದ್ವಿಪರ್ಯಾಸಂ ವದತಿ ಯದಪರಂ ತತ್ಪೂರ್ವಂ ಕರೋತಿ ಯತ್ಪೂರ್ವಂತದಪರಂ ತೇನೋಭಯತಃಶೀರ್ಷ್ಣೀ ತಸ್ಮಾದಾಹಾದಿತಿರಸ್ಯುಭಯತಃಶೀರ್ಷ್ಣೀತಿ - ೩।೨।೪।[೧೬]

ಸಾ ನಃ ಸುಪ್ರಾಚೀ ಸುಪ್ರತೀಚ್ಯೇಧೀತಿ । ಸುಪ್ರಾಚೀ ನ ಏಧಿ ಸೋಮಂ ನೋಽಚ್ಛೇಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸುಪ್ರತೀಚೀ ನ ಏಧಿ ಸೋಮೇನ ನಃ ಸಹ ಪುನರೇಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸಾ ನಃ ಸುಪ್ರಾಚೀ ಸುಪ್ರತೀಚ್ಯೇಧೀತಿ - ೩।೨।೪।[೧೭]

ಮಿತ್ರಸ್ತ್ವಾ ಪದಿ ಬಧ್ನೀತಾಮಿತಿ । ವರುಣ್ಯಾ ವಾ ಏಷಾ ಯದ್ರಜ್ಜುಃ ಸಾ ಯದ್ರಜ್ಜ್ವಾಽಭಿಹಿತಾ ಸ್ಯಾದ್ವರುಣ್ಯಾ ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ವನಭಿಹಿತಾ ಸ್ಯಾದಯತೇವ ಸ್ಯಾದೇತದ್ವಾ ಅವರುಣ್ಯಂ ಯನ್ಮೈತ್ರಂ ಸಾ ಯಥಾ ರಜ್ಜ್ವಾಭಿಹಿತಾ ಯತೈವಮಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ ಯದಾಹ ಮಿತ್ರಸ್ತ್ವಾ ಪದಿ ಬಧ್ನೀತಾಮಿತಿ - ೩।೨।೪।[೧೮]

ಪೂಷಾಽಧ್ವನಸ್ಪಾತ್ವಿತಿ । ಇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ಪೂಷಾ ಯಸ್ಯ ವಾ ಇಯಮಧ್ವನ್ಗೋಪ್ತ್ರೀ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ನ ಕಾ ಚನ ಹ್ವಲಾ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪೂಷಾಽಧ್ವನಸ್ಪಾತ್ವಿತಿ - ೩।೨।೪।[೧೯]

ಇನ್ದ್ರಾಯಾಧ್ಯಕ್ಷಾಯೇತಿ । ಸ್ವಧ್ಯಕ್ಷಾಽಸದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯಾಧ್ಯಕ್ಷಾಯೇತ್ಯನು ಮಾತಾ ಮನ್ಯತಾಮನು ಪಿತಾಽನು ಭ್ರಾತಾ ಸಗರ್ಭ್ಯೋಽನು ಸಖಾ ಸಯೂಥ್ಯ ಇತಿ ಸಾ ಯತ್ತೇ ಜನ್ಮ ತೇನ ನೋಽನುಮತಾ ಸೋಮಮಚ್ಛೇಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸಾ ದೇವಿ ದೇವಮಚ್ಛೇಹೀತಿ ದೇವೀ ಹ್ಯೇಷಾ ದೇವಮಚ್ಛೈತಿ ಯದ್ವಾಕ್ಸೋಮಂ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸಾ ದೇವಿ ದೇವಮಚ್ಛೇಹೀತೀನ್ದ್ರಾಯ ಸೋಮಮಿತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯ ಸೋಮಮಿತಿ ರುದ್ರಸ್ತ್ವಾಽಽವರ್ತಯತ್ವಿತ್ಯಪ್ರಣಾಶಾಯೈ ತದಾಹ ರುದ್ರಂ ಹಿ ನಾತಿ ಪಶವಃ ಸ್ವಸ್ತಿ ಸೋಮಸಖಾ ಪುನರೇಹೀತಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ನಃ ಸೋಮೇನ ಸಹ ಪುನರೇಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೨।೪।[೨೦]

ತಾಂ ಯಥೈವಾದೋ ದೇವಾಃ । ಪ್ರಾಹಿಣ್ವನ್ತ್ಸೋಮಮಚ್ಛ ಸೈನಾನ್ತ್ಸಹ ಸೋಮೇನಾಗಚ್ಛದೇವಮೇವೈನಾಮೇಷ ಏತತ್ಪ್ರಹಿಣೋತಿ ಸೋಮಮಚ್ಛ ಸೈನಂ ಸಹ ಸೋಮೇನಾಗಚ್ಛತಿ - ೩।೨।೪।[೨೧]

ತಂ ಯಥೈವಾದೋ ದೇವಾಃ । ವ್ಯಹ್ವಯನ್ತ ಗನ್ಧರ್ವೈಃ ಸಾ ದೇವಾನುಪಾವರ್ತತೈವಮೇವೈನಾಮೇತದ್ಯಜಮಾನೋ ವಿಹ್ವಯತೇ ಸಾ ಯಜಮಾನಮುಪಾವರ್ತತೇ ತಾಮುದೀಚೀಮತ್ಯಾಕುರ್ವನ್ತ್ಯುದೀಚೀ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಕ್ಸೋಽ ಏವ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದುದೀಚೀಮತ್ಯಾಕುರ್ವನ್ತಿ - ೩।೨।೪।[೨೨]

##೩।೩।೧।
ಸಪ್ತ ಪದಾನ್ಯನುನಿಕ್ರಾಮತಿ । ವೃಙ್ಕ್ತ ಏವೈನಾಮೇತತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಪ್ತ ಪದಾನ್ಯನುನಿಕ್ರಾಮತಿ ಯತ್ರ ವೈ ವಾಚಃ ಪ್ರಜಾತಾನಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸಪ್ತಪದಾ ವೈ ತೇಷಾಂ ಪರಾರ್ಧ್ಯಾ ಶಕ್ವರೀ ತಾಮೇವೈತತ್ಪರಸ್ತಾದರ್ವಾಚೀಂ ವೃಙ್ಕ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸಪ್ತ ಪದಾನ್ಯನುನಿಕ್ರಾಮತಿ - ೩।೩।೧।[೧]

ಸ ವೈ ವಾಚ ಏವ ರೂಪೇಣಾನುನಿಕ್ರಾಮತಿ । ವಸ್ವ್ಯಸ್ಯದಿತಿರಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಸಿ ರುದ್ರಾಸಿ ಚನ್ದ್ರಾಸೀತಿ ವಸ್ವೀ ಹ್ಯೇಷಾದಿತಿರ್ಹ್ಯೇಷಾಽದಿತ್ಯಾ ಹ್ಯೇಷಾ ರುದ್ರಾ ಹ್ಯೇಷಾ ಚನ್ದ್ರಾ ಹ್ಯೇಷಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿಷ್ಟ್ವಾ ಸುಮ್ನೇ ರಮ್ಣಾತ್ವಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬೃಹಸ್ಪತಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಾಧುನಾಽಽವರ್ತಯತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ರುದ್ರೋ ವಸುಭಿರಾಚಕ ಇತ್ಯಪ್ರಣಾಶಾಯೈತದಾಹ ರುದ್ರಂ ಹಿ ನಾತಿ ಪಶವಃ - ೩।೩।೧।[೨]

ಅಥ ಸಪ್ತಮಂ ಪದಂ ಪರ್ಯುಪವಿಶನ್ತಿ । ಸ ಹಿರಣ್ಯಂ ಪದೇ ನಿಧಾಯ ಜುಹೋತಿ ನ ವಾ ಅನಗ್ನಾವಾಹುತಿರ್ಹೂಯತೇಽಗ್ನಿರೇತಸಂ ವೈ ಹಿರಣ್ಯಂ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷಾಗ್ನಿಮತ್ಯೇವಾಹುತಿರ್ಹುತಾ ಭವತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ವಜ್ರೇಣೈವೈತದಾಜ್ಯೇನ ಸ್ಪೃಣುತೇ ತಾಂ ಸ್ಪೃತ್ವಾ ಸ್ವೀಕುರುತೇ - ೩।೩।೧।[೩]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಅದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಾ ಮೂರ್ಧನ್ನಾಜಿಘರ್ಮೀತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿರಸ್ಯೈ ಹಿ ಮೂರ್ಧನ್ಜುಹೋತಿ ದೇವಯಜನೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ ದೇವಯಜನೇ ಹಿ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಜುಹೋತೀಡಾಯಾಸ್ಪದಮಸಿ ಘೃತವತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ಗೌರ್ವಾ ಇಡಾ ಗೋರ್ಹಿ ಪದೇ ಜುಹೋತಿ ಘೃತವತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ಘೃತವದ್ಧ್ಯೇತದಭಿಹುತಂ ಭವತಿ - ೩।೩।೧।[೪]

ಅಥ ಸ್ಫ್ಯಮಾದಾಯ ಪರಿಲಿಖತಿ । ವಜ್ರೋ ವೈ ಸ್ಫ್ಯೋ ವಜ್ರೇಣೈವೈತತ್ಪರಿಲಿಖತಿ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವಃ ಪರಿಲಿಖತಿ ತ್ರಿವೃತೈವೈತದ್ವಜ್ರೇಣ ಸಮನ್ತಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತ್ಯನತಿಕ್ರಮಾಯ - ೩।೩।೧।[೫]

ಸ ಪರಿಲಿಖತಿ । ಅಸ್ಮೇ ರಮಸ್ವೇತಿ ಯಜಮಾನೇ ರಮಸ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಥ ಸಮುಲ್ಲಿಖ್ಯ ಪದಂ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಂ ಸಂವಪತ್ಯಸ್ಮೇ ತೇ ಬನ್ಧುರಿತಿ ಯಜಮಾನೇ ತೇ ಬನ್ಧುರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೩।೧।[೬]

ಅಥಾಪ ಉಪನಿನಯತಿ । ಯತ್ರ ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಖನನ್ತಃ ಕ್ರೂರೀಕುರ್ವನ್ತ್ಯಪಘ್ನನ್ತಿ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯತಿ ತದದ್ಭಿಃ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಪ ಉಪನಿನಯತಿ - ೩।೩।೧।[೭]

ಅಥ ಯಜಮಾನಾಯ ಪದಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ತ್ವೇ ರಾಯ ಇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ರಾಯಸ್ತ್ವಯಿ ಪಶವಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತದ್ಯಜಮಾನಃ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮೇ ರಾಯ ಇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ರಾಯೋ ಮಯಿ ಪಶವ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೩।೧।[೮]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರಾತ್ಮಾನಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಮಾ ವಯಂ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣ ವಿಯೌಷ್ಮೇತಿ ತಥೋ ಹಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಪಶುಭ್ಯ ಆತ್ಮಾನಂ ನಾನ್ತರೇತಿ - ೩।೩।೧।[೯]

ಅಥ ಪತ್ನ್ಯೈ ಪದಂ ಪ್ರತಿಪರಾಹರನ್ತಿ । ಗೃಹಾ ವೈ ಪತ್ನ್ಯೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದ್ಗೃಹೇಷ್ವೇವೈನಾಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪತ್ನ್ಯೈ ಪದಮ್ಪ್ರತಿಪರಾಹರನ್ತಿ - ೩।೩।೧।[೧೦]

ತಾಂ ನೇಷ್ಟಾ ವಾಚಯತಿ । ತೋತೋ ರಾಯ ಇತ್ಯಥೈನಾಂ ಸೋಮಕ್ರಯಣ್ಯಾ ಸಂಖ್ಯಾಪಯತಿ ವೃಷಾ ವೈ ಸೋಮೋ ಯೋಷಾ ಪತ್ನ್ಯೇಷ ವಾ ಅತ್ರ ಸೋಮೋ ಭವತಿ ಯತ್ಸೋಮಕ್ರಯಣೀ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದೇನಾಂ ಸೋಮಕ್ರಯಣ್ಯಾ ಸಂಖ್ಯಾಪಯತಿ - ೩।೩।೧।[೧೧]

ಸ ಸಂಖ್ಯಾಪಯತಿ । ಸಮಖ್ಯೇ ದೇವ್ಯಾ ಧಿಯಾ ಸಂ ದಕ್ಷಿಣಯೋರುಚಕ್ಷಸಾ ಮಾ ಮಽಆಯುಃ ಪ್ರಮೋಷೀರ್ಮೋ ಽಅಹಂ ತವ ವೀರಂ ವಿದೇಯ ತವ ದೇವಿ ಸಂದೃಶೀತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ ಪುತ್ರೋ ವೈ ವೀರಃ ಪುತ್ರಂ ವಿದೇಯ ತವ ಸಂದೃಶೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೩।೧।[೧೨]

ಸಾ ಯಾ ಬಭ್ರುಃ ಪಿಙ್ಗಾಕ್ಷೀ । ಸಾ ಸೋಮಕ್ರಯಣೀ ಯತ್ರ ವಾ ಇನ್ದ್ರಾವಿಷ್ಣೂ ತ್ರೇಧಾ ಸಹಸ್ರಂ ವ್ಯೈರಯೇತಾಂ ತದೇಕಾಽತ್ಯರಿಚ್ಯತ ತಾಂ ತ್ರೇಧಾ ಪ್ರಾಜನಯತಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಽಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ತ್ರೇಧಾ ಸಹಸ್ರಂ ವ್ಯಾಕುರ್ಯಾದೇಕೈವಾತಿರಿಚ್ಯೇತ - ೩।೩।೧।[೧೩]

ಸಾ ಯಾ ಬಭ್ರುಃ ಪಿಙ್ಗಾಕ್ಷೀ । ಸಾ ಸೋಮಕ್ರಯಣ್ಯಥ ಯಾ ರೋಹಿಣೀ ಸಾ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನೀ ಯಾಮಿದಂ ರಾಜಾ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ಜಿತ್ವೋದಾಕುರುತೇಽಥ ಯಾ ರೋಹಿಣೀ ಶ್ಯೇತಾಕ್ಷೀ ಸಾ ಪಿತೃದೇವತ್ಯಾ ಯಾಮಿದಂ ಪಿತೃಭ್ಯೋ ಘ್ನನ್ತಿ - ೩।೩।೧।[೧೪]

ಸಾ ಯಾ ಬಭ್ರುಃ ಪಿಙ್ಗಾಕ್ಷೀ । ಸಾ ಸೋಮಕ್ರಯಣೀ ಸ್ಯಾದ್ಯದಿ ಬಭ್ರುಂ ಪಿಙ್ಗಾಕ್ಷೀಂ ನ ವಿನ್ದೇದರುಣಾ ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ಯರುಣಾಂ ನ ವಿನ್ದೇದ್ರೋಹಿಣೀ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನೀ ಸ್ಯಾದ್ರೋಹಿಣ್ಯೈ ಹ ತ್ವೇವ ಶ್ಯೇತಾಕ್ಷ್ಯಾ ಆಶಾಂ ನೇಯಾತ್ - ೩।೩।೧।[೧೫]

ಸಾ ಸ್ಯಾದಪ್ರವೀತಾ । ವಾಗ್ವಾ ಏಷಾ ನಿದಾನೇತ ಯತ್ಸೋಮಕ್ರಯಣ್ಯಯಾತಯಾಮ್ನೀ ವಾ ಇಯಂ ವಾಗಯಾತಯಾಮ್ನ್ಯಪ್ರವೀತಾ ತಸ್ಮಾದಪ್ರವೀತಾ ಸ್ಯಾತ್ಸಾ ಸ್ಯಾದವಣ್ಡಾಽಕೂಟಾಽಕಾಣಾಽಕರ್ಣಾಽಲಕ್ಷಿತಾಽಸಪ್ತಶಫಾ ಸಾ ಹ್ಯೇಕರೂಪೈಕರೂಪಾ ಹೀಯಂ ವಾಕ್ - ೩।೩।೧।[೧೬]##೩।೩।೨।
ಪದಂ ಸಮುಪ್ಯ ಪಾಣೀ ಅವನೇನಿಕ್ತೇ । ತದ್ಯತ್ಪಾಣೀ ಅವನೇನಿಕ್ತೇ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ರೇತಃ ಸೋಮೋ ನೇದ್ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ರೇತಃ ಸೋಮಂ ಹಿನಸಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಣೀ ಅವನೇನಿಕ್ತೇ - ೩।೩।೨।[೧]

ಅಥಾಸ್ಯಾಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಬಧ್ನೀತೇ । ದ್ವಯಂ ವಾ ಇದಂ ನ ತೃತೀಯಮಸ್ತಿ ಸತ್ಯಂ ಚೈವಾನೃತಂ ಚ ಸತ್ಯಮೇವ ದೇವಾ ಅನೃತಂ ಮನುಷ್ಯಾ ಅಗ್ನಿರೇತಸಂ ವೈ ಹಿರಣ್ಯಂ ಸತ್ಯೇನಾಂಶೂನುಪಸ್ಪೃಶಾನಿ ಸತ್ಯೇನ ಸೋಮಂ ಪರಾಹಣಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಸ್ಯಾಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಬಧ್ನೀತೇ - ೩।೩।೨।[೨]

ಅಥ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ । ಸೋಮೋಪನಹನಮಾಹರ ಸೋಮಪರ್ಯಾಣಹನಮಾಹರೋಷ್ಣೀಷಮಾಹರೇತಿ ಸ ಯದೇವ ಶೋಭನಂ ತತ್ಸೋಮೋಪನಹನಂ ಸ್ಯಾದ್ವಾಸೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ ಶೋಭನಂ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ವಾಸಃ ಸ ಯೋ ಹೈನಂ ಶೋಭನೇನೋಪಚರತಿ ಶೋಭತೇ ಹಾಥ ಯ ಆಹ ಯದೇವ ಕಿಂ ಚೇತಿ ಯದ್ಧೈವ ಕಿಂ ಚ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದೇವ ಶೋಭನಂ ತತ್ಸೋಮೋಪನಹನಂ ಸ್ಯಾದ್ಯದೇವ ಕಿಂ ಚ ಸೋಮಪರ್ಯಾಣಹನಮ್ - ೩।೩।೨।[೩]

ಯದ್ಯುಷ್ಣೀಷಂ ವಿನ್ದೇತ್ । ಉಷ್ಣೀಷಃ ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ಯುಷ್ಣೀಷಂ ನ ವಿನ್ದೇತ್ಸೋಮಪರ್ಯಾಣಹನಸ್ಯೈವ ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ವಾ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ವಾವಕೃನ್ತೇದುಷ್ಣೀಷಭಾಜನಮಧ್ವರ್ಯುರ್ವಾ ಯಜಮಾನೋ ವಾ ಸೋಮೋಪನಹಮಾದತ್ತೇ ಯ ಏವ ಕಶ್ಚ ಸೋಮಪರ್ಯಾಣಹನಮ್ - ೩।೩।೨।[೪]

ಅಥಾಗ್ರೇಣ ರಾಜಾನಂ ವಿಚಿನ್ವನ್ತಿ । ತದುದಕುಮ್ಭ ಉಪನಿಹಿತೋ ಭವತಿ ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉಪಾಸ್ತೇ ತದಭ್ಯಾಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಞ್ಚಃ - ೩।೩।೨।[೫]

ತದಾಯತ್ಸು ವಾಚಯತಿ । ಏಷ ತೇ ಗಾಯತ್ರೋ ಭಾಗ ಇತಿ ಮೇ ಸೋಮಾಯ ಬ್ರೂತಾದೇಷ ತೇ ತ್ರೈಷ್ಟುಭೋ ಭಾಗ ಇತಿ ಮೇ ಸೋಮಾಯ ಬ್ರೂತಾದೇಷ ತೇ ಜಾಗತೋ ಭಾಗ ಇತಿ ಮೇ ಸೋಮಾಯ ಬ್ರೂತಾಚ್ಛನ್ದೋನಾಮಾನಾಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಂ ಗಚ್ಛೇತಿ ಮೇ ಸೋಮಾಯ ಬ್ರೂತಾದಿತ್ಯೇಕಂ ವಾ ಏಷ ಕ್ರೀಯಮಾಣೋಽಭಿಕ್ರೀಯತೇ ಚ್ಛನ್ದಸಾಮೇವ ರಾಜ್ಯಾಯ ಚ್ಛನ್ದಸಾಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಾಯ ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏನಮೇತದ್ಯದಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿತಮೇತದಾಹ ಚ್ಛನ್ದಸಾಮೇವ ತ್ವಾ ರಾಜ್ಯಾಯ ಕ್ರೀಣಾಮಿ ಚ್ಛನ್ದಸಾಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಾಯ ನ ವಧಾಯೇತ್ಯಥೈತ್ಯ ಪ್ರಾಙ್ಗುಪವಿಶತಿ - ೩।೩।೨।[೬]

ಸೋಽಭಿಮೃಶತಿ । ಆಸ್ಮಾಕೋಽಸೀತಿ ಸ್ವ ಇವ ಹ್ಯಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ ಯದಾಗತಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾಸ್ಮಾಕೋಽಸೀತಿ ಶುಕ್ರಸ್ತೇ ಗ್ರಹ್ಯ ಇತಿ ಶುಕ್ರಂ ಹ್ಯಸ್ಮಾದ್ಗ್ರಹಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯನ್ಭವತಿ ವಿಚಿತಸ್ತ್ವಾ ವಿಚಿನ್ವನ್ತ್ವಿತಿ ಸರ್ವತ್ವಾಯೈತದಾಹ - ೩।೩।೨।[೭]

ಅತ್ರ ಹೈಕೇ । ತೃಣಂ ವಾ ಕಾಷ್ಠಂ ವಾ ವಿತ್ತ್ವಾಪಾಸ್ಯನ್ತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಸೋಮೋ ವಿಡನ್ಯಾ ಓಷಧಯೋಽನ್ನಂ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ವಿಟ್ ಸ ಯಥಾ ಗ್ರಸಿತಮನುಹಾಯಾಚ್ಛಿದ್ಯ ಪರಾಸ್ಯೇದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದಭ್ಯೇವ ಮೃಶೇದ್ವಿಚಿತಸ್ತ್ವಾ ವಿಚಿನ್ವನ್ತ್ವಿತಿ ತದ್ಯ ಏವಾಸ್ಯ ವಿಚೇತಾರಸ್ತ ಏನಂ ವಿಚಿನ್ವನ್ತಿ - ೩।೩।೨।[೮]

ಅಥ ವಾಸಃ । ದ್ವಿಗುಣಂ ವಾ ಚತುರ್ಗುಣಂ ವಾ ಪ್ರಾಗ್ದಶಂ ವೋದಗ್ದಶಂ ವೋಪಸ್ತೃಣಾತಿ ತದ್ರಾಜಾನಮ್ಮಿಮೀತೇ ಸ ಯದ್ರಾಜಾನಂ ಮಿಮೀತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾತ್ರಾ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಮಾತ್ರೋ ಯೋ ಚಾಪ್ಯನ್ಯಾ ಮಾತ್ರಾ - ೩।೩।೨।[೯]

ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾ ಮಿಮೀತೇ । ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ತಥೋ ಹಾಸ್ಮಾ ಏಷ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವ ಕ್ರಯಾಯ ಭವತಿ - ೩।೩।೨।[೧೦]

ಅತಿಚ್ಛನ್ದಸಾ ಮಿಮೀತೇ । ಏಷಾ ವೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯದತಿಚ್ಛನ್ದಾಸ್ತಥಾ ಹಾಸ್ಯೈಷ ಸರ್ವೈರೇವಚ್ಛನ್ದೋಭಿರ್ಮಿತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದತಿಚ್ಛನ್ದಸಾ ಮಿಮೀತೇ - ೩।೩।೨।[೧೧]

ಸ ಮಿಮೀತೇ । ಅಭಿ ತ್ಯಂ ದೇವಂ ಸವಿತಾರಮೋಣ್ಯೋಃ ಕವಿಕ್ರತುಮರ್ಚಾಮಿ ಸತ್ಯಸವಂ ರತ್ನಧಾಮಭಿ ಪ್ರಿಯಂ ಮತಿಂ ಕವಿಮ್ - ೩।೩।೨।[೧೨]

ಊರ್ಧ್ವಾ ಯಸ್ಯಾಮತಿರ್ಭಾ ಅದಿದ್ಯುತತ್ಸವೀಮನಿ ಹಿರಣ್ಯಪಾಣಿರಮಿಮೀತ ಸುಕ್ರತುಃ ಕೃಪಾ ಸ್ವರಿತಿ - ೩।೩।೨।[೧೩]

ಏತಯಾ ಸರ್ವಾಭಿಃ । ಏತಯಾ ಚತಸೃಭಿರೇತಯಾ ತಿಸೃಭಿರೇತಯಾ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮೇತಯೈಕಯೈತಯೈವೈಕಯೈತಯಾ ತಿಸೃಭಿರೇತಯಾ ಚತಸೃಭಿರೇತಯಾ ಸರ್ವಾಭಿಃ ಸಮಸ್ಯಾಞ್ಜಲಿನಾಽಧ್ಯಾವಪತಿ - ೩।೩।೨।[೧೪]

ಸ ವಾ ಉದಾಚಂ ನ್ಯಾಚಂ ಮಿಮೀತೇ । ಸ ಯದುದಾಚಂ ನ್ಯಾಚಂ ಮಿಮೀತ ಇಮಾ ಏವೈತದಙ್ಗುಲೀರ್ನಾನಾಜಾನಾಃ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ನಾನಾ ಜಾಯನ್ತೇಽಥ ಯತ್ಸಹ ಸರ್ವಾಭಿರ್ಮಿಮೀತೇ ಸಂಶ್ಲಿಷ್ಟಾ ಇವ ಹೈವೈಮಾ ಜಾಯೇರಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉದಾಚಂ ನ್ಯಾಚಂ ಮಿಮೀತೇ - ೩।೩।೨।[೧೫]

ಯದ್ವೇವೋದಾಚಂ ನ್ಯಾಚಂ ಮಿಮೀತೇ । ಇಮಾ ಏವೈತನ್ನಾನಾವೀರ್ಯಾಃ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ನಾನಾವೀರ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉದಾಚಂ ನ್ಯಾಚಂ ಮಿಮೀತೇ - ೩।೩।೨।[೧೬]

ಯದ್ವೇವೋದಾಚಂ ನ್ಯಾಚಂ ಮಿಮೀತೇ । ವಿರಾಜಮೇವೈತದರ್ವಾಚೀಂ ಚ ಪರಾಚೀಂ ಚ ಯುನಕ್ತಿ ಪರಾಚ್ಯಹ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹತ್ಯರ್ವಾಚೀ ಮನುಷ್ಯಾನವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉದಾಚಂ ನ್ಯಾಚಮ್ಮಿಮೀತೇ - ೩।೩।೨।[೧೭]

ಅಥ ಯದ್ದಶ ಕೃತ್ವೋ ಮಿಮೀತೇ । ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ವೈರಾಜಃ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಶ ಕೃತ್ವೋ ಮಿಮೀತೇ - ೩।೩।೨।[೧೮]

ಅಥ ಸೋಮೋಪನಹನಸ್ಯ ಸಮುತ್ಪಾರ್ಯಾನ್ತಾನ್ । ಉಷ್ಣೀಷೇಣ ವಿಗ್ರಥ್ನಾತಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಂ ಕ್ರೀಣಾತಿ ಸ ಯದೇವೇದಂ ಶಿರಶ್ಚಾಂಸೌ ಚಾನ್ತರೋಪೇನಿತಮಿವ ತದೇವಾಸ್ಯೈತತ್ಕರೋತಿ - ೩।೩।೨।[೧೯]

ಅಥ ಮಧ್ಯೇಽಙ್ಗುಲ್ಯಾಕಾಶಂ ಕರೋತಿ । ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಾನುಪ್ರಾಣನ್ತ್ವಿತಿ ತಮಯತೀವ ವಾ ಏನಮೇತತ್ಸಮಾಯಚ್ಛನ್ನಪ್ರಾಣಮಿವ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯೈತದತ ಏವ ಮಧ್ಯತಃ ಪ್ರಾಣಮುತ್ಸೃಜತಿ ತಂ ತತಃ ಪ್ರಾಣನ್ತಂ ಪ್ರಜಾ ಅನುಪ್ರಾಣನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಾನುಪ್ರಾಣನ್ತ್ವಿತಿ ತಂ ಸೋಮವಿಕ್ರಯಿಣೇ ಪ್ರಯಚ್ಛತ್ಯಥಾತಃ ಪಣನಸ್ಯೈವ - ೩।೩।೨।[೨೦]##೩।೩।೩।
ಸ ವೈ ರಾಜಾನಂ ಪಣತೇ । ಸ ಯದ್ರಾಜಾನಂ ಪಣತೇ ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಸಕೃತ್ಸರ್ವಂ ಪಣ್ಯಂ ಸ ಆಹ ಸೋಮವಿಕ್ರಯಿನ್ಕ್ರಯ್ಯಸ್ತೇ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ೩ ಇತಿ ಕ್ರಯ್ಯ ಇತ್ಯಾಹ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ ತಂ ವೈ ತೇ ಕ್ರೀಣಾನೀತಿ ಕ್ರೀಣೀಹೀತ್ಯಾಹ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ ಕಲಯಾ ತೇ ಕ್ರೀಣಾನೀತಿ ಭೂಯೋ ವಾ ಅತಃ ಸೋಮೋ ರಾಜಾರ್ಹತೀತ್ಯಾಹ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ ಭೂಯ ಏವಾತಃ ಸೋಮೋ ರಾಜಾರ್ಹತಿ ಮಹಾಂಸ್ತ್ವೇವ ಗೋರ್ಮಹಿಮೇತ್ಯಧ್ವರ್ಯುಃ - ೩।೩।೩।[೧]

ಗೋರ್ವೈ ಪ್ರತಿಧುಕ್ । ತಸ್ಯೈ ಶೃತಂ ತಸ್ಯೈ ಶರಸ್ತಸ್ಯೈ ದಧಿ ತಸ್ಯೈ ಮಸ್ತು ತಸ್ಯಾ ಆತಞ್ಚನಂ ತಸ್ಯೈ ನವನೀತಂ ತಸ್ಯೈ ಘೃತಂ ತಸ್ಯಾ ಆಮಿಕ್ಷಾ ತಸ್ಯೈ ವಾಜಿನಮ್ - ೩।೩।೩।[೨]

ಶಫೇನ ತೇ ಕ್ರೀಣಾನೀತಿ । ಭೂಯೋ ವಾ ಅತಃ ಸೋಮೋ ರಾಜಾರ್ಹತೀತ್ಯಾಹ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ ಭೂಯ ಏವಾತಃ ಸೋಮೋ ರಾಜಾರ್ಹತಿ ಮಹಾಂಸ್ತ್ವೇವ ಗೋರ್ಮಹಿಮೇತ್ಯಧ್ವರ್ಯುರೇತಾನ್ಯೇವ ದಶವೀರ್ಯಾಣ್ಯುದಾಖ್ಯಾಯಾಹ ಪದಾ ತೇಽರ್ಧೇನ ತೇ ಗವಾ ತೇ ಕ್ರೀಣಾಮೀತಿ ಕ್ರೀತಃ ಸೋಮೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ ವಯಾಂಸಿ ಪ್ರಬ್ರೂಹೀತಿ - ೩।೩।೩।[೩]

ಸ ಆಹ । ಚನ್ದ್ರಂ ತೇ ವಸ್ತ್ರಂ ತೇ ಚ್ಛಾಗಾ ತೇ ಧೇನುಸ್ತೇ ಮಿಥುನೌ ತೇ ಗಾವೌ ತಿಸ್ರಸ್ತೇಽನ್ಯಾ ಇತಿ ಸ ಯದರ್ವಾಕ್ಪಣನ್ತೇ ಪರಃ ಸಮ್ಪಾದಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಸಕೃತ್ಸರ್ವಂ ಪಣ್ಯಮರ್ವಾಕ್ಪಣನ್ತೇ ಪರಃ ಸಮ್ಪಾದಯನ್ತ್ಯಥ ಯದಧ್ವರ್ಯುರೇವ ಗೋರ್ವೀರ್ಯಾಣ್ಯುದಾಚಷ್ಟೇ ನ ಸೋಮಸ್ಯ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ ಮಹಿತೋ ವೈ ಸೋಮೋ ದೇವೋ ಹಿ ಸೋಮೋಽಥೈತದಧ್ವರ್ಯುರ್ಗಾಂ ಮಹಯತಿ ತಸ್ಯೈ ಪಶ್ಯನ್ವೀರ್ಯಾಣಿ ಕ್ರೀಣಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದಧ್ವರ್ಯುರೇವ ಗೋರ್ವೀರ್ಯಾಣ್ಯುದಾಚಷ್ಟೇ ನ ಸೋಮಸ್ಯ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ - ೩।೩।೩।[೪]

ಅಥ ಯತ್ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವಃ ಪಣತೇ । ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತಂ ಪಞ್ಚಭಿರಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವಃ ಪಣತೇ - ೩।೩।೩।[೫]

ಅಥ ಹಿರಣ್ಯೇ ವಾಚಯತಿ । ಶುಕ್ರಂ ತ್ವಾ ಶುಕ್ರೇಣ ಕ್ರೀಣಾಮೀತಿ ಶುಕ್ರಂ ಹ್ಯೇತಚ್ಛುಕ್ರೇಣ ಕ್ರೀಣಾತಿ ಯತ್ಸೋಮಂ ಹಿರಣ್ಯೇನ ಚನ್ದ್ರಂ ಚನ್ದ್ರೇಣೇತಿ ಚನ್ದ್ರಂ ಹ್ಯೇತಚ್ಚನ್ದ್ರೇಣ ಕ್ರೀಣಾತಿ ಯತ್ಸೋಮಂ ಹಿರಣ್ಯೇನಾಮೃತಮಮೃತೇನೇತ್ಯಮೃತಂ ಹ್ಯೇತದಮೃತೇನ ಕ್ರೀಣಾತಿ ಯತ್ಸೋಮಂ ಹಿರಣ್ಯೇನ - ೩।೩।೩।[೬]

ಅಥ ಸೋಮವಿಕ್ರಯಿಣಮಭಿಪ್ರಕಮ್ಪಯತಿ । ಸಗ್ಮೇ ತೇ ಗೋರಿತಿ ಯಜಮಾನೇ ತೇ ಗೌರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತದ್ಯಜಮಾನಮಭ್ಯಾಹೃತ್ಯ ನ್ಯಸ್ಯತ್ಯಸ್ಮೇ ತೇ ಚನ್ದ್ರಾಣೀತಿ ಸ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ವೀರ್ಯಂ ಧತ್ತೇ ಶರೀರಮೇವ ಸೋಮವಿಕ್ರಯೀ ಹರತೇ ತತ್ತತಃ ಸೋಮವಿಕ್ರಯ್ಯಾದತ್ತೇ - ೩।೩।೩।[೭]

ಅಥಾಜಾಯಾಂ ಪ್ರತೀಚೀನಮುಖ್ಯಾಂ ವಾಚಯತಿ । ತಪಸಸ್ತನೂರಸೀತಿ ತಪಸೋ ಹ ವಾ ಏಷಾ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಸಮ್ಭೂತಾ ಯದಜಾ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತಪಸಸ್ತನೂರಸೀತಿ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವರ್ಣ ಇತಿ ಸಾ ಯತ್ತ್ರಿಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ವಿಜಾಯತೇ ತೇನ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವರ್ಣಃ ಪರಮೇಣ ಪಶುನಾ ಕ್ರೀಯಸ ಇತಿ ಸಾ ಯತ್ತ್ರಿಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ವಿಜಾಯತೇ ತೇನ ಪರಮಃ ಪಶುಃ ಸಹಸ್ರಪೋಷಮ್ಪುಷೇಯಮಿತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ ಭೂಮಾ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಭೂಮಾನಂ ಗಚ್ಛಾನೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೩।೩।[೮]

ಸ ವಾ ಅನೇನೈವಾಜಾಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಅನೇನ ರಾಜಾನಮಾದತ್ತ ಆಜಾ ಹ ವೈ ನಾಮೈಷಾ ಯದಜೈತಯಾ
ಹ್ಯೇನಮನ್ತತ ಆಜತಿ ತಾಮೇತತ್ಪರೋಽಕ್ಷಮಜೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ - ೩।೩।೩।[೯]

ಅಥ ರಾಜಾನಮಾದತ್ತೇ । ಮಿತ್ರೋ ನ ಏಹಿ ಸುಮಿತ್ರಧ ಇತಿ ಶಿವೋ ನಃ ಶಾನ್ತ ಏಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಂ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣ ಊರೌ ಪ್ರತ್ಯುಹ್ಯ ವಾಸೋ ನಿದಧಾತೀನ್ದ್ರಸ್ಯೋರುಮಾವಿಶ ದಕ್ಷಿಣಮಿತ್ಯೇಷ ವಾ ಅತ್ರೇನ್ದ್ರೋ ಭವತಿ ಯದ್ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೋರುಮಾವಿಶ ದಕ್ಷಿಣಮಿತ್ಯುಶನ್ನುಶನ್ತಮಿತಿ ಪ್ರಿಯಃ ಪ್ರಿಯಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸ್ಯೋನಃ ಸ್ಯೋನಮಿತಿ ಶಿವಃ ಶಿವಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೩।೩।[೧೦]

ಅಥ ಸೋಮಕ್ರಯಣಾನನುದಿಶತಿ । ಸ್ವಾನ ಭ್ರಾಜಾಙ್ಘರೇ ಬಮ್ಭಾರೇ ಹಸ್ತ ಸುಹಸ್ತ ಕೃಶಾನವೇತೇ ವಃ ಸೋಮಕ್ರಯಣಾಸ್ತಾನ್ರಕ್ಷಧ್ವಂ ಮಾ ವೋ ದಭನ್ನಿತಿ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನಾಂ ವಾ ಏತೇ ಭಾಜನೇನೈತಾನಿ ವೈ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನಾಂ ನಾಮಾನಿ ತಾನ್ಯೇವೈಭ್ಯ ಏತದನ್ವದಿಕ್ಷತ್ - ೩।೩।೩।[೧೧]

ಅಥಾತ್ರಾಪೋರ್ಣುತೇ । ಗರ್ಭೋ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಪ್ರಾವೃತಾ ವೈ ಗರ್ಭಾ ಉಲ್ಬೇನೇವ ಜರಾಯುಣೇವ ತಮತ್ರಾಜೀಜನತ ತಸ್ಮಾದಪೋರ್ಣುತ ಏಷ ವಾ ಅತ್ರ ಗರ್ಭೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪರಿವೃತೋ ಭವತಿ ಪರಿವೃತಾ ಇವ ಹಿ ಗರ್ಭೋ ಉಲ್ಬೇನೇವ ಜರಾಯುಣೇವ - ೩।೩।೩।[೧೨]

ಅಥ ವಾಚಯತಿ । ಪರಿ ಮಾಗ್ನೇ ದುಶ್ಚರಿತಾದ್ಬಾಧಸ್ವಾ ಮಾ ಸುಚರಿತೇ ಭಜೇತ್ಯಾಸೀನಂ ವಾ ಏನಮೇಷ ಆಗಚ್ಛತಿ ಸ ಆಗತ ಉತ್ತಿಷ್ಠತಿ ತನ್ಮಿಥ್ಯಾ ಕರೋತಿ ವ್ರತಂ ಪ್ರಮೀಣಾತಿ ತಸ್ಯೋ ಹೈಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತನ್ನ ಮಿಥ್ಯಾಕೃತಂ ಭವತಿ ನ ವ್ರತಂ ಪ್ರಮೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪರಿ ಮಾಗ್ನೇ ದುಶ್ಚರಿತಾದ್ಬಾಧಸ್ವಾ ಮಾ ಸುಚರಿತೇ ಭಜೇತಿ - ೩।೩।೩।[೧೩]

ಅಥ ರಾಜಾನಮಾದಾಯೋತ್ತಿಷ್ಠತಿ । ಉದಾಯುಷಾ ಸ್ವಾಯುಷೋದಸ್ಥಾಮಮೃತಾಂ ಅನ್ವಿತ್ಯಮೃತಂ ವಾ ಏಷೋಽನುತ್ತಿಷ್ಠತಿ ಯಃ ಸೋಮಂ ಕ್ರೀತಂ ತಸ್ಮಾದಾಹೋದಾಯುಷಾ ಸ್ವಾಯುಷೋದಸ್ಥಾಮಮೃತಾಂ ಅನ್ವಿತಿ - ೩।೩।೩।[೧೪]

ಅಥ ರಾಜಾನಮಾದಾಯಾರೋಹಣಮಭಿಪ್ರೈತಿ । ಪ್ರತಿ ಪನ್ಥಾಮಪದ್ಮಹಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ಗಾಮನೇಹಸಮ್। ಯೇನ ವಿಶ್ವಾಃ ಪರಿ ದ್ವಿಷೋ ವೃಣಕ್ತಿ ವಿನ್ದತೇ ವಸ್ವಿತಿ - ೩।೩।೩।[೧೫]

ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತ ಏತದ್ಯಜುಃ ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ದದೃಶುಸ್ತ ಏತೇನ ಯಜುಷಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಹತ್ಯೈತಸ್ಯ ಯಜುಷೋಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ನಿವಾತೇ ಸ್ವಸ್ತಿ ಸಮಾಶ್ನುವತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ಯಜುಷಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಹತ್ಯೈತಸ್ಯ ಯಜುಷೋಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ನಿವಾತೇ ಸ್ವಸ್ತಿ ಸಮಶ್ನುತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪ್ರತಿ ಪನ್ಥಾಮಪದ್ಮಹಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ಗಾಮನೇಹಸಂ ಯೇನ ವಿಶ್ವಾಃ ಪರಿ ದ್ವಿಷೋ ವೃಣಕ್ತಿ ವಿನ್ದತೇ ವಸ್ವಿತಿ - ೩।೩।೩।[೧೬]

ತಂ ವಾ ಇತಿ ಹರನ್ತಿ । ಅನಸಾ ಪರಿವಹನ್ತಿ ಮಹಯನ್ತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛೀರ್ಷ್ಣಾ ಬೀಜಂ ಹರನ್ತ್ಯನಸೋದಾವಹನ್ತಿ - ೩।೩।೩।[೧೭]

ಅಥ ಯದಪಾಮನ್ತೇ ಕ್ರೀಣಾತಿ । ರಸೋ ವಾ ಆಪಃ ಸರಸಮೇವೈತತ್ಕ್ರೀಣಾತ್ಯಥ ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಮ್ಭವತಿ ಸಶುಕ್ರಮೇವೈತತ್ಕ್ರೀಣಾತ್ಯಥ ಯದ್ವಾಸೋ ಭವತಿ ಸತ್ವಚಸಮೇವೈತತ್ಕ್ರೀಣಾತ್ಯಥ ಯದಜಾ ಭವತಿ ಸತಪಸಮೇವೈತತ್ಕ್ರೀಣಾತ್ಯಥ ಯದ್ಧೇನುರ್ಭವತಿ ಸಾಶಿರಮೇವೈತತ್ಕ್ರೀಣಾತ್ಯಥ ಯನ್ಮಿಥುನೌ ಭವತಃ ಸಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಕ್ರೀಣಾತಿ ತಂ ವೈ ದಶಭಿರೇವ ಕ್ರೀಣೀಯಾನ್ನಾದಶಭಿರ್ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ ವೈರಾಜಃ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಶಭಿರೇವ ಕ್ರೀಣೀಯಾನ್ನಾದಶಭಿಃ - ೩।೩।೩।[೧೮]##೩।೩।೪ ಸೋಮಾನಯನಮ್
ನೀಡೇ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಾಸ್ತೃಣಾತಿ । ಅದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಗಸೀತಿ ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುರಥೈನಮಾಸಾದಯತ್ಯದಿತ್ಯೈ ಸದ ಆಸೀದೇತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಃ ಸೇಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದಸ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾದಿತ್ಯೈ ಸದ ಆಸೀದೇತಿ - ೩।೩।೪।[೧]

ಅಥೈವಮಭಿಪದ್ಯ ವಾಚಯತಿ । ಅಸ್ತಭ್ನಾದ್ದ್ಯಾಂ ವೃಷಭೋ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮಿತಿ ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಸ್ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙಾದ್ಬಿಭಯಾಚಕ್ರುಸ್ತ ಏನಮೇತಜ್ಜ್ಯಾಯಾಂಸಮೇವ ವಧಾಚ್ಚಕ್ರುರ್ಯದಾಹಾಸ್ತಭ್ನಾದ್ದ್ಯಾಂ ವೃಷಭೋ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮಿತಿ - ೩।೩।೪।[೨]

ಅಮಿಮೀತ ವರಿಮಾಣಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ । ತದೇನೇನೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನಾಸ್ಪೃಣೋತಿ ತಸ್ಯ ಹಿ ನ ಹನ್ತಾಸ್ತಿ ನ ವಧೋ ಯೇನೇಮೇ ಲೋಕಾ ಆಸ್ಪೃತಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾಮಿಮೀತ ವರಿಮಾಣಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ - ೩।೩।೪।[೩]

ಆಸೀದದ್ವಿಶ್ವಾ ಭುವನಾನಿ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ । ತದೇನೇನೇದಂ ಸರ್ವಮಾಸ್ಪೃಣೋತಿ ತಸ್ಯ ಹಿ ನ ಹನ್ತಾಸ್ತಿ ನ ವಧೋ ಯೇನೇದಂ ಸರ್ವಮಾಸ್ಪೃತಂ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಸೀದದ್ವಿಶ್ವಾ ಭುವನಾನಿ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ - ೩।೩।೪।[೪]

ವಿಶ್ವೇತ್ತಾನಿ ವರುಣಸ್ಯ ವ್ರತಾನೀತಿ ತದಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮನುವರ್ತ್ಮ ಕರೋತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ನ ಕಂ ಚನ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನಂ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಿಶ್ವೇತ್ತಾನಿ ವರುಣಸ್ಯ ವ್ರತಾನೀತಿ - ೩।೩।೪।[೫]

ಅಥ ಸೋಮಪರ್ಯಾಣಹನೇನ ಪರ್ಯಾಣಹ್ಯತಿ । ನೇದೇನಂ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಪ್ರಮೃಶಾನಿತಿ ಗರ್ಭೋ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ತಿರ ಇವ ವೈ ಗರ್ಭಾಸ್ತಿರ ಇವೈತತ್ಪರ್ಯಾಣದ್ಧಂ ತಿರ ಇವ ವೈ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತಿರ ಇವೈತದ್ಯತ್ಪರ್ಯಾಣದ್ಧಂ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಪರ್ಯಾಣಹ್ಯತಿ - ೩।೩।೪।[೬]

ಸ ಪರ್ಯಾಣಹ್ಯತಿ । ವನೇಷು ವ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತತಾನೇತಿ ವನೇಷು ಹೀದಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಿತತಂ ವೃಕ್ಷಾಗ್ರೇಷು ವಾಜಮರ್ವತ್ಸು ಪಯ ಉಸ್ರಿಯಾಸ್ವಿತಿ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ವಾಜಾಃ ಪುಮಾಂಸೋಽರ್ವನ್ತಃ ಪುಂಸ್ವೇವೈತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ ಪಯ ಉಸ್ರಿಯಾಸ್ವಿತಿ ಪಯೋ ಹೀದಮುಸ್ರಿಯಾಸು ಹಿತಂ ಹೃತ್ಸು ಕ್ರತುಂ ವರುಣೋ ವಿಕ್ಷ್ವಗ್ನಿಮಿತಿ ಹೃತ್ಸು ಹ್ಯಯಂ ಕ್ರತುರ್ಮನೋಜವಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ವಿಕ್ಷ್ವಗ್ನಿಮಿತಿ ವಿಕ್ಷು ಹ್ಯಯಂ ಪ್ರಜಾಸ್ವಗ್ನಿರ್ದಿವಿ ಸೂರ್ಯಮದಧಾತ್ಸೋಮಮದ್ರಾವಿತಿ ದಿವಿ ಹ್ಯಸೌ ಸೂರ್ಯೋ ಹಿತಃ ಸೋಮಮದ್ರಾವಿತಿ ಗಿರಿಷು ಹಿ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ದಿವಿ ಸೂರ್ಯಮದಧಾತ್ಸೋಮಮದ್ರಾವಿತಿ - ೩।೩।೪।[೭]

ಅಥ ಯದಿ ದ್ವೇ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನೇ ಭವತಃ । ತಯೋರನ್ಯತರತ್ಪ್ರತ್ಯಾನಹ್ಯತಿ ಪ್ರತೀನಾಹಭಾಜನಂ ಯದ್ಯು ಏಕಂ ಭವತಿ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಗ್ರೀವಾ ಏವಾವಕೃತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಾನಹ್ಯತಿ ಪ್ರತೀನಾಹಭಾಜನಂ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಚಕ್ಷುರಾರೋಹಾಗ್ನೇರಕ್ಷ್ಣಃ ಕನೀನಕಂ ಯತ್ರೈತಶೇಭಿರೀಯಸೇ ಭ್ರಾಜಮಾನೋ ವಿಪಶ್ಚಿತೇತಿ ಸೂರ್ಯಮೇವೈತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಕರೋತಿ ಸೂರ್ಯಃ ಪುರಸ್ತಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಘ್ನನ್ನೇತ್ಯಥಾಭಯೇನಾನಾಷ್ಟ್ರೇಣ ಪರಿವಹನ್ತಿ - ೩।೩।೪।[೮]

ಉದ್ಧತೇ ಪ್ರಽಉಗ್ಯೇ ಫಲಕೇ ಭವತಃ । ತದನ್ತರೇಣ ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಃ ಪ್ರಾಜತಿ ಶ್ರೇಯಾನ್ವಾ ಏಷೋಽಭ್ಯಾರೋಹಾದ್ಭವತಿ ಕೋ ಹ್ಯೇತಮರ್ಹತ್ಯಭ್ಯಾರೋಢುಂ ತಸ್ಮಾದನ್ತರೇಣ ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರಾಜತಿ - ೩।೩।೪।[೯]

ಪಲಾಶಶಾಖಯಾ ಪ್ರಾಜತಿ । ಯತ್ರ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಸೋಮಮಚ್ಛಾಪತತ್ತದಸ್ಯಾ ಆಹರನ್ತ್ಯಾ ಅಪಾದಸ್ತಾಭ್ಯಾಯತ್ಯ ಪರ್ಣಂ ಪ್ರಚಿಚ್ಛೇದ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ವಾ ಸೋಮಸ್ಯ ವಾ ರಾಜ್ಞಸ್ತತ್ಪತಿತ್ವಾ ಪರ್ಣೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪರ್ಣೋ ನಾಮ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಸೋಮಸ್ಯ ನ್ಯಕ್ತಂ ತದಿಹಾಪ್ಯಸದಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಲಾಶಶಾಖಯಾ ಪ್ರಾಜತಿ - ೩।೩।೪।[೧೦]

ಅಥಾನಡ್ವಾಹಾವಾಜನ್ತಿ । ತೌ ಯದಿ ಕೃಷ್ಣೌ ಸ್ಯಾತಾಮನ್ಯತರೋ ವಾ ಕೃಷ್ಣಸ್ತತ್ರವಿದ್ಯಾದ್ವರ್ಷಿಷ್ಯತ್ಯೈಷಮಃ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ವೃಷ್ಟಿಮಾನ್ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇತದು ವಿಜ್ಞಾನಮ್ - ೩।೩।೪।[೧೧]

ಅಥ ಯುನಕ್ತಿ । ಉಸ್ರಾವೇತಂ ಧೂರ್ಷಾಹಾವಿತ್ಯುಸ್ರೌ ಹಿ ಭವತೋ ಧೂರ್ಷಾಹಾವಿತಿ ಧೂರ್ಷಾಹೌ ಹಿ ಭವತೋ ಯುಜ್ಯೇಥಾಮನಶ್ರೂ ಇತಿ ಯುಜ್ಯೇತೇ ಹ್ಯನಶ್ರೂ ಇತ್ಯನಾರ್ತಾವಿತಿ ತತ್ ಅವೀರಹಣಾವಿತ್ಯಪಾಪಕೃತಾವಿತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಚೋದನಾವಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚೋದನೌ ಹಿ ಭವತಃ ಸ್ವಸ್ತಿ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಗೃಹಾನ್ಗಚ್ಛತಮಿತಿ ಯಥೈನಾವನ್ತರಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನ ಹಿಂಸ್ಯುರೇವಮೇತದಾಹ - ೩।೩।೪।[೧೨]

ಅಥ ಪಶ್ಚಾತ್ಪರಿಕ್ರಮ್ಯ । ಅಪಾಲಮ್ಬಮಭಿಪದ್ಯಾಹ ಸೋಮಾಯ ಕ್ರೀತಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ ಸೋಮಾಯ ಪರ್ಯುಹ್ಯಮಾಣಾಯೇತಿ ವಾಽತೋ ಯತರಥಾ ಕಾಮಯೇತ - ೩।೩।೪।[೧೩]

ಅಥ ವಾಚಯತಿ । ಭದ್ರೋ ಮೇಽಸಿ ಪ್ರಚ್ಯವಸ್ವ ಭುವಸ್ಪತ ಇತಿ ಭದ್ರೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾನ್ಯಮಾದ್ರಿಯತೇಽಪ್ಯಸ್ಯ ರಾಜಾನಃ ಸಭಾಗಾ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ ಪೂರ್ವೋ ರಾಜ್ಞೋಽಭಿವದತಿ ಭದ್ರೋ ಹಿ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಭದ್ರೋ ಮೇಽಸೀತಿ ಪ್ರಚ್ಯವಸ್ವ ಭುವಸ್ಪತ ಇತಿ ಭುವನಾನಾಂ ಹ್ಯೇಷ ಪತಿರ್ವಿಶ್ವಾನ್ಯಭಿ ಧಾಮಾನೀತ್ಯಙ್ಗಾನಿ ವೈ ವಿಶ್ವಾನಿ ಧಾಮಾನ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯೇವೈತದಭ್ಯಾಹ ಮಾ ತ್ವಾ ಪರಿಪರಿಣೋ ವಿದನ್ಮಾ ತ್ವಾ ಪರಿಪನ್ಥಿನೋ ವಿದನ್ಮಾ ತ್ವಾ ವೃಕಾ ಅಘಾಯವೋ ವಿದನ್ನಿತಿ ಯಥೈನಮನ್ತರಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನ ವಿನ್ದೇಯುರೇವಮೇತದಾಹ - ೩।೩।೪।[೧೪]

ಶ್ಯೇನೋ ಭೂತ್ವಾ ಪರಾಪತೇತಿ । ವಯ ಏವೈನಮೇತದ್ಭೂತಂ ಪ್ರಪಾತಯತಿ ಯದ್ವಾ ಉಗ್ರಂ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾನ್ವವಯನ್ತ್ಯೇತದ್ವೈ ವಯಸಾಮೋಜಿಷ್ಠಂ ಬಲಿಷ್ಠಂ ಯಚ್ಛ್ಯೇನಸ್ತಮೇವೈತದ್ಭೂತಂ ಪ್ರಪಾತಯತಿ ಯದಾಹ ಶ್ಯೇನೋ ಭೂತ್ವಾ ಪರಾಪತೇತಿ - ೩।೩।೪।[೧೫]

ಅಥ ಶರೀರಮೇವಾನ್ವವಹನ್ತಿ । ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಗೃಹಾನ್ಗಚ್ಛ ತನ್ನೌ ಸಂಸ್ಕೃತಮಿತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ - ೩।೩।೪।[೧೬]

ಅಥ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಮಾಹ್ವಯತಿ । ಯಥಾ ಯೇಭ್ಯಃ ಪಕ್ಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ತಾನ್ಬ್ರೂಯಾದಿತ್ಯಹೇ ವಃ ಪಕ್ತಾಸ್ಮೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ನಿವೇದಯತಿ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೋ೩ಂ ಸುಬ್ರಹ್ಮ್ಣ್ಯೋ೩ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ದೇವಾನ್ಪ್ರಚ್ಯಾವಯತಿ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವ ಆಹ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಃ - ೩।೩।೪।[೧೭]

ಇನ್ದ್ರಾಗಚ್ಛೇತಿ । ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಗಚ್ಛೇತಿ ಹರಿವ ಆಗಚ್ಛ ಮೇಧಾತಿಥೇರ್ಮೇಷ ವೃಷಣಶ್ವಸ್ಯ ಮೇನೇ ಗೌರಾವಸ್ಕನ್ದಿನ್ನಹಲ್ಯಾಯೈ ಜಾರೇತಿ ತದ್ಯಾನ್ಯೇವಾಸ್ಯ ಚರಣಾನಿ ತೈರೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರಮುಮೋದಯಿಷತಿ - ೩।೩।೪।[೧೮]

ಕೌಶಿಕ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಗೌತಮ ಬ್ರುವಾಣೇತಿ । ಶಶ್ವದ್ಧೈತದಾರುಣಿನಾಽಧುನೋಪಜ್ಞಾತಂ ಯದ್ಗೌತಮ ಬ್ರುವಾಣೇತಿ ಸ ಯದಿ ಕಾಮಯೇತ ಬ್ರೂಯಾದೇತದ್ಯದ್ಯು ಕಾಮಯೇತಾಪಿ ನಾದ್ರಿಯೇತೇತ್ಯಹೇ ಸುತ್ಯಾಮಿತಿ ಯಾವದಹೇ ಸುತ್ಯಾ ಭವತಿ - ೩।೩।೪।[೧೯]

ದೇವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ ಆಗಚ್ಛತೇತಿ । ತದ್ದೇವಾಂಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಂಶ್ಚಾಹೈತೈರ್ಹ್ಯತ್ರೋಭಯೈರರ್ಥೋ ಭವತಿ ಯದ್ದೇವೈಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈಶ್ಚ - ೩।೩।೪।[೨೦]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ । ಅಗ್ರೇಣ ಶಾಲಾಮಗ್ನೀಷೋಮೀಯೇಣ ಪಶುನಾ ಪ್ರತ್ಯುಪತಿಷ್ಠತೇಽಗ್ನೀಷೋಮೌ ವಾ ಏತಮನ್ತರ್ಜಮ್ಭ ಆದಧಾತೇ ಯೋ ದೀಕ್ಷತ ಆಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಂ ಹ್ಯದೋ ದೀಕ್ಷಣೀಯಂ ಹವಿರ್ಭವತಿ ಯೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಃ ಸೋಮಃ ಸ ಹವಿರ್ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ತದೇನಮನ್ತರ್ಜಮ್ಭ ಆದಧಾತೇ ತತ್ಪಶುನಾತ್ಮಾನಂ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣೀತೇ - ೩।೩।೪।[೨೧]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಆಹವನೀಯಾದುಲ್ಮುಕಮಾಹರನ್ತ್ಯಯಮಗ್ನಿರಯಂ ಸೋಮಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಹಸದ್ಭ್ಯಾಂ ನಿಷ್ಕ್ರೇಷ್ಯಾಮಹ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯತ್ರ ವಾ ಏತೌ ಕ್ವ ಚ ತತ್ಸಹೈವ - ೩।೩।೪।[೨೨]

ಸ ವೈ ದ್ವಿರೂಪೋ ಭವತಿ । ದ್ವಿದೇವತ್ಯೋ ಹಿ ಭವತಿ ದೇವತಯೋರಸಮದೇ ಕೃಷ್ಣಸಾರಙ್ಗಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹುರೇತದ್ಧ್ಯೇನಯೋ ರೂಪತಮಮಿವೇತಿ ಯದಿ ಕೃಷ್ಣಸಾರಙ್ಗಂ ನ ವಿನ್ದೇದಥೋ ಅಪಿ ಲೋಹಿತಸಾರಙ್ಗ ಸ್ಯಾತ್ - ೩।೩।೪।[೨೩]

ತಸ್ಮಿನ್ವಾಚಯತಿ । ನಮೋ ಮಿತ್ರಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯ ಚಕ್ಷಸೇ ಮಹೋ ದೇವಾಯ ತದೃತಂ ಸಪರ್ಯತ ದೂರೇ ದೃಶೇ ದೇವಜಾತಾಯ ಕೇತವೇ ದಿವಸ್ಪುತ್ರಾಯ ಸೂರ್ಯಾಯ ಶಂಸತೇತಿ ನಮ ಏವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಮಿತ್ರಧೇಯಮೇವೈನೇನೈತತ್ಕುರುತೇ - ೩।೩।೪।[೨೪]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರಾರೋಹಣಂ ವಿಮುಞ್ಚತಿ । ವರುಣಸ್ಯೋತ್ತಮ್ಭನಮಸೀತ್ಯುಪಸ್ತಮ್ಭನೇನೋಪಸ್ತಭ್ನಾತಿ ವರುಣಸ್ಯ ಸ್ಕಮ್ಭಸರ್ಜನೀ ಸ್ಥ ಇತಿ ಶಮ್ಯೇ ಉದ್ವೃಹತಿ ಸ ಯದಾಹ ವರುಣಸ್ಯ ಸ್ಕಮ್ಭಸರ್ಜನೀ ಸ್ಥ ಇತಿ ವರುಣ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ಏತರ್ಹಿ ಭವತಿ ಯತ್ಸೋಮಃ ಕ್ರೀತಃ - ೩।೩।೪।[೨೫]

ಅಥ ಚತ್ವಾರೋ ರಾಜಾಸನ್ದೀಮಾದದತೇ । ದ್ವೌ ವಾ ಅಸ್ಮೈ ಮಾನುಷಾಯ ರಾಜ್ಞ ಆದದಾತೇ ಅಥೈತಾಂ ಚತ್ವಾರೋ ಯೋಽಸ್ಯ ಸಕೃತ್ಸರ್ವಸ್ಯೇಷ್ಟೇ - ೩।೩।೪।[೨೬]

ಔದುಮ್ಬರೀ ಭವತಿ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಊರ್ಗುದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೋಽನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದೌದುಮ್ಬರೀ ಭವತಿ - ೩।೩।೪।[೨೭]

ನಾಭಿದಘ್ನಾ ಭವತಿ । ಅತ್ರ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠನ್ಯನ್ನಂ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾಭಿದಘ್ನಾ ಭವತ್ಯತ್ರೋ ಏವ ರೇತಸ ಆಶಯೋ ರೇತಃ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದತ್ರದಘ್ನಾ ಭವತಿ - ೩।೩।೪।[೨೮]

ತಾಮಭಿಮೃಶತಿ । ವರುಣಸ್ಯ ಋತಸದನ್ಯಸೀತ್ಯಥ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಾಸ್ತೃಣಾತಿ ವರುಣಸ್ಯ ಋತಸದನಮಸೀತ್ಯಥೈನಮಾಸಾದಯತಿ ವರುಣಸ್ಯ ಋತಸದನಮಾಸೀದೇತಿ ಸ ಯದಾಹ ವರುಣಸ್ಯ ಋತಸದನಮಾಸೀದೇತಿ ವರುಣ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ಏತರ್ಹಿ ಭವತಿ - ೩।೩।೪।[೨೯]

ಅಥೈನಂ ಶಾಲಾಂ ಪ್ರಪಾದಯತಿ । ಸ ಪ್ರಪಾದಯನ್ವಾಚಯತಿ ಯಾ ತೇ ಧಾಮಾನಿ ಹವಿಷಾ ಯಜನ್ತಿ ತಾ ತೇ ವಿಶ್ವಾ ಪರಿಭೂರಸ್ತು ಯಜ್ಞಮ್ । ಗಯಸ್ಫಾನಃ ಪ್ರತರಣಃ ಸುವೀರೋಽವೀರಹಾ ಪ್ರಚರಾ ಸೋಮ ದುರ್ಯಾನಿತಿ ಗೃಹಾ ವೈ ದುರ್ಯಾ ಗೃಹಾನ್ನಃ ಶಿವಃ ಶಾನ್ತೋಽಪಾಪಕೃತ್ಪ್ರಚರೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೩।೪।[೩೦]

ಅತ್ರ ಹೈಕೇ । ಉದಪಾತ್ರಮುಪನಿನಯನ್ತಿ ಯಥಾ ರಾಜ್ಞ ಆಗತಾಯೋದಕಮಾಹರೇದೇವಮೇತದಿತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ಮಾನುಷಂ ಹ ತೇ ಯಜ್ಞೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವ್ಯೃದ್ಧಂ ವೈ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯನ್ಮಾನುಷಂ ನೇದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ಯಜ್ಞೇ ಕರವಾಣೀತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನೋಪನಿನಯೇತ್ - ೩।೩।೪।[೩೧]೩।೪।೧ ಆತಿಥ್ಯೇಷ್ಟಿಃ
ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿಥ್ಯಂ ಬಾಹೂ ಪ್ರಾಯಣೀಯೋದಯನೀಯೌ । ಅಭಿತೋ ವೈ ಶಿರೋ ಬಾಹೂ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾದಭಿತ ಆತಿಥ್ಯಮೇತೇ ಹವಿಷೀ ಭವತಃ ಪ್ರಾಯಣೀಯಶ್ಚೋದಯನೀಯಶ್ಚ - ೩।೪।೧।[೧]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾದಾತಿಥ್ಯಂ ನಾಮ । ಅತಿಥಿರ್ವಾ ಏಷ ಏತಸ್ಯಾಗಚ್ಛತಿ ಯತ್ಸೋಮಃ ಕ್ರೀತಸ್ತಸ್ಮಾ ಏತದ್ಯಥಾ ರಾಜ್ಞೇ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯ ವಾ ಮಹೋಕ್ಷಂ ವಾ ಮಹಾಜಂ ವಾ ಪಚೇತ್ತದಹ ಮಾನುಷಂ ಹವಿರ್ದೇವಾನಾಮೇವಮಸ್ಮಾ ಏತದಾತಿಥ್ಯಂ ಕರೋತಿ - ೩।೪।೧।[೨]

ತದಾಹುಃ । ಪೂರ್ವೋಽತೀತ್ಯ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಿತಿ ಯತ್ರ ವಾ ಅರ್ಹನ್ತಮಾಗತಂ ನಾಪಚಾಯನ್ತಿ ಕ್ರುಧ್ಯತಿ ವೈ ಸ ತತ್ರ ತಥಾ ಹಾಪಚಿತೋ ಭವತಿ - ೩।೪।೧।[೩]

ತದ್ವಾ ಅನ್ಯತರ ಏವ ವಿಮುಕ್ತಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಅನ್ಯತರೋಽವಿಮುಕ್ತೋಽಥ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಸ ಯದನ್ಯತರೋ ವಿಮುಕ್ತಸ್ತೇನಾಗತೋ ಯದ್ವನ್ಯತರೋಽವಿಮುಕ್ತಸ್ತೇನಾಪಚಿತಃ - ೩।೪।೧।[೪]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ ವಿಮುಚ್ಯೈವ ಪ್ರಪಾದ್ಯ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಯಥಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಚರಣಂ ತದ್ವಾ ಅನು ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾನುಷೇ ಯಾವನ್ನ ವಿಮುಞ್ಚತೇ ನೈವಾಸ್ಮೈ ತಾವದುದಕಂ ಹರನ್ತಿ ನಾಪಚಿತಿಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯನಾಗತೋ ಹಿ ಸ ತಾವದ್ಭವತ್ಯಥ ಯದೈವ ವಿಮುಞ್ಚತೇಽಥಾಸ್ಮಾ ಉದಕಂ ಹರನ್ತ್ಯಥಾಪಚಿತಿಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತರ್ಹಿ ಹಿ ಸ ಆಗತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಮುಚ್ಯೈವ ಪ್ರಪಾದ್ಯ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೩।೪।೧।[೫]

ಸ ವೈ ಸಂತ್ವರಮಾಣ ಇವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ತಥಾ ಹಾಪಚಿತೋ ಭವತಿ ತತ್ಪತ್ನ್ಯನ್ವಾರಭತೇ ಪರ್ಯುಹ್ಯಮಾಣಂ ವೈ ಯಜಮಾನೋಽನ್ವಾರಭತೇಽಥಾತ್ರ ಪತ್ನ್ಯುಭಯತ ಏವೈತನ್ಮಿಥುನೇನಾನ್ವಾರಭೇತೇ ಯತ್ರ ವಾ ಅರ್ಹನ್ನಾಗಚ್ಛತಿ ಸರ್ವಗೃಹ್ಯಾ ಇವ ವೈ ತತ್ರ ಚೇಷ್ಟನ್ತಿ ತಥಾ ಹಾಪಚಿತೋ ಭವತಿ - ೩।೪।೧।[೬]

ಸ ವಾ ಅನ್ಯೇನೈವ ತತೋ ಯಜುಷಾ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಯೇನೋ ಚಾನ್ಯಾನಿ ಹವೀಂಷ್ಯೇಕಂ ವಾ ಏಷ ಭಾಗಂ ಕ್ರೀಯಮಾಣೋಽಭಿಕ್ರೀಯತೇ ಚ್ಛನ್ದಸಾಮೇವ ರಾಜ್ಯಾಯ ಚ್ಛನ್ದಸಾಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಾಯ ತಸ್ಯ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯಭಿತಃ ಸಾಚಯಾನಿ ಯಥಾ ರಾಜ್ಞೋಽರಾಜಾನೋ ರಾಜಕೃತಃ ಸೂತಗ್ರಾಮಣ್ಯ ಏವಮಸ್ಯ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯಭಿತಃ ಸಾಚಯಾನಿ - ೩।೪।೧।[೭]

ನ ವೈ ತದವಕಲ್ಪತೇ । ಯಚ್ಛನ್ದೋಭ್ಯ ಇತಿ ಕೇವಲಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಯತ್ರ ವಾ ಅರ್ಹತೇ ಪಚನ್ತಿ ತದಭಿತಃ ಸಾಚಯೋಽನ್ವಾಭಕ್ತಾ ಭವನ್ತ್ಯರಾಜಾನೋ ರಾಜಕೃತಃ ಸೂತಗ್ರಾಮಣ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈವೈತಸ್ಯೈ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ತದೇವ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯನ್ವಾಭಜೇತ್ - ೩।೪।೧।[೮]

ಸ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಗ್ನೇಸ್ತನೂರಸಿ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ತದ್ಗಾಯತ್ರೀಮನ್ವಾಭಜತಿ - ೩।೪।೧।[೯]

ಸೋಮಸ್ಯ ತನೂರಸಿ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಸೋಮಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತತ್ತ್ರಿಷ್ಟುಭಮನ್ವಾಭಜತಿ - ೩।೪।೧।[೧೦]

ಅತಿಥೇರಾತಿಥ್ಯಮಸಿ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ । ಸೋಽಸ್ಯೋದ್ಧಾರೋ ಯಥಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಯೋದ್ಧಾರ ಏವಮಸ್ಯೈಷ ಋತೇ ಚ್ಛನ್ದೋಭ್ಯಃ - ೩।೪।೧।[೧೧]

ಶ್ಯೇನಾಯ ತ್ವಾ ಸೋಮಭೃತೇ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ । ತದ್ಗಾಯತ್ರೀಮನ್ವಾಭಜತಿ ಸಾ ಯದ್ಗಾಯತ್ರೀ ಶ್ಯೇನೋ ಭೂತ್ವಾ ದಿವಃ ಸೋಮಮಾಹರತ್ತೇನ ಸಾ ಶ್ಯೇನಃ ಸೋಮಭೃತ್ತೇನೈವೈನಾಮೇತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ದ್ವಿತೀಯಮನ್ವಾಭಜತಿ - ೩।೪।೧।[೧೨]

ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ರಾಯಸ್ಪೋಷದೇ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ರಾಯಸ್ಪೋಷಃ ಪಶವೋ ಜಗತೀ ತಜ್ಜಗತೀಮನ್ವಾಭಜತಿ - ೩।೪।೧।[೧೩]

ಅಥ ಯತ್ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತಂ ಪಞ್ಚಭಿರಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯದ್ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವಾ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವಿಷ್ಣವೇ ಹಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯೋ ಯಜ್ಞಾಯ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೩।೪।೧।[೧೪]

ನವಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿಥ್ಯಂ ನವಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರ್ಯಷ್ಟೌ ತಾನಿ ಯಾನ್ಯನ್ವಾಹ ಪ್ರಣವೋ ನವಮಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಗಾಯತ್ರೀ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತಸ್ಮಾನ್ನವಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೩।೪।೧।[೧೫]

ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯಾಃ ಪರಿಧಯಃ । ದೇವಾ ಹ ವಾ ಏತಂ ವನಸ್ಪತಿಷು ರಾಕ್ಷೋಘ್ನಂ ದದೃಶುರ್ಯತ್ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಂ ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿಥ್ಯಂ ನೇಚ್ಛಿರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹಿನಸನ್ನಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯಾಃ ಪರಿಧಯೋ ಭವನ್ತಿ - ೩।೪।೧।[೧೬]

ಆಶ್ವವಾಲಃ ಪ್ರಸ್ತರಃ । ಯಜ್ಞೋ ಹ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಪಚಕ್ರಾಮ ಸೋಽಶ್ವೋ ಭೂತ್ವಾ ಪರಾಙಾವವರ್ತ ತಸ್ಯ ದೇವಾ ಅನುಹಾಯ ವಾಲಾನಭಿಪೇದುಸ್ತಾನಾಲುಲುಪುಸ್ತಾನಾಲುಪ್ಯ ಸಾರ್ಧಂ ಸಂನ್ಯಾಸುಸ್ತತ ಏತಾ ಓಷಧಯಃ ಸಮಭವನ್ಯದಶ್ವವಾಲಾಃ ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿಥ್ಯಂ ಜಘನಾರ್ಧೋ ವಾಲಾ ಉಭಯತ ಏವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯದಾಶ್ವವಾಲಾಃ ಪ್ರಸ್ತರೋ ಭವತಿ - ೩।೪।೧।[೧೭]

ಐಕ್ಷವ್ಯೌ ವಿಧೃತೀ । ನೇದ್ಬರ್ಹಿಶ್ಚ ಪ್ರಸ್ತರಶ್ಚ ಸಂಲುಭ್ಯಾತ ಇತ್ಯಥೋತ್ಪೂಯಾಜ್ಯಂ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇವ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಾನ್ಯಾಜ್ಯಾನಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನ ಹ್ಯತ್ರಾನುಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ - ೩।೪।೧।[೧೮]

ಆಸಾದ್ಯ ಹವೀಂಷ್ಯಗ್ನಿಂ ಮನ್ಥತಿ । ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿಥ್ಯಂ ಜನಯನ್ತಿ ವಾ ಏನಮೇತದ್ಯನ್ಮನ್ಥನ್ತಿ ಶೀರ್ಷತೋ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ಶೀರ್ಷತ ಏವೈತದಗ್ರೇ ಯಜ್ಞಂ ಜನಯತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಅಗ್ನೌ ಹಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತಿ ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿಥ್ಯಂ ಶೀರ್ಷತ ಏವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಸರ್ವಾಭಿರ್ದೇವತಾಭಿಃ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಂ ಮನ್ಥತಿ - ೩।೪।೧।[೧೯]

ಸೋಽಧಿಮನ್ಥನಂ ಶಕಲಮಾದತ್ತೇ । ಅಗ್ನೇರ್ಜನಿತ್ರಮಸೀತ್ಯತ್ರ ಹ್ಯಗ್ನಿರ್ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನೇರ್ಜನಿತ್ರಮಸೀತಿ - ೩।೪।೧।[೨೦]

ಅಥ ದರ್ಭತರುಣಕೇ ನಿದಧಾತಿ । ವೃಷಣೌ ಸ್ಥ ಇತಿ ತದ್ಯಾವೇವೇಮೌ ಸ್ತ್ರಿಯೈ ಸಾಕಂಜಾವೇತಾವೇವೈತೌ - ೩।೪।೧।[೨೧]

ಅಥಾಧರಾರಣಿಂ ನಿದಧಾತಿ । ಉರ್ವಶ್ಯಸೀತ್ಯಥೋತ್ತರಾರಣ್ಯಾಜ್ಯವಿಲಾಪನೀಮುಪಸ್ಪೃಶತ್ಯಾಯುರಸೀತಿ ತಾಮಭಿನಿದಧಾತಿ ಪುರೂರವಾ ಅಸೀತ್ಯುರ್ವಶೀ ವಾ ಅಪ್ಸರಾಃ ಪುರೂರವಾಃ ಪತಿರಥ ಯತ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾದಜಾಯತ ತದಾಯುರೇವಮೇವೈಷ ಏತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾದ್ಯಜ್ಞಂ ಜನಯತ್ಯಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಮಥ್ಯಮಾನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ - ೩।೪।೧।[೨೨]

ಸ ಮನ್ಥತಿ । ಗಾಯತ್ರೇಣ ತ್ವಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಮನ್ಥಾಮಿ ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ತ್ವಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಮನ್ಥಾಮಿ ಜಾಗತೇನ ತ್ವಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಮನ್ಥಾಮೀತಿ ತಂ ವೈ ಚ್ಛನ್ದೋಭಿರೇವ ಮನ್ಥತಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಮಥ್ಯಮಾನಾಯಾನ್ವಾಹ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಮನ್ವಾಯಾತಯತಿ ಯಥಾಮುಮಾದಿತ್ಯಂ ರಶ್ಮಯೋ ಜಾತಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಾಹ ಯದಾ ಜಾಯತೇ ಪ್ರಹ್ರಿಯಮಾಣಾಯೇತ್ಯನುಪ್ರಹರನ್ - ೩।೪।೧।[೨೩]

ಸೋಽನುಪ್ರಹರತಿ । ಭವತಂ ನಃ ಸಮನಸೌ ಸಚೇತಸಾವರೇಪಸೌ ಮಾ ಯಜ್ಞಂ ಹಿಂಸಿಷ್ಟಮ್ಮಾ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ಜಾತವೇದಸೌ ಶಿವೌ ಭವತಮದ್ಯ ನ ಇತಿ ಶಾನ್ತಿಮೇವಾಭ್ಯಾಮೇತದ್ವದತಿ ಯಥಾ ನಾನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಹಿಂಸ್ಯಾತಾಮ್ - ೩।೪।೧।[೨೪]

ಅಥ ಸ್ರುವೇಣೋಪಹತ್ಯಾಜ್ಯಮ್ । ಅಗ್ನಿಮಭಿಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಾವಗ್ನಿಶ್ಚರತಿ ಪ್ರವಿಷ್ಟ ಋಷೀಣಾಂ ಪುತ್ರೋ ಅಭಿಶಸ್ತಿಪಾವಾ ಸ ನಃ ಸ್ಯೋನಃ ಸುಯಜಾ ಯಜೇಹ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವ್ಯಂ ಸದಮಪ್ರಯುಚ್ಛನ್ತ್ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತ್ಯೈ ವಾ ಏತಮಜೀಜನತ ತಮೇತಯಾಹುತ್ಯಾಽಪ್ರೈಷೀತ್ತಸ್ಮಾದೇವಮಭಿಜುಹೋತಿ - ೩।೪।೧।[೨೫]

ತದಿಡಾನ್ತಂ ಭವತಿ । ನಾನುಯಾಜಾನ್ಯಜನ್ತಿ ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತಿಥ್ಯಂ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋ ವೈ ಶಿರಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಭಿಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಸ ಯದ್ಧಾನುಯಾಜಾನ್ಯಜೇದ್ಯಥಾ ಶೀರ್ಷತಃ ಪರ್ಯಾಹೃತ್ಯ ಪಾದೌ ಪ್ರತಿದಧ್ಯಾದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದಿಡಾನ್ತಂ ಭವತಿ ನಾನುಯಾಜಾನ್ಯಜನ್ತಿ - ೩।೪।೧।[೨೬]

##೩।೪।೨। ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಕರ್ಮಣಿ ತಾನೂನಪ್ತ್ರಮ್
ಆತಿಥ್ಯೇನ ವೈ ದೇವಾ ಇಷ್ಟ್ವಾ । ತಾನ್ತ್ಸಮದವಿನ್ದತ್ತೇ ಚತುರ್ಧಾ ವ್ಯದ್ರವನ್ನನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಶ್ರಿಯಾಽಅತಿಷ್ಠಮಾನಾ ಅಗ್ನಿರ್ವಸುಭಿಃ ಸೋಮೋ ರುದ್ರೈರ್ವರುಣ ಆದಿತ್ಯೈರಿನ್ದ್ರೋ ಮರುದ್ಭಿರ್ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ವಿಶ್ವೈರ್ದೇವೈರಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುರೇತೇ ಹ ತ್ವೇವ ತೇ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಯೇ ತೇ ಚತುರ್ಧಾ ವ್ಯದ್ರವಂಸ್ತಾನ್ವಿದ್ರುತಾನಸುರರಕ್ಷಾನ್ಯನುವ್ಯವೇಯುಃ - ೩।೪।೨।[೧]

ತೇಽವಿದುಃ । ಪಾಪೀಯಾಂಸೋ ವೈ ಭವಾಮೋಽಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ವೈ ನೋಽನುವ್ಯವಾಗುರ್ದ್ವಿಷದ್ಭ್ಯೋ ವೈ ರಧ್ಯಾಮೋ ಹನ್ತ ಸಂಜಾನಾಮಹಾ ಏಕಸ್ಯ ಶ್ರಿಯೈ ತಿಷ್ಠಾಮಹಾ ಇತಿ ತ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಶ್ರಿಯಾ ಅತಿಷ್ಠನ್ತ ತಸ್ಮಾದಾಹುರಿನ್ದ್ರಃ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಇನ್ದ್ರಶ್ರೇಷ್ಠಾ ದೇವಾ ಇತಿ - ೩।೪।೨।[೨]

ತಸ್ಮಾದು ಹ ನ ಸ್ವಾ ಋತೀಯೇರನ್ । ಯ ಏಷಾಂ ಪರಸ್ತರಾಮಿವ ಭವತಿ ಸ ಏನಾನನುವ್ಯವೈತಿ ತೇ ಪ್ರಿಯಂ ದ್ವಿಷತಾಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ದ್ವಿಷದ್ಭ್ಯೋ ರಧ್ಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಽರ್ತೀಯೇರನ್ತ್ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ನಽರ್ತೀಯತೇಽಪ್ರಿಯಂ ದ್ವಿಷತಾಂ ಕರೋತಿ ನ ದ್ವಿಷದ್ಭ್ಯೋ ರಧ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಽರ್ತೀಯೇತ - ೩।೪।೨।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಹನ್ತೇದಂ ತಥಾ ಕರವಾಮಹೈ ಯಥಾ ನ ಇದಮಾಪ್ರದಿವಮೇವಾಜರ್ಯಮಸದಿತಿ - ೩।೪।೨।[೪]

ತೇ ದೇವಾಃ । ಜುಷ್ಟಾಸ್ತನೂಃ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಧಾಮಾನಿ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮವದದಿರೇ ತೇ ಹೋಚುರೇತೇನ ನಃ ಸ ನಾನಾಸದೇತೇನ ವಿಷ್ವಙ್ಯೋ ನ ಏತದತಿಕ್ರಾಮಾದಿತಿ ಕಸ್ಯೋಪದ್ರಷ್ಟುರಿತಿ ತನೂನಪ್ತುರೇವ ಶಾಕ್ವರಸ್ಯೇತಿ ಯೋ ವಾ ಅಯಮೇಷ ತನೂನಪಾಚ್ಛಾಕ್ವರಃ ಸೋಽಯಂ ಪ್ರಜಾನಾಮುಪದ್ರಷ್ಟಾ ಪ್ರವಿಷ್ಟಸ್ತಾವಿಮೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ - ೩।೪।೨।[೫]

ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ । ಮನೋ ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯಾಜಾನನ್ತೀತಿ ಮನಸಾ ಸಂಕಲ್ಪಯತಿ ತತ್ಪ್ರಾಣಮಪಿಪದ್ಯತೇ ಪ್ರಾಣೋ ವಾತಂ ವಾತೋ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಚಷ್ಟೇ ಯಥಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಮನಃ - ೩।೪।೨।[೬]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ । ಮನಸಾ ಸಂಕಲ್ಪಯತಿ ತದ್ವಾತಮಪಿಗಚ್ಛತಿ ವಾತೋ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಚಷ್ಟೇ ಯಥಾ ಪುರುಷ ತೇ ಮನ ಇತಿ - ೩।೪।೨।[೭]

ತೇ ದೇವಾಃ । ಜುಷ್ಟಾಸ್ತನೂಃ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಧಾಮಾನಿ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮವದದಿರೇ ತೇ ಹೋಚುರೇತೇನ ನಃ ಸ ನಾನಾಸದೇತೇನ ವಿಷ್ವಙ್ಯೋ ನ ಏತದತಿಕ್ರಾಮಾದಿತಿ ತದ್ದೇವಾ ಅಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ನಾತಿಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಕೇ ಹಿ ಸ್ಯುರ್ಯದತಿಕ್ರಾಮೇಯುರನೃತಂ ಹಿ ವದೇಯುರೇಕಂ ಹ ವೈ ದೇವಾ ವ್ರತಂ ಚರನ್ತಿ ಸತ್ಯಮೇವ ತಸ್ಮಾದೇಷಾಂ ಜಿತಮನಪಜಯ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯಶ ಏವಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಜಿತಮನಪಜಯ್ಯಮೇವಂ ಯಶೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸತ್ಯಂ ವದತಿ ತದೇತತ್ತಾನೂನಪ್ತ್ರಂ ನಿದಾನೇನ - ೩।೪।೨।[೮]

ತೇ ದೇವಾಃ । ಜುಷ್ಟಾಸ್ತನೂಃ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಧಾಮಾನಿ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮವದದಿರೇಽಥೈತ ಆಜ್ಯಾನ್ಯೇವ ಗೃಹ್ಣಾನಾ ಜುಷ್ಟಾಸ್ತನೂಃ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಧಾಮಾನಿ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮವದ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದು ಹ ನ ಸರ್ವೇಣೇವ ಸಮಭ್ಯವೇಯಾನ್ನೇನ್ಮೇ ಜುಷ್ಟಾಸ್ತನ್ವಃ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಧಾಮಾನಿ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮಭ್ಯವಾಯಾನಿತಿ ಯೇನೋ ಹ ಸಮಭ್ಯವೇಯಾನ್ನಾಸ್ಮೈ ದ್ರುಹ್ಯೇದಿದಂ ಹ್ಯಾಹುರ್ನ ಸತಾನುನಪ್ತ್ರಿಣೇ ದ್ರೋಗ್ಧವ್ಯಮಿತಿ - ೩।೪।೨।[೯]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಆಪತಯೇ ತ್ವಾ ಪರಿಪತಯೇ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ಯೋ ವಾ ಅಯಂ ಪವತ ಏಷ ಆ ಚ ಪತತಿ ಪರಿ ಚ ಪತತ್ಯೇತಸ್ಮಾ ಉ ಹಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಪತಯೇ ತ್ವಾ ಪರಿಪತಯೇ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ - ೩।೪।೨।[೧೦]

ತನೂನಪ್ತ್ರೇ ಶಾಕ್ವರಾಯೇತಿ । ಯೋ ವಾ ಅಯಂ ಪವತ ಏಷ ತನೂನಪ್ತಾ ಶಾಕ್ವರ ಏತಸ್ಮಾ ಉ ಹಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತನೂನಪ್ತ್ರೇ ಶಾಕ್ವರಾಯೇತಿ - ೩।೪।೨।[೧೧]

ಶಕ್ವನ ಓಜಿಷ್ಠಾಯೇತಿ । ಏಷ ವೈ ಶಕ್ವೌಜಿಷ್ಠ ಏತಸ್ಮಾ ಉ ಹಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಶಕ್ವನ ಓಜಿಷ್ಠಾಯೇತಿ - ೩।೪।೨।[೧೨]

ಅಥಾತಃ ಸಮವಮೃಶನ್ತ್ಯೇವ । ಏತದ್ಧ ದೇವಾ ಭೂಯಃ ಸಮಾಮಿರ ಇತ್ಥಂ ನಃ ಸೋಽಮುಥಾಸದ್ಯೋ ನ ಏತದತಿಕ್ರಾಮಾದಿತಿ ತಥೋ ಏವೈತ ಏತತ್ಸಮಮನ್ತ ಇತ್ಥಂ ನಃ ಸೋಽಮುಥಾಸದ್ಯೋ ನ ಏತದತಿಕ್ರಾಮಾದಿತಿ - ೩।೪।೨।[೧೩]

ತೇ ಸಮವಮೃಶನ್ತಿ । ಅನಾಧೃಷ್ಟಮಸ್ಯನಾಧೃಷ್ಯಂ ದೇವಾನಾಮೋಜ ಇತ್ಯನಾಧೃಷ್ಟಾ ಹಿ ದೇವಾ ಆಸನ್ನನಾಧೃಷ್ಯಾಃ ಸಹ ಸನ್ತಃ ಸಮಾನಂ ವದನ್ತಃ ಸಮಾನಂ ದಧ್ರಾಣಾ ದೇವಾನಾಮೋಜ ಇತಿ ದೇವಾನಾಂ ವೈ ಜುಷ್ಟಾಸ್ತನ್ವಃ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಧಾಮಾನ್ಯನಭಿಶಸ್ತ್ಯಭಿಶಸ್ತಿಪಾ ಅನಭಿಶಸ್ತೇನ್ಯಮಿತಿ ಸರ್ವಾಂ ಹಿ ದೇವಾ ಅಭಿಶಸ್ತಿಂ ತೀರ್ಣಾ ಅಞ್ಜಸಾ ಸತ್ಯಮುಪಗೇಷಮಿತಿ ಸತ್ಯಂ ವದಾನಿ ಮೇದಮತಿಕ್ರಮಿಷಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸ್ವಿತೇ ಮಾ ಧಾ ಇತಿ ಸ್ವಿತೇ ಹಿ ತದ್ದೇವಾ ಆತ್ಮಾನಮದಧತ ಯತ್ಸತ್ಯಮವದನ್ಯತ್ಸತ್ಯಮಕುರ್ವಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಿತೇ ಮಾ ಧಾ ಇತಿ - ೩।೪।೨।[೧೪]

ಅಥ ಯಾಸ್ತದ್ದೇವಾಃ । ಜುಷ್ಟಾಸ್ತನೂಃ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಧಾಮಾನಿ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮವದದಿರೇ ತದಿನ್ದ್ರೇ ಸಂನ್ಯದಧತೈಷ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ನ ಹ ವಾ ಏಷೋಽಗ್ರೇ ತತಾಪ ಯಥಾ ಹೈವೈದಮನ್ಯತ್ಕೃಷ್ಣಮೇವಂ ಹೈವಾಸ ತೇನೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ತಪತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿ ಬಹವೋ ದೀಕ್ಷೇರನ್ಗೃಹಪತಯ ಏವ ವ್ರತಮಭ್ಯುತ್ಸಿಚ್ಯ ಪ್ರಯಚ್ಛೇಯುಃ ಸ ಹಿ ತೇಷಾಮಿನ್ದ್ರಭಾಜನಮ್ಭವತಿ ಯದ್ಯು ದಕ್ಷಿಣಾವತಾ ದೀಕ್ಷೇತ ಯಜಮಾನಾಯೈವ ವ್ರತಮಭ್ಯುತ್ಸಿಚ್ಯ ಪ್ರಯಚ್ಛೇಯುರಿದಂ ಹ್ಯಾಹುರಿನ್ದ್ರೋ ಯಜಮಾನ ಇತಿ - ೩।೪।೨।[೧೫]

ಅಥ ಯಾಸ್ತದ್ದೇವಾಃ । ಜುಷ್ಟಾಸ್ತನೂಃ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಧಾಮಾನಿ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮವದದಿರೇ ತತ್ಸಾರ್ಧಂ ಸಂಜಘ್ನೇ ತತ್ಸಾಮಾಭವತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಸತ್ಯಂ ಸಾಮ ದೇವಜಂ ಸಾಮೇತಿ - ೩।೪।೨।[೧೬]##೩।೪।೩।ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಕರ್ಮಣಿ ಅವಾನ್ತರದೀಕ್ಷಾ
ಆತಿಥ್ಯೇನ ವೈ ದೇವಾ ಇಷ್ಟ್ವಾ । ತಾನ್ತ್ಸಮದವಿನ್ದತ್ತೇ ತಾನೂನಪ್ತ್ರೈಃ ಸಮಶಾಮ್ಯಂಸ್ತ ಏತಸ್ಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಮೈಚ್ಛನ್ಯದನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಪಾಪಮವದನ್ನಾಹ ಪುರಾವಭೃಥಾತ್ಪುನರ್ದೀಕ್ಷಾಮವಾಕಲ್ಪಯಂಸ್ತ ಏತಾಮವಾನ್ತರಾಂ ದೀಕ್ಷಾಮಪಶ್ಯನ್ - ೩।೪।೩।[೧]

ತೇಽಗ್ನಿನೈವ ತ್ವಚಂ ವಿಪಲ್ಯಾಙ್ಗಯನ್ತ । ತಪೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಸ್ತಪೋ ದೀಕ್ಷಾ ತದವಾನ್ತರಾಂ ದೀಕ್ಷಾಮುಪಾಯಂಸ್ತದ್ಯದವಾನ್ತರಾಂ ದೀಕ್ಷಾಮುಪಾಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದವಾನ್ತರದೀಕ್ಷಾ ಸಂತರಾಮಙ್ಗುಲೀರಾಞ್ಚನ್ತ ಸಂತರಾಂ ಮೇಖಲಾಂ ಪರ್ಯಸ್ತಾಮೇವೈನಾಮೇತತ್ಸತೀಂ ಪರ್ಯಾಸ್ಯನ್ತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ಯದತಃ ಪ್ರಾಚೀನಮವ್ರತ್ಯಂ ವಾ ಕರೋತ್ಯವ್ರತ್ಯಂ ವಾ ವದತಿ ತಸ್ಯೈವೈತತ್ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಂ ಕುರುತೇ - ೩।೪।೩।[೨]

ಸೋಽಗ್ನಿನೈವ ತ್ವಚಂ ವಿಪಲ್ಯಙ್ಗಯತೇ । ತಪೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಸ್ತಪೋ ದೀಕ್ಷಾ ತದವಾನ್ತರಾಂ ದೀಕ್ಷಾಮುಪೈತಿ ಸಂತರಾಮಙ್ಗುಲೀರಚತೇ ಸಂತರಾಂ ಮೇಖಲಾಂ ಪರ್ಯಸ್ತಾಮೇವೈನಾಮೇತತ್ಸತೀಮ್ಪರ್ಯಸ್ಯತೇ ಪ್ರಜಾಮು ಹೈವ ತದ್ದೇವಾ ಉಪಾಯನ್ - ೩।೪।೩।[೩]

ತೇಽಗ್ನಿನೈವ ತ್ವಚಂ ವಿಪಲ್ಯಾಙ್ಗಯನ್ತ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಮಿಥುನಸ್ಯ ಕರ್ತಾ ಪ್ರಜನಯಿತಾ ತತ್ಪ್ರಜಾಮುಪಾಯನ್ತ್ಸಂತರಾಮಙ್ಗುಲೀರಾಞ್ಚನ್ತ ಸಂತರಾಂ ಮೇಖಲಾಂ ತತ್ಪ್ರಜಾಮಾತ್ಮನ್ನಕುರ್ವತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ಪ್ರಜಾಮೇವೋಪೈತಿ - ೩।೪।೩।[೪]

ಸೋಽಗ್ನಿನೈವ ತ್ವಚಂ ವಿಪಲ್ಯಙ್ಗಯತೇ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಮಿಥುನಸ್ಯ ಕರ್ತಾ ಪ್ರಜನಯಿತಾ ತತ್ಪ್ರಜಾಮುಪೈತಿ ಸಂತರಾಮಙ್ಗುಲೀರಚತೇ ಸಂತರಾಂ ಮೇಖಲಾಂ ತತ್ಪ್ರಜಾಮಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೩।೪।೩।[೫]

ದೇವಾನಾಮು ಹ ಸ್ಮ ದೀಕ್ಷಿತಾನಾಮ್ । ಯಃ ಸಮಿದ್ಧಾರೋ ವಾ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಂ ವಾ ವಿಸೃಜತೇ ತಂ ಹ ಸ್ಮೇತರಸ್ಯೈವೇತರಂ ರೂಪೇಣೇತರಸ್ಯೇತರಮಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ಜಿಘಾಂಸನ್ತಿ ತೇ ಹ ಪಾಪಂ ವದನ್ತ ಉಪಸಮೇಯುರಿತಿ ವೈ ಮಾಂ ತ್ವಮಚಿಕೀರ್ಷೀರಿತಿ ಮಾ ಜಿಘಾಂಸೀರಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹೈವ ತಥಾ ನಾನ್ಯಮುವಾದಾಗ್ನಿಂ ತಥಾ ನಾನ್ಯಃ - ೩।೪।೩।[೬]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಅಪೀತ್ಥಂ ತ್ವಾಮಗ್ನೇಽವಾದಿಷೂರಿತಿ ನೈವಾಹಮನ್ಯಂ ನ ಮಾಮನ್ಯ ಇತಿ - ೩।೪।೩।[೭]

ತೇಽವಿದುಃ । ಅಯಂ ವೈ ನೋ ವಿರಕ್ಷಸ್ತಮೋಽಸ್ಯೈವ ರೂಪಮಸಾಮ ತೇನ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತಿಮೋಕ್ಷ್ಯಾಮಹೇ ತೇನ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಶ್ನುವಿಷ್ಯಾಮಹ ಇತಿ ತೇಽಗ್ನೇರೇವ ರೂಪಮಭವಂಸ್ತೇನ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತ್ಯಮುಚ್ಯನ್ತ ತೇನ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದಗ್ನೇರೇವ ರೂಪಂ ಭವತಿ ತೇನ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತಿಮುಚ್ಯತೇ ತೇನ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಶ್ನುತೇ ಸ ವೈ ಸಮಿಧಮೇವಾಭ್ಯಾದಧದವಾನ್ತರದೀಕ್ಷಾಮುಪೈತಿ - ೩।೪।೩।[೮]

ಸ ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ । ಅಗ್ನೇ ವ್ರತಪಾಸ್ತ್ವೇ ವ್ರತಪಾ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ವ್ರತಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನೇ ವ್ರತಪಾಸ್ತ್ವೇ ವ್ರತಪಾ ಇತಿ ಯಾ ತವ ತನೂರಿಯಂ ಸಾ ಮಯಿ ಯೋ ಮಮ ತನೂರೇಷಾ ಸಾ ತ್ವಯಿ ಸಹ ನೌ ವ್ರತಪತೇ ವ್ರತಾನೀತಿ ತದಗ್ನಿನಾ ತ್ವಚಂ ವಿಪಲ್ಯಙ್ಗಯತೇಽನು ಮೇ ದೀಕ್ಷಾಂ ದೀಕ್ಷಾಪತಿರ್ಮನ್ಯತಾಮನು ತಪಸ್ತಪಸ್ಪತಿರಿತಿ ತದವಾನ್ತರಾಂ ದೀಕ್ಷಾಮುಪೈತಿ ಸಂತರಾಮಙ್ಗುಲೀರಚತೇ ಸಂತರಾಂ ಮೇಖಲಾಂ ಪರ್ಯಸ್ತಾಮೇವೈತತ್ಸತೀಂ ಪರ್ಯಸ್ಯತೇ - ೩।೪।೩।[೯]

ಅಥೈನಮತೋ ಮದನ್ತೀಭಿರುಪಚರನ್ತಿ । ತಪೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಸ್ತಪೋ ಮದನ್ತ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದೇನಮ್ಮದನ್ತೀಭಿರುಪಚರನ್ತಿ - ೩।೪।೩।[೧೦]

ಅಥ ಮದನ್ತೀಭಿರುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ । ರಾಜಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ತದ್ಯನ್ಮದನ್ತೀರುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ರಾಜಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ರೇತಃ ಸೋಮೋ ನೇದ್ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ರೇತಃ ಸೋಮಂ ಹಿನಸಾಮೇತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮದನ್ತೀರುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ರಾಜಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ- ೩।೪।೩।[೧೧]

ತದಾಹುಃ । ಯಸ್ಮಾ ಏತದಾಪ್ಯಾಯನಂ ಕ್ರಿಯತ ಆತಿಥ್ಯಂ ಸೋಮಾಯ ತಮೇವಾಗ್ರ ಆಪ್ಯಾಯಯೇಯುರಥಾವಾನ್ತರದೀಕ್ಷಾಮಥ ತಾನೂನಪ್ತ್ರಾಣೀತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಾ ಏವಂ ಕರ್ಮಾತ್ರ ವಾ ಏನಾನ್ತ್ಸಮದವಿನ್ದತ್ತೇ ಸಂಶಮಮೇವ ಪೂರ್ವಮುಪಾಯನ್ನಥಾವಾನ್ತರದೀಕ್ಷಾಮಥಾಪ್ಯಾಯನಮ್ - ೩।೪।೩।[೧೨]

ತದ್ಯದಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ । ದೇವೋ ವೈ ಸೋಮೋ ದಿವಿ ಹಿ ಸೋಮೋ ವೃತ್ರೋ ವೈ ಸೋಮ ಆಸೀತ್ತಸ್ಯೈತಚ್ಛರೀರಂ
ಯದ್ಗಿರಯೋ ಯದಶ್ಮಾನಸ್ತದೇಷೋಶಾನಾ ನಾಮೌಷಧಿರ್ಜಾಯತ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶ್ವೇತಕೇತುರೌದ್ದಾಲಕಿಸ್ತಾಮೇತದಾಹೃತ್ಯಾಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ತಾಂ ದೀಕ್ಷೋಪಸದ್ಭಿಸ್ತಾನೂನಪ್ತ್ರೈರಾಪ್ಯಾಯನೇನ ಸೋಮಂ ಕುರ್ವನ್ತೀತಿ ತಥೋ ಏವೈನಾಮೇಷ ಏತದ್ದೀಕ್ಷೋಪಸದ್ಭಿಸ್ತಾನೂನಪ್ತ್ರೈರಾಪ್ಯಾಯನೇನ ಸೋಮಂ ಕರೋತಿ - ೩।೪।೩।[೧೩]

ಮಧು ಸಾರಘಮಿತಿ ವಾ ಆಹುಃ । ಯಜ್ಞೋ ಹ ವೈ ಮಧು ಸಾರಘಮಥೈತ ಏವ ಸರಘೋ ಮಧುಕೃತೋ ಯದೃತ್ವಿಜಸ್ತದ್ಯಥಾ ಮಧು ಮಧುಕೃತಆಪ್ಯಾಯಯೇಯುರೇವಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಮಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ - ೩।೪।೩।[೧೪]

ಯಜ್ಞೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಇಮಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಿಗ್ಯುರ್ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಜಿತಿಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಥಂ ನ ಇದಮ್ಮನುಷ್ಯೈರನಭ್ಯಾರೋಹ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಧೀತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಧು ಮಧುಕೃತೋ ನಿರ್ಧಯೇಯುರ್ವಿದುಹ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಯೂಪೇನ ಯೋಪಯಿತ್ವಾ ತಿರೋಽಭವನ್ನಥ ಯದೇನೇನಾಯೋಪಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪೋ ನಾಮ -೩।೪।೩।[೧೫]

ತದ್ವಾ ಋಷೀಣಾಮನುಶ್ರುತಮಾಸ । ತೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಭರನ್ಯಥಾಯಂ ಯಜ್ಞಃ ಸಮ್ಭೃತ ಏವಂ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನಿರ್ಧೀತಂ ಯದ್ವಿದುಗ್ಧಂ ತದೇವೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ- ೩।೪।೩।[೧೬]

ತೇ ವೈ ಷಡ್ಭೂತ್ವಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ । ಷಡ್ವಾ ಋತವ ಋತವ ಏವೈತದ್ಭೂತ್ವಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ - ೩।೪।೩।[೧೭]

ತ ಆಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ । ಅಂಶುರಂಶುಷ್ಟೇ ದೇವ ಸೋಮಾಪ್ಯಾಯತಾಮಿತಿ ತದಸ್ಯಾಂಶುಮಂಶುಮೇವಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತೀನ್ದ್ರಾಯೈಕಧನವಿದ ಇತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯೇತ್ಯೇಕಧನವಿದ ಇತಿ ಶತಂಶತಂ ಹ ಸ್ಮ ವಾ ಏಷ ದೇವಾನ್ಪ್ರತ್ಯೇಕೈಕ ಏವಾಂಶುರೇಕಧನಾನಾಪ್ಯಾಯತೇ ದಶದಶ ವಾ ತುಭ್ಯಮಿನ್ದ್ರಃ ಪ್ಯಾಯತಾಮಾ ತ್ವಮಿನ್ದ್ರಾಯ ಪ್ಯಾಯಸ್ವೇತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ಸಾ ಯೈವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಾಮೇವೈತದಾಪ್ಯಾಯಯತ್ಯಾತ್ವಮಿನ್ದ್ರಾಯ ಪ್ಯಾಯಸ್ವೇತಿ ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನಾಪ್ಯಾಯನಂ ದಧಾತ್ಯಾಪ್ಯಾಯಯಾಸ್ಮಾನ್ತ್ಸಖೀನ್ತ್ಸನ್ಯಾ ಮೇಧಯೇತಿ ಸ ಯತ್ಸನೋತಿ ತತ್ತದಾಹ ಯತ್ಸನ್ಯೇತ್ಯಥ ಯದನುಬ್ರೂತೇ ತದು ತದಾಹ ಯನ್ಮೇಧಯೇತಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ತೇ ದೇವ ಸೋಮ ಸತ್ಯಾಮಶೀಯೇತ್ಯೇಕಾ ವಾ ಏತೇಷಾಮಾಶೀರ್ಭವತ್ಯೃತ್ವಿಜಾಂ ಚ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಚ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಂ ಗಚ್ಛೇಮೇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಂ ಗಚ್ಛಾನೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೪।೩।[೧೮]

ಅಥ ಪ್ರಸ್ತರೇ ನಿಹ್ನುವತೇ । ಉತ್ತರತೌಪಚಾರೋ ವೈ ಯಜ್ಞೋಽಥೈತದ್ದಕ್ಷಿಣೇವಾನ್ವಿತ್ಯಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪೃಷ್ಠತಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತನ್ಮಿಥ್ಯಾಕುರ್ವನ್ತಿ ದೇವೇಭ್ಯ ಆವೃಶ್ಚ್ಯನ್ತೇ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಪ್ರಸ್ತರಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪುನರಾರಭನ್ತೇ ತಸ್ಯೋ ಹೈಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಸ್ತಥೋ ಹೈಷಾಮೇತನ್ನ ಮಿಥ್ಯಾಕೃತಂ ಭವತಿ ನ ದೇವೇಭ್ಯ ಆವೃಶ್ಚ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಸ್ತರೇ ನಿಹ್ನುವತೇ - ೩।೪।೩।[೧೯]

ತದಾಹುಃ । ಅಕ್ತೇ ನಿಹ್ನುವೀರಾನನಕ್ತಾ ಇತ್ಯನಕ್ತೇ ಹೈವ ನಿಹ್ನುವೀರನ್ನ ನು ಪ್ರಹರಣಂ ಹ್ಯೇವಾಕ್ತಸ್ಯ - ೩।೪।೩।[೨೦]

ತೇ ನಿಹ್ನುವತೇ । ಏಷ್ಟಾ ರಾಯಃ ಪ್ರೇಷೇ ಭಗಾಯ ಋತಮೃತವಾದಿಭ್ಯ ಇತಿ ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯವಾದಿಭ್ಯ ಇತ್ಯೈವೈತದಾಹ ನಮೋ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮಿತಿ ತದಾಭ್ಯಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ನಿಹ್ನುವತೇ ಯಯೋರಿದಂ ಸರ್ವಮಧಿ - ೩।೪।೩।[೨೧]

ಅಥಾಹ ಸಮುಲ್ಲುಪ್ಯ ಪ್ರಸ್ತರಮ್ । ಅಗ್ನೀನ್ಮದನ್ತ್ಯಾಪಾ ಇತಿ ಮದನ್ತೀತ್ಯಗ್ನೀದಾಹ ತಾಭಿರೇಹೀತ್ಯುಪರ್ಯುಪರ್ಯಗ್ನಿಮತಿಹರತಿ ಸ ಯನ್ನಾನುಪ್ರಹರತ್ಯೇತೇನ ಹ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಾನ್ಯಹಾನಿ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ಭವತ್ಯಥ ಯದುಪರ್ಯುಪರ್ಯಗ್ನಿಮತಿಹರತಿ ತದೇವಾಸ್ಯಾನುಪ್ರಹೃತಭಾಜನಮ್ಭವತಿ ತಮಗ್ನೀಧೇ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ತಮಗ್ನೀನ್ನಿದಧಾತಿ - ೩।೪।೩।[೨೨]

##೩।೪।೪।
ಗ್ರೀವಾ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋಪಸದಃ ಶಿರಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ । ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯವಾನ್ಭವತಿ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೇಣ ಪ್ರಚರ್ಯಾಥೋಪಸದ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರನ್ತಿ ತದ್ಗ್ರೀವಾಃ ಪ್ರತಿದಧಾತಿ - ೩।೪।೪।[೧]

ತದ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇಽನುವಾಕ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ । ತಾ ಅಪರಾಹ್ಣೇ ಯಾಜ್ಯಾ ಯಾ ಯಾಜ್ಯಾಸ್ತಾ ಅನುವಾಕ್ಯಾಸ್ತದ್ವ್ಯತಿಷಜತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾನಿ ಗ್ರೀವಾಣಾಂ ಪರ್ವಾಣಿ ವ್ಯತಿಷಕ್ತಾನೀಮಾನ್ಯಸ್ಥೀನಿ - ೩।೪।೪।[೨]

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತತೋಽಸುರಾ ಏಷು ಲೋಕೇಷು ಪುರಶ್ಚಕ್ರಿರೇಽಯಸ್ಮಯೀಮೇವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ರಜತಾಮನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಹರಿಣೀಂ ದಿವಿ - ೩।೪।೪।[೩]

ತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಸ್ಪೃಣ್ವತ । ತ ಏತಾಭಿರುಪಸದ್ಭಿರುಪಾಸೀದಂಸ್ತದ್ಯದುಪಾಸೀದಂಸ್ತಸ್ಮಾದುಪಸದೋ ನಾಮ ತೇ ಪುರಃ ಪ್ರಾಭಿನ್ದನ್ನಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಾಜಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರುಪಸದಾ ಪುರಂ ಜಯನ್ತೀತಿ ಯದಹೋಪಾಸತೇ ತೇನೇಮಾಂ ಮಾನುಷೀಂ ಪುರಂ ಜಯನ್ತಿ - ೩।೪।೪।[೪]

ಏತಾಭಿರ್ವೈ ದೇವಾ ಉಪಸದ್ಭಿಃ । ಪುರಃ ಪ್ರಾಭಿನ್ದನ್ನಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಾಜಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತನ್ನಾಹೈವಾಸ್ಮಾ ಅಸ್ಮಿಁಲೋಕೇ ಕಶ್ಚನ ಪುರಃ ಕುರುತ ಇಮಾನೇವೈತಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಭಿನತ್ತೀಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದುಪಸದ್ಭಿರ್ಯಜತೇ - ೩।೪।೪।[೫]

ತಾ ವಾ ಆಜ್ಯಹವಿಷೋ ಭವನ್ತಿ । ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಮೇತೇನ ವೈ ದೇವಾ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ಪುರಃ ಪ್ರಾಭಿನ್ದನ್ನಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಾಜಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಭಿನತ್ತೀಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಜ್ಯಹವಿಷೋ ಭವನ್ತಿ - ೩।೪।೪।[೬]

ಸ ವಾ ಅಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವೋ ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಚತುರುಪಭೃತ್ಯಥೋ ಇತರಥಾಽಽಹುಶ್ಚತುರೇವ ಕೃತ್ವೋ ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವ ಉಪಭೃತೀತಿ - ೩।೪।೪।[೭]

ಸ ವಾ ಅಷ್ಟಾವೇವ ಕೃತ್ವೋ ಜುಹ್ವಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಚತುರುಪಭೃತಿ ತದ್ವಜ್ರಮಭಿಭಾರಂ ಕರೋತಿ ತೇನ
ವಜ್ರೇಣಾಭಿಭಾರೇಣೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಭಿನತ್ತೀಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಜಯತಿ - ೩।೪।೪।[೮]

ಅಗ್ನೀಷೋಮೌ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಸಯುಜೌ । ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಾರ್ಧಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವಿಷ್ಣವ ಏಕಾಕಿನೇಽನ್ಯತರಮೇವಾಘಾರಮಾಘಾರಯತಿ ಯಂ ಸ್ರುವೇಣ ಪ್ರತಿಕ್ರಾಮತಿ ವಾಽಉತ್ತರಮಾಘಾರಮಾಘಾರ್ಯಾಭಿಜಿತ್ಯಾ ಅಭಿಜಯಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ಯತರಮೇವಾಘಾರಮಾಘಾರಯತಿ ಯಂ ಸ್ರುವೇಣ - ೩।೪।೪।[೯]

ಅಥಾಶ್ರಾವ್ಯ ನ ಹೋತಾರಂ ಪ್ರವೃಣೀತೇ । ಸೀದ ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಹೋಪವಿಶತಿ ಹೋತಾ ಹೋತೃಷದನ ಉಪವಿಶ್ಯ ಪ್ರಸೌತಿ ಪ್ರಸೂತೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ ಸ್ರುಚಾವಾದತ್ತೇ - ೩।೪।೪।[೧೦]

ಸ ಆಹಾತಿಕ್ರಾಮನ್ನಗ್ನಯೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಿಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೩।೪।೪।[೧೧]

ಅಥಾಹ ಸೋಮಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಸೋಮಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೩।೪।೪।[೧೨]

ಅಥ ಯದುಪಭೃತ್ಯಾಜ್ಯಂ ಭವತಿ । ತತ್ಸಮಾನಯಮಾನ ಆಹ ವಿಷ್ಣವೇಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ವಿಷ್ಣುಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೩।೪।೪।[೧೩]

ಸ ಯತ್ಸಮಾನತ್ರ ತಿಷ್ಠನ್ಜುಹೋತಿ । ನ ಯಥೇದಂ ಪ್ರಚರನ್ತ್ಸಂಚರತ್ಯಭಿಜಿತ್ಯಾ ಅಭಿಜಯಾನೀತ್ಯಥ ಯದೇತಾ ದೇವತಾ ಯಜತಿ ವಜ್ರಮೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಮನೀಕಂ ಸೋಮಂ ಶಲ್ಯಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಕುಲ್ಮಲಂ - ೩।೪।೪।[೧೪]

ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ವಜ್ರಃ । ಅಗ್ನಿರ್ವಾ ಅಹಃ ಸೋಮೋ ರಾತ್ರಿರಥ ಯದನ್ತರೇಣ ತದ್ವಿಷ್ಣುರೇತದ್ವೈ ಪರಿಪ್ಲವಮಾನಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ಕರೋತಿ - ೩।೪।೪।[೧೫]

ಸಂವತ್ಸರೋ ವಜ್ರಃ । ಏತೇನ ವೈ ದೇವಾಃ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ವಜ್ರೇಣ ಪುರಃ ಪ್ರಾಭಿನ್ದನ್ನಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಾಜಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ವಜ್ರೇಣೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಭಿನತ್ತೀಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ದೇವತಾ ಯಜತಿ - ೩।೪।೪।[೧೬]

ಸ ವೈ ತಿಸ್ರ ಉಪಸದ ಉಪೇಯಾತ್ । ತ್ರಯೋ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈವೈತದ್ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಸಂವತ್ಸರಮೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ದ್ವಿರೇಕಯಾ ಪ್ರಚರತಿ ದ್ವಿರೇಕಯಾ - ೩।೪।೪।[೧೭]

ತಾಃ ಷಟ್ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ । ಷಡ್ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈವೈತದ್ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಸಂವತ್ಸರಮೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಕರೋತಿ - ೩।೪।೪।[೧೮]

ಯದ್ಯು ದ್ವಾದಶೋಪಸದ ಉಪೇಯಾತ್ । ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈವೈತದ್ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಸಂವತ್ಸರಮೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ದ್ವಿರೇಕಯಾ ಪ್ರಚರತಿ ದ್ವಿರೇಕಯಾ - ೩।೪।೪।[೧೯]

ತಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ । ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈವೈತದ್ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಸಂವತ್ಸರಮೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಕರೋತಿ - ೩।೪।೪।[೨೦]

ಸ ಯತ್ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಚರತಿ । ತಥಾ ಹ್ಯೇವ ಸಮ್ಪತ್ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸ ಯತ್ಪೂರ್ವಾಹ್ಣೇ ಪ್ರಚರತಿ ತಜ್ಜಯತ್ಯಥ ಯದಪರಾಹ್ಣೇ ಪ್ರಚರತಿ ಸುಜಿತಮಸದಿತ್ಯಥ ಯಜ್ಜುಹೋತೀದಂ ವೈ ಪುರಂ ಯುದ್ಧ್ಯನ್ತಿ ತಾಂ ಜಿತ್ವಾ ಸ್ವಾಂ ಸತೀಂ ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ - ೩।೪।೪।[೨೧]

ಸ ಯತ್ಪ್ರಚರತಿ ತದ್ಯುಧ್ಯತ್ಯಥ ಯತ್ಸಂತಿಷ್ಠತೇ ತಜ್ಜಯತ್ಯಥ ಯಜ್ಜುಹೋತಿ ಸ್ವಾಮೇವೈತತ್ಸತೀಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ - ೩।೪।೪।[೨೨]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಯಯಾ ದ್ವಿರೇಕಸ್ಯಾಹ್ನಃ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ ಯಾ ತೇ ಅಗ್ನೇಽಯಃಶಯಾ ತನೂರ್ವರ್ಷಿಷ್ಠಾ ಗಹ್ವರೇಷ್ಠಾ ಉಗ್ರಂ ವಚೋ ಅಪಾವಧೀತ್ತ್ವೇಷಂ ವಚೋ ಅಪಾವಧೀತ್ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇವಂರೂಪಾ ಹಿ ಸಾಸೀದಯಸ್ಮಯೀ ಹಿ ಸಾಽಽಸೀತ್ - ೩।೪।೪।[೨೩]

ಅಥ ಜುಹೋತಿ । ಯಯಾ ದ್ವಿರೇಕಸ್ಯಾಹ್ನಃ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ ಯಾ ತೇ ಅಗ್ನೇ ರಜಃಶಯಾ ತನೂರ್ವರ್ಷಿಷ್ಠಾ ಗಹ್ವರೇಷ್ಠಾ ಉಗ್ರಂ ವಚೋ ಅಪಾವಧೀತ್ತ್ವೇಷಂ ವಚೋ ಅಪಾವಧೀತ್ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇವಂರೂಪಾ ಹಿ ಸಾಽಽಸೀದ್ರಜತಾ ಹಿ ಸಾಽಽಸೀತ್ - ೩।೪।೪।[೨೪]

ಅಥ ಜುಹೋತಿ । ಯಯಾ ದ್ವಿರೇಕಸ್ಯಾಹ್ನಃ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ ಯಾ ತೇ ಅಗ್ನೇ ಹರಿಶಯಾ ತನೂರ್ವರ್ಷಿಷ್ಠಾ ಗಹ್ವರೇಷ್ಠಾ । ಉಗ್ರಂ ವಚೋ ಅಪಾವಧೀತ್ತ್ವೇಷಂ ವಚೋ ಅಪಾವಧೀತ್ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇವಂರೂಪಾ ಹಿ ಸಾಽಽಸೀದ್ಧರಿಣೀ ಹಿ ಸಾಽಽಸೀದ್ಯದ್ಯು ದ್ವಾದಶೋಪಸದ ಉಪೇಯಾಚ್ಚತುರಹಮೇಕಯಾ ಪ್ರಚರೇಚ್ಚತುರಹಮೇಕಯಾ - ೩।೪।೪।[೨೫]

ಅಥಾತೋ ವ್ರತೋಪಸದಾಮೇವ । ಪರ ಉರ್ವೀರ್ವಾ ಅನ್ಯಾ ಉಪಸದಃ ಪರೋಽಹ್ವೀರನ್ಯಾಃ ಸ ಯಾಸಾಮೇಕಮ್ಪ್ರಥಮಾಹಂ ದೋಗ್ಧ್ಯಥ ದ್ವಾವಥ ತ್ರೀಂಸ್ತಾಃ ಪರಉರ್ವೀರಥ ಯಾಸಾಂ ತ್ರೀನ್ಪ್ರಥಮಾಹಂ ದೋಗ್ಧ್ಯಥ ದ್ವಾವಥೈಕಂ ತಾಃ ಪರೋಽಹ್ವೀರ್ಯಾ ವೈ ಪರೋಽಹ್ವೀಸ್ತಾಃ ಪರಉರ್ವೀರ್ಯಾಃ ಪರಉರ್ವೀಸ್ತಾಃ ಪರೋಽಹ್ವೀಃ - ೩।೪।೪।[೨೬]

ತಪಸಾ ವೈ ಲೋಕಂ ಜಯನ್ತಿ । ತದಸ್ಯೈತತ್ಪರಃ ಪರ ಏವ ವರೀಯಸ್ತಪೋ ಭವತಿ ಪರಃಪರಃ ಶ್ರೇಯಾಂಸಂ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ ವಸೀಯಾನು ಹೈವಾಸ್ಮಿಂಲ್ಲೋಕೇ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಪರೋಽಹ್ವೀರುಪಸದ ಉಪೈತಿ ತಸ್ಮಾದು ಪರೋಽಹ್ವೀರೇವೋಪಸದ ಉಪೇಯಾದ್ಯದ್ಯು ದ್ವಾದಶೋಪಸದ ಉಪೇಯಾತ್ತ್ರೀಂಶ್ಚತುರಹಂ ದೋಹಯೇದ್ದ್ವೌ ಚತುರಹಮೇಕಂ ಚತುರಹಮ್ - ೩।೪।೪।[೨೭]##೩।೫।೧।
ತದ್ಯ ಏಷ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ್ಯೋ ವರ್ಷಿಷ್ಠ ಸ್ಥೂಣಾರಾಜೋ ಭವತಿ । ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಙ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ತ್ರೀನ್ವಿಕ್ರಮಾಂಸ್ತಚ್ಛಙ್ಕುಂ ನಿಹನ್ತಿ ಸೋಽನ್ತಃಪಾತಃ - ೩।೫।೧।[೧]

ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಮಾಚ್ಛಙ್ಕೋಃ । ದಕ್ಷಿಣಾ ಪಞ್ಚದಶ ವಿಕ್ರಮಾನ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ತಚ್ಛಙ್ಕುಂ ನಿಹನ್ತಿ ಸಾ
ದಕ್ಷಿಣಾ ಶ್ರೋಣಿಃ - ೩।೫।೧।[೨]

ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಮಾಚ್ಛಙ್ಕೋಃ ಉದಙ್ಪಞ್ಚದಶ ವಿಕ್ರಮಾನ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ತಚ್ಛಙ್ಕುಂ ನಿಹನ್ತಿ ಸೋತ್ತರಾ
ಶ್ರೋಣಿಃ - ೩।೫।೧।[೩]

ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಮಾಚ್ಛಙ್ಕೋಃ । ಪ್ರಾಙ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಂ ವಿಕ್ರಮಾನ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ತಚ್ಛಙ್ಕುಂ ನಿಹನ್ತಿ ಸ
ಪೂರ್ವಾರ್ಧಃ - ೩।೫।೧।[೪]

ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಮಾಚ್ಛಙ್ಕೋಃ । ದಕ್ಷಿಣಾ ದ್ವಾದಶ ವಿಕ್ರಮಾನ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ತಚ್ಛಙ್ಕುಂ ನಿಹನ್ತಿ ಸ
ದಕ್ಷಿಣೋಂಽಸಃ - ೩।೫।೧।[೫]

ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಮಾಚ್ಛಙ್ಕೋಃ । ಉದಙ್ದ್ವಾದಶ ವಿಕ್ರಮಾನ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ತಚ್ಛಙ್ಕುಂ ನಿಹನ್ತಿ ಸ ಉತ್ತರೋಂಽಸ ಏಷಾ ಮಾತ್ರಾ ವೇದೇಃ - ೩।೫।೧।[೬]

ಅಥ ಯತ್ತ್ರಿಂಶದ್ವಿಕ್ರಮಾ ಪಶ್ಚಾದ್ಭವತಿ । ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ ವಿರಾಜಾ ವೈ ದೇವಾ ಅಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ವಿರಾಜೈವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೩।೫।೧।[೭]

ಅಥೋ ಅಪಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸ್ಯುಃ । ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಜೈವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೩।೫।೧।[೮]

ಅಥ ಯತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದ್ವಿಕ್ರಮಾ ಪ್ರಾಚೀ ಭವತಿ । ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವೈ ಬೃಹತೀ ಬೃಹತ್ಯಾ ವೈ ದೇವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ಬೃಹತ್ಯೈವ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಶ್ನುತೇ ಸೋಽಸ್ಯ ದಿವ್ಯಾಹವನೀಯೋ ಭವತಿ - ೩।೫।೧।[೯]

ಅಥ ಯಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿವಿಕ್ರಮಾ ಪುರಸ್ತಾದ್ಭವತಿ । ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಗಾಯತ್ರೀ ಪೂರ್ವಾರ್ದ್ಧ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿವಿಕ್ರಮಾ ಪುರಸ್ತಾದ್ಭವತ್ಯೇಷಾ ಮಾತ್ರಾ ವೇದೇಃ - ೩।೫।೧।[೧೦]

ಅಥ ಯತ್ಪಶ್ಚಾದ್ವರೀಯಸೀ ಭವತಿ । ಪಶ್ಚಾದ್ವರೀಯಸೀ ಪೃಥುಶ್ರೋಣಿರಿತಿ ವೈ ಯೋಷಾಂ ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ ಯದ್ವೇವ ಪಶ್ಚಾದ್ವರೀಯಸೀ ಭವತಿ ಪಶ್ಚಾದೇವೈತದ್ವರೀಯಃ ಪ್ರಜನನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಶ್ಚಾದ್ವರೀಯಸಃ ಪ್ರಜನನಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೩।೫।೧।[೧೧]

ನಾಸಿಕಾ ಹ ವಾ ಏಷಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದುತ್ತರವೇದಿಃ । ಅಥ ಯದೇನಾಮುತ್ತರಾಂ ವೇದೇರುಪಕಿರತಿ ತಸ್ಮಾದುತ್ತರವೇದಿರ್ನಾಮ - ೩।೫।೧।[೧೨]

ದ್ವಯ್ಯೋ ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರೇ ಪ್ರಜಾ ಆಸುಃ । ಆದಿತ್ಯಾಶ್ಚೈವಾಙ್ಗಿರಸಶ್ಚ ತತೋಽಙ್ಗಿರಸಃ ಪೂರ್ವೇ ಯಜ್ಞಂ
ಸಮಭರಂಸ್ತೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯೋಚುರಗ್ನಿಮಿಮಾಂ ನಃ ಶ್ವಃಸುತ್ಯಾಮಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಬ್ರೂಹ್ಯನೇನ ನೋ ಯಜ್ಞೇನ ಯಾಜಯತೇತಿ - ೩।೫।೧।[೧೩]

ತೇ ಹಾದಿತ್ಯಾ ಊಚುಃ । ಉಪಜಾನೀತ ಯಥಾಸ್ಮಾನೇವಾಙ್ಗಿರಸೋ ಯಾಜಯಾನ್ನ ವಯಮಙ್ಗಿರಸ ಇತಿ - ೩।೫।೧।[೧೪]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ನ ವಾ ಅನ್ಯೇನ ಯಜ್ಞಾದಪಕ್ರಮಣಮಸ್ತ್ಯನ್ತರಾಮೇವ ಸುತ್ಯಾಂ ಧ್ರಿಯಾಮಹಾ ಇತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಂಜಹ್ರುಸ್ತೇ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯೋಚುಃ ಶ್ವಃಸುತ್ಯಾಂ ವೈ ತ್ವಮಸ್ಮಭ್ಯಮಗ್ನೇ ಪ್ರಾವೋಚೋಽಥ ವಯಮದ್ಯಸುತ್ಯಾಮೇವ ತುಭ್ಯಂ ಪ್ರಬ್ರೂಮೋಽಙ್ಗಿರೋಭ್ಯಶ್ಚ ತೇಷಾಂ ನಸ್ತ್ವಂ ಹೋತಾಽಸೀತಿ - ೩।೫।೧।[೧೫]

ತೇಽನ್ಯಮೇವ ಪ್ರತಿಪ್ರಜಿಘ್ಯುಃ । ಅಙ್ಗಿರಸೋಽಚ್ಛ ತೇ ಹಾಪ್ಯಙ್ಗಿರಸೋಽಗ್ನಯೇಽನ್ವಾಗತ್ಯ ಚುಕ್ರುಧುರಿವ ಕಥಂ ನು ನೋ ದೂತಶ್ಚರನ್ನ ಪ್ರತ್ಯಾದೃಥಾ ಇತಿ - ೩।೫।೧।[೧೬]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಅನಿನ್ದ್ಯಾ ವೈ ಮಾಽವೃಷತ ಸೋಽನಿನ್ದ್ಯೈರ್ವೃತೋ ನಾಶಕಮಪಕ್ರಮಿತುಮಿತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹಾನಿನ್ದ್ಯಸ್ಯ ವೃತೋ ನಾಪಕ್ರಾಮೇತ್ತ ಏತೇನ ಸದ್ಯಃಕ್ರಿಯಾಙ್ಗಿರಸ ಆದಿತ್ಯಾನಯಾಜಯನ್ತ್ಸ ಸದ್ಯಃಕ್ರೀಃ - ೩।೫।೧।[೧೭]

ತೇಭ್ಯೋ ವಾಚಂ ದಕ್ಷಿಣಾಮಾನಯನ್ । ತಾಂ ನ ಪ್ರತ್ಯಗೃಹ್ಣನ್ಹಾಸ್ಯಾಮಹೇ ಯದಿ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮ ಇತಿ ತದು ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಕರ್ಮ ನ ವ್ಯಮುಚ್ಯತ ಯದ್ದಾಕ್ಷಿಣಮಾಸೀತ್ - ೩।೫।೧।[೧೮]

ಅಥೈಭ್ಯಃ ಸೂರ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾಮಾನಯನ್ । ತಂ ಪ್ರತ್ಯಗೃಹ್ಣಂಸ್ತಸ್ಮಾದು ಹ ಸ್ಮಾಹುರಙ್ಗಿರಸೋ ವಯಂ ವಾ ಽಆರ್ತ್ವಿಜೀನಾಃ ಸ್ಮೋ ವಯಂ ದಕ್ಷಿಣೀಯಾ ಅಪಿ ವಾ ಅಸ್ಮಾಭಿರೇಷ ಪ್ರತಿಗೃಹೀತೋ ಯಽಏಷ ತಪತೀತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸದ್ಯಃಕ್ರಿಯೋಽಶ್ವಃ ಶ್ವೇತೋ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೩।೫।೧।[೧೯]

ತಸ್ಯ ರುಕ್ಮಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಭವತಿ । ತದೇತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಯದ್ಯಶ್ವಂ ಶ್ವೇತಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಗೌರೇವ ಶ್ವೇತಃ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ರುಕ್ಮಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಭವತಿ ತದೇತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯ ಏಷ ತಪತಿ - ೩।೫।೧।[೨೦]

ತೇಭ್ಯೋ ಹ ವಾಕ್ಚುಕ್ರೋಧ । ಕೇನ ಮದೇಷ ಶ್ರೇಯಾನ್ಬನ್ಧುನಾ ಕೇನಾ ಯದೇತಂ ಪ್ರತ್ಯಗ್ರಹೀಷ್ಟ ನ ಮಾಮಿತಿ ಸಾ ಹೈಭ್ಯೋಽಪಚಕ್ರಾಮ ಸೋಭಯಾನನ್ತರೇಣ ದೇವಾಸುರಾನ್ತ್ಸಂಯತ್ತಾನ್ತ್ಸಿಂಹೀ ಭೂತ್ವಾಽಽದದಾನಾ ಚಚಾರ ತಾಮುಪೈವ ದೇವಾ ಅಮನ್ತ್ರಯನ್ತೋಪಾಸುರಾ ಅಗ್ನಿರೇವ ದೇವಾನಾಂ ದೂತ ಆಸ ಸಹರಕ್ಷಾ ಇತ್ಯಸುರರಕ್ಷಸಾಮಸುರಾಣಾಮ್ - ೩।೫।೧।[೨೧]

ಸಾ ದೇವಾನುಪಾವರ್ತ್ಸ್ಯನ್ತ್ಯುವಾಚ । ಯದ್ವಾ ಉಪಾವರ್ತೇಯ ಕಿಂ ಮೇ ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಪೂರ್ವಾಮೇವ ತ್ವಾಗ್ನೇರಾಹುತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತೀತ್ಯಥ ಹೈಷಾ ದೇವಾನುವಾಚ ಯಾಂ ಮಯಾ ಕಾಂ ಚಾಶಿಷಮಾಶಾಸಿಷ್ಯಧ್ವೇ ಸಾ ವಃ ಸರ್ವಾ ಸಮರ್ಧಿಷ್ಯತ ಇತಿ ಸೈವಂ ದೇವಾನುಪಾವವರ್ತ - ೩।೫।೧।[೨೨]

ಸ ಯದ್ಧಾರ್ಯಮಾಣೇಽಗ್ನೌ । ಉತ್ತರವೇದಿಂ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ ಯದೇವೈನಾಮದೋ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ಪೂರ್ವಾಂ ತ್ವಾಗ್ನೇರಾಹುತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತೀತಿ ತದೇವೈನಾಮೇತತ್ಪೂರ್ವಾಮಗ್ನೇರಾಹುತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ವಾಗ್ಘ್ಯೇಷಾ ನಿದಾನೇನಾಥ ಯದುತ್ತರವೇದಿಮುಪಕಿರತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ವಾಗ್ಘಿ ಯಜ್ಞೋ ವಾಗು ಹ್ಯೇಷಾ - ೩।೫।೧।[೨೩]

ತಾಂ ವೈ ಯುಗಶಮ್ಯೇನ ವಿಮಿಮೀತೇ । ಯುಗೇನ ಯತ್ರ ಹರನ್ತಿ ಶಮ್ಯಯಾ ಯತೋ ಹರನ್ತಿ ಯುಗಶಮ್ಯೇನ ವೈ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಸಾ ಯದೇವಾದಃ ಸಿಂಹೀ ಭೂತ್ವಾ ಶಾನ್ತೇವಾಚರತ್ತದೇವೈನಾಮೇತದ್ಯಜ್ಞೇ ಯುನಕ್ತಿ - ೩।೫।೧।[೨೪]

ತಸ್ಮಾನ್ನಿವೃತ್ತದಕ್ಷಿಣಾಂ ನ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಸಿಂಹೀ ಹೈನಂ ಭೂತ್ವಾ ಕ್ಷಿಣೋತಿ ನೋ ಹಾಮಾ ಕುರ್ವೀತ ಸಿಂಹೀ ಹೈವೈನಂ ಭೂತ್ವಾ ಕ್ಷಿಣೋತಿ ನೋ ಹಾನ್ಯಸ್ಮೈ ದದ್ಯಾದ್ಯಜ್ಞಂ ತದನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನಃ ಕುರ್ವೀತ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಽಸ್ಯಾಪಿ ಪಾಪ ಇವ ಸಮಾನಬನ್ಧುಃ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾ ಏನಾಂ ದದ್ಯಾತ್ಸ ಯದ್ದದಾತಿ ತದೇನಂ ಸಿಂಹೀ ಭೂತ್ವಾ ನ ಕ್ಷಿಣೋತಿ ಯದು ಸಮಾನಬನ್ಧವೇ ದದಾತಿ ತದು ನಾನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನಃ ಕುರುತ ಏಷೋ ನಿವೃತ್ತದಕ್ಷಿಣಾಯೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ - ೩।೫।೧।[೨೫]

ಅಥ ಶಮ್ಯಾಂ ಚ ಸ್ಫ್ಯಂ ಚಾದತ್ತೇ । ತದ್ಯ ಏಷ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ್ಯಃ ಉತ್ತರಾರ್ಧ್ಯಃ ಶಙ್ಕುರ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ತ್ರೀನ್ವಿಕ್ರಮಾಂಸ್ತಚ್ಚಾತ್ವಾಲಂ ಪರಿಲಿಖತಿ ಸಾ ಚಾತ್ವಾಲಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ನಾತ್ರ ಮಾತ್ರಾಽಸ್ತಿ ಯತ್ರೈವ ಸ್ವಯಂ ಮನಸಾ ಮನ್ಯೇತಾಗ್ರೇಣೋತ್ಕರಂ ತಚ್ಚಾತ್ವಾಲಂ ಪರಿಲಿಖೇತ್ - ೩।೫।೧।[೨೬]

ಸ ವೇದ್ಯನ್ತಾತ್ । ಉದೀಚೀಂ ಶಮ್ಯಾಂ ನಿದಧಾತಿ ಸ ಪರಿಲಿಖತಿ ತಪ್ತಾಯನೀ ಮೇಽಸೀತೀಮಾಮೇವೈತದಾಹಾಸ್ಯಾಂ ಹಿ ತಪ್ತ ಏತಿ - ೩।೫।೧।[೨೭]

ಅಥ ಪುರಸ್ತಾತ್ । ಉದೀಚೀಂ ಶಮ್ಯಾಂ ನಿದಧಾತಿ ಸ ಪರಿಲಿಖತಿ ವಿತ್ತಾಯನೀ ಮೇಽಸೀತೀಮಾಮೇವೈತದಾಹಾಸ್ಯಾಂ ಹಿ ವಿವಿದಾನ ಏತಿ - ೩।೫।೧।[೨೮]

ಅಥಾನುವೇದ್ಯನ್ತಮ್ । ಪ್ರಾಚೀಂ ಶಮ್ಯಾಂ ನಿದಧಾತಿ ಸ ಪರಿಲಿಖತ್ಯವತಾನ್ಮಾ ನಾಥಿತಾದಿತೀಮಾಮೇವೈತದಾಹ ಯತ್ರ ನಾಥೈ ತನ್ಮಾವತಾದಿತಿ- ೩।೫।೧।[೨೯]

ಅಥೋತ್ತರತಃ । ಪ್ರಾಚೀಂ ಶಮ್ಯಾಂ ನಿದಧಾತಿ ಸ ಪರಿಲಿಖತ್ಯವತಾನ್ಮಾ ವ್ಯಥಿತಾದಿತೀಮಾಮೇವೈತದಾಹ ಯತ್ರ ವ್ಯಥೈ ತನ್ಮಾಽವತಾದಿತಿ - ೩।೫।೧।[೩೦]

ಅಥ ಹರತಿ । ಯತ್ರ ಹರತಿ ತದಗ್ನೀದುಪಸೀದತಿ ಸ ವಾ ಅಗ್ನೀನಾಮೇವ ನಾಮಾನಿ ಗೃಹ್ಣನ್ಹರತಿ
ಯಾನ್ವಾ ಅಮೂನ್ದೇವಾ ಅಗ್ರೇಽಗ್ನೀನ್ಹೋತ್ರಾಯ ಪ್ರಾವೃಣತ ತೇ ಪ್ರಾಧನ್ವಂಸ್ತ ಇಮಾ ಏವ ಪೃಥಿವೀರುಪಾಸರ್ಪನ್ನಿಮಾಮಹೈವ ದ್ವೇ ಅಸ್ಯಾಃ ಪರೇ ತೇನೈವೈತಾನ್ನಿದಾನೇನ ಹರತಿ - ೩।೫।೧।[೩೧]

ಸ ಪ್ರಹರತಿ ವಿದೇದಗ್ನಿರ್ನಭೋ ನಾಮಾಗ್ನೇ ಅಙ್ಗಿರ ಆಯುನಾ ನಾಮ್ನೇಹೀತಿ ಸ ಯತ್ಪ್ರಾಧನ್ವಂಸ್ತದಾಯುರ್ದಧಾತಿ ತತ್ಸಮೀರಯತಿ ಯೋಽಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಸೀತಿ ಯೋಽಸ್ಯಾಮ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಸೀತಿ ಹೃತ್ವಾ ನಿದಧಾತಿ ಯತ್ತೇಽನಾಧೃಷ್ಟಂ ನಾಮ ಯಜ್ಞಿಯಂ ತೇನ ತ್ವಾಽಽದಧ ಇತಿ ಯತ್ತೇಽನಾಧೃಷ್ಟಂ ರಕ್ಷೋಭಿರ್ನಾಮ ಯಜ್ಞಿಯಂ ತೇನ ತ್ವಾಽಽದಧ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾನು ತ್ವಾ ದೇವವೀತಯ ಇತಿ ಚತುರ್ಥಂ ಹರತಿ ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಾಂ ಹರಾಮೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಾಂ ವೈ ಚತುಃಸ್ರಕ್ತೇಶ್ಚಾತ್ವಾಲಾದ್ಧರತಿ ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವೈನಾಮೇತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ಹರತಿ - ೩।೫।೧।[೩೨]

ಅಥಾನುವ್ಯೂಹತಿ । ಸಿಂಹ್ಯಸಿ ಸಪತ್ನಸಾಹೀ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಕಲ್ಪಸ್ವೇತಿ ಸಾ ಯದೇವಾದಃ ಸಿಂಹೀ ಭೂತ್ವಾಶಾನ್ತೇವಾಚರತ್ತದೇವೈನಾಮೇತದಾಹ ಸಿಂಹ್ಯಸೀತಿ ಸಪತ್ನಸಾಹೀತಿ ತ್ವಯಾ ವಯಂ ಸಪತ್ನಾನ್ಪಾಪೀಯಸಃ ಕ್ರಿಯಾಸ್ಮೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಕಲ್ಪಸ್ವೇತಿ ಯೋಷಾ ವಾ ಉತ್ತರವೇದಿಸ್ತಾಮೇವೈತದ್ದೇವೇಭ್ಯಃ ಕಲ್ಪಯತಿ - ೩।೫।೧।[೩೩]

ತಾಂ ವೈ ಯುಗಮಾತ್ರೀಂ ವಾ ಸರ್ವತಃ ಕರೋತಿ । ಯಜಮಾನಸ್ಯ ವಾ ದಶದಶ ಪದಾನಿ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ವಾಗ್ವೈ ವಿರಾಡ್ವಾಗ್ಯಜ್ಞೋ ಮಧ್ಯೇ ನಾಭಿಕಾಮಿವ ಕರೋತಿ ಸಮಾನತ್ರಾಸೀನೋ ವ್ಯಾಘಾರಯಾಣೀತಿ - ೩।೫।೧।[೩೪]

ತಾಮದ್ಭಿರಭ್ಯುಕ್ಷತಿ । ಸಾ ಯದೇವಾದಃ ಸಿಂಹೀ ಭೂತ್ವಾ ಶಾನ್ತೇವಾಚರಚ್ಛಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತಾಮದ್ಭಿಃ ಶಮಯತಿ ಯೋಷಾ ವಾ ಉತ್ತರವೇದಿಸ್ತಾಮೇವೈತದ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹಿನ್ವತಿ ತಸ್ಮಾದದ್ಭಿರಭ್ಯುಕ್ಷತಿ - ೩।೫।೧।[೩೫]

ಸೋಽಭ್ಯುಕ್ಷತಿ । ಸಿಂಹ್ಯಸಿ ಸಪತ್ನಸಾಹೀ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಶುನ್ಧಸ್ವೇತ್ಯಥ ಸಿಕತಾಭಿರನುವಿಕಿರತ್ಯಲಂಕಾರೋ ನ್ವೇವ ಸಿಕತಾ ಭ್ರಾಜನ್ತ ಇವ ಹಿ ಸಿಕತಾ ಅಗ್ನೇರ್ವಾ ಏತದ್ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಭಸ್ಮ ಯತ್ಸಿಕತಾ ಅಗ್ನಿಂ ವಾ ಅಸ್ಯಾಮಾಧಾಸ್ಯನ್ಭವತಿ ತಥೋ ಹೈನಾಮಗ್ನಿರ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಿಕತಾಭಿರನುವಿಕಿರತಿ ಸೋಽನುವಿಕಿರತಿ ಸಿಂಹ್ಯಸಿ ಸಪತ್ನಸಾಹೀ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಶುಮ್ಭಸ್ವೇತ್ಯಥೈನಾಂ ಛಾದಯತಿ ಸಾ ಛನ್ನೈತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ವಸತಿ - ೩।೫।೧।[೩೬]

##೩।೫।೨ ಉತ್ತರವೇದ್ಯಾಂ ಅಗ್ನಿಪ್ರಣಯನಮ್
ಇಧ್ಮಮಭ್ಯಾದಧತಿ । ಉಪಯಮನೀರುಪಕಲ್ಪಯನ್ತ್ಯಾಜ್ಯಮಧಿಶ್ರಯತಿ ಸ್ರುವಂ ಚ ಸ್ರುಚಂ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಥೋತ್ಪೂಯಾಜ್ಯಂ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತಂ ಗೃಹ್ಣೀತೇ ಯದಾ ಪ್ರದೀಪ್ತ ಇಧ್ಮೋ ಭವತಿ - ೩।೫।೨।[೧]

ಅಥೋದ್ಯಚ್ಛನ್ತೀಧ್ಮಮ್ । ಉಪಯಚ್ಛನ್ತ್ಯುಪಯಮನೀರಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಪ್ರಹ್ರಿಯಮಾಣಾಯಾನುಬ್ರೂಹ್ಯೇಕಸ್ಫ್ಯಯಾನೂದೇಹೀತ್ಯನೂದೈತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತೈಕಸ್ಫ್ಯಯೈ ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಮಾಚ್ಛಙ್ಕೋರ್ಯ ಏಷ ವೇದೇರ್ಜಘನಾರ್ಧೇ ಭವತಿ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರಾನ್ತಃಪಾತೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ಯ ವೇದೇರ್ವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನಂ ಭವತಿ ತದೇವೈತದನುಸಂತನೋತಿ - ೩।೫।೨।[೨]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಓತ್ತರವೇದೇರನೂದಾಯನ್ತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದೈವೈತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಮಾಚ್ಛಙ್ಕೋರನೂದೇಯಾತ್ತ ಆಯನ್ತ್ಯಾಗಚ್ಛನ್ತ್ಯುತ್ತರವೇದಿಮ್ - ೩।೫।೨।[೩]

ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇ । ಸ ಪುರಸ್ತಾದೇವಾಗ್ರೇ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯುದಙ್ತಿಷ್ಠನ್ನಿನ್ದ್ರಘೋಷಸ್ತ್ವಾ ವಸುಭಿಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾತ್ವಿತೀನ್ದ್ರಘೋಷಸ್ತ್ವಾ ವಸುಭಿಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಗೋಪಾಯತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೫।೨।[೪]

ಅಥ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ಪ್ರಚೇತಾಸ್ತ್ವಾ ರುದ್ರೈಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಪಾತ್ವಿತಿ ಪ್ರಚೇತಾಸ್ತ್ವಾ ರುದ್ರೈಃ ಪಶ್ಚಾದ್ಗೋಪಾಯತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೫।೨।[೫]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ಮನೋಜವಾಸ್ತ್ವಾ ಪಿತೃಭಿರ್ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪಾತ್ವಿತಿ ಮನೋಜವಾಸ್ತ್ವಾ ಪಿತೃಭಿರ್ದಕ್ಷಿಣತೋ ಗೋಪಾಯತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೫।೨।[೬]

ಅಥೋತ್ತರತಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತ್ವಾದಿತ್ಯೈರುತ್ತರತಃ ಪಾತ್ವಿತಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತ್ವಾದಿತ್ಯೈರುತ್ತರತೋ ಗೋಪಾಯತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೫।೨।[೭]

ಅಥ ಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ್ಯಃ ಪರಿಶಿಷ್ಯನ್ತೇ । ತದ್ಯೇ ಏತೇ ಪೂರ್ವೇ ಸ್ರಕ್ತೀ ತಯೋರ್ಯಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ತಾನ್ಯನ್ತೇನ ಬಹಿರ್ವೇದಿ ನಿನಯತೀದಮಹಂ ತಪ್ತಂ ವಾರ್ಬಹಿರ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾನ್ನಿಃಸೃಜಾಮೀತಿ ಸಾ ಯದೇವಾದಃ ಸಿಂಹೀ ಭೂತ್ವಾ ಶಾನ್ತೇವಾಚರತ್ತಾಮೇವಾಸ್ಯಾ ಏತಚ್ಛುಚಂ ಬಹಿರ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾನ್ನಿಃಸೃಜತಿ ಯದಿ ನಾಭಿಚರೇದ್ಯದ್ಯು ಅಭಿಚರೇದಾದಿಶೇದಿದಮಹಂ ತಪ್ತಂ ವಾರಮುಮಭಿ ನಿಃಸೃಜಾಮೀತಿ ತಮೇತಯಾ ಶುಚಾ ವಿಧ್ಯತಿ ಸ ಶೋಚನ್ನೇವಾಮುಂ ಲೋಕಮೇತಿ - ೩।೫।೨।[೮]

ಸ ಯದ್ಧಾರ್ಯಮಾಣೇಽಗ್ನೌ । ಉತ್ತರವೇದಿಂ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ ಯದೇವೈನಾಮದೋ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ಪೂರ್ವಾಂ ತ್ವಾಗ್ನೇರಾಹುತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತೀತಿ ತದೇವೈನಾಮೇತತ್ಪೂರ್ವಾಮಗ್ನೇರಾಹುತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಯದ್ವೇಷಾ ದೇವಾನಬ್ರವೀದ್ಯಾಂ ಮಯಾ ಕಾಂ ಚಾಶಿಷಮಾಶಾಸಿಷ್ಯಧ್ವೇ ಸಾ ವಃ ಸರ್ವಾ ಸಮರ್ಧಿಷ್ಯತ ಇತಿ ತಾಮೇನಯಾತ್ರರ್ತ್ವಿಜೋ ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸತೇ ಸಾಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾ ಸಮೃಧ್ಯತೇ - ೩।೫।೨।[೯]

ತದ್ವಾ ಏತದೇಕಂ ಕುರ್ವನ್ದ್ವಯಂ ಕರೋತಿ । ಯದುತ್ತರವೇದಿಂ ವ್ಯಾಘಾರಯತ್ಯಥ ಯೈಷಾಮ್ಮಧ್ಯೇ ನಾಭಿಕೇವ ಭವತಿ ತಸ್ಯೈ ಯೇ ಪೂರ್ವೇ ಸ್ರಕ್ತೀ ತಯೋರ್ಯಾ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೩।೫।೨।[೧೦]

ತಸ್ಯಾಮಾಘಾರಯತಿ । ಸಿಂಹ್ಯಸಿ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥಾಪರಯೋರುತ್ತರಸ್ಯಾಂ ಸಿಂಹ್ಯಸ್ಯಾದಿತ್ಯವನಿಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥಾಪರಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಂ ಸಿಂಹ್ಯಸಿ ಬ್ರಹ್ಮವನಿಃ ಕ್ಷತ್ರವನಿಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಬಹ್ವೀ ವೈ ಯಜುಃಷ್ವಾಶೀಸ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚಾಶಾಸ್ತ ಉಭೇ ವೀರ್ಯೇ - ೩।೫।೨।[೧೧]

ಅಥ ಪೂರ್ವಯೋರುತ್ತರಸ್ಯಾಮ್ । ಸಿಂಹ್ಯಸಿ ಸುಪ್ರಜಾವನೀ ರಾಯಸ್ಪೋಷವನಿಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತತ್ಪ್ರಜಾಮಾಶಾಸ್ತೇ
ಯದಾಹ ಸುಪ್ರಜಾವನಿರಿತಿ ರಾಯಸ್ಪೋಷವನಿರಿತಿ ಭೂಮಾ ವೈ ರಾಯಸ್ಪೋಷಸ್ತದ್ಭೂಮಾನಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೩।೫।೨।[೧೨]

ಅಥ ಮಧ್ಯ ಆಘಾರಯತಿ । ಸಿಂಹ್ಯಸ್ಯಾವಹ ದೇವಾನ್ಯಜಮಾನಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದ್ದೇವಾನ್ಯಜಮಾನಾಯಾವಾಹಯತ್ಯಥ ಸ್ರುಚಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ ಭೂತೇಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೫।೨।[೧೩]

ಅಥ ಪರಿಧೀನ್ಪರಿದಧಾತಿ । ಧ್ರುವೋಽಸಿ ಪೃಥಿವೀಂ ದೃಂಹೇತಿ ಮಧ್ಯಮಂ ಧ್ರುವಕ್ಷಿದಸ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದೃಂಹೇತಿ ದಕ್ಷಿಣಮಚ್ಯುತಕ್ಷಿದಸಿ ದಿವಂ ದೃಂಹೇತ್ಯುತ್ತರಮಗ್ನೇಃ ಪುರೀಷಮಸೀತಿ ಸಮ್ಭಾರಾನುಪನಿವಪತಿ ತದ್ಯತ್ಸಮ್ಭಾರಾ ಭವನ್ತ್ಯಗ್ನೇರೇವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ - ೩।೫।೨।[೧೪]

ಶರೀರಂ ಹೈವಾಸ್ಯ ಪೀತುದಾರು । ತದ್ಯತ್ಪೈತುದಾರವಾಃ ಪರಿಧಯೋ ಭವನ್ತಿ ಶರೀರೇಣೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ - ೩।೫।೨।[೧೫]

ಮಾಂಸಂ ಹೈವಾಸ್ಯ ಗುಲ್ಗುಲು । ತದ್ಯದ್ಗುಲ್ಗುಲು ಭವತಿ ಮಾಂಸೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ - ೩।೫।೨।[೧೬]

ಗನ್ಧೋ ಹೈವಾಸ್ಯ ಸುಗನ್ಧಿತೇಜನಮ್ । ತದ್ಯತ್ಸುಗನ್ಧಿತೇಜನಂ ಭವತಿ ಗನ್ಧೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ- ೩।೫।೨।[೧೭]

ಅಥ ಯದ್ವೃಷ್ಣೇ ಸ್ತುಕಾ ಭವತಿ । ವೃಷ್ಣೇರ್ಹ ವೈ ವಿಷಾಣೇ ಅನ್ತರೇಣಾಗ್ನಿರೇಕಾಂ ರಾತ್ರಿಮುವಾಸ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರಾಗ್ನೇರ್ನ್ಯಕ್ತಂ ತದಿಹಾಪ್ಯಸದಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೃಷ್ಣೇ ಸ್ತುಕಾ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾ ಶೀರ್ಷ್ಣೋ
ನೇದಿಷ್ಠಂ ಸ್ಯಾತ್ತಾಮಾಚ್ಛಿದ್ಯಾಹರೇದ್ಯದ್ಯು ತಾಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಯಾಮೇವ ಕಾಂ ಚಾಹರೇತ್ತದ್ಯತ್ಪರಿಧಯೋ ಭವನ್ತಿ ಗುಪ್ತ್ಯಾ ಏವ ದೂರ ಇವ ಹ್ಯೇನಮುತ್ತರೇ ಪರಿಧಯ ಆಗಚ್ಛನ್ತಿ - ೩।೫।೨।[೧೮]##೩।೫।೩। ಹವಿರ್ಧಾನಕರ್ಮ
ಪುರುಷೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ । ಪುರುಷಸ್ತೇನ ಯಜ್ಞೋ ಯದೇನಂ ಪುರುಷಸ್ತನುತ ಏಷ ವೈ ತಾಯಮಾನೋ ಯಾವಾನೇವ ಪುರುಷಸ್ತಾವಾನ್ವಿಧೀಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷೋ ಯಜ್ಞಃ - ೩।೫।೩।[೧]

ಶಿರ ಏವಾಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಮ್ । ವೈಷ್ಣವಂ ದೇವತಯಾಥ ಯದಸ್ಮಿನ್ತ್ಸೋಮೋ ಭವತಿ ಹವಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧವಿರ್ಧಾನಂ ನಾಮ - ೩।೫।೩।[೨]

ಮುಖಮೇವಾಸ್ಯಾಹವನೀಯಃ । ಸ ಯದಾಹವನೀಯೇ ಜುಹೋತಿ ಯಥಾ ಮುಖಽಆಸಿಞ್ಚೇದೇವಂ ತತ್ - ೩।೫।೩।[೩]

ಸ್ತುಪ ಏವಾಸ್ಯ ಯೂಪಃ । ಬಾಹೂ ಏವಾಸ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯಶ್ಚ ಮಾರ್ಜಾಲೀಯಶ್ಚ - ೩।೫।೩।[೪]

ಉದರಮೇವಾಸ್ಯ ಸದಃ । ತಸ್ಮಾತ್ಸದಸಿ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಯದ್ಧೀದಂ ಕಿಂ ಚಾಶ್ನನ್ತ್ಯುದರ ಏವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯಥ ಯದಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಸೀದಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸದೋ ನಾಮ ತ ಉ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿಶ್ವಗೋತ್ರಾಃ ಸೀದನ್ತಿ - ೩।೫।೩।[೫]

ಅಥ ಯಾವೇತೌ ಜಘನೇನಾಗ್ನೀ । ಪಾದಾವೇವಾಸ್ಯೈತಾವೇಷ ವೈ ತಾಯಮಾನೋ ಯಾವಾನೇವ ಪುರುಷಸ್ತಾವಾನ್ವಿಧೀಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷೋ ಯಜ್ಞಃ - ೩।೫।೩।[೬]

ಉಭಯತೋದ್ವಾರಂ ಹವಿರ್ಧಾನಂ ಭವತಿ । ಉಭಯತೋದ್ವಾರಂ ಸದಸ್ತಸ್ಮಾದಯಂ ಪುರುಷಽಆನ್ತಂ ಸಂತೃಣ್ಣಃ ಪ್ರಣಿಕ್ತೇ ಹವಿರ್ಧಾನೇ ಉಪತಿಷ್ಠತೇ - ೩।೫।೩।[೭]

ತೇ ಸಮವವರ್ತಯನ್ತಿ । ದಕ್ಷಿಣೇನೈವ ದಕ್ಷಿಣಮುತ್ತರೇಣೋತ್ತರಂ ಯದ್ವರ್ಷೀಯಸ್ತದ್ದಕ್ಷಿಣಂ ಸ್ಯಾತ್ - ೩।೫।೩।[೮]

ತಯೋಃ ಸಮವವೃತ್ತಯೋಃ । ಛದಿರಧಿನಿದಧತಿ ಯದಿ ಚ್ಛದಿರ್ನ ವಿನ್ದೇಯುಶ್ಛದಿಃ ಸಮ್ಮಿತಾಮ್ಭಿತ್ತಿಂ ಪ್ರತ್ಯಾನಹ್ಯನ್ತಿ ರರಾಟ್ಯಾಂ ಪರಿಶ್ರಯನ್ತ್ಯುಚ್ಛ್ರಾಯೀಭ್ಯಾಂ ಛದಿಃ ಪಶ್ಚಾದಧಿನಿದಧತಿ ಚ್ಛದಿಃ ಸಮ್ಮಿತಾಂ ವಾ ಭಿತ್ತಿಮ್ - ೩।೫।೩।[೯]

ಅಥ ಪುನಃ ಪ್ರಪದ್ಯ । ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸಾವಿತ್ರಂ ಪ್ರಸವಾಯ ಜುಹೋತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಾಯ ಯಜ್ಞಂ ತನವಾಮಹಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ - ೩।೫।೩।[೧೦]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಯುಞ್ಜತೇ ಮನ ಉತ ಯುಞ್ಜತೇ ಧಿಯ ಇತಿ ಮನಸಾ ಚ ವೈ ವಾಚಾ ಚ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ ಸ ಯದಾಹ ಯುಞ್ಜತೇ ಮನ ಇತಿ ತನ್ಮನೋ ಯುನಕ್ತ್ಯುತ ಯುಞ್ಜತೇ ಧಿಯ ಇತಿ ತದ್ವಾಚಂ ಯುನಕ್ತಿ ಧಿಯಾಧಿಯಾ ಹ್ಯೇತಯಾ ಮನುಷ್ಯಾ ಜುಜ್ಯೂಷನ್ತ್ಯನೂಕ್ತೇನೇವ ಪ್ರಕಾಮೋದ್ಯೇನೇವ ಗಾಥಾಭಿರಿವ ತಾಭ್ಯಾಂ ಯುಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ - ೩।೫।೩।[೧೧]

ವಿಪ್ರಾ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಬೃಹತೋ ವಿಪಶ್ಚಿತ ಇತಿ । ಯೇ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶುಶ್ರುವಾಂಸೋಽನೂಚಾನಾಸ್ತೇ ವಿಪ್ರಾಸ್ತಾನೇವೈತದಭ್ಯಾಹ ಬೃಹತೋ ವಿಪಶ್ಚಿತ ಇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಬೃಹನ್ವಿಪಶ್ಚಿದ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತದಭ್ಯಾಹ ವಿ ಹೋತ್ರಾ ದಧೇ ವಯುನಾವಿದೇಕ ಇದಿತಿ ವಿ ಹಿ ಹೋತ್ರಾ ದಧತೇ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾ ಮಹೀ ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುಃ ಪರಿಷ್ಟುತಿಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತತ್ಸಾವಿತ್ರಂ ಪ್ರಸವಾಯ ಜುಹೋತಿ - ೩।೫।೩।[೧೨]

ಅಥಾಪರಂ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ । ಉಪನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ ದಕ್ಷಿಣಯಾ ದ್ವಾರಾ ಪತ್ನೀಂ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮಯನ್ತಿ ಸ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ವರ್ತನ್ಯಾಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ನಿಧಾಯ ಜುಹೋತೀದಂ ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಚಕ್ರಮೇ ತ್ರೇಧಾ ನಿದಧೇ ಪದಂ ಸಮೂಢಮಸ್ಯ ಪಾಂಸುರೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸಂಸ್ರವಂ ಪತ್ನ್ಯೈ ಪಾಣಾವಾನಯತಿ ಸಾಕ್ಷಸ್ಯ ಸಂತಾಪಮುಪಾನಕ್ತಿ ದೇವಶ್ರುತೌದೇವೇಷ್ವಾಘೋಷತಮಿತಿ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತ್ರೇ ಸ್ರುಚಂ ಚಾಜ್ಯವಿಲಾಪನೀಂ ಚ ಪರ್ಯಾಣಯನ್ತಿ ಪತ್ನೀಮುಭೌ ಜಘನೇನಾಗ್ನೀ - ೩।೫।೩।[೧೩]

ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ । ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತೋತ್ತರಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ವರ್ತನ್ಯಾಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ನಿಧಾಯ ಜುಹೋತೀರಾವತೀ ಧೇನುಮತೀ ಹಿ ಭೂತಂ ಸೂಯವಸಿನೀ ಮನವೇ ದಶಸ್ಯಾ ವ್ಯಸ್ಕಭ್ನಾ ರೋದಸೀ ವಿಷ್ಣವೇತೇ ದಾಧರ್ಥ ಪೃಥಿವೀಮಭಿತೋ ಮಯೂಖೈಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸಂಸ್ರವಂ ಪತ್ನ್ಯೈ ಪಾಣಾವಾನಯತಿ ಸಾಕ್ಷಸ್ಯ ಸಂತಾಪಮುಪಾನಕ್ತಿ ದೇವಶ್ರುತೌ ದೇವೇಷ್ವಾಘೋಷತಮಿತಿ ತದ್ಯದೇವಂ ಜುಹೋತಿ - ೩।೫।೩।[೧೪]

ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂಚಕ್ರುರ್ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ತ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ದಕ್ಷಿಣತೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಾಘ್ನಂಸ್ತಥೈಷಾಂ ನಿಯಾನಂ ನಾನ್ವವಾಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ದಕ್ಷಿಣತೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಹನ್ತಿ ತಥಾಸ್ಯ ನಿಯಾನಂ ನಾನ್ವಯನ್ತಿ ತದ್ಯದ್ವೈಷ್ಣವೀಭ್ಯಾಮೃಗ್ಭ್ಯಾಂ ಜುಹೋತಿ ವೈಷ್ಣವಂ ಹಿ ಹವಿರ್ಧಾನಮ್ - ೩।೫।೩।[೧೫]

ಅಥ ಯತ್ಪತ್ನ್ಯಕ್ಷಸ್ಯ ಸಂತಾಪಮುಪಾನಕ್ತಿ । ಪ್ರಜನನಮೇವೈತತ್ಕ್ರಿಯತೇ ಯದಾ ವೈ ಸ್ತ್ರಿಯೈ ಚ ಪುಂಸಶ್ಚ ಸಂತಪ್ಯತೇಽಥ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ತತ್ತತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಪರಾಗುಪಾನಕ್ತಿ ಪರಾಗ್ಘ್ಯೇವ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇಽಥಾಹ ಹವಿರ್ಧಾನಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರವರ್ತ್ಯಮಾನಾಭ್ಯಾಮನುಬ್ರೂಹೀತಿ - ೩।೫।೩।[೧೬]

ಅಥ ವಾಚಯತಿ । ಪ್ರಾಚೀ ಪ್ರೇತಮಧ್ವರಂ ಕಲ್ಪಯನ್ತೀ ಇತ್ಯಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಾಚೀ ಪ್ರೇತಂ ಯಜ್ಞಂ ಕಲ್ಪಯನ್ತೀ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹೋರ್ಧ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ನಯತಂ ಮಾ ಜಿಹ್ವರತಮಿತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಿಮಂ ಯಜ್ಞಂ ದೇವಲೋಕಂ ನಯತಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಮಾ ಜಿಹ್ವರತಮಿತಿ ತದೇತಸ್ಮಾ ಅಹ್ವಲಾಮಾಶಾಸ್ತೇ ಸಮುದ್ಗೃಹ್ಯೇವ ಪ್ರವರ್ತಯೇಯುರ್ಯಥಾ ನೋತ್ಸರ್ಜೇತಾಮಸುರ್ಯಾ ವಾ ಏಷಾ ವಾಗ್ಯಾಽಕ್ಷೇ ನೇದಿಹಾಸುರ್ಯಾ ವಾಗ್ವದಾದಿತಿ ಯದ್ಯುತ್ಸರ್ಜೇತಾಮ್ - ೩।೫।೩।[೧೭]

ಏತದ್ವಾಚಯೇತ್ । ಸ್ವಂ ಗೋಷ್ಠಮಾವದತಂ ದೇವೀ ದುರ್ಯೇ ಆಯುರ್ಮಾ ನಿರ್ವಾದಿಷ್ಟಂ ಪ್ರಜಾಂ ಮಾ ನಿರ್ವಾದಿಷ್ಟಮಿತಿ ತಸ್ಯೋ ಹೈಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ - ೩।೫।೩।[೧೮]

ತದಾಹುಃ । ಉತ್ತರವೇದೇಃ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಪ್ರಕ್ರಾಮೇತ್ತ್ರೀನ್ವಿಕ್ರಮಾಂಸ್ತದ್ಧವಿರ್ಧಾನೇ ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ಸಾ ಹವಿರ್ಧಾನಯೋರ್ಮಾತ್ರೇತಿ ನಾತ್ರ ಮಾತ್ರಾಸ್ತಿ ಯತ್ರೈವ ಸ್ವಯಂ ಮನಸಾ ಮನ್ಯೇತ ನಾಹೈವ ಸತ್ರಾಽತ್ಯನ್ತಿಕೇ ನೋ ದೂರೇ ತತ್ಸ್ಥಾಪಯೇತ್ - ೩।೫।೩।[೧೯]

ತೇ ಅಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಅತ್ರ ರಮೇಥಾಂ ವರ್ಷ್ಮನ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ ವರ್ಷ್ಮ ಹ್ಯೇತತ್ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಭವತಿ ದಿವಿ ಹ್ಯಸ್ಯಾಹವನೀಯೋ ಭವತಿ ನಭ್ಯಸ್ಥೇ ಕರೋತಿ ತದ್ಧಿ ಕ್ಷೇಮಸ್ಯ ರೂಪಮ್ - ೩।೫।೩।[೨೦]

ಅಥೋತ್ತರೇಣ ಪರ್ಯೇತ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುಃ । ದಕ್ಷಿಣಂ ಹವಿರ್ಧಾನಮುಪಸ್ತಭ್ನಾತಿ ವಿಷ್ಣೋರ್ನು ಕಂ ವೀರ್ಯಾಣಿ ಪ್ರವೋಚಂ ಯಃ ಪಾರ್ಥಿವಾನಿ ವಿಮಮೇ ರಜಾಂಸಿ ಯೋ ಅಸ್ಕಭಾಯದುತ್ತರಂ ಸಧಸ್ಥಂ ವಿಚಕ್ರಮಾಣಸ್ತ್ರೇಧೋರುಗಾಯೋ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ ಮೇಥೀಮುಪನಿಹನ್ತೀತರತಸ್ತತೋ ಯದು ಚ ಮಾನುಷೇ - ೩।೫।೩।[೨೧]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ । ಉತ್ತರಂ ಹವಿರ್ಧಾನಮುಪಸ್ತಭ್ನಾತಿ ದಿವೋ ವಾ ವಿಷ್ಣ ಉತ ವಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಮಹೋ ವಾ ವಿಷ್ಣ ಉರೋರನ್ತರಿಕ್ಷಾತ ಉಭಾ ಹಿ ಹಸ್ತಾ ವಸುನಾ ಪೃಣಸ್ವಾ ಪ್ರಯಚ್ಛ ದಕ್ಷಿಣಾದೋತ ಸವ್ಯಾದ್ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ ಮೇಥೀಮುಪನಿಹನ್ತೀತರತಸ್ತತೋ ಯದು ಚ ಮಾನುಷೇ ತದ್ಯದ್ವೈಷ್ಣವೈರ್ಯಜುರ್ಭಿರುಪಚರನ್ತಿ ವೈಷ್ಣವಂ ಹಿ ಹವಿರ್ಧಾನಮ್ - ೩।೫।೩।[೨೨]

ಅಥ ಮಧ್ಯಮಂ ಛದಿರುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ವಾಚಯತಿ । ಪ್ರ ತದ್ವಿಷ್ಣು ಸ್ತವತೇ ವೀರ್ಯೇಣ ಮೃಗೋ ನ ಭೀಮಃ ಕುಚರೋ ಗಿರಿಷ್ಠಾಃ ಯಸ್ಯೋರುಷು ತ್ರಿಷು ವಿಕ್ರಮಣೇಷ್ವಧಿಕ್ಷಿಯನ್ತಿ ಭುವನಾನಿ ವಿಶ್ವೇತೀದಂ ಹೈವಾಸ್ಯೈತಚ್ಛೀರ್ಷಕಪಾಲಂ ಯದಿದಮುಪರಿಷ್ಟಾದಧೀವ ಹ್ಯೇತತ್ಕ್ಷಿಯನ್ತ್ಯನ್ಯಾನಿ ಶೀರ್ಷಕಪಾಲಾನಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಧಿಕ್ಷಿಯನ್ತೀತಿ - ೩।೫।೩।[೨೩]

ಅಥ ರರಾಟ್ಯಾಮುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ವಾಚಯತಿ । ವಿಷ್ಣೋ ರರಾಟಮಸೀತಿ ಲಲಾಟಂ ಹೈವಾಸ್ಯೈತದಥೋಚ್ಛ್ರಾಯಾ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ವಾಚಯತಿ ವಿಷ್ಣೋಃ ಶ್ನಪ್ತ್ರೇ ಸ್ಥ ಇತಿ ಸ್ರಕ್ವೇ ಹೈವಾಸ್ಯೈತೇ ಅಥ ಯದಿದಂ ಪಶ್ಚಾಚ್ಛದಿರ್ಭವತೀದಂ ಹೈವಾಸ್ಯೈತಚ್ಛೀರ್ಷಕಪಾಲಂ ಯದಿದಂ ಪಶ್ಚಾತ್ - ೩।೫।೩।[೨೪]

ಅಥ ಲಸ್ಪೂಜನ್ಯಾ ಸ್ಪನ್ದ್ಯಯಾ ಪ್ರಸೀವ್ಯತಿ । ವಿಷ್ಣೋಃ ಸ್ಯೂರಸೀತ್ಯಥ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕರೋತಿ ವಿಷ್ಣೋರ್ಧ್ರುವೋಽಸೀತಿ ನೇದ್ವ್ಯವಪದ್ಯಾತಾ ಇತಿ ತಂ ಪ್ರಕೃತೇ ಕರ್ಮನ್ವಿಷ್ಯತಿ ತಥೋ ಹಾಧ್ವರ್ಯುಂ ವಾ ಯಜಮಾನಂ ವಾ ಗ್ರಾಹೋ ನ ವಿನ್ದತಿ ತನ್ನಿಷ್ಠಿತಮಭಿಮೃಶತಿ ವೈಷ್ಣವಮಸೀತಿ ವೈಷ್ಣವಂ ಹಿ ಹವಿರ್ಧಾನಮ್ - ೩।೫।೩।[೨೫]

##೩।೫।೪। ಉಪರವ ವಿಧಿಃ
ದ್ವಯಂ ವಾ ಅಭ್ಯುಪರವಾಃ ಖಾಯನ್ತೇ । ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಂ ತದ್ಯ ಇಮೇ ಶೀರ್ಷಂಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಕೂಪಾ ಇಮಾವಹ ದ್ವಾವಿಮೌ ದ್ವೌ ತಾನೇವೈತತ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದುಪರವಾನ್ಖನತಿ - ೩।೫।೪।[೧]

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತತೋಽಸುರಾ ಏಷು ಲೋಕೇಷು ಕೃತ್ಯಾಂ ವಲಗಾನ್ನಿಚಖ್ನುರುತೈವಂ ಚಿದ್ದೇವಾನಭಿಭವೇಮೇತಿ - ೩।೫।೪।[೨]

ತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಸ್ಪೃಣ್ವತ । ತ ಏತೈಃ ಕೃತ್ಯಾ ವಲಗಾನುದಖನನ್ಯದಾ ವೈ ಕೃತ್ಯಾಮುತ್ಖನನ್ತ್ಯಥ ಸಾಽಲಸಾ ಮೋಘಾ ಭವತಿ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ಯದ್ಯಸ್ಮಾ ಅತ್ರ ಕಶ್ಚಿದ್ದ್ವಿಷನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಃ ಕೃತ್ಯಾಂ ವಲಗಾನ್ನಿಖನತಿ ತಾನೇವೈತದುತ್ಕಿರತಿ ತಸ್ಮಾದುಪರವಾನ್ಖನತಿ ಸ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಸ್ಯಾಧೋಽಧಃ ಪ್ರಉಗಂ ಖನತಿ - ೩।೫।೪।[೩]

ಸೋಽಭ್ರಿಮಾದತ್ತೇ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾದದೇ ನಾರ್ಯಸೀತಿ ಸಮಾನ ಏತಸ್ಯ ಯಜುಷೋ ಬನ್ಧುರ್ಯೋಷೋ ವಾ ಏಷಾಯದಭ್ರಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ನಾರ್ಯಸೀತಿ - ೩।೫।೪।[೪]

ತಾನ್ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರಂ ವಿನಾ ಪರಿಲಿಖತಿ । ಇದಮಹಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಗ್ರೀವಾ ಅಪಿ ಕೃನ್ತಾಮೀತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಅಭ್ರಿರ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಗ್ರೀವಾ ಅಪಿಕೃನ್ತತಿ - ೩।೫।೪।[೫]

ತದ್ಯಾವೇತೌ ಪೂರ್ವೌ । ತಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣಮೇವಾಗ್ರೇ ಪರಿಲಿಖೇದಥಾಪರಯೋರುತ್ತರಮಥಾಪರಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣಮಥ ಪೂರ್ವಯೋರುತ್ತರಮ್ - ೩।೫।೪।[೬]

ಅಥೋ ಇತರಥಾಹುಃ । ಅಪರಯೋರೇವಾಗ್ರ ಉತ್ತರಂ ಪರಿಲಿಖೇದಥಪೂರ್ವಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣಮಥಾಪರಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣಮಥ ಪೂರ್ವಯೋರುತ್ತರಮಿತ್ಯಥೋ ಅಪಿ ಸಮೀಚ ಏವ ಪರಿಲಿಖೇದೇತಂ ತ್ವೇವೋತ್ತಮಂ ಪರಿಲಿಖೇದ್ಯ ಏಷ ಪೂರ್ವಯೋರುತ್ತರೋ ಭವತಿ - ೩।೫।೪।[೭]

ತಾನ್ಯಥಾಪರಿಲಿಖಿತಮೇವ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಖನತಿ । ಬೃಹನ್ನಸಿ ಬೃಹದ್ರವಾ ಇತ್ಯುಪಸ್ತೌತ್ಯೇವೈನಾನೇತನ್ಮಹಯತ್ಯೇವ ಯದಾಹ ಬೃಹನ್ನಸಿ ಬೃಹದ್ರವಾ ಇತಿ ಬೃಹತೀಮಿನ್ದ್ರಾಯ ವಾಚಂ ವದೇತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ವೈಷ್ಣವಂ ಹವಿರ್ಧಾನಂ ತತ್ಸೇನ್ದ್ರಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬೃಹತೀಮಿನ್ದ್ರಾಯ ವಾಚಂ ವದೇತಿ - ೩।೫।೪।[೮]

ರಕ್ಷೋಹಣಂ ವಲಗಹನಮಿತಿ । ರಕ್ಷಸಾಂ ಹ್ಯೇತೇ ವಲಗಾನಾಂ ವಧಾಯ ಖಾಯನ್ತೇ ವೈಷ್ಣವೀಮಿತಿ ವೈಷ್ಣವೀ ಹಿ ಹವಿರ್ಧಾನೇ ವಾಕ್ - ೩।೫।೪।[೯]

ತಾನ್ಯಥಾಖಾತಮೇವೋತ್ಕಿರತಿ । ಇದಮಹಂ ತಂ ವಲಗಮುತ್ಕಿರಾಮಿ ಯಂ ಮೇ ನಿಷ್ಠ್ಯೋ ಯಮಮಾತ್ಯೋ ನಿಚಖಾನೇತಿ ನಿಷ್ಠ್ಯೋ ವಾ ವಾ ಅಮಾತ್ಯೋ ವಾ ಕೃತ್ಯಾಂ ವಲಗನ್ನಿಖನತಿ ತಾನೇವೈತದುತ್ಕಿರತಿ - ೩।೫।೪।[೧೦]

ಇದಮಹಂ ತಂ ವಲಗಮುತ್ಕಿರಾಮಿ । ಯಂ ಮೇ ಸಮಾನೋ ಯಮಸಮಾನೋ ನಿಚಖಾನೇತಿ ಸಮಾನೋ ವಾ ವಾ ಅಸಮಾನೋ ವಾ ಕೃತ್ಯಾಂ ವಲಗಾನ್ನಿಖನತಿ ತಾನೇವೈತದುತ್ಕಿರತಿ- ೩।೫।೪।[೧೧]

ಇದಮಹಂ ತಂ ವಲಗಮುತ್ಕಿರಾಮಿ । ಯಂ ಮೇ ಸಬನ್ಧುರ್ಯಮಸಬನ್ಧುರ್ನಿಚಖಾನೇತಿ ಸಬನ್ಧುರ್ವಾ ವಾ ಅಸಬನ್ಧುರ್ವಾ ಕೃತ್ಯಾಂ ವಲಗಾನ್ನಿಖನತಿ ತಾನೇವೈತದುತ್ಕಿರತಿ - ೩।೫।೪।[೧೨]

ಇದಮಹಂ ತಂ ವಲಗಮುತ್ಕಿರಾಮಿ । ಯಂ ಮೇ ಸಜಾತೋ ಯಮಸಜಾತೋ ನಿಚಖಾನೇತಿ ಸಜಾತೋ ವಾ ವಾ
ಅಸಜಾತೋ ವಾ ಕೃತ್ಯಾಂ ವಲಗಾನ್ನಿಖನತಿ ತಾನೇವೈತದುತ್ಕಿರತ್ಯುತ್ಕೃತ್ಯಾಂ ಕಿರಾಮೀತ್ಯನ್ತತ ಉದ್ವಪತಿ ತತ್ಕೃತ್ಯಾಮುತ್ಕಿರತಿ - ೩।೫।೪।[೧೩]

ತಾನ್ಬಾಹುಮಾತ್ರಾನ್ ಖನೇತ್ । ಅನ್ತೋ ವಾ ಏಷೋಽನ್ತೇನೈವೈತತ್ಕೃತ್ಯಾಂ ಮೋಹಯತಿ ತಾನಕ್ಷ್ಣಯಾ ಸಂತೃನ್ದನ್ತಿ ಯದ್ಯಕ್ಷ್ಣಯಾ ನ ಶಕ್ನುಯಾದಪಿ ಸಮೀಚಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪರಃ ಸಂತೃಣ್ಣಾಃ - ೩।೫।೪।[೧೪]

ತಾನ್ಯಥಾಖಾತಮೇವಾವಮರ್ಶಯತಿ । ಸ್ವರಾಡಸಿ ಸಪತ್ನಹಾ ಸತ್ರರಾಡಸ್ಯಭಿಮಾತಿಹಾ ಜನರಾಡಸಿ ರಕ್ಷೋಹಾ ಸರ್ವರಾಡಸ್ಯಮಿತ್ರಹೇತ್ಯಾಶೀರೇವೈಷೈತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣ ಆಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ - ೩।೫।೪।[೧೫]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಸಮ್ಮೃಶೇತೇ । ಪೂರ್ವಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣೇಽಧ್ವರ್ಯುರ್ಭವತ್ಯಪರಯೋರುತ್ತರೇ ಯಜಮಾನಃ ಸೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ ಪೃಚ್ಛತಿ ಯಜಮಾನ ಕಿಮತ್ರೇತಿ ಭದ್ರಮಿತ್ಯಾಹ ತನ್ನೌ ಸಹೇತ್ಯುಪಾಂಶ್ವಧ್ವರ್ಯುಃ- ೩।೫।೪।[೧೬]

ಅಥಾಪರಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣೇಽಧ್ವರ್ಯುರ್ಭವತಿ । ಪೂರ್ವಯೋರುತ್ತರೇ ಯಜಮಾನಃ ಪೃಚ್ಛತ್ಯಧ್ವರ್ಯೋ ಕಿಮತ್ರೇತಿ ಭದ್ರಮಿತ್ಯಾಹ ತನ್ಮ ಇತಿ ಯಜಮಾನಸ್ತದ್ಯದೇವಂ ಸಮ್ಮೃಶೇತೇ ಪ್ರಾಣಾನೇವೈತತ್ಸಯುಜಃ ಕುರುತಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪರಃ ಸಂವಿದ್ರೇಽಥ ಯತ್ಪೃಷ್ಟೋ ಭದ್ರಮಿತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವೈತನ್ಮಾನುಷ್ಯೈ ವಾಚೋ ವದತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪೃಷ್ಟೋ ಭದ್ರಮಿತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾಥ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯೇಕೋ ವೈ ಪ್ರೋಕ್ಷಣಸ್ಯ ಬನ್ಧುರ್ಮೇಧ್ಯಾನೇವೈತತ್ಕರೋತಿ - ೩।೫।೪।[೧೭]

ಸ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ರಕ್ಷೋಹಣೋ ವೋ ವಲಗಹನ ಇತಿ ರಕ್ಷೋಹಣೋ ಹ್ಯೇತೇ ವಲಗಹನೋ ಹ್ಯೇತೇ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮಿ ವೈಷ್ಣವಾನಿತಿ ವೈಷ್ಣವಾ ಹ್ಯೇತೇ - ೩।೫।೪।[೧೮]

ಅಥ ಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ್ಯಃ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ । ತಾ ಅವಟೇಷ್ವವನಯತಿ ತದ್ಯಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಾಣೇಷ್ವಾಪಸ್ತಾ ಏವೈತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷು ಪ್ರಾಣೇಷ್ವಿಮಾ ಆಪಃ - ೩।೫।೪।[೧೯]

ಸೋಽವನಯತಿ । ರಕ್ಷೋಹಣೋ ವೋ ವಲಗಹನೋಽವನಯಾಮಿ ವೈಷ್ಣವಾನಿತ್ಯಥ ಬರ್ಹೀಂಷಿ ಪ್ರಾಚೀನಾಗ್ರಾಣಿ ಚೋದೀಚೀನಾಗ್ರಾಣಿ ಚಾವಸ್ತೃಣಾತಿ ತದ್ಯಾನೀಮಾನಿ ಪ್ರಾಣೇಷು ಲೋಮಾನಿ ತಾನ್ಯೇವೈತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷು ಪ್ರಾಣೇಷ್ವಿಮಾನಿ ಲೋಮಾನಿ - ೩।೫।೪।[೨೦]

ಸೋಽವಸ್ತೃಣಾತಿ । ರಕ್ಷೋಹಣೋ ವೋ ವಲಗಹನೋಽವಸ್ತೃಣಾಮಿ ವೈಷ್ಣವಾನಿತ್ಯಥ ಬರ್ಹೀಂಷಿ ತನೂನೀವೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಚ್ಛಾದಯತಿ ಕೇಶಾ ಹೈವಾಸ್ಯೈತೇ - ೩।೫।೪।[೨೧]

ಅಥಾಧಿಷವಣೇ ಫಲಕೇ ಉಪದಧಾತಿ । ರಕ್ಷೋಹಣೌ ವಾಂ ವಲಗಹನಾ ಉಪದಧಾಮಿ ವೈಷ್ಣವೀ ಇತಿ ಹನೂ ಹೈವಾಸ್ಯೈತೇ ಅಥ ಪರ್ಯೂಹತಿ ರಕ್ಷೋಹಣೌ ವಾಂ ವಲಗಹನೌ ಪರ್ಯೂಹಾಮಿ ವೈಷ್ಣವೀ ಇತಿ ದೃಂಹತ್ಯೇವೈನೇ ಏತದಶಿಥಿಲೇ ಕರೋತಿ - ೩।೫।೪।[೨೨]

ಅಥಾಧಿಷವಣಂ ಪರಿಕೃತ್ತಂ ಭವತಿ । ಸರ್ವರೋಹಿತಂ ಜಿಹ್ವಾ ಹೈವಾಸ್ಯೈಷಾ ತದ್ಯತ್ಸರ್ವರೋಹಿತಂ ಭವತಿ ಲೋಹಿನೀವ ಹೀಯಂ ಜಿಹ್ವಾ ತನ್ನಿದಧಾತಿ ವೈಷ್ಣವಮಸೀತಿ ವೈಷ್ಣವಂ ಹ್ಯೇತತ್- ೩।೫।೪।[೨೩]

ಅಥ ಗ್ರಾವ್ಣ ಉಪಾವಹರತಿ । ದನ್ತಾ ಹೈವಾಸ್ಯ ಗ್ರಾವಾಣಸ್ತದ್ಯದ್ಗ್ರಾವಭಿರಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ಯಥಾ ದದ್ಭಿಃ ಪ್ಸಾಯಾದೇವಂ ತತ್ತಾನ್ನಿದಧಾತಿ ವೈಷ್ಣವಾ ಸ್ಥೇತಿ ವೈಷ್ಣವಾ ಹ್ಯೇತ ಏತದು ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಸಂಸ್ಕೃತಮ್ - ೩।೫।೪।[೨೪]

##
೩।೬।೧।
ಉದರಮೇವಾಸ್ಯ ಸದಃ । ತಸ್ಮಾತ್ಸದಸಿ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಯದ್ಧೀದಂ ಕಿಂ ಚಾಶ್ನನ್ತ್ಯುದರ ಏವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯಥ ಯದಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಸೀದಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸದೋ ನಾಮ ತ ಉ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿಶ್ವಗೋತ್ರಾಃ ಸೀದನ್ತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ದೇವತಯಾ - ೩।೬।೧।೧

ತನ್ಮಧ್ಯ ಔದುಮ್ಬರೀಂ ಮಿನೋತಿ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಊರ್ಗುದುಮ್ಬರ ಉದರಮೇವಾಸ್ಯ ಸದಸ್ತನ್ಮಧ್ಯತೋಽನ್ನಾದ್ಯಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯ ಔದುಮ್ಬರೀಂ ಮಿನೋತಿ - ೩।೬।೧।೨

ಅಥ ಯ ಏಷ ಮಧ್ಯಮಃ ಶಙ್ಕುರ್ಭವತಿ । ವೇದೇರ್ಜಘನಾರ್ಧೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಙ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ಷಡ್ವಿಕ್ರಮಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಸಪ್ತಮಮಪಕ್ರಾಮತಿ ಸಮ್ಪದಃ ಕಾಮಾಯ ತದವಟಂ ಪರಿಲಿಖತಿ - ೩।೬।೧।೩

ಸೋಽಭ್ರಿಮಾದತ್ತೇ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾದದೇ ನಾರ್ಯಸೀತಿ ಸಮಾನ ಏತಸ್ಯ ಯಜುಷೋ ಬನ್ಧುರ್ಯೋಷೋ ವಾ ಏಷಾ ಯದಭ್ರಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ನಾರ್ಯಸೀತಿ - ೩।೬।೧।೪

ಅಥಾವಟಂ ಪರಿಲಿಖತಿ । ಇದಮಹಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಗ್ರೀವಾ ಅಪಿ ಕೃನ್ತಾಮೀತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಅಭ್ರಿರ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಗ್ರೀವಾ ಅಪಿ ಕೃನ್ತತಿ - ೩।೬।೧।೫

ಅಥ ಖನತಿ । ಪ್ರಾಞ್ಚಮುತ್ಕರಮುತ್ಕಿರತಿ ಯಜಮಾನೇನ ಸಮ್ಮಾಯೌದುಮ್ಬರೀಮ್ಪರಿವಾಸಯತಿ ತಾಮಗ್ರೇಣ ಪ್ರಾಚೀಂ ನಿದಧಾತ್ಯೇತಾವನ್ಮಾತ್ರಾಣಿ ಬರ್ಹೀಂಷ್ಯುಪರಿಷ್ಟಾದಧಿನಿದಧಾತಿ - ೩।೬।೧।೬

ಅಥ ಯವಮತ್ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ । ಆಪೋ ಹ ವಾ ಓಷಧೀನಾಂ ರಸಸ್ತಸ್ಮಾದೋಷಧಯಃ ಕೇವಲ್ಯಃ ಖಾದಿತಾ ನ ಧಿನ್ವನ್ತ್ಯೋಷಧಯ ಉ ಹಾಪಾಂ ರಸಸ್ತಸ್ಮಾದಾಪಃ ಪೀತಾಃ ಕೇವಲ್ಯೋ ನ ಧಿನ್ವನ್ತಿ ಯದೈವೋಭಯ್ಯಃ ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ಭವನ್ತ್ಯಥೈವ ಧಿನ್ವನ್ತಿ ತರ್ಹಿ ಹಿ ಸರಸಾ ಭವನ್ತಿ ಸರಸಾಭಿಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಣೀತಿ - ೩।೬।೧।೭

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತತೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವಾ ಏವೌಷಧಯ ಈಯುರ್ಯವಾ ಹೈವೈಭ್ಯೋ ನೇಯುಃ - ೩।೬।೧।೮

ತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಸ್ಪೃಣ್ವತ । ತ ಏತೈಃ ಸರ್ವಾಃ ಸಪತ್ನಾನಾಮೋಷಧೀರಯುವತ ಯದಯುವತ ತಸ್ಮಾದ್ಯವಾ ನಾಮ - ೩।೬।೧।೯

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಹನ್ತ ಯಃ ಸರ್ವಾಸಾಮೋಷಧೀನಾಂ ರಸಸ್ತಂ ಯವೇಷು ದಧಾಮೇತಿ ಸ ಯಃ ಸರ್ವಾಸಾಮೋಷಧೀನಾಂ ರಸ ಆಸೀತ್ತಂ ಯವೇಷ್ವದಧುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರಾನ್ಯಾ ಓಷಧಯೋ ಮ್ಲಾಯನ್ತಿ ತದೇತೇ ಮೋದಮಾನಾ ವರ್ಧನ್ತ ಏವಂ ಹ್ಯೇಷು ರಸಮದಧುಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೈಃ ಸರ್ವಾಃ ಸಪತ್ನಾನಾಮೋಷಧೀರ್ಯುತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯವಮತ್ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ - ೩।೬।೧।೧೦

ಸ ಯವಾನಾವಪತಿ । ಯವೋಽಸಿ ಯವಯಾಸ್ಮದ್ದ್ವೇಷೋ ಯವಯಾರಾತೀರಿತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತ್ಯಥ
ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯೇಕೋ ವೈ ಪ್ರೋಕ್ಷಣಸ್ಯ ಬನ್ಧುರ್ಮೇಧ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ - ೩।೬।೧।೧೧

ಸ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ದಿವೇ ತ್ವಾನ್ತರಿಕ್ಷಾಯ ತ್ವಾ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ತ್ವೇತೀಮಾನೇವೈತಲ್ಲೋಕಾನೂರ್ಜಾ ರಸೇನ ಭಾಜಯತ್ಯೇಷು ಲೋಕೇಷೂರ್ಜಂ ರಸಂ ದಧಾತಿ - ೩।೬।೧।೧೨

ಅಥ ಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ್ಯಃ ಪರಿಶಿಷ್ಯನ್ತೇ । ತಾ ಅವಟೇಽವನಯತಿ ಶುನ್ಧನ್ತಾಂ ಲೋಕಾಃ ಪಿತೃಷದನಾ ಇತಿ ಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ವೈ ಕೂಪಃ ಖಾತಸ್ತಮೇವೈತನ್ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತಿ - ೩।೬।೧।೧೩

ಅಥ ಬರ್ಹೀಂಷಿ । ಪ್ರಾಚೀನಾಗ್ರಾಣಿ ಚೋದೀಚೀನಾಗ್ರಾಣಿ ಚಾವಸ್ತೃಣಾತಿ ಪಿತೃಷದನಮಸೀತಿ ಪಿತೃದೇವತ್ಯ
ವಾ ಅಸ್ಯಾ ಏತದ್ಭವತಿ ಯನ್ನಿಖಾತಂ ಸಾ ಯಥಾ ನಿಖಾತೌಷಧಿಷು ಮಿತಾ ಸ್ಯಾದೇವಮೇತಾಸ್ವೋಷಧಿಷು ಮಿತಾ ಭವತಿ - ೩।೬।೧।೧೪

ತಾಮುಚ್ಛ್ರಯತಿ । ಉದ್ದಿವಂ ಸ್ತಭಾನಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಪೃಣ ದೃಂಹಸ್ವ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತೀಮಾನೇವೈತಲ್ಲೋಕಾನೂರ್ಜಾ ರಸೇನ ಭಾಜಯತ್ಯೇಷು ಲೋಕೇಷೂರ್ಜಂ ರಸಂ ದಧಾತಿ - ೩।೬।೧।೧೫

ಅಥ ಮಿನೋತಿ । ದ್ಯುತಾನಸ್ತ್ವಾ ಮಾರುತೋ ಮಿನೋತ್ವಿತಿ ಯೋ ವಾ ಅಯಂ ಪವತ ಏಷ ದ್ಯುತಾನೋ ಮಾರುತಸ್ತದೇನಾಮೇತೇನ ಮಿನೋತಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಧ್ರುವೇಣ ಧರ್ಮಣೇತಿ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ವೈ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ತದೇನಾಂ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾಭ್ಯಾಂ ಮಿನೋತಿ - ೩।೬।೧।೧೬

ಅಥ ಪರ್ಯೂಹತಿ । ಬ್ರಹ್ಮವನಿ ತ್ವಾ ಕ್ಷತ್ರವನಿ ರಾಯಸ್ಪೋಷವನಿ ಪರ್ಯೂಹಾಮೀತಿ ಬಹ್ವೀ ವೈ ಯಜುಃಷ್ವಾಶೀಸ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚಾಶಾಸ್ತ ಉಭೇ ವೀರ್ಯೇ ರಾಯಸ್ಪೋಷವನೀತಿ ಭೂಮಾ ವೈ ರಾಯಸ್ಪೋಷಸ್ತದ್ಭೂಮಾನಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೩।೬।೧।೧೭

ಅಥ ಪರ್ಯೃಷತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ದೃಂಹ ಕ್ಷತ್ರಂ ದೃಂಹಾಯುರ್ದೃಂಹ ಪ್ರಜಾಂ ದೃಂಹೇತ್ಯಾಶೀರೇವೈಷೈತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣ ಆಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ ಸಮಮ್ಭೂಮಿ ಪರ್ಯರ್ಷಣಂ ಕರೋತಿ ಗರ್ತಸ್ಯ ವಾ ಉಪರಿ ಭೂಮ್ಯಥೈವಂ ದೇವತ್ರಾ ತಥಾ ಹಾಗರ್ತಮಿದ್ಭವತಿ - ೩।೬।೧।೧೮

ಅಥಾಪ ಉಪನಿನಯತಿ । ಯತ್ರ ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಖನನ್ತಃ ಕ್ರೂರೀಕುರ್ವನ್ತ್ಯಪಘ್ನನ್ತಿ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯತಿ ತದದ್ಭಿಃ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಪ ಉಪನಿನಯತಿ - ೩।೬।೧।೧೯

ಅಥೈವಮಭಿಪದ್ಯ ವಾಚಯತಿ । ಧ್ರುವಾಸಿ ಧ್ರುವೋಽಯಂ ಯಜಮಾನೋಽಸ್ಮಿನ್ನಾಯತನೇ ಪ್ರಜಯಾ ಭೂಯಾದಿತಿ ಪಶುಭಿರಿತಿ ವೈವಂ ಯಂ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯತೇ ಸೋಽಸ್ಮೈ ಕಾಮಃ ಸಮೃಧ್ಯತೇ - ೩।೬।೧।೨೦

ಅಥ ಸ್ರುವೇಣೋಪಹತ್ಯಾಜ್ಯಮ್ । ವಿಷ್ಟಪಮಭಿ ಜುಹೋತಿ ಘೃತೇನ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಪೂರ್ಯೇಥಾಮಿತಿ ತದಿಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಊರ್ಜಾ ರಸೇನ ಭಾಜಯತ್ಯನಯೋರೂರ್ಜಂ ರಸಂ ದಧಾತಿ ತೇ ರಸವತ್ಯಾ ಉಪಜೀವನೀಯೇ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ - ೩।೬।೧।೨೧

ಅಥ ಚ್ಛದಿರಧಿನಿದಧಾತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಚ್ಛದಿರಸೀತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ಹಿ ಸದೋ ವಿಶ್ವಜನಸ್ಯ ಛಾಯೇತಿ
ವಿಶ್ವಗೋತ್ರಾ ಹ್ಯಸ್ಮಿನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಆಸತೇ ತದುಭಯತಶ್ಛದಿಷೀ ಉಪದಧಾತ್ಯುತ್ತರತಸ್ತ್ರೀಣಿ ಪರಸ್ತ್ರೀಣಿ ತಾನಿ ನವ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಿವೃದ್ವೈ ಯಜ್ಞೋ ನವ ವೈ ತ್ರಿವೃತ್ತಸ್ಮಾನ್ನವ ಭವನ್ತಿ - ೩।೬।೧।೨೨

ತದುದೀಚೀನವಂಶಂ ಸದೋ ಭವತಿ । ಪ್ರಾಚೀನವಂಶಂ ಹವಿರ್ಧಾನಮೇತದ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ಯದ್ಧವಿರ್ಧಾನಂ ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ರ ನಾಶ್ನನ್ತಿ ನ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ಹ್ಯೇತದ್ದೇವಾನಾಂ ಸ ಯೋ ಹ ತತ್ರಾಶ್ನೀಯಾದ್ವಾ ಭಕ್ಷಯೇದ್ವಾ ಮೂರ್ಧಾ ಹಾಸ್ಯ ವಿಪತೇದಥೈತೇ ಮಿಶ್ರೇ ಯದಾಗ್ನೀಧ್ರಂ ಚ ಸದಶ್ಚ ತಸ್ಮಾತ್ತಯೋರಶ್ನನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಮಿಶ್ರೇ ಹ್ಯೇತೇ ಉದೀಚೀ ವೈ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಕ್ತಸ್ಮಾದುದೀಚೀನವಂಶಂ ಸದೋ ಭವತಿ - ೩।೬।೧।೨೩

ಪರಿ ತ್ವಾ ಗಿರ್ವಣೋ ಗಿರ ಇಮಾ ಭವನ್ತು ವಿಶ್ವತಃ । ವೃದ್ಧಾಯುಮನು ವೃದ್ಧಯೋ ಜುಷ್ಟಾ ಭವನ್ತು ಜುಷ್ಟಯ ಇತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಗಿರ್ವಾ ವಿಶೋ ಗಿರೋ ವಿಶೈವೈತತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ಪರಿಬೃಂಹತಿ ತದಿದಂ ಕ್ಷತ್ರಮುಭಯತೋ ವಿಶಾ ಪರಿವೃಢಮ್ - ೩।೬।೧।೨೪

ಅಥ ಲಸ್ಪೂಜನ್ಯಾ ಸ್ಪನ್ದ್ಯಯಾ ಪ್ರಸೀವ್ಯತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸ್ಯೂರಸೀತ್ಯಥ ಗ್ರನ್ಥಿಂ ಕರೋತೀನ್ದ್ರಸ್ಯಧ್ರುವೋಽಸೀತಿ ನೇದ್ವ್ಯವಪದ್ಯಾತಾ ಇತಿ ಪ್ರಕೃತೇ ಕರ್ಮನ್ವಿಷ್ಯತಿ ತಥೋ ಹಾಧ್ವರ್ಯುಂ ವಾ ಯಜಮಾನಂ ವಾ ಗ್ರಾಹೋ ನ ವಿನ್ದತಿ ತನ್ನಿಷ್ಠಿತಮಭಿಮೃಶತ್ಯೈನ್ದ್ರಮಸೀತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ಹಿ ಸದಃ - ೩।೬।೧।೨೫

ಅಥ ಹವಿರ್ಧಾನಯೋಃ । ಜಘನಾರ್ಧಂ ಸಮನ್ವೀಕ್ಷ್ಯೋತ್ತರೇಣಾಗ್ನೀಧ್ರಂ ಮಿನೋತಿ ತಸ್ಯಾರ್ಧಮನ್ತರ್ವೇದಿ ಸ್ಯಾದರ್ಧಂ ಬಹಿರ್ವೇದ್ಯಥೋ ಅಪಿ ಭೂಯೋಽರ್ಧಾದನ್ತರ್ವೇದಿ ಸ್ಯಾತ್ಕನೀಯೋ ಬಹಿರ್ವೇದ್ಯಥೋ ಅಪಿ ಸರ್ವಮೇವಾನ್ತರ್ವೇದಿ ಸ್ಯಾತ್ತನ್ನಿಷ್ಠಿತಮಭಿಮೃಶತಿ ವೈಶ್ವದೇವಮಸೀತಿ ದ್ವಯೇನೈತದ್ವೈಶ್ವದೇವಂ ಯದಸ್ಮಿನ್ಪೂರ್ವೇ ದ್ಯುರ್ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ವಸತೀವರೀಷೂಪವಸನ್ತಿ ತೇನ ವೈಶ್ವದೇವಮ್ - ೩।೬।೧।೨೬

ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂಚಕ್ರುಸ್ತಾನ್ದಕ್ಷಿಣತೋಽಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಾಸೇಜುಸ್ತಾನ್ತ್ಸದಸೋ ಜಿಗ್ಯುಸ್ತೇಷಾಮೇತಾನ್ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನುದ್ವಾಪಯಾಂಚಕ್ರುರ್ಯ ಏತೇಽನ್ತಃಸದಸಮ್ - ೩।೬।೧।೨೭

ಸರ್ವೇ ಹ ಸ್ಮ ವಾ ಏತೇ ಪುರಾ ಜ್ವಲನ್ತಿ । ಯಥಾಯಮಾಹವನೀಯೋ ಯಥಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಯಥಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯಸ್ತದ್ಯತ ಏನಾನುದವಾಪಯಂಸ್ತತ ಏವೈತನ್ನ ಜ್ವಲನ್ತಿ ತಾನಾಗ್ನೀಧ್ರಮಭಿಸಂರುರುಧುಸ್ತಾನಪ್ಯರ್ಧಮಾಗ್ನೀಧ್ರಸ್ಯ ಜಿಗ್ಯುಸ್ತತೋ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಮೃತತ್ವಮಪಾಜಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶ್ವದೇವಮ್ - ೩।೬।೧।೨೮

ತಾನ್ದೇವಾಃ ಪ್ರತಿಸಮೈನ್ಧತ । ಯಥಾ ಪ್ರತ್ಯವಸ್ಯೇತ್ತಸ್ಮಾದೇನಾನ್ತ್ಸವನೇ ಸವನ ಏವ ಪ್ರತಿಸಮಿನ್ಧತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯಃ ಸಮೃದ್ಧಃ ಸ ಆಗ್ನೀಧ್ರಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ವೈ ಜ್ಞಾತೋಽನೂಚಾನಃ ಸ ಸಮೃದ್ಧಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನೀಧೇ ಪ್ರಥಮಾಯ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ನಯನ್ತ್ಯತೋ ಹಿ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಮೃತತ್ವಮಪಾಜಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಂ ದೀಕ್ಷಿತಾನಾಮಬಲ್ಯಂ ವಿನ್ದೇದಾಗ್ನೀಧ್ರಮೇನಂ ನಯತೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ತದನಾರ್ತಂ ತನ್ನಾರಿಷ್ಯತೀತಿ ತದ್ಯದತೋ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಮೃತತ್ವಮಪಾಜಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶ್ವದೇವಮ್ - ೩।೬।೧।೨೯

##೩।೬।೨।
ವಿಜಾಮಾನೋ ಹೈವಾಸ್ಯ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾಃ । ಇಮೇ ಸಮಙ್ಕಾ ಯೇ ವೈ ಸಮಙ್ಕಾಸ್ತೇ ವಿಜಾಮಾನ ಏತಽಉ ಹೈವಾಸ್ಯೈತ ಆತ್ಮನಃ - ೩।೬।೨।[೧]

ದಿವಿ ವೈ ಸೋಮ ಆಸೀತ್ । ಅಥೇಹ ದೇವಾಸ್ತೇ ದೇವಾ ಅಕಾಮಯನ್ತಾ ನಃ ಸೋಮೋ ಗಚ್ಛೇತ್ತೇನಾಗತೇನ
ಯಜೇಮಹೀತಿ ತ ಏತೇ ಮಾಯೇ ಅಸೃಜನ್ತ ಸುಪರ್ಣೀಂ ಚ ಕದ್ರೂಂ ಚ ವಾಗೇವ ಸುಪರ್ಣೀಯಂ ಕದ್ರೂಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಮದಂ ಚಕ್ರುಃ - ೩।೬।೨।[೨]

ತೇ ಹರ್ತೀಯಮಾನೇ ಊಚತುಃ । ಯತರಾ ನೌ ದವೀಯಃ ಪರಾಪಶ್ಯಾದಾತ್ಮಾನಂ ನೌ ಸಾ ಜಯಾದಿತಿ ತಥೇತಿ
ಸಾ ಹ ಕದ್ರೂರುವಾಚ ಪರೇಕ್ಷಸ್ವೇತಿ - ೩।೬।೨।[೩]

ಸಾ ಹ ಸುಪರ್ಣ್ಯುವಾಚ । ಅಸ್ಯ ಸಲಿಲಸ್ಯ ಪಾರೇಽಶ್ವಃ ಶ್ವೇತ ಸ್ಥಾಣೌ ಸೇವತೇ ತಮಹಂ ಪಶ್ಯಾಮೀತಿ
ತಮೇವ ತ್ವಂ ಪಶ್ಯಸೀತಿ ತಂ ಹೀತ್ಯಥ ಹ ಕದ್ರೂರುವಾಚ ತಸ್ಯ ವಾಲೋ ನ್ಯಷಞ್ಜಿ ತಮಮುಂ ವಾತೋ ಧೂನೋತಿ ತಮಹಂ ಪಶ್ಯಾಮೀತಿ - ೩।೬।೨।[೪]

ಸಾ ಯತ್ಸುಪರ್ಣ್ಯುವಾಚ । ಅಸ್ಯ ಸಲಿಲಸ್ಯ ಪಾರ ಇತಿ ವೇದಿರ್ವೈ ಸಲಿಲಂ ವೇದಿಮೇವ ಸಾ ತದುವಾಚಾಶ್ವಃ ಶ್ವೇತ ಸ್ಥಾಣೌ ಸೇವತ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಅಶ್ವಃ ಶ್ವೇತೋ ಯೂಪ ಸ್ಥಾಣುರಥ ಯತ್ಕದ್ರೂರುವಾಚ ತಸ್ಯ ವಾಲೋ ನ್ಯಷಞ್ಜಿ ತಮಮುಂ ವಾತೋ ಧೂನೋತಿ ತಮಹಂ ಪಶ್ಯಾಮೀತಿ ರಶನಾ ಹೈವ ಸಾ - ೩।೬।೨।[೫]

ಸಾ ಹ ಸುಪರ್ಣ್ಯುವಾಚ । ಏಹೀದಂ ಪತಾವ ವೇದಿತುಂ ಯತರಾ ನೌ ಜಯತೀತಿ ಸಾ ಹ ಕದ್ರೂರುವಾಚ ತ್ವಮೇವ ಪತ ತ್ವಂ ವೈ ನ ಆಖ್ಯಾಸ್ಯಸಿ ಯತರಾ ನೌ ಜಯತೀತಿ - ೩।೬।೨।[೬]

ಸಾ ಹ ಸುಪರ್ಣೀ ಪಪಾತ । ತದ್ಧ ತಥೈವಾಸ ಯಥಾ ಕದ್ರೂರುವಾಚ ತಾಮಾಗತಾಮಭ್ಯುವಾದ ತ್ವಮಜೈಷೀ೩ ರಹಾ೩ ಮಿತಿ ತ್ವಮಿತಿ ಹೋವಾಚೈತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಂ ಸೌಪರ್ಣೀಕಾದ್ರವಮಿತಿ - ೩।೬।೨।[೭]

ಸಾ ಹ ಕದ್ರೂರುವಾಚ । ಆತ್ಮಾನಂ ವೈ ತ್ವಾಽಜೈಷಂ ದಿವ್ಯಸೌ ಸೋಮಸ್ತಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಹರ ತೇನ ದೇವೇಭ್ಯ ಽಆತ್ಮಾನಂ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣೀಷ್ವೇತಿ ತಥೇತಿ ಸಾ ಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸಸೃಜೇ ಸಾ ಗಾಯತ್ರೀ ದಿವಃ ಸೋಮಮಾಹರತ್ - ೩।೬।೨।[೮]

ಹಿರಣ್ಮಯ್ಯೋರ್ಹ ಕುಶ್ಯೋರನ್ತರವಹಿತ ಆಸ । ತೇ ಹ ಸ್ಮ ಕ್ಷುರಪವೀ ನಿಮೇಷಂ ನಿಮೇಷಮಭಿಸಂಧತ್ತೋ ದೀಕ್ಷಾತಪಸೌ ಹೈವ ತೇ ಆಸತುಸ್ತಮೇತೇ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸೋಮರಕ್ಷಾ ಜುಗುಪುರಿಮೇ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾ ಇಮಾ ಹೋತ್ರಾಃ - ೩।೬।೨।[೯]

ತಯೋರನ್ಯತರಾಂ ಕುಶೀಮಾಚಿಚ್ಛೇದ । ತಾಂ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರದದೌ ಸಾ ದೀಕ್ಷಾ ತಯಾ ದೇವಾ ಅದೀಕ್ಷನ್ತ - ೩।೬।೨।[೧೦]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಕುಶೀಮಾಚಿಚ್ಛೇದ । ತಾಂ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರದದೌ ತತ್ತಪಸ್ತಯಾ ದೇವಾಸ್ತಪಽಉಪಾಯನ್ನುಪಸದಸ್ತಪೋ ಹ್ಯುಪಸದಃ - ೩।೬।೨।[೧೧]

ಖದಿರೇಣ ಹ ಸೋಮಮಾಚಖಾದ । ತಸ್ಮಾತ್ಖದಿರೋ ಯದೇನೇನಾಖಿದತ್ತಸ್ಮಾತ್ಖಾದಿರೋ ಯೂಪೋ ಭವತಿ ಖಾದಿರ ಸ್ಫ್ಯೋಽಚ್ಛಾವಾಕಸ್ಯ ಹೈನಂ ಗೋಪನಾಯಾಂ ಜಹಾರ ಸೋಽಚ್ಛಾವಾಕೋಽಹೀಯತ - ೩।೬।೨।[೧೨]

ತಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಅನುಸಮತನುತಾಮ್ । ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪ್ರಜಾತ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೋಽಚ್ಛಾವಾಕಃ - ೩।೬।೨।[೧೩]

ತಸ್ಮಾದ್ದೀಕ್ಷಿತಾ ರಾಜಾನಂ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ । ನೇನ್ನೋಽಪಹರಾನಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ರ ಸುಗುಪ್ತಂ ಚಿಕೀರ್ಷೇದ್ಯಸ್ಯ ಹ ಗೋಪನಾಯಾಮಪಹರನ್ತಿ ಹೀಯತೇ ಹ - ೩।೬।೨।[೧೪]

ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣ ಆಚಾರ್ಯಂ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ । ಗೃಹಾನ್ಪಶೂನ್ನೇನ್ನೋಽಪಹರಾನಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ರ ಸುಗುಪ್ತಂ ಚಿಕೀರ್ಷೇದ್ಯಸ್ಯ ಹ ಗೋಪನಾಯಾಮಪಹರನ್ತಿ ಹೀಯತೇ ಹ ತೇನೈತೇನ ಸುಪರ್ಣೀ ದೇವೇಭ್ಯ ಆತ್ಮಾನಂ ನಿರಕ್ರೀಣೀತ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪುಣ್ಯಲೋಕ ಈಜಾನ ಇತಿ - ೩।೬।೨।[೧೫]

ಋಣಂ ಹ ವೈ ಪುರುಷೋ ಜಾಯಮಾನ ಏವ । ಮೃತ್ಯೋರಾತ್ಮನಾ ಜಾಯತೇ ಸ ಯದ್ಯಜತೇ ಯಥೈವ ತತ್ಸುಪರ್ಣೀ ದೇವೇಭ್ಯ ಆತ್ಮಾನಂ ನಿರಕ್ರೀಣೀತೈವಮೇವೈಷ ಏತನ್ಮೃತ್ಯೋರಾತ್ಮಾನಂ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣೀತೇ - ೩।೬।೨।[೧೬]

ತೇನ ದೇವಾ ಅಯಜನ್ತ । ತಮೇತೇ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸೋಮರಕ್ಷಾ ಅನ್ವಾಜಗ್ಮುಸ್ತೇಽನ್ವಾಗತ್ಯಾಬ್ರುವನ್ನನು ನೋ ಯಜ್ಞ ಆಭಜತ ಮಾ ನೋ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರ್ಗಾತಾಸ್ತ್ವೇವ ನೋಽಪಿ ಯಜ್ಞೇ ಭಾಗ ಇತಿ - ೩।೬।೨।[೧೭]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಕಿಂ ನಸ್ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಯಥೈವಾಸ್ಯಾಮುತ್ರ ಗೋಪ್ತಾರೋಽಭೂಮೈವಮೇವಾಸ್ಯಾಪೀಹ ಗೋಪ್ತಾರೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೩।೬।೨।[೧೮]

ತಥೇತಿ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಸೋಮಕ್ರಯಣಾ ವ ಇತಿ ತಾನೇಭ್ಯ ಏತತ್ಸೋಮಕ್ರಯಣಾನನುದಿಶತ್ಯಥೈನಾನಬ್ರುವಂಸ್ತೃತೀಯಸವನೇ ವೋ ಘೃತ್ಯಾಹುತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ ನ ಸೌಮ್ಯಾಽಪಹೃತೋ ಹಿ ಯುಷ್ಮತ್ಸೋಮಪೀಥಸ್ತೇನ ಸೋಮಾಹುತಿಂ ನಾರ್ಹಥೇತಿ ಸೈನಾನೇಷಾ ತೃತೀಯಸವನ ಏವ ಘೃತ್ಯಾಹುತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನ ಸೌಮ್ಯಾ ಯಚ್ಛಾಲಾಕೈರ್ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ - ೩।೬।೨।[೧೯]

ಅಥ ಯದಗ್ನೌ ಹೋಷ್ಯನ್ತಿ । ತದ್ವೋಽವಿಷ್ಯತೀತಿ ಸ ಯದಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತಿ ತದೇನಾನವತ್ಯಥ ಯದ್ವಃ ಸೋಮಂ ಬಿಭ್ರತ ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಚರಿಷ್ಯನ್ತಿ ತದ್ವೋಽವಿಷ್ಯತೀತಿ ಸ ಯದೇನಾನ್ತ್ಸೋಮಂ ಬಿಭ್ರತ ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಚರನ್ತಿ ತದೇನಾನವತಿ ತಸ್ಮಾದಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಮಯಾ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ನಾತೀಯಾದಧ್ವರ್ಯುರ್ಹಿ ಸೋಮಂ ಬಿಭರ್ತಿ ತಮೇತೇ ವ್ಯಾತ್ತೇನ ಪ್ರತ್ಯಾಸತೇ ಸ ಏತೇಷಾಂ ವ್ಯಾತ್ತಮಾಪದ್ಯೇತ ತಮಗ್ನಿರ್ವಾಭಿದಹೇದ್ಯೋ ವಾಽಯಂ ದೇವಃ ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇ ಸ ವಾ ಹೈನಮಭಿಮನ್ಯೇತ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಧ್ವರ್ಯೋಃ ಶಾಲಾಯಾಮರ್ಥಃ ಸ್ಯಾದುತ್ತರೇಣೈವಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯಂ ಸಂಚರೇತ್ - ೩।೬।೨।[೨೦]

ತೇ ವಾ ಏತೇ । ಸೋಮಸ್ಯೈವ ಗುಪ್ತ್ಯೈ ನ್ಯುಪ್ಯನ್ತ ಆಹವನೀಯಃ ಪುರಸ್ತಾನ್ಮಾರ್ಜಾಲೀಯೋ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯ ಉತ್ತರತೋಽಥ ಯೇ ಸದಸಿ ತೇ ಪಶ್ಚಾತ್ - ೩।೬।೨।[೨೧]

ತೇಷಾಂ ವಾ ಅರ್ದ್ಧಾನುಪಕಿರನ್ತಿ । ಅರ್ದ್ಧಾನನುದಿಶನ್ತ್ಯೇತ ಉ ಹೈವೈತದ್ದಧ್ರಿರೇಽರ್ದ್ಧಾನ್ನ ಉಪಕಿರನ್ತ್ವರ್ದ್ಧಾನನುದಿಶನ್ತು ತಥಾ ಯಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದಾಗತಾಃ ಸ್ಮೋ ದಿವಸ್ತಥಾ ತಂ ಲೋಕಮ್ಪ್ರತಿಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ಯಾಮಸ್ತಥಾ ನ ಜಿಹ್ಮಾ ಏಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೩।೬।೨।[೨೨]

ಸ ಯಾನುಪಕಿರನ್ತಿ । ತೇನಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಭವನ್ತ್ಯಥ ಯಾನನುದಿಶನ್ತಿ ತೇನಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಭವನ್ತಿ - ೩।೬।೨।[೨೩]

ತೇ ವೈ ದ್ವಿನಾಮಾನೋ ಭವನ್ತಿ । ಏತ ಉ ಹೈವೈತದ್ದಧ್ರಿರೇ ನ ವಾ ಏಭಿರ್ನಾಮಭಿರರಾತ್ಸ್ಮ ಯೇಷಾಂ ನಃ ಸೋಮಮಪಾಹಾರ್ಷುರ್ಹನ್ತ ದ್ವಿತೀಯಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಕರವಾಮಹಾ ಇತಿ ತೇ ದ್ವಿತೀಯಾನಿ ನಾಮಾನ್ಯಕುರ್ವತ ತೈರರಾಧ್ನುವನ್ಯಾನಪಹೃತಸೋಮಪೀಥಾನ್ತ್ಸತೋಽಥ ಯಜ್ಞ ಆಭಜಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿನಾಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽನೃಧ್ಯಮಾನೇ ದ್ವಿತೀಯಂ ನಾಮ ಕುರ್ವೀತ ರಾಧ್ನೋತಿ ಹೈವ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ದ್ವಿತೀಯಂ ನಾಮ ಕುರುತೇ - ೩।೬।೨।[೨೪]

ಸ ಯದಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ । ತದ್ದೇವೇಷು ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾಃ ಸನ್ತ್ಯಥ ಯತ್ಸದಸಿ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ತನ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮನುಷ್ಯಾಃ ಸನ್ತ್ಯಥ ಯದ್ಧವಿರ್ಧಾನಯೋರ್ನಾರಾಶಂಸಾಃ ಸೀದನ್ತಿ ತತ್ಪಿತೃಷು ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಿತರಃ ಸನ್ತಿ - ೩।೬।೨।[೨೫]

ಯಾ ವೈ ಪ್ರಜಾ ಯಜ್ಞೇಽನನ್ವಾಭಕ್ತಾಃ । ಪರಾಭೂತಾ ವೈ ತಾ ಏವಮೇವೈತದ್ಯಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಪರಾಭೂತಾಸ್ತಾ ಯಜ್ಞ ಆಭಜತಿ ಮನುಷ್ಯಾನನು ಪಶವೋ ದೇವಾನನು ವಯಾಂಸ್ಯೋಷಧಯೋ ವನಸ್ಪತಯೋ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚೈವಮು ತತ್ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞ ಆಭಕ್ತಂ ತೇ ಹ ಸ್ಮೈತ ಉಭಯೇ ದೇವಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಿತರಃ ಸಮ್ಪಿಬನ್ತೇ ಸೈಷಾ ಸಮ್ಪಾ ತೇ ಹ ಸ್ಮ ದೃಶ್ಯಮಾನಾ ಏವ ಪುರಾ ಸಮ್ಪಿಬನ್ತ ಉತೈತರ್ಹ್ಯದೃಶ್ಯಮಾನಾಃ - ೩।೬।೨।[೨೬]##೩।೬।೩ ವೈಸರ್ಜನಹೋಮಃ
ಸರ್ವಂ ವಾ ಏಷೋಽಭಿ ದೀಕ್ಷತೇ । ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಯಜ್ಞಂ ಹ್ಯಭಿ ದೀಕ್ಷತೇ ಯಜ್ಞಂ ಹ್ಯೇವೇದಂ ಸರ್ವಮನು ತಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಯಮಿಮಮಭಿ ದೀಕ್ಷತೇ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಸೃಜತೇ - ೩।೬।೩।[೧]

ಯದ್ವೈಸರ್ಜನಾನಿ ಜುಹೋತಿ । ಸ ಯದಿದಂ ಸರ್ವಂ ವಿಸೃಜತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವೈಸರ್ಜನಾನಿ ನಾಮ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಽಪಿವ್ರತಃ ಸ್ಯಾತ್ಸೋಽನ್ವಾರಭೇತ ಯದ್ಯು ಅನ್ಯತ್ರ ಚರೇನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ ಯದ್ವೈ ಜುಹೋತಿ ತದೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ ವಿಸೃಜತೇ - ೩।೬।೩।[೨]

ಯದ್ವೇವ ವೈಸರ್ಜನಾನಿ ಜುಹೋತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಃ ಸ ದೇವೇಭ್ಯ ಇಮಾಂ ವಿಕ್ರಾನ್ತಿಂ ವಿಚಕ್ರಮೇ
ಯೈಷಾಮಿಯಂ ವಿಕ್ರಾನ್ತಿರಿದಮೇವ ಪ್ರಥಮೇನ ಪದೇನ ಪಸ್ಪಾರಾಥೇದಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ವಿತೀಯೇನ ದಿವಮುತ್ತಮೇನೈತಾಮ್ವೇವೈಷ ಏತಸ್ಮೈ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞೋ ವಿಕ್ರಾನ್ತಿಂ ವಿಕ್ರಮತೇ ಯಜ್ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈಸರ್ಜನಾನಿ ಜುಹೋತಿ - ೩।೬।೩।[೩]

ಸೋಽಪರಾಹ್ಣೇ ವೇದಿಂ ಸ್ತೀರ್ತ್ವಾ । ಅರ್ಧವ್ರತಂ ಪ್ರದಾಯ ಸಮ್ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತ ಇಧ್ಮಮಭ್ಯಾದಧತ್ಯುಪಯಮನೀರುಪಕಲ್ಪಯನ್ತ್ಯಾಜ್ಯಮಧಿಶ್ರಯತಿ ಸ್ರುಚಃ ಸಮ್ಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯುಪಸ್ಥೇ ರಾಜಾನಂ ಯಜಮಾನಃ ಕುರುತೇಽಥ ಸೋಮಕ್ರಯಣ್ಯೈ ಪದಂ ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಪರಿಕಿರತಿ ಪದಾ ವೈ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ್ಯಾ ಏವ - ೩।೬।೩।[೪]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಚತುರ್ದ್ಧಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯತ್ರಾಹವನೀಯಮುದ್ಧರನ್ತಿ ತಾಸೂಪಯಮನೀಷು ಚತುರ್ಭಾಗಮಕ್ಷಂ ಚತುರ್ಭಾಗೇಣೋಪಾಞ್ಜನ್ತ್ಯೇತಾಸೂಪಯಮನೀಷು ಚತುರ್ಭಾಗಂ ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚತುರ್ಭಾಗಂ ಪರಿಕಿರತಿ - ೩।೬।೩।[೫]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಸಾರ್ದ್ಧಮೇವ ಪರಿಕಿರೇಜ್ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮಥೋತ್ಪೂಯಾಜ್ಯಂ ಚತುರ್ಗೃಹೀತೇ ಜುಹ್ವಾಂ ಚೋಪಭೃತಿ ಚ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತಂ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ಜ್ಯೋತಿರಸಿ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ವಿಶ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಂ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಹಿ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ಧಾರಯನ್ತಿ ಸ್ರುಚೋ ಯದಾ ಪ್ರದೀಪ್ತ ಇಧ್ಮೋ ಭವತಿ - ೩।೬।೩।[೬]

ಅಥ ಜುಹೋತಿ । ತ್ವಂ ಸೋಮ ತನೂಕೃದ್ಭ್ಯೋ ದ್ವೇಷೋಭ್ಯೋಽನ್ಯಕೃತೇಭ್ಯ ಉರು ಯನ್ತಾಸಿ ವರೂಥಂ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದೇತೇನೈವಾಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯೇತೇನೇಮಂ ಲೋಕಂ ಸ್ಪೃಣುತೇ - ೩।೬।೩।[೭]

ಅಥಾಪ್ತವೇ ದ್ವಿತೀಯಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ । ಜುಷಾಣೋಽ ಅಪ್ತುರಾಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತು ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇಷ ಉ ಹೈವೈತದುವಾಚ ರಕ್ಷೋಭ್ಯೋ ವೈ ಬಿಭೇಮಿ ಯಥಾ ಮಾಽನ್ತರಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನ ಹಿನಸನ್ನೇವಂ ಮಾ ಕನೀಯಾಂಸಮೇವ ವಧಾತ್ಕೃತ್ವಾಽತಿನಯತ ಸ್ತೋಕಮೇವ ಸ್ತೋಕೋ ಹ್ಯಪ್ತುರಿತಿ ತಮೇತತ್ಕನೀಯಾಂಸಮೇವ ವಧಾತ್ಕೃತ್ವಾಽತ್ಯನಯನ್ತ್ಸ್ತೋಕಮೇವ ಸ್ತೋಕೋ ಹ್ಯಪ್ತೂ ರಕ್ಷೋಭ್ಯೋ ಭೀಷಾ ತಸ್ಮಾದಪ್ತವೇ ದ್ವಿತೀಯಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ - ೩।೬।೩।[೮]

ಉದ್ಯಚ್ಛನ್ತೀಧ್ಮಮ್ । ಉಪಯಚ್ಛನ್ತ್ಯುಪಯಮನೀರಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಪ್ರಹ್ರಿಯಮಾಣಾಯಾನುಬ್ರೂಹಿ ಸೋಮಾಯ ಪ್ರಣೀಯಮಾನಾಯೇತಿ ವಾಗ್ನಯೇ ಪ್ರಹ್ರಿಯಮಾಣಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ ತ್ವೇವ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೩।೬।೩।[೯]

ಆದದತೇ ಗ್ರಾವ್ಣಃ । ದ್ರೋಣಕಲಶಂ ವಾಯವ್ಯಾನೀಧ್ಮಂ ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯಾನ್ಪರಿಧೀನಾಶ್ವವಾಲಮ್ಪ್ರಸ್ತರಮೈಕ್ಷವ್ಯೌ ವಿಧೃತೀ ತದ್ಬರ್ಹಿರುಪಸಂನದ್ಧಂ ಭವತಿ ವಪಾಶ್ರಪಣ್ಯೌ ರಶನೇ ಅರಣೀ ಅಧಿಮನ್ಥನಃ ಶಕಲೋ ವೃಷಣೌ ತತ್ಸಮಾದಾಯ ಪ್ರಾಞ್ಚ ಆಯನ್ತಿ ಸ ಏಷ ಊರ್ಧ್ವೋ ಯಜ್ಞ ಏತಿ - ೩।೬।೩।[೧೦]

ತದಾಯತ್ಸು ವಾಚಯತಿ । ಅಗ್ನೇ ನಯ ಸುಪಥಾ ರಾಯೇ ಅಸ್ಮಾನ್ವಿಶ್ವಾನಿ ದೇವ ವಯುನಾನಿ ವಿದ್ವಾನ್
ಯುಯೋಧ್ಯಸ್ಮಜ್ಜುಹುರಾಣಮೇನೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಾಂ ತೇ ನಮಉಕ್ತಿಂ ವಿಧೇಮೇತ್ಯಗ್ನಿಮೇವೈತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಃ ಪುರಸ್ತಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಘ್ನನ್ನೇತ್ಯಥಾಭಯೇನಾನಾಷ್ಟ್ರೇಣ ಹರನ್ತಿ ತ ಆಯನ್ತ್ಯಾಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರಂ ತಮಾಗ್ನೀಧ್ರೇ ನಿದಧಾತಿ - ೩।೬।೩।[೧೧]

ಸ ನಿಹಿತೇ ಜುಹೋತಿ । ಅಯಂ ನೋ ಅಗ್ನಿರ್ವರಿವಸ್ಕೃಣೋತ್ವಯಂ ಮೃಧಃ ಪುರ ಏತು ಪ್ರಭಿನ್ದನ್। ಅಯಂ ವಾಜಾಞ್ಜಯತು ವಾಜಸಾತಾವಯಂ ಶತ್ರೂಞ್ಜಯತು ಜರ್ಹೃಷಾಣಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದೇತೇನೈವೈತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯೇತೇನೈತಂ ಲೋಕಂ ಸ್ಪೃಣುತೇ - ೩।೬।೩।[೧೨]

ತದೇವ ನಿದಧತಿ ಗ್ರಾವ್ಣಃ । ದ್ರೋಣಕಲಶಂ ವಾಯವ್ಯಾನ್ಯಥೇತರಮಾದಾಯಾಯನ್ತಿ ತದುತ್ತರೇಣಾಹವನೀಯಮುಪಸಾದಯನ್ತಿ - ೩।೬।೩।[೧೩]

ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇ । ಸ ಇಧ್ಮಮೇವಾಗ್ರೇ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯಥ ವೇದಿಮಥಾಸ್ಮೈ ಬರ್ಹಿಃ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ ತತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ಗ್ರನ್ಥ್ಯಾಸಾದಯತಿ ತತ್ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯೋಪನಿನೀಯ ವಿಸ್ರಂಸ್ಯ ಗ್ರನ್ಥಿಮಾಶ್ವವಾಲಃ ಪ್ರಸ್ತರ ಉಪಸಂನದ್ಧೋ ಭವತಿ ತಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪ್ರಸ್ತರಮೇಕವೃದ್ಬರ್ಹಿಃ ಸ್ತೃಣಾತಿ ಸ್ತೀರ್ತ್ವಾ ಬರ್ಹಿಃ ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯಾನ್ಪರಿಧೀನ್ಪರಿದಧಾತಿ ಪರಿಧಾಯ ಪರಿಧೀನ್ತ್ಸಮಿಧಾವಭ್ಯಾದಧಾತ್ಯಭ್ಯಾಧಾಯ ಸಮಿಧೌ - ೩।೬।೩।[೧೪]

ಅಥ ಜುಹೋತಿ । ಉರು ವಿಷ್ಣೋ ವಿಕ್ರಮಸ್ವೋರು ಕ್ಷಯಾಯ ನಸ್ಕೃಧಿ ಘೃತಂ ಘೃತಯೋನೇ ಪಿಬ ಪ್ರಪ್ರ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ತಿರ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದೇತೇನೈವೈತಸ್ಯಾಂ ದಿವಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಮ್ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯೇತೇನೈತಂ ಲೋಕಂ ಸ್ಪೃಣುತ ಯದೇತಯಾ ಜುಹೋತಿ - ೩।೬।೩।[೧೫]

ಯದ್ವೇವ ವೈಷ್ಣವ್ಯರ್ಚಾ ಜುಹೋತಿ । ಕನೀಯಾಂಸಂ ವಾ ಏನಮೇತದ್ವಧಾತ್ಕೃತ್ವಾತ್ಯನೈಷು ಸ್ತೋಕಮೇವ ಸ್ತೋಕೋ ಹ್ಯಪ್ತುಸ್ತಮೇತದಭಯಂ ಪ್ರಾಪ್ಯ ಯ ಏವೈಷ ತಂ ಕರೋತಿ ಯಜ್ಞಮೇವ ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈಷ್ಣವ್ಯರ್ಚಾ ಜುಹೋತಿ - ೩।೬।೩।[೧೬]

ಅಥಾಸಾದ್ಯ ಸ್ರುಚಃ । ಅಪ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ರಾಜಾನಂ ಪ್ರಪಾದಯತಿ ತದ್ಯದಾಸಾದ್ಯ ಸ್ರುಚೋಽಪ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ರಾಜಾನಂ ಪ್ರಪಾದಯತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ರೇತಃ ಸೋಮೋ ನೇದ್ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ರೇತಃ ಸೋಮಂ ಹಿನಸಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದಾಸಾದ್ಯ ಸ್ರುಚೋಽಪ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ರಾಜಾನಂ ಪ್ರಪಾದಯತಿ - ೩।೬।೩।[೧೭]

ಸ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಸ್ಯ ನೀಡೇ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಾಸ್ತೃಣಾತಿ । ತದೇನಮಾಸಾದಯತಿ ದೇವ ಸವಿತರೇಷ ತೇ ಸೋಮಸ್ತಂ ರಕ್ಷಸ್ವ ಮಾ ತ್ವಾ ದಭನ್ನಿತಿ ತದೇನಂ ದೇವಾಯೈವ ಸವಿತ್ರೇ ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ - ೩।೬।೩।[೧೮]

ಅಥಾನುಸೃಜ್ಯೋಪತಿಷ್ಠತೇ । ಏತತ್ತ್ವಂ ದೇವ ಸೋಮ ದೇವೋ ದೇವಾನುಪಾಗಾ ಇದಮಹಮ್ಮನುಷ್ಯಾನ್ತ್ಸಹ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣೇತ್ಯಗ್ನೀಷೋಮೌ ವಾ ಏತಮನ್ತರ್ಜಮ್ಭ ಆದಧಾತೇ ಯೋ ದೀಕ್ಷತ ಆಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಂ ಹ್ಯದೋ ದೀಕ್ಷಣೀಯಂ ಹವಿರ್ಭವತಿ ಯೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಃ ಸೋಮಃ ಸ ಹವಿರ್ವಾ ಏಷ ದೇವಾನಾಂ ಭವತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ತದೇನಮನ್ತರ್ಜಮ್ಭ ಆದಧಾತೇ ತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಸೋಮಾನ್ನಿರ್ಮುಚ್ಯತೇ ಯದಾಹೈತತ್ತ್ವಂ ದೇವ ಸೋಮ ದೇವೋ ದೇವಾನುಪಾಗಾ ಇದಮಹಮ್ಮನುಷ್ಯಾನ್ತ್ಸಹ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣೇತಿ ಭೂಮಾ ವೈ ರಾಯಸ್ಪೋಷಃ ಸಹ ಭೂಮ್ನೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೬।೩।[೧೯]

ಅಥೋಪನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ । ಸ್ವಾಹಾ ನಿರ್ವರುಣಸ್ಯ ಪಾಶಾನ್ಮುಚ್ಯ ಇತಿ ವರುಣಪಾಶೇ ವಾ ಏಷೋಽನ್ತರ್ಭವತಿ ಯೋಽನ್ಯಸ್ಯಾಸಂಸ್ತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ವರುಣಪಾಶಾನ್ನಿರ್ಮುಚ್ಯತೇ ಯದಾಹ ಸ್ವಾಹಾ ನಿರ್ವರುಣಸ್ಯ ಪಾಶಾನ್ಮುಚ್ಯ ಇತಿ - ೩।೬।೩।[೨೦]

ಅಥೇತ್ಯಾಹವನೀಯೇ ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ । ಅಗ್ನೇ ವ್ರತಪಾಸ್ತ್ವೇ ವ್ರತಪಾ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ವ್ರತಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನೇ ವ್ರತಪಾಸ್ತ್ವೇ ವ್ರತಪಾ ಇತಿ ಯಾ ತವ ತನೂರ್ಮಯ್ಯಭೂದೇಷಾ ಸಾ ತ್ವಯಿ ಯೋ ಮಮ ತನೂಸ್ತ್ವಯ್ಯಭೂದಿಯಂ ಸಾ ಮಯಿ ಯಥಾಯಥಂ ನೌ ವ್ರತಪತೇ ವ್ರತಾನ್ಯನು ಮೇ ದೀಕ್ಷಾಂ ದೀಕ್ಷಾಪತಿರಮಂಸ್ತಾನು ತಪಸ್ತಪಸ್ಪತಿರಿತಿ ತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಗ್ನೇರ್ನಿರ್ಮುಚ್ಯತೇ ಸ ಸ್ವೇನ ಸತಾತ್ಮನಾ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾತ್ರಾಶ್ನನ್ತಿ ಮಾನುಷೋ ಹಿ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾತ್ರ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಮಾನುಷೋ ಹಿ ಭವತ್ಯಥ ಯತ್ಪುರಾ ನಾಶ್ನನ್ತಿ ಯಥಾ ಹವಿಷೋ ಽಹುತಸ್ಯ ನಾಶ್ನೀಯಾದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದ್ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ನಾಶ್ನೀಯಾದಥಾತ್ರಾಙ್ಗುಲೀರ್ವಿಸೃಜತೇ - ೩।೬।೩।[೨೧]

##೩।೬।೪ ಯೂಪಸಮ್ಪಾದನಮ್
ಯೂಪಂ ವ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ವೈಷ್ಣವ್ಯರ್ಚಾ ಜುಹೋತಿ । ವೈಷ್ಣವೋ ಹಿ ಯೂಪಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈಷ್ಣವ್ಯರ್ಚಾ ಜುಹೋತಿ - ೩।೬।೪।[೧]

ಯದ್ವೇವ ವೈಷ್ಣವ್ಯಾ ಜುಹೋತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞೇನೈವೈತದ್ಯೂಪಮಚ್ಛೈತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈಷ್ಣವ್ಯರ್ಚಾ ಜುಹೋತಿ - ೩।೬।೪।[೨]

ಸ ಯದಿ ಸ್ರುಚಾ ಜುಹೋತಿ । ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಜುಹೋತಿ ಯದ್ಯು ಸ್ರುವೇಣ ಸ್ರುವೇಣೈವೋಪಹತ್ಯ ಜುಹೋತ್ಯುರು ವಿಷ್ಣೋ ವಿಕ್ರಮಸ್ವೋರು ಕ್ಷಯಾಯ ನಸ್ಕೃಧಿ ಘೃತಂ ಘೃತಯೋನೇ ಪಿಬ ಪ್ರಪ್ರ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ತಿರ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೩।೬।೪।[೩]

ಯದಾಜ್ಯಂ ಪರಿಶಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ । ತದಾದತ್ತೇ ಯತ್ತಕ್ಷ್ಣಃ ಶಸ್ತ್ರಂ ಭವತಿ ತತ್ತಕ್ಷಾದತ್ತೇ ತ ಆಯನ್ತಿ ಸ ಯಂ ಯೂಪಂ ಜೋಷಯನ್ತೇ - ೩।೬।೪।[೪]

ತಮೇವಮಭಿಮೃಶ್ಯ ಜಪತಿ । ಪಶ್ಚಾದ್ವೈವ ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ನಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇಽತ್ಯನ್ಯಾಁ ಽಅಗಾಂ ನಾನ್ಯಾಁ ಉಪಾಗಾಮಿತ್ಯತಿ ಹ್ಯನ್ಯಾನೇತಿ ನಾನ್ಯಾನುಪೈತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾತ್ಯನ್ಯಾಁನಗಾಁ ನಾನ್ಯಾನ್ ಉಪಾಗಾಮಿತಿ - ೩।೬।೪।[೫]

ಅರ್ವಾಕ್ತ್ವಾ ಪರೇಭ್ಯೋಽವಿದಂ ಪರೋಽವರೇಭ್ಯ ಇತಿ । ಅರ್ವಾಗ್ಘ್ಯೇನಂ ಪರೇಭ್ಯೋ ವೃಶ್ಚತಿ ಯ ಏತಸ್ಮಾತ್ಪರಾಞ್ಚೋ ಭವನ್ತಿ ಪರೋಽವರೇಭ್ಯ ಇತಿ ಪರೋ ಹ್ಯೇನಮವರೇಭ್ಯೋ ವೃಶ್ಚತಿ ಯ ಏತಸ್ಮಾದರ್ವಾಞ್ಚೋ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾರ್ವಾಕ್ತ್ವಾ ಪರೇಭ್ಯೋಽವಿದಂ ಪರೋಽವರೇಭ್ಯ ಇತಿ - ೩।೬।೪।[೬]

ತಂ ತ್ವಾ ಜುಷಾಮಹೇ ದೇವ ವನಸ್ಪತೇ ದೇವಯಜ್ಯಾಯಾ ಇತಿ । ತದ್ಯಥಾ ಬಹೂನಾಮ್ಮಧ್ಯಾತ್ಸಾಧವೇ ಕರ್ಮಣೇ ಜುಷೇತ ಸ ರಾತಮನಾಸ್ತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಸ್ಯಾದೇವಮೇವೈನಮೇತದ್ಬಹೂನಾಂ ಮಧ್ಯಾತ್ಸಾಧವೇ ಕರ್ಮಣೇ ಜುಷತೇ ಸ ರಾತಮನಾ ವ್ರಶ್ಚನಾಯ ಭವತಿ - ೩।೬।೪।[೭]

ದೇವಾಸ್ತ್ವಾ ದೇವಯಜ್ಯಾಯೈ ಜುಷನ್ತಾಮಿತಿ । ತದ್ವೈ ಸಮೃದ್ಧಂ ಯಂ ದೇವಾಃ ಸಾಧವೇ ಕರ್ಮಣೇ ಜುಷಾನ್ತೈ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವಾಸ್ತ್ವಾ ದೇವಯಜ್ಯಾಯೈ ಜುಷನ್ತಾಮಿತಿ- ೩।೬।೪।[೮]

ಅಥ ಸ್ರುವೇಣೋಪಸ್ಪೃಶತಿ । ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ ವೈಷ್ಣವೋ ಹಿ ಯೂಪೋ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞಾಯ ಹ್ಯೇನಂ ವೃಶ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ - ೩।೬।೪।[೯]

ಅಥ ದರ್ಭತರುಣಕಮನ್ತರ್ದಧಾತಿ । ಓಷಧೇ ತ್ರಾಯಸ್ವೇತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಪರಶುಸ್ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ವಜ್ರಃ ಪರಶುರ್ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯಥ ಪರಶುನಾ ಪ್ರಹರತಿ ಸ್ವಧಿತೇ ಮೈನಂ ಹಿಂಸೀರಿತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಪರಶುಸ್ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ವಜ್ರಃ ಪರಶುರ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೩।೬।೪।[೧೦]

ಸ ಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಶಕಲಮಪಚ್ಛಿನತ್ತಿ । ತಮಾದತ್ತೇ ತಂ ವಾ ಅನಕ್ಷಸ್ತಮ್ಭಂ ವೃಶ್ಚೇದುತ ಹ್ಯೇನಮನಸಾ ವಹನ್ತಿ ತಥೋಽನೋ ನ ಪ್ರತಿಬಾಧತೇ - ೩।೬।೪।[೧೧]

ತಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪಾತಯೇತ್ । ಪ್ರಾಚೀ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ದಿಗಥೋ ಉದಞ್ಚಮುದೀಚೀ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಗಥೋ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ದಕ್ಷಿಣಾಯೈ ತ್ವೇವೈನಂ ದಿಶಃ ಪರಿವಿಬಾಧಿಷೇತೈಷಾ ವೈ ದಿಕ್ಪಿತೄಣಾಂ ತಸ್ಮಾದೇನಂ ದಕ್ಷಿಣಾಯೈ ದಿಶಃ ಪರಿವಿಬಾಧಿಷೇತ - ೩।೬।೪।[೧೨]

ತಂ ಪ್ರಚ್ಯವಮಾನಮನುಮನ್ತ್ರಯತೇ । ದ್ಯಾಂ ಮಾ ಲೇಖೀರನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಸಮ್ಭವೇತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯಂ ಯೂಪಾಯ ವೃಶ್ಚನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಜ್ರಾತ್ಪ್ರಚ್ಯವಮಾನಾದಿಮೇ ಲೋಕಾಃ ಸಂರೇಜನ್ತೇ ತದೇಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತಲ್ಲೋಕೇಭ್ಯಃ ಶಮಯತಿ ತಥೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾಞ್ಛಾನ್ತೋ ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೩।೬।೪।[೧೩]

ಸ ಯದಾಹ । ದ್ಯಾಂ ಮಾ ಲೇಖೀರಿತಿ ದಿವಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಸಮ್ಭವೇತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಸಂಜಾನೀಷ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಯಂ ಹಿ ತ್ವಾ ಸ್ವಧಿತಿಸ್ತೇತಿಜಾನಃ ಪ್ರಣಿನಾಯ ಮಹತೇ ಸೌಭಗಾಯೇತ್ಯೇಷ ಹ್ಯೇನಂ ಸ್ವಧಿತಿಸ್ತೇಜಮಾನಃ ಪ್ರಣಯತಿ - ೩।೬।೪।[೧೪]

ಅಥಾವ್ರಶ್ಚನಮಭಿಜುಹೋತಿ । ನೇದತೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯನೂತ್ತಿಷ್ಠಾನಿತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ತದ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಬಾಧತೇ ತಥಾತೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾನೂತ್ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಥೋ ರೇತೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ತದ್ವನಸ್ಪತಿಷ್ವೇವೈತದ್ರೇತೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರೇತಸ ಆವ್ರಶ್ಚನಾದ್ವನಸ್ಪತಯೋಽನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೩।೬।೪।[೧೫]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಅತಸ್ತ್ವಂ ದೇವ ವನಸ್ಪತೇ ಶತವಲ್ಶೋ ವಿರೋಹ ಸಹಸ್ರವಲ್ಶಾ ವಿ ವಯಂ ರುಹೇಮೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ - ೩।೬।೪।[೧೬]

ತಂ ಪರಿವಾಸಯತಿ । ಸ ಯಾವನ್ತಮೇವಾಗ್ರೇ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ತಾವಾನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ - ೩।೬।೪।[೧೭]

ಪಞ್ಚಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ । ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುಃ ಪಞ್ಚರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ - ೩।೬।೪।[೧೮]

ಷಡರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ । ಷಡ್ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಜ್ರೋ ವಜ್ರೋ ಯೂಪಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಷಡರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್- ೩।೬।೪।[೧೯]

ಅಷ್ಟಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಗಾಯತ್ರೀ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದಷ್ಟಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ - ೩।೬।೪।[೨೦]

ನವಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ । ತ್ರಿವೃದ್ವೈ ಯಜ್ಞೋ ನವ ವೈ ತ್ರಿವೃತ್ತಸ್ಮಾನ್ನವಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ - ೩।೬।೪।[೨೧]

ಏಕಾದಶಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ । ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೋ ಯೂಪಸ್ತಸ್ಮಾದೇಕಾದಶಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್- ೩।೬।೪।[೨೨]

ದ್ವಾದಶಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ । ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಜ್ರೋ ವಜ್ರೋ ಯೂಪಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ - ೩।೬।೪।[೨೩]

ತ್ರಯೋದಶಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ । ತ್ರಯೋದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಜ್ರೋ ವಜ್ರೋ ಯೂಪಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಯೋದಶಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ - ೩।೬।೪।[೨೪]

ಪಞ್ಚದಶಾರತ್ನಿಂ ಪರಿವಾಸಯೇತ್ । ಪಞ್ಚದಶೋ ವೈ ವಜ್ರೋ ವಜ್ರೋ ಯೂಪಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚದಶಾರತ್ನಿಮ್ಪರಿವಾಸಯೇತ್- ೩।೬।೪।[೨೫]

ಸಪ್ತಾದಶಾರತ್ನಿರ್ವಾಜಪೇಯಯೂಪಃ । ಅಪರಿಮಿತ ಏವ ಸ್ಯಾದಪರಿಮಿತೇನ ವಾ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣ ದೇವಾ
ಅಪರಿಮಿತಮಜಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣಾಪರಿಮಿತೇನೈವಾಪರಿಮಿತಂ ಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದಪರಿಮಿತ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ - ೩।೬।೪।[೨೬]

ಸ ವಾ ಅಷ್ಟಾಶ್ರಿರ್ಭವತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಗಾಯತ್ರೀ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೇ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದಷ್ಟಾಶ್ರಿರ್ಭವತಿ - ೩।೬।೪।[೨೭]

##೩।೭।೧।

ಅಭ್ರಿಮಾದತ್ತೇ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾದದೇ ನಾರ್ಯಸೀತಿ ಸಮಾನ ಏತಸ್ಯ ಯಜುಷೋ ಬನ್ಧುರ್ಯೋಷೋ ವಾ ಏಷಾ ಯದಭ್ರಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ನಾರ್ಯಸೀತಿ- ೩।೭।೧।[೧]

ಅಥಾವಟಂ ಪರಿಲಿಖತಿ । ಇದಮಹಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಗ್ರೀವಾ ಅಪಿಕೃನ್ತಾಮೀತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಅಭ್ರಿರ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಂ ಗ್ರೀವಾ ಅಪಿಕೃನ್ತತಿ -೩।೭।೧।[೨]

ಅಥ ಖನತಿ । ಪ್ರಾಞ್ಚಮುತ್ಕರಮುತ್ಕಿರತ್ಯುಪರೇಣ ಸಮ್ಮಾಯಾವಟಂ ಖನತಿ ತದಗ್ರೇಣ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಯೂಪಂ ನಿದಧಾತ್ಯೇತಾವನ್ಮಾತ್ರಾಣಿ ಬರ್ಹೀಂಷ್ಯುಪರಿಷ್ಟಾದಧಿ ನಿದಧಾತಿ ತದೇವೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ಯೂಪಶಕಲಮಧಿನಿದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾರ್ಶ್ವತಶ್ಚಷಾಲಮುಪನಿದಧಾತ್ಯಥ ಯವಮತ್ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ - ೩।೭।೧।[೩]

ಸ ಯವಾನಾವಪತಿ । ಯವೋಽಸಿ ಯವಯಾಸ್ಮದ್ದ್ವೇಷೋ ಯವಯಾರಾತೀರಿತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತ್ಯಥ
ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯೇಕೋ ವೈ ಪ್ರೋಕ್ಷಣಸ್ಯ ಬನ್ಧುರ್ಮೇಧ್ಯಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ - ೩।೭।೧।[೪]

ಸ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ದಿವೇ ತ್ವಾನ್ತರಿಕ್ಷಾಯ ತ್ವಾ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ತ್ವೇತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಯೂಪ ಏಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮಭಿಗುಪ್ತ್ಯಾ ಏಷಾಂ ತ್ವಾ ಲೋಕಾನಾಮಭಿಗುಪ್ತ್ಯೈ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೭।೧।[೫]

ಅಥ ಯಾಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ್ಯಃ ಪರಿಶಿಷ್ಯನ್ತೇ । ತಾ ಅವಟೇಽವನಯತಿ ಶುನ್ಧನ್ತಾಂ ಲೋಕಾಃ ಪಿತೃಷದನಾ ಇತಿ ಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ವೈ ಕೂಪಃ ಖಾತಸ್ತಮೇವೈತನ್ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತಿ - ೩।೭।೧।[೬]

ಅಥ ಬರ್ಹೀಂಷಿ । ಪ್ರಾಚೀನಾಗ್ರಾಣಿ ಚೋದೀಚೀನಾಗ್ರಾಣಿ ಚಾವಸ್ತೃಣಾತಿ ಪಿತೃಷದನಮಸೀತಿ ಪಿತೃದೇವತ್ಯಂ
ವಾ ಅಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ ಯನ್ನಿಖಾತಂ ಸ ಯಥಾ ನಿಖಾತ ಓಷಧಿಷು ಮಿತಃ ಸ್ಯಾದೇವಮೇತಾಸ್ವೋಷಧಿಷು ಮಿತೋ ಭವತಿ - ೩।೭।೧।[೭]

ಅಥ ಯೂಪಶಕಲಂ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ । ತೇಜೋ ಹ ವಾ ಏತದ್ವನಸ್ಪತೀನಾಂ ಯದ್ಬಾಹ್ಯಾಶಕಲಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ
ಬಾಹ್ಯಾಶಕಲಮಪತಕ್ಷ್ಣುವನ್ತ್ಯಥ ಶುಷ್ಯನ್ತಿ ತೇಜೋ ಹ್ಯೇಷಾಮೇತತ್ತದ್ಯದ್ಯೂಪಶಕಲಮ್ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ ಸತೇಜಸಂ ಮಿನವಾನೀತಿ ತದ್ಯದೇಷ ಏವ ಭವತಿ ನಾನ್ಯ ಏಷ ಹಿ ಯಜುಷ್ಕೃತೋ ಮೇಧ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪಶಕಲಂ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ - ೩।೭।೧।[೮]

ಸ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ । ಅಗ್ರೇಣೀರಸಿ ಸ್ವಾವೇಶ ಉನ್ನೇತೄಣಾಮಿತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ವಾ ಅಸ್ಮಾದೇಷೋಽಪಚ್ಛಿದ್ಯತೇ
ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ರೇಣೀರಸಿ ಸ್ವಾವೇಶ ಉನ್ನೇತೄಣಾಮಿತ್ಯೇತಸ್ಯ ವಿತ್ತಾದಧಿ ತ್ವಾ ಸ್ಥಾಸ್ಯತೀತ್ಯಧಿ ಹ್ಯೇನಂ
ತಿಷ್ಠತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹೈತಸ್ಯ ವಿತ್ತಾದಧಿ ತ್ವಾ ಸ್ಥಾಸ್ಯತೀತಿ - ೩।೭।೧।[೯]

ಅಥ ಸ್ರುವೇಣೋಪಹತ್ಯಾಜ್ಯಮ್ । ಅವಟಮಭಿಜುಹೋತಿ ನೇದಧಸ್ತಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯುಪೋತ್ತಿಷ್ಠಾನಿತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ತದ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಬಾಧತೇ ತಥಾಧಸ್ತಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನೋಪೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಥ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪರೀತ್ಯೋದಙ್ಙಾಸೀನೋ ಯೂಪಮನಕ್ತಿ ಸ ಆಹ ಯೂಪಾಯಾಜ್ಯಮಾನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ- ೩।೭।೧।[೧೦]

ಸೋಽನಕ್ತಿ । ದೇವಸ್ತ್ವಾ ಸವಿತಾ ಮಧ್ವಾನಕ್ತ್ವಿತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಯಜಮಾನೋ ವಾ ಏಷ ನಿದಾನೇನ ಯದ್ಯೂಪಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಂ ಮಧು ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ತದೇನಮನೇನ ಸರ್ವೇಣ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಯತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಸೌತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವಸ್ತ್ವಾ ಸವಿತಾ ಮಧ್ವಾನಕ್ತ್ವಿತಿ - ೩।೭।೧।[೧೧]

ಅಥ ಚಷಾಲಮುಭಯತಃ ಪ್ರತ್ಯಜ್ಯ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತಿ । ಸುಪಿಪ್ಪಲಾಭ್ಯಸ್ತ್ವೌಷಧೀಭ್ಯ ಇತಿ ಪಿಪ್ಪಲಂ ಹೈವಾಸ್ಯೈತದ್ಯನ್ಮಧ್ಯೇ ಸಂಗೃಹೀತಮಿವ ಭವತಿ ತಿರ್ಯಗ್ವಾ ಇದಂ ವೃಕ್ಷೇ ಪಿಪ್ಪಲಮಾಹ ತಂ ಸ ಯದೇವೇದಂ ಸಮ್ಬನ್ಧನಂ ಚಾನ್ತರೋಪೇನಿತಮಿವ ತದೇವೈತತ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯೇ ಸಂಗೃಹೀತಮಿವ ಭವತಿ - ೩।೭।೧।[೧೨]

ಆನ್ತಮಗ್ನಿಷ್ಠಾಮನಕ್ತಿ । ಯಜಮಾನೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಷ್ಠಾ ರಸ ಆಜ್ಯಂ ರಸೇನೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಮನಕ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾನ್ತಮಗ್ನಿಷ್ಠಾಮನಕ್ತ್ಯಥ ಪರಿವ್ಯಯಣಮ್ಪ್ರತಿಸಮನ್ತಂ ಪರಿಮೃಶತ್ಯಥಾಹೋಚ್ಛ್ರೀಯಮಾಣಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ - ೩।೭।೧।[೧೩]

ಸ ಉಚ್ಛ್ರಯತಿ । ದ್ಯಾಮಗ್ರೇಣಾಸ್ಪೃಕ್ಷ ಆನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಧ್ಯೇನಾಪ್ರಾಃ ಪೃಥಿವೀಮುಪರೇಣಾದೃಂಹೀರಿತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಯೂಪ ಏಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮಭಿಜಿತ್ಯೈ ತೇನ ವಜ್ರೇಣೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸ್ಪೃಣುತ ಏಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯಃ ಸಪತ್ನಾನ್ನಿರ್ಭಜತಿ- ೩।೭।೧।[೧೪]

ಅಥ ಮಿನೋತಿ । ಯಾ ತೇ ಧಾಮಾನ್ಯುಶ್ಮಸಿ ಗಮಧ್ಯೈ ಯತ್ರ ಗಾವೋ ಭೂರಿಶೃಙ್ಗಾ ಅಯಾಸಃ ಅತ್ರಾಹ ತದುರುಗಾಯಸ್ಯ ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಮವಭಾರಿ ಭೂರೀತ್ಯೇತಯಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಮಿನೋತಿ ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೋ ಯೂಪಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಮಿನೋತಿ - ೩।೭।೧।[೧೫]

ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಗ್ನಿಮಗ್ನಿಷ್ಠಾಂ ಮಿನೋತಿ । ಯಜಮಾನೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಷ್ಠಾಗ್ನಿರು ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಸ ಯದಗ್ನೇರಗ್ನಿಷ್ಠಾಂ ಹ್ವಲಯೇದ್ಧ್ವಲೇದ್ಧ ಯಜ್ಞಾದ್ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯಗ್ನಿಮಗ್ನಿಷ್ಠಾಂ ಮಿನೋತ್ಯಥ ಪರ್ಯೂಹತ್ಯಥ ಪರ್ಯೃಷತ್ಯಥಾಪ ಉಪನಿನಯತಿ -೩।೭।೧।[೧೬]

ಅಥೈವಮಭಿಪದ್ಯ ವಾಚಯತಿ । ವಿಷ್ಣೋಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪಶ್ಯತ ಯತೋ ವ್ರತಾನಿ ಪಸ್ಪಶೇ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯುಜ್ಯಃ ಸಖೇತಿ ವಜ್ರಂ ವಾ ಏಷ ಪ್ರಾಹಾರ್ಷೀದ್ಯೋ ಯೂಪಮುದಶಿಶ್ರಿಯದ್ವಿಷ್ಣೋರ್ವಿಜಿತಿಮ್ಪಶ್ಯತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹ ವಿಷ್ಣೋಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪಶ್ಯತ ಯತೋ ವ್ರತಾನಿ ಪಶ್ಪಶೇ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯುಜ್ಯಃ ಸಖೇತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ವೈಷ್ಣವೋ ಯೂಪಸ್ತಂ ಸೇನ್ದ್ರಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯುಜ್ಯಃ ಸಖೇತಿ -೩।೭।೧।[೧೭]

ಅಥ ಚಷಾಲಮುದೀಕ್ಷತೇ । ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಂ ಸದಾ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸೂರಯಃ ದಿವೀವ ಚಕ್ಷುರಾತತಮಿತಿ ವಜ್ರಂ ವಾ ಏಷ ಪ್ರಾಹಾರ್ಷೀದ್ಯೋ ಯೂಪಮುದಶಿಶ್ರಿಯತ್ತಾ ವಿಷ್ಣೋರ್ವಿಜಿತಿಮ್ಪಶ್ಯತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹ ತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಪರಮಂ ಪದಂ ಸದಾ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಸೂರಯಃ ದಿವೀವ ಚಕ್ಷುರಾತತಮಿತಿ - ೩।೭।೧।[೧೮]

ಅಥ ಪರಿವ್ಯಯತಿ । ಅನಗ್ನತಾಯೈ ನ್ವೇವ ಪರಿವ್ಯಯತಿ ತಸ್ಮಾದತ್ರೇವ ಪರಿವ್ಯಯತ್ಯತ್ರೇವ ಹೀದಂ ವಾಸೋ ಭವತ್ಯನ್ನಾದ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯತ್ರೇವ ಹೀದಮನ್ನಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಸ್ಮಾದತ್ರೇವ ಪರಿವ್ಯಯತಿ - ೩।೭।೧।[೧೯]

ತ್ರಿವೃತಾ ಪರಿವ್ಯಯತಿ । ತ್ರಿವೃದ್ಧ್ಯನ್ನಂ ಪಶವೋ ಹ್ಯನ್ನಂ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಯಜ್ಜಾಯತೇ ತತ್ತೃತೀಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿವೃತಾ ಪರಿವ್ಯಯತಿ - ೩।೭।೧।[೨೦]

ಸ ಪರಿವ್ಯಯತಿ । ಪರಿವೀರಸಿ ಪರಿ ತ್ವಾ ದೈವೀರ್ವಿಶೋ ವ್ಯಯನ್ತಾಂ ಪರೀಮಂ ಯಜಮಾನಂ ರಾಯೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಿತಿ ತದ್ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯದಾಹ ಪರೀಮಂ ಯಜಮಾನಂ ರಾಯೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಿತಿ-೩।೭।೧।[೨೧]

ಅಥ ಯೂಪಶಕಲಮವಗೂಹತಿ । ದಿವಃ ಸೂನುರಸೀತಿ ಪ್ರಜಾ ಹೈವಾಸ್ಯೈಷಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿ ಯೂಪೈಕಾದಶಿನೀ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ವಂ ಸ್ವಮೇವಾವಗೂಹೇದವಿಪರ್ಯಾಸಂ ತಸ್ಯ ಹೈಷಾ ಮುಗ್ಧಾನುವ್ರತಾ ಪ್ರಜಾ ಜಾಯತೇಽಥ ಯೋ ವಿಪರ್ಯಾಸಮವಗೂಹತಿ ನ ಸ್ವಂಸ್ವಂ ತಸ್ಯ ಹೈಷಾ ಮುಗ್ಧಾನನುವ್ರತಾ ಪ್ರಜಾ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದು ಸ್ವಂ ಸ್ವಮೇವಾವಗೂಹೇದವಿಪರ್ಯಾಸಮ್- ೩।೭।೧।[೨೨]

ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯೋ ಹೈಷ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮಾರೋಹಣಃ ಕ್ರಿಯತೇ । ಯದ್ಯೂಪಶಕಲ ಇಯಂ ರಶನಾ ರಶನಾಯೈ ಯೂಪಶಕಲೋ ಯೂಪಶಕಲಾಚ್ಚಷಾಲಂ ಚಷಾಲಾತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಶ್ನುತೇ - ೩।೭।೧।[೨೩]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಸ್ವರುರ್ನಾಮ । ಏತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏಷೋಽಪಚ್ಛಿದ್ಯತೇ ತಸ್ಯೈತತ್ಸ್ವಮೇವಾರುರ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವರುರ್ನಾಮ - ೩।೭।೧।[೨೪]

ತಸ್ಯ ಯನ್ನಿಖಾತಮ್ । ತೇನ ಪಿತೃಲೋಕಂ ಜಯತ್ಯಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ನಿಖಾತಾದಾ ರಶನಾಯೈ ತೇನ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಂ ಜಯತ್ಯಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ರಶನಾಯಾ ಆ ಚಷಾಲಾತ್ತೇನ ದೇವಲೋಕಂ ಜಯತ್ಯಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಚಷಾಲಾದ್ದ್ವ್ಯಙ್ಗುಲಂ ವಾ ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ವಾ ಸಾಧ್ಯಾ ಇತಿ ದೇವಾಸ್ತೇನ ತೇಷಾಂ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ ಸಲೋಕೋ ವೈ ಸಾಧ್ಯೈರ್ದೇವೈರ್ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೩।೭।೧।[೨೫]

ತಂ ವೈ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೇ ಮಿನೋತಿ । ವಜ್ರೋ ವೈ ಯೂಪೋ ವಜ್ರೋ ದಣ್ಡಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಂ ವೈ ದಣ್ಡಸ್ಯಾಭಿಪದ್ಯ ಪ್ರಹರತಿ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಾರ್ಧೇ ಮಿನೋತಿ - ೩।೭।೧।[೨೬]

ಯಜ್ಞೇನ ವೈ ದೇವಾಃ । ಇಮಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಿಗ್ಯುರ್ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಜಿತಿಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಥಂ ನ ಇದಮ್ಮನುಷ್ಯೈರನಭ್ಯಾರೋಹ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಧೀತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಧು ಮಧುಕೃತೋ ನಿರ್ಧಯೇಯುರ್ವಿದುಹ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ಯೂಪೇನ ಯೋಪಯಿತ್ವಾ ತಿರೋಽಭವನ್ನಥ ಯದೇನೇನಾಯೋಪಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪೋ ನಾಮ ಪುರಸ್ತಾದ್ವೈ ಪ್ರಜ್ಞಾ ಪುರಸ್ತಾನ್ಮನೋಜವಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಾರ್ಧೇ ಮಿನೋತಿ- ೩।೭।೧।[೨೭]

ಸ ವಾ ಅಷ್ಟಾಶ್ರಿರ್ಭವತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಗಾಯತ್ರೀ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದಷ್ಟಾಶ್ರಿರ್ಭವತಿ - ೩।೭।೧।[೨೮]

ತಂ ಹ ಸ್ಮೈತಂ ದೇವಾ ಅನುಪ್ರಹರನ್ತಿ । ಯಥೇದಮಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯೇಕೇಽನುಪ್ರಹರನ್ತೀತಿ ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿತಿ ತತೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಯಜ್ಞಮನೂದಪಿಬನ್ತ - ೩।೭।೧।[೨೯]

ತೇ ದೇವಾ ಅಧ್ವರ್ಯುಮಬ್ರುವನ್ । ಯೂಪಶಕಲಮೇವ ಜುಹುಧಿ ತದಹೈಷ ಸ್ವಗಾಕೃತೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ತಥೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಯಜ್ಞಂ ನಾನೂತ್ಪಾಸ್ಯನ್ತೇಽಯಂ ವೈ ವಜ್ರ ಉದ್ಯತ ಇತಿ - ೩।೭।೧।[೩೦]

ಸೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ । ಯೂಪಶಕಲಮೇವಾಜುಹೋತ್ತದಹೈಷ ಸ್ವಗಾಕೃತ ಆಸೀತ್ತಥೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಯಜ್ಞಂ ನಾನೂದಪಿಬನ್ತಾಯಂ ವೈ ವಜ್ರ ಉದ್ಯತ ಇತಿ - ೩।೭।೧।[೩೧]

ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ । ಯೂಪಶಕಲಮೇವ ಜುಹೋತಿ ತದಹೈಷ ಸ್ವಗಾಕೃತೋ ಭವತಿ ತಥೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಯಜ್ಞಂ ನಾನೂತ್ಪಿಬನ್ತೇಽಯಂ ವೈ ವಜ್ರ ಉದ್ಯತ ಇತಿ ಸ ಜುಹೋತಿ ದಿವಂ ತೇ ಧೂಮೋ ಗಚ್ಛತು ಸ್ವರ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪೃಥಿವೀಂ ಭಸ್ಮನಾಪೃಣ ಸ್ವಾಹೇತಿ॥ - ೩।೭।೧।[೩೨]##೩।೭।೨
ಯಾವತೀ ವೈ ವೇದಿಸ್ತಾವತೀ ಪೃಥಿವೀ । ವಜ್ರಾ ವೈ ಯೂಪಾಸ್ತದಿಮಾಮೇವೈತತ್ಪೃಥಿವೀಮೇತೈರ್ವಜ್ರೈಃ ಸ್ಪೃಣುತೇಽಸ್ಯೈ ಸಪತ್ನಾನ್ನಿರ್ಭಜತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪೈಕಾದಶಿನೀ ಭವತಿ ದ್ವಾದಶ ಉಪಶಯೋ ಭವತಿ ವಿತಷ್ಟಸ್ತಂ ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪನಿದಧಾತಿ ತದ್ಯದ್ದ್ವಾದಶ ಉಪಶಯೋ ಭವತಿ - ೩।೭।೨।[೧]

ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಞ್ಚಕ್ರುಸ್ತದ್ಯ ಏತ ಉಚ್ಛ್ರಿತಾ ಯಥೇಷುರಸ್ತಾ ತಯಾ ವೈ ಸ್ತೃಣುತೇ ವಾ ನ ವಾ ಸ್ತೃಣುತೇ ಯಥಾ ದಣ್ಡಃ ಪ್ರಹೃತಸ್ತೇನ ವೈ ಸ್ತೃಣುತೇ ವಾ ನ ವಾ ಸ್ತೃಣುತೇಽಥ ಯ ಏಷ ದ್ವಾದಶ ಉಪಶಯೋ ಭವತಿ ಯಥೇಷುರಾಯತಾನಸ್ತಾ ಯಥೋದ್ಯತಮಪ್ರಹೃತಮೇವಮೇಷ ವಜ್ರ ಉದ್ಯತೋ ದಕ್ಷಿಣತೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹತ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶ ಉಪಶಯೋ ಭವತಿ - ೩।೭।೨।[೨]

ತಂ ನಿದಧಾತಿ । ಏಷ ತೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಲೋಕ ಆರಣ್ಯಸ್ತೇ ಪಶುರಿತಿ ಪಶುಶ್ಚ ವೈ ಯೂಪಶ್ಚ ತದಸ್ಮಾ
ಆರಣ್ಯಮೇವ ಪಶೂನಾಮನುದಿಶತಿ ತೇನೋ ಏಷ ಪಶುಮಾನ್ಭವತಿ ತದ್ವಯಂ ಯೂಪೈಕಾದಶಿನ್ಯೈ ಸಮ್ಮಯನಮಾಹುಃ ಶ್ವಃಸುತ್ಯಾಯೈ ಹ ನ್ವೇವೈಕೇ ಸಮ್ಮಿನ್ವನ್ತಿ ಪ್ರಕುಬ್ದ್ರತಾಯೈ ಚೈವ ಶ್ವಃಸುತ್ಯಾಯೈ ಯೂಪಂ ಮಿನ್ವನ್ತೀತ್ಯು ಚ - ೩।೭।೨।[೩]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಅಗ್ನಿಷ್ಠಮೇವೋಚ್ಛ್ರಯೇದಿದಂ ವೈ ಯೂಪಮುಚ್ಛ್ರಿತ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರಾಪರಿವ್ಯಯಣಾನ್ನಾನ್ವರ್ಜತ್ಯಪರಿವೀತಾ ವಾ ಏತ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ವಸನ್ತಿ ಸಾ ನ್ವೇವ ಪರಿಚಕ್ಷಾ ಪಶವೇ ವೈ ಯೂಪಮುಚ್ಛ್ರಯನ್ತಿ ಪ್ರಾತರ್ವೈ ಪಶೂನಾಲಭನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದು ಪ್ರಾತರೇವೋಚ್ಛ್ರಯೇತ್ - ೩।೭।೨।[೪]

ಸ ಯ ಉತ್ತರೋಽಗ್ನಿಷ್ಠಾತ್ಸ್ಯಾತ್ । ತಮೇವಾಗ್ರ ಉಚ್ಛ್ರಯೇದಥ ದಕ್ಷಿಣಮಥೋತ್ತರಂ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ದ್ಧ್ಯಮುತ್ತಮಂ ತಥೋದೀಚೀ ಭವತಿ - ೩।೭।೨।[೫]

ಅಥೋ ಇತರಥಾಹುಃ । ದಕ್ಷಿಣಮೇವಾಗ್ರೇಽಗ್ನಿಷ್ಠಾದುಚ್ಛ್ರಯೇದಥೋತ್ತರಮಥ ದಕ್ಷಿಣಮುತ್ತರಾರ್ಧ್ಯಮುತ್ತಮಂ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೋದಗೇವ ಕರ್ಮಾನುಸಂತಿಷ್ಠತ ಇತಿ - ೩।೭।೨।[೬]

ಸ ಯೋ ವರ್ಷಿಷ್ಠಃ ಸ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಅಥ ಹ್ರಸೀಯಾನಥ ಹ್ರಸೀಯಾನುತ್ತರಾರ್ಧ್ಯೋ ಹ್ರಸಿಷ್ಠಸ್ತಥೋದೀಚೀ ಭವತಿ - ೩।೭।೨।[೭]

ಅಥ ಪತ್ನೀಭ್ಯಃ ಪತ್ನೀಯೂಪಮುಚ್ಛ್ರಯನ್ತಿ । ಸರ್ವತ್ವಾಯ ನ್ವೇವ ಪತ್ನೀಯೂಪ ಉಚ್ಛ್ರೀಯತೇ ತತ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಂ ಪಶುಮಾಲಭತೇ ತ್ವಷ್ಟಾ ವೈ ಸಿಕ್ತಂ ರೇತೋ ವಿಕರೋತಿ ತದೇಷ ಏವೈತತ್ಸಿಕ್ತಂ ರೇತೋ ವಿಕರೋತಿ ಮುಷ್ಕರೋ ಭವತ್ಯೇಷ ವೈ ಪ್ರಜನಯಿತಾ ಯನ್ಮುಷ್ಕರಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮುಷ್ಕರೋ ಭವತಿ ತಂ ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಯೇತ್ಪರ್ಯಗ್ನಿಕೃತಮೇವೋತ್ಸೃಜೇತ್ಸ ಯತ್ಸಂಸ್ಥಾಪಯೇತ್ಪ್ರಜಾಯೈ ಹಾನ್ತಮಿಯಾತ್ತತ್ಪ್ರಜಾಮುತ್ಸೃಜತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸಂಸ್ಥಾಪಯೇತ್ಪರ್ಯಗ್ನಿಕೃತಮೇವೋತ್ಸೃಜೇತ್ - ೩।೭।೨।[೮]

##೩।೭।೩ ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯಪಶುಯಾಗಃ
ಪಶುಶ್ಚ ವೈ ಯೂಪಶ್ಚ । ನ ವಾ ಋತೇ ಯೂಪಾತ್ಪಶುಮಾಲಭನ್ತೇ ಕದಾ ಚನ ತದ್ಯತ್ತಥಾ ನ ಹ ವಾ
ಏತಸ್ಮಾ ಅಗ್ರೇ ಪಶವಶ್ಚಕ್ಷಮಿರೇ ಯದನ್ನಮಭವಿಷ್ಯನ್ಯಥೇದಮನ್ನಂ ಭೂತಾ ಯಥಾ ಹೈವಾಯಂ ದ್ವಿಪಾತ್ಪುರುಷ ಉಚ್ಛ್ರಿತ ಏವಂ ಹೈವ ದ್ವಿಪಾದ ಉಚ್ಛ್ರಿತಾಶ್ಚೇರುಃ - ೩।೭।೩।[೧]

ತತೋ ದೇವಾ ಏತಂ ವಜ್ರಂ ದದೃಶುಃ । ಯದ್ಯೂಪಂ ತಮುಚ್ಛಿಶ್ರಿಯುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಭೀಷಾ ಪ್ರಾವ್ಲೀಯನ್ತ ತತಶ್ಚತುಷ್ಪಾದಾ ಅಭವಂಸ್ತತೋಽನ್ನಮಭವನ್ಯಥೇದಮನ್ನಂ ಭೂತಾ ಏತಸ್ಮೈ ಹಿ ವಾ ಏತೇಽತಿಷ್ಠನ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ಯೂಪ ಏವ ಪಶುಮಾಲಭನ್ತೇ ನರ್ತೇ ಯೂಪಾತ್ಕದಾ ಚನ - ೩।೭।೩।[೨]

ಅಥೋಪಾಕೃತ್ಯ ಪಶುಮ್ । ಅಗ್ನಿಂ ಮಥಿತ್ವಾ ನಿಯುನಕ್ತಿ ತದ್ಯತ್ತಥಾ ನ ಹ ವಾ ಏತಸ್ಮಾ ಅಗ್ರೇ
ಪಶವಶ್ಚಕ್ಷಮಿರೇ ಯದ್ಧವಿರಭವಿಷ್ಯನ್ಯಥೈನಾನಿದಂ ಹವಿರ್ಭೂತಾನಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತಿ ತಾನ್ದೇವಾ ಉಪನಿರುರುಧುಸ್ತ ಉಪನಿರುದ್ಧಾ ನೋಪಾವೇಯುಃ - ೩।೭।೩।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ನ ವಾ ಇಮೇಽಸ್ಯ ಯಾಮಂ ವಿದುರ್ಯದಗ್ನೌ ಹವಿರ್ಜುಹ್ವತಿ ನೈತಾಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮುಪರುಧ್ಯೈವ ಪಶೂನಗ್ನಿಂ ಮಥಿತ್ವಾಗ್ನಾವಗ್ನಿಂ ಜುಹವಾಮ ತೇ ವೇದಿಷ್ಯನ್ತ್ಯೇಷ ವೈ ಕಿಲ ಹವಿಷೋ ಯಾಮ ಏಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಗ್ನೌ ವೈ ಕಿಲ ಹವಿರ್ಜುಹ್ವತೀತಿ ತತೋಽಭ್ಯವೈಷ್ಯನ್ತಿ ತತೋ ರಾತಮನಸ ಆಲಮ್ಭಾಯ ಭವಿಷ್ಯನ್ತೀತಿ - ೩।೭।೩।[೪]

ತ ಉಪರುಧ್ಯೈವ ಪಶೂನ್ । ಅಗ್ನಿಂ ಮಥಿತ್ವಾಗ್ನಾವಗ್ನಿಮಜುಹುವುಸ್ತೇಽವಿದುರೇಷ ವೈ ಕಿಲ ಹವಿಷೋ ಯಾಮಃ ಏಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಗ್ನೌ ವೈ ಕಿಲ ಹವಿರ್ಜುಹ್ವತೀತಿ ತತೋಽಭ್ಯವಾಯಂಸ್ತತೋ ರಾತಮನಸ ಆಲಮ್ಭಾಯಾಭವನ್ - ೩।೭।೩।[೫]

ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ । ಉಪರುಧ್ಯೈವ ಪಶುಮಗ್ನಿಂ ಮಥಿತ್ವಾಗ್ನಾವಗ್ನಿಂ ಜುಹೋತಿ ಸ ವೇದೈಷ ವೈ ಕಿಲ ಹವಿಷೋ ಯಾಮ ಏಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಗ್ನೌ ವೈ ಕಿಲ ಹವಿರ್ಜುಹ್ವತೀತಿ ತತೋಽಭ್ಯವೈತಿ ತತೋ ರಾತಮನಾ ಆಲಮ್ಭಾಯ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದುಪಾಕೃತ್ಯ ಪಶುಮಗ್ನಿಂ ಮಥಿತ್ವಾ ನಿಯುನಕ್ತಿ - ೩।೭।೩।[೬]

ತದಾಹುಃ । ನೋಪಾಕುರ್ಯಾನ್ನಾಗ್ನಿಂ ಮನ್ಥೇದ್ರಶನಾಮೇವಾದಾಯಾಞ್ಜಸೋಪಪರೇತ್ಯಾಭಿಧಾಯ ನಿಯುಞ್ಜ್ಯಾದಿತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾಧರ್ಮಂ ತಿರಶ್ಚಥಾ ಚಿಕೀರ್ಷೇದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದೇತದೇವಾನುಪರೀಯಾತ್ - ೩।೭।೩।[೭]

ಅಥ ತೃಣಮಾದಾಯೋಪಾಕರೋತಿ । ದ್ವಿತೀಯವಾನ್ನಿರುಣಧಾ ಇತಿ ದ್ವಿತೀಯವಾನ್ಹಿ ವೀರ್ಯವಾನ್ - ೩।೭।೩।[೮]

ಸ ತೃಣಮಾದತ್ತೇ । ಉಪಾವೀರಸೀತ್ಯುಪ ಹಿ ದ್ವಿತೀಯೋಽವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹೋಪಾವೀರಸೀತ್ಯುಪ ದೇವಾನ್ದೈವೀರ್ವಿಶಃ ಪ್ರಾಗುರಿತಿ ದೈವ್ಯೋ ವಾ ಏತಾ ವಿಶೋ ಯತ್ಪಶವೋಽಸ್ಥಿಷತ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೋಪ ದೇವಾನ್ದೈವೀರ್ವಿಶಃ ಪ್ರಾಗುರಿತಿ - ೩।೭।೩।[೯]

ಉಶಿಜೋ ವಹ್ನಿತಮಾನಿತಿ । ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಹಿ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೋಶಿಜೋ ವಹ್ನಿತಮಾನಿತಿ - ೩।೭।೩।[೧೦]

ದೇವ ತ್ವಷ್ಟರ್ವಸು ರಮೇತಿ । ತ್ವಷ್ಟಾ ವೈ ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇ ಪಶವೋ ವಸು ತಾನೇತದ್ದೇವಾ ಅತಿಷ್ಠಮಾನಾಂಸ್ತ್ವಷ್ಟಾರಮಬ್ರುವನ್ನುಪನಿಮದೇತಿ ಯದಾಹ ದೇವ ತ್ವಷ್ಟರ್ವಸು ರಮೇತಿ - ೩।೭।೩।[೧೧]

ಹವ್ಯಾ ತೇ ಸ್ವದನ್ತಾಮಿತಿ । ಯದಾ ವಾ ಏತ ಏತಸ್ಮಾ ಅಧ್ರಿಯನ್ತ ಯದ್ಧವಿರಭವಿಷ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಹವ್ಯಾ ತೇ ಸ್ವದನ್ತಾಮಿತಿ - ೩।೭।೩।[೧೨]

ರೇವತೀ ರಮಧ್ವಮಿತಿ । ರೇವನ್ತೋ ಹಿ ಪಶವಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ರೇವತೀ ರಮಧ್ವಮಿತಿ ಬೃಹಸ್ಪತೇ ಧಾರಯಾ ವಸೂನೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಪಶವೋ ವಸು ತಾನೇತದ್ದೇವಾ ಅತಿಷ್ಠಮಾನಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಪರಸ್ತಾತ್ಪರ್ಯದಧುಸ್ತನ್ನಾತ್ಯಾಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈನಾನೇಷ ಏತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಪರಸ್ತಾತ್ಪರಿದಧಾತಿ ತನ್ನಾತಿಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬೃಹಸ್ಪತೇ ಧಾರಯಾ ವಸೂನೀತಿ ಪಾಶಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತ್ಯಥಾತೋ ನಿಯೋಜನಸ್ಯೈವ - ೩।೭।೩।[೧೩]

##೩।೭।೪ ಪಶುನಿಯೋಜನಪ್ರಕಾರಃ
ಪಾಶಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತಿ । ಋತಸ್ಯ ತ್ವಾ ದೇವಹವಿಃ ಪಾಶೇನ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚಾಮೀತಿ ವರುಣ್ಯಾ ವಾ
ಏಷಾ ಯದ್ರಜ್ಜುಸ್ತದೇನಮೇತದೃತಸ್ಯೈವ ಪಾಶೇ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತಿ ತಥೋ ಹೈನಮೇಷಾ ವರುಣ್ಯಾ ರಜ್ಜುರ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೩।೭।೪।[೧]

ಧರ್ಷಾ ಮಾನುಷ ಇತಿ । ನ ವಾ ಏತಮಗ್ರೇ ಮನುಷ್ಯೋಽಧೃಷ್ಣೋತ್ಸ ಯದೇವರ್ತಸ್ಯ ಪಾಶೇನೈತ್ತದ್ದೇವಹವಿಃ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತ್ಯಥೈನಂ ಮನುಷ್ಯೋ ಧೃಷ್ಣೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಧರ್ಷಾ ಮಾನುಷ ಇತಿ - ೩।೭।೪।[೨]

ಅಥ ನಿಯುನಕ್ತಿ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಗ್ನೀಷೋಮಾಭ್ಯಾಂ ಜುಷ್ಟಂ ನಿಯುನಜ್ಮೀತಿ ತದ್ಯಥೈವಾದೋ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣನ್ನಾದಿಶತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ದೇವತಾಭ್ಯಾಮಾದಿಶತ್ಯಥ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯೇಕೋ ವೈ ಪ್ರೋಕ್ಷಣಸ್ಯ ಬನ್ಧುರ್ಮೇಧ್ಯಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ - ೩।೭।೪।[೩]

ಸ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ಅದ್ಭ್ಯಸ್ತ್ವೌಷಧೀಭ್ಯ ಇತಿ ತದ್ಯತ ಏವ ಸಮ್ಭವತಿ ತತ ಏವೈತನ್ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತೀದಂ ಹಿ ಯದಾ ವರ್ಷತ್ಯಥೌಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಓಷಧೀರ್ಜಗ್ಧ್ವಾಪಃ ಪೀತ್ವಾ ತತ ಏಷ ರಸಃ ಸಮ್ಭವತಿ ರಸಾದ್ರೇತೋ ರೇತಸಃ ಪಶವಸ್ತದ್ಯತ ಏವ ಸಮ್ಭವತಿ ಯತಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ತತ ಏವೈತನ್ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತಿ - ೩।೭।೪।[೪]

ಅನು ತ್ವಾ ಮಾತಾ ಮನ್ಯತಾಮನು ಪಿತೇತಿ । ಸ ಹಿ ಮಾತುಶ್ಚಾಧಿ ಪಿತುಶ್ಚ ಜಾಯತೇ ತದ್ಯತ ಏವ ಜಾಯತೇ ತತ ಏವೈತನ್ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತ್ಯನು ಭ್ರಾತಾ ಸಗರ್ಭ್ಯೋಽನು ಸಖಾ ಸಯೂಥ್ಯ ಇತಿ ಸ ಯತ್ತೇ ಜನ್ಮ ತೇನ ತ್ವಾನುಮತಮಾರಭ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಗ್ನೀಷೋಮಾಭ್ಯಾಂ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತಿ ತದ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ದೇವತಾಭ್ಯಾಮಾರಭತೇ ತಾಭ್ಯಾಂ ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತಿ - ೩।೭।೪।[೫]

ಅಥೋಪಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಪಾಂ ಪೇರುರಸೀತಿ ತದೇನಮನ್ತರತೋ ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತ್ಯಥಾಧಸ್ತಾದುಪೋಕ್ಷತ್ಯಾಪೋ ದೇವೀಃ ಸ್ವದನ್ತು ಸ್ವಾತ್ತಂ ಚಿತ್ಸದ್ದೇವಹವಿರಿತಿ ತದೇನಂ ಸರ್ವತೋ ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತಿ - ೩।೭।೪।[೬]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸಮಿಧ್ಯಮಾನಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸ ಉತ್ತರಮಾಘಾರಮಾಘಾರ್ಯಾಸಂಸ್ಪರ್ಶಯನ್ತ್ಸ್ರುಚೌ ಪರ್ಯೇತ್ಯ ಜುಹ್ವಾ ಪಶುಂ ಸಮನಕ್ತಿ ಶಿರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋತ್ತರ ಆಘಾರ ಏಷ ವಾ ಅತ್ರ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಯತ್ಪಶುಸ್ತದ್ಯಜ್ಞ ಏವೈತಚ್ಛಿರಃಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜುಹ್ವಾ ಪಶುಂ ಸಮನಕ್ತಿ - ೩।೭।೪।[೭]

ಸ ಲಲಾಟೇ ಸಮನಕ್ತಿ । ಸಂ ತೇ ಪ್ರಾಣೋ ವಾತೇನ ಗಚ್ಛತಾಮಿತಿ ಸಮಙ್ಗಾನಿ ಯಜತ್ರೈರಿತ್ಯಂಸಯೋಃ
ಸಂ ಯಜ್ಞಪತಿರಾಶಿಷೇತಿ ಶ್ರೋಣ್ಯೋಃ ಸ ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯ ಪಶುಮಾಲಭನ್ತೇ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೭।೪।[೮]

ಇದಂ ವೈ ಪಶೋಃ ಸಂಜ್ಞಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ । ಪ್ರಾಣೋ ವಾತಮಪಿಪದ್ಯತೇ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಹಿ ಯತ್ತೇ ಪ್ರಾಣೋ ವಾತಮಪಿಪದ್ಯಾತಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸಮಙ್ಗಾನಿ ಯಜತ್ರೈರಿತ್ಯಙ್ಗೈರ್ವಾ ಅಸ್ಯ ಯಜನ್ತೇ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಹಿ ಯತ್ತೇಽಙ್ಗೈರ್ಯಜಾನ್ತಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸ ಯಜ್ಞಪತಿರಾಶಿಷೇತಿ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ವಾಽಏತೇನಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ತತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಹಿ ಯತ್ತ್ವಯಾ ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸಾನ್ತಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸಾದಯತಿ ಸ್ರುಚಾವಥ ಪ್ರವರಾಯಾಶ್ರಾವಯತಿ ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ - ೩।೭।೪।[೯]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಮಾಶ್ರಾವಯತಿ । ದ್ವೌ ಹ್ಯತ್ರ ಹೋತಾರೌ ಭವತಃ ಸ ಮೈತ್ರಾವರುಣಾಯಾಹೈವಾಶ್ರಾವಯತಿ ಯಜಮಾನಂ ತ್ವೇವ ಪ್ರವೃಣೀತೇಽಗ್ನಿರ್ಹ ದೈವೀನಾಂ ವಿಶಾಮ್ಪುರ ಏತೇತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ದೇವತಾನಾಂ ಮುಖಂ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನಿರ್ಹ ದೈವೀನಾಂ ವಿಶಾಂ ಪುರ ಏತೇತ್ಯಯಂ ಯಜಮಾನೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಿತಿ ತಂ ಹಿ ಸೋಽನ್ವರ್ದ್ಧೋ ಭವತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಧೇ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಯಂ ಯಜಮಾನೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಿತಿ ತಯೋರಸ್ಥೂರಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ದೀದಯಚ್ಛತಂ ಹಿಮಾದ್ವಾಯೂ ಇತಿ ತಯೋರನಾರ್ತಾನಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾನಿ ಶತಂ ವರ್ಷಾಣಿ ಸನ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೭।೪।[೧೦]

ರಾಧಾಂಸೀತ್ಸಮ್ಪೃಞ್ಚಾನಾವಸಮ್ಪೃಞ್ಚಾನೌ ತನ್ವ ಇತಿ । ರಾಧಾಂಸ್ಯೇವ ಸಮ್ಪೃಞ್ಚಾಥಾಂ ಮಾಪಿ ತನೂರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತೌ ಹ ಯತ್ತನೂರಪಿ ಸಮ್ಪೃಞ್ಚೀಯಾತಾಂ ಪ್ರಾಗ್ನಿರ್ಯಜಮಾನಂ ದಹೇತ್ಸ ಯದಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ತದೇಷೋಽಗ್ನಯೇ ಪ್ರಯಚ್ಛತ್ಯಥ ಯಾಮೇವಾತ್ರರ್ತ್ವಿಜೋ ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸತೇ ತಾಮಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾಮಗ್ನಿಃ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತದ್ರಾಧಾಂಸ್ಯೇವ ಸಮ್ಪೃಞ್ಚಾತೇ ನಾಪಿ ತನೂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ರಾಧಾಂಸೀತ್ಸಮ್ಪೃಞ್ಚಾನಾವಸಮ್ಪೃಞ್ಚಾನೌ ತನ್ವ ಇತಿ - ೩।೭।೪।[೧೧]##೩।೮।೧।
ತದ್ಯತ್ರೈತತ್ಪ್ರವೃತೋ ಹೋತಾ ಹೋತೃಷದನ ಉಪವಿಶತಿ । ತದುಪವಿಶ್ಯ ಪ್ರಸೌತಿ ಪ್ರಸೂತೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ ಸ್ರುಚಾವಾದತ್ತೇ - ೩।೮।೧।[೧]

ಅಥಾಪ್ರೀಭಿಶ್ಚರನ್ತಿ । ತದ್ಯದಾಪ್ರೀಭಿಶ್ಚರನ್ತಿ ಸರ್ವೇಣೇವ ವಾ ಏಷ ಮನಸಾ ಸರ್ವೇಣೇವಾತ್ಮನಾ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಸಂ ಚ ಜಿಹೀರ್ಷತಿ ಯೋ ದೀಕ್ಷತೇ ತಸ್ಯ ರಿರಿಚಾನ ಇವಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ತಮೇತಾಭಿರಾಪ್ರೀಭಿರಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ತದ್ಯದಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಪ್ರಿಯೋ ನಾಮ ತಸ್ಮಾದಾಪ್ರೀಭಿಶ್ಚರನ್ತಿ - ೩।೮।೧।[೨]

ತೇ ವಾ ಏತ ಏಕಾದಶ ಪ್ರಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ । ದಶ ವಾ ಇಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾ ಆತ್ಮೈಕಾದಶೋ ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಏತಾವಾನ್ವೈ ಪುರುಷಸ್ತದಸ್ಯ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕಾದಶ ಪ್ರಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ - ೩।೮।೧।[೩]

ಸ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹ । ಸಮಿಧಃ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ಪ್ರೇಷ್ಯ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ಚತುರ್ಥೇಚತುರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾಜೇ ಸಮಾನಯಮಾನೋ ದಶಭಿಃ ಪ್ರಯಾಜೈಶ್ಚರತಿ ದಶ ಪ್ರಯಾಜಾನಿಷ್ಟ್ವಾಹ ಶಾಸಮಾಹರೇತ್ಯಸಿಂ ವೈ ಶಾಸ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ - ೩।೮।೧।[೪]

ಅಥ ಯೂಪಶಕಲಮಾದತ್ತೇ । ತಾವಗ್ರೇ ಜುಹ್ವಾ ಅಕ್ತ್ವಾ ಪಶೋರ್ಲಲಾಟಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ ಘೃತೇನಾಕ್ತೌ ಪಶೂಂಸ್ತ್ರಾಯೇಥಾಮಿತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಯೂಪಶಕಲೋ ವಜ್ರಃ ಶಾಸೋ ವಜ್ರ ಆಜ್ಯಂ ತಮೇವೈತತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ವಜ್ರಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ತಮಸ್ಯಾಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ ನೇದೇನಂ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹಿನಸನ್ನಿತಿ ಪುನರ್ಯೂಪಶಕಲಮವಗೂಹತ್ಯೇಷಾ ತೇ ಪ್ರಜ್ಞಾತಾಶ್ರಿರಸ್ತ್ವಿತ್ಯಾಹ ಶಾಸಂ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತ್ಸಾದಯತಿ ಸ್ರುಚೌ - ೩।೮।೧।[೫]

ಅಥಾಹ ಪರ್ಯಗ್ನಯೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಉಲ್ಮುಕಮಾದಾಯಾಗ್ನೀತ್ಪರ್ಯಗ್ನಿಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಯತ್ಪರ್ಯಗ್ನಿಂ ಕರೋತ್ಯಚ್ಛಿದ್ರಮೇವೈನಮೇತದಗ್ನಿನಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ನೇದೇನಂ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಪ್ರಮೃಶಾನಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತಸ್ಮಾತ್ಪರ್ಯಗ್ನಿಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಯತ್ರೈನಂ ಶ್ರಪಯನ್ತಿ ತದಭಿಪರಿಹರತಿ - ೩।೮।೧।[೬]

ತದಾಹುಃ । ಪುನರೇತದುಲ್ಮುಕಂ ಹರೇದಥಾತ್ರಾನ್ಯಮೇವಾಗ್ನಿಂ ನಿರ್ಮಥ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ನೇನಂ ಶ್ರಪಯೇಯುರಾಹವನೀಯೋ ವಾ ಏಷ ನ ವಾ ಏಷ ತಸ್ಮೈ ಯದಸ್ಮಿನ್ನಶೃತಂ ಶ್ರಪಯೇಯುಸ್ತಸ್ಮೈ ವಾ ಏಷ ಯದಸ್ಮಿಞ್ಛೃತಂ ಜುಹುಯುರಿತಿ - ೩।೮।೧।[೭]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಯಥಾ ವೈ ಗ್ರಸಿತಮೇವಮಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ ಯದೇನೇನ ಪರ್ಯಗ್ನಿಂ ಕರೋತಿ ಸ ಯಥಾ ಗ್ರಸಿತಮನುಹಾಯಾಚ್ಛಿದ್ಯ ತದನ್ಯಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚ್ಛೇದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಯೈವೋಲ್ಮುಕಸ್ಯಾಙ್ಗಾರಾನ್ನಿಮೃದ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ನೇನಂ ಶ್ರಪಯೇಯುಃ - ೩।೮।೧।[೮]

ಅಥೋಲ್ಮುಕಮಾದಾಯಾಗ್ನೀತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ । ಅಗ್ನಿಮೇವೈತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಃ ಪುರಸ್ತಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಘ್ನನ್ನೇತ್ಯಥಾಭಯೇನಾನಾಷ್ಟ್ರೇಣ ಪಶುಂ ನಯನ್ತಿ ತಂ ವಪಾಶ್ರಪಣೀಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾನ್ವಾರಭತೇ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾರಮಧ್ವರ್ಯುರಧ್ವರ್ಯುಂ ಯಜಮಾನಃ - ೩।೮।೧।[೯]

ತದಾಹುಃ । ನೈಷ ಯಜಮಾನೇನಾನ್ವಾರಭ್ಯೋ ಮೃತ್ಯವೇ ಹ್ಯೇತಂ ನಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾನ್ವಾರಭೇತೇತಿ ತದನ್ವೇವಾರಭೇತ ನ ವಾ ಏತಂ ಮೃತ್ಯವೇ ನಯನ್ತಿ ಯಂ ಯಜ್ಞಾಯ ನಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ವೇವಾರಭೇತ ಯಜ್ಞಾದು ಹೈವಾತ್ಮಾನಮನ್ತರಿಯಾದ್ಯನ್ನಾನ್ವಾರಭೇತ ತಸ್ಮಾದನ್ವೇವಾರಭೇತ ತತ್ಪರೋಽಕ್ಷಮನ್ವಾರಬ್ಧಂ ಭವತಿ ವಪಾಶ್ರಪಣೀಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾರಮಧ್ವರ್ಯುರಧ್ವರ್ಯುಂ ಯಜಮಾನ ಏತದು ಪರೋಽಕ್ಷಮನ್ವಾರಬ್ಧಂ ಭವತಿ - ೩।೮।೧।[೧೦]

ಅಥ ಸ್ತೀರ್ಣಾಯೈ ವೇದೇಃ । ದ್ವೇ ತೃಣೇ ಅಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇ ಸ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹೋಪಪ್ರೇಷ್ಯ ಹೋತರ್ಹವ್ಯಾ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇತದು ವೈಶ್ವದೇವಂ ಪಶೌ - ೩।೮।೧।[೧೧]

ಅಥ ವಾಚಯತಿ । ರೇವತಿ ಯಜಮಾನ ಇತಿ ವಾಗ್ವೈ ರೇವತೀ ಸಾ ಯದ್ವಾಗ್ಬಹು ವದತಿ ತೇನ ವಾಗ್ರೇವತೀ
ಪ್ರಿಯಂ ಧಾ ಆವಿಶೇತ್ಯನಾರ್ತಿಮಾವಿಶೇತ್ಯೇವೈತದಾಹೋರೋರನ್ತರಿಕ್ಷಾತ್ಸಜೂರ್ದೇವೇನ ವಾತೇನೇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ ಅನು ರಕ್ಷಶ್ಚರತ್ಯಮೂಲಮುಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಯಥಾಯಂ ಪುರುಷೋಽಮೂಲ ಉಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಚರತಿ ತದ್ವಾತೇನೈನಂ ಸಂವಿದಾನಾನ್ತರಿಕ್ಷಾದ್ಗೋಪಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೋರೋರನ್ತರಿಕ್ಷಾತ್ಸಜೂರ್ದೇವೇನ ವಾತೇನೇತಿ - ೩।೮।೧।[೧೨]

ಅಸ್ಯ ಹವಿಷಸ್ತ್ಮನಾ ಯಜೇತಿ । ವಾಚಮೇವೈತದಾಹಾನಾರ್ತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಹವಿಷ ಆತ್ಮನಾ ಯಜೇತಿ ಸಮಸ್ಯ ತನ್ವಾ ಭವೇತಿ ವಾಚಮೇವೈತದಾಹಾನಾರ್ತಸ್ಯಾಸ್ಯ ಹವಿಷಸ್ತನ್ವಾ ಸಮ್ಭವೇತಿ - ೩।೮।೧।[೧೩]

ತದ್ಯತ್ರೈನಂ ವಿಶಸನ್ತಿ । ತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ತೃಣಮುಪಾಸ್ಯತಿ ವರ್ಷೋ ವರ್ಷೀಯಸಿ ಯಜ್ಞೇ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ಧಾ ಇತಿ ಬರ್ಹಿರೇವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಸ್ತೃಣಾತ್ಯಸ್ಕನ್ನಂ ಹವಿರಸದಿತಿ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ ವಿಶಸ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಕಿಂಚಿತ್ಸ್ಕನ್ದತಿ ತದೇತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಥಾ ನಾಮುಯಾ ಭವತಿ - ೩।೮।೧।[೧೪]

ಅಥ ಪುನರೇತ್ಯಾಹವನೀಯಮಭ್ಯಾವೃತ್ಯಾಸತೇ । ನೇದಸ್ಯ ಸಂಜ್ಞಪ್ಯಮಾನಸ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷಾ ಅಸಾಮೇತಿ ತಸ್ಯ ನ ಕೂಟೇನ ಪ್ರಘ್ನನ್ತಿ ಮಾನುಷಂ ಹಿ ತನ್ನೋ ಏವ ಪಶ್ಚಾತ್ಕರ್ಣಂ ಪಿತೃದೇವತ್ಯಂ ಹಿ ತದಪಿಗೃಹ್ಯ ವೈವ ಮುಖಂ ತಮಯನ್ತಿ ವೇಷ್ಕಂ ವಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತನ್ನಾಹ ಜಹಿ ಮಾರಯೇತಿ ಮಾನುಷಂ ಹಿ ತತ್ಸಂಜ್ಞಪಯಾನ್ವಗನ್ನಿತಿ ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ ಸ ಯದಾಹಾನ್ವಗನ್ನಿತ್ಯೇತರ್ಹಿ ಹ್ಯೇಷ ದೇವಾನನುಗಚ್ಛತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾನ್ವಗನ್ನಿತಿ - ೩।೮।೧।[೧೫]

ತದ್ಯತ್ರೈನಂ ನಿವಿಧ್ಯನ್ತಿ । ತತ್ಪುರಾ ಸಂಜ್ಞಪನಾಜ್ಜುಹೋತಿ ಸ್ವಾಹಾ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತ್ಯಥ ಯದಾ ಪ್ರಾಹ ಸಂಜ್ಞಪ್ತಃ ಪಶುರಿತ್ಯಥ ಜುಹೋತಿ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸ್ವಾಹಾಕೃತಯೋ ವಾ ಅನ್ಯೇ ದೇವಾ ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ಸ್ವಾಹಾಕೃತಯೋಽನ್ಯೇ ತಾನೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತ ಏನಮುಭಯೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರೀತಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂಲೋಕಮಭಿವಹನ್ತಿ ತೇ ವಾ ಏತೇ ಪರಿಪಶವ್ಯೇ ಇತ್ಯಾಹುತೀ ಸ ಯದಿ ಕಾಮಯೇತ ಜುಹುಯಾದೇತೇ ಯದ್ಯು ಕಾಮಯೇತಾಪಿ ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೩।೮।೧।[೧೬]

##೩।೮।೨ ಸಂಜ್ಞಪನಾನ್ತರಭಾವಿಪ್ರಯೋಗಕಥನಮ್
ಯದಾ ಪ್ರಾಹ ಸಂಜ್ಞಪ್ತಃ ಪಶುರಿತಿ । ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರಾಹ ನೇಷ್ಟಃ ಪತ್ನೀಮುದಾನಯೇತ್ಯುದಾನಯತಿ ನೇಷ್ಟಾ ಪತ್ನೀಂ ಪಾನ್ನೇಜನಂ ಬಿಭ್ರತೀಮ್ - ೩।೮।೨।[೧]

ತಾಂ ವಾಚಯತಿ । ನಮಸ್ತ ಽಆತಾನೇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಽಆತಾನೋ ಯಜ್ಞಂ ಹಿ ತನ್ವತೇ ತೇನ ಯಜ್ಞ ಆತಾನೋ ಜಘನಾರ್ದ್ಧೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯತ್ಪತ್ನೀ ತಾಮೇತತ್ಪ್ರಾಚೀಂ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸಾದಯಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತದ್ಯಜ್ಞಾಯ ನಿಹ್ನುತೇ ತಥೋ ಹೈನಾಮೇಷ ಯಜ್ಞೋ ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ನಮಸ್ತ ಽಆತಾನೇತಿ -- ೩।೮।೨।[೨]

ಅನರ್ವಾ ಪ್ರೇಹೀತಿ । ಅಸಪತ್ನೇನ ಪ್ರೇಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಘೃತಸ್ಯ ಕುಲ್ಯಾ ಽಉಪ ಋತಸ್ಯ ಪಥ್ಯಾ ಽಅನ್ವಿತಿ ಸಾಧೂಪೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ದೇವೀರಾಪಃ ಶುದ್ಧಾ ವೋಢ್ವಂ ಸುಪರಿವಿಷ್ಟಾ ದೇವೇಷು ಸುಪರಿವಿಷ್ಟಾ ವಯಂ ಪರಿವೇಷ್ಟಾರೋ ಭೂಯಾಸ್ಮೇತ್ಯಪ ಏವೈತತ್ಪಾವಯತಿ - ೩।೮।೨।[೩]

ಅಥ ಪಶೋಃ ಪ್ರಾಣಾನದ್ಭಿಃ ಪತ್ನ್ಯುಪಸ್ಪೃಶತಿ । ತದ್ಯದದ್ಭಿಃ ಪ್ರಾಣಾನುಪಸ್ಪೃಶತಿ ಜೀವಂ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರಮೃತಮಮೃತಾನಾಮಥೈತತ್ಪಶುಂ ಘ್ನನ್ತಿ ಯತ್ಸಂಜ್ಞಪಯನ್ತಿ ಯದ್ವಿಶಾಸತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ತಥೈತಜ್ಜೀವಮೇವ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಭವತ್ಯಮೃತಮಮೃತಾನಾಮ್ - ೩।೮।೨।[೪]

ಅಥ ಯತ್ಪತ್ನ್ಯುಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಯೋಷಾ ವೈ ಪತ್ನೀ ಯೋಷಾಯೈ ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ
ತದೇನಮೇತಸ್ಯೈ ಯೋಷಾಯೈ ಪ್ರಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪತ್ನ್ಯುಪಸ್ಪೃಶತಿ - ೩।೮।೨।[೫]

ಸೋಪಸ್ಪೃಶತಿ । ವಾಚಂ ತೇ ಶುನ್ಧಾಮೀತಿ ಮುಖಂ ಪ್ರಾಣಂ ತೇ ಶುನ್ಧಾಮೀತಿ ನಾಸಿಕೇ ಚಕ್ಷುಸ್ತೇ ಶುನ್ಧಾಮೀತ್ಯಕ್ಷ್ಯೌ ಶ್ರೋತ್ರಂ ತೇ ಶುನ್ಧಾಮೀತಿ ಕರ್ಣೌ ನಾಭಿಂ ತೇ ಶುನ್ಧಾಮೀತಿ ಯೋಽಯಮನಿರುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಣೋ ಮೇಢ್ರಂ ತೇ ಶುನ್ಧಾಮೀತಿ ವಾ ಪಾಯುಂ ತೇ ಶುನ್ಧಾಮೀತಿ ಯೋಽಯಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಣಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ತತ್ಸಮೀರಯತ್ಯಥ ಸಂಹೃತ್ಯ ಪದಶ್ಚರಿತ್ರಾಂಸ್ತೇ ಶುನ್ಧಾಮೀತಿ ಪದ್ಭಿರ್ವೈ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ್ಯಾ ಏವ ತದೇನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೩।೮।೨।[೬]

ಅಥ ಯಾ ಆಪಃ ಪರಿಶಿಷ್ಯನ್ತೇ । ಅರ್ಧಾ ವಾ ಯಾವತ್ಯೋ ವಾ ತಾಭಿರೇನಂ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಶೀರ್ಷತೋಽಗ್ರೇ
ಽನುಷಿಞ್ಚತಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಾಂಶ್ಚೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತತ್ತೌ ಧತ್ತಸ್ತಚ್ಚೈನಮತಃ ಸಮೀರಯತಃ - ೩।೮।೨।[೭]

ತದ್ಯತ್ಕ್ರೂರೀಕುರ್ವನ್ತಿ । ಯದಾಸ್ಥಾಪಯನ್ತಿ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯತಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಸಂಧತ್ತಃ - ೩।೮।೨।[೮]

ತಾವನುಷಿಞ್ಚತಃ । ಮನಸ್ತ ಆಪ್ಯಾಯತಾಂ ವಾಕ್ತ ಆಪ್ಯಾಯತಾಂ ಪ್ರಾಣಸ್ತ ಆಪ್ಯಾಯತಾಂ ಚಕ್ಷುಸ್ತ
ಆಪ್ಯಾಯತಾಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ತ ಆಪ್ಯಾಯತಾಮಿತಿ ತತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಧತ್ತಸ್ತತ್ಸಮೀರಯತೋ ಯತ್ತೇ ಕ್ರೂರಂ ಯದಾಸ್ಥಿತಂ ತತ್ತ ಆಪ್ಯಾಯತಾಂ ನಿಷ್ಟ್ಯಾಯತಾಮಿತಿ - ೩।೮।೨।[೯]

ತದ್ಯತ್ಕ್ರೂರೀಕುರ್ವನ್ತಿ । ಯದಾಸ್ಥಾಪಯನ್ತಿ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯತಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಸಂಧತ್ತಸ್ತತ್ತೇ ಶುಧ್ಯತ್ವಿತಿ ತನ್ಮೇಧ್ಯಂ ಕುರುತಃ ಶಮಹೋಭ್ಯ ಇತಿ ಜಘನೇನ ಪಶುಂ ನಿನಯತಃ - ೩।೮।೨।[೧೦]

ತದ್ಯತ್ಕ್ರೂರೀಕುರ್ವನ್ತಿ । ಯದಾಸ್ಥಾಪಯನ್ತಿ ನೇದೇತದನ್ವಶಾನ್ತಾನ್ಯಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯಸನ್ನಿತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಮಹೋಭ್ಯ ಇತಿ ಜಘನೇನ ಪಶುಂ ನಿನಯತಃ - ೩।೮।೨।[೧೧]

ಅಥೋತ್ತಾನಂ ಪಶುಂ ಪರ್ಯಸ್ಯನ್ತಿ । ಸ ತೃಣಮನ್ತರ್ದಧಾತ್ಯೋಷಧೇ ತ್ರಾಯಸ್ವೇತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಅಸಿಸ್ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ವಜ್ರೋಽಸಿರ್ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯಥಾಸಿನಾಭಿನಿದಧಾತಿ ಸ್ವಧಿತೇ ಮೈನಂ ಹಿಂಸೀರಿತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಅಸಿಸ್ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ವಜ್ರೋಽಸಿರ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೩।೮।೨।[೧೨]

ಸಾ ಯಾ ಪ್ರಜ್ಞಾತಾಶ್ರಿಃ । ತಯಾಭಿನಿದಧಾತಿ ಸಾ ಹಿ ಯಜುಷ್ಕೃತಾ ಮೇಧ್ಯಾ ತದ್ಯದಗ್ರಂ ತೃಣಸ್ಯ ತತ್ಸವ್ಯೇ ಪ್ರಾಣೌ ಕುರುತೇಽಥ ಯದ್ಬುಧ್ನಂ ತದ್ದಕ್ಷಿಣೇನಾದತ್ತೇ - ೩।೮।೨।[೧೩]

ಸ ಯತ್ರಾಚ್ಛ್ಯತಿ । ಯತ ಏತಲ್ಲೋಹಿತಮುತ್ಪತತಿ ತದುಭಯತೋಽನಕ್ತಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಭಾಗೋಽಸೀತಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ಹ್ಯೇಷ ಭಾಗೋ ಯದಸೃಕ್ - ೩।೮।೨।[೧೪]

ತದುಪಾಸ್ಯಾಭಿತಿಷ್ಠತಿ । ಇದಮಹಂ ರಕ್ಷೋಽಭಿತಿಷ್ಠಾಮೀದಮಹಂ ರಕ್ಷೋಽವಬಾಧ ಇದಮಹಂ ರಕ್ಷೋಽಧಮಂ ತಮೋ ನಯಾಮೀತಿ ತದ್ಯಜ್ಞೇನೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಬಾಧತೇ ತದ್ಯದಮೂಲಮುಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಭವತ್ಯಮೂಲಂ ವಾ ಇದಮುಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ರಕ್ಷೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಚರತಿ ಯಥಾಯಂ ಪುರುಷೋಽಮೂಲ ಉಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಚರತಿ ತಸ್ಮಾದಮೂಲಮುಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಮ್ಭವತಿ - ೩।೮।೨।[೧೫]

ಅಥ ವಪಾಮುತ್ಖಿದನ್ತಿ । ತಯಾ ವಪಾಶ್ರಪಣ್ಯೌ ಪ್ರೋರ್ಣೌತಿ ಘೃತೇನ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಪ್ರೋರ್ಣುವಾಥಾಮಿತಿ ತದಿಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಊರ್ಜಾ ರಸೇನ ಭಾಜಯತ್ಯನಯೋರೂರ್ಜಂ ರಸಂ ದಧಾತಿ ತೇ ರಸವತ್ಯಾ ಉಪಜೀವನೀಯೇ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ - ೩।೮।೨।[೧೬]

ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯ್ಯೌ ವಪಾಶ್ರಪಣ್ಯೌ ಭವತಃ । ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾ ಅಗ್ರೇ ಪಶುಮಾಲೇಭಿರೇ ತದುದೀಚಃ ಕೃಷ್ಯಮಾಣಸ್ಯಾವಾಙ್ಮೇಧಃ ಪಪಾತ ಸ ಏಷ ವನಸ್ಪತಿರಜಾಯತ ತದ್ಯತ್ಕೃಷ್ಯಮಾಣಸ್ಯಾವಾಙಪತತ್ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಸ್ತೇನೈವೈನಮೇತನ್ಮೇಧೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯ್ಯೌ ವಪಾಶ್ರಪಣ್ಯೌ ಭವತಃ - ೩।೮।೨।[೧೭]

ತಾಂ ಪರಿವಾಸಯತಿ । ತಾಂ ಪಶುಶ್ರಪಣೇ ಪ್ರತಪತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯಾತ್ರಾಪಿ ಶೃತಾ ಭವತಿ ಪುನರುಲ್ಮುಕಮಗ್ನೀದಾದತ್ತೇ ತೇ ಜಘನೇನ ಚಾತ್ವಾಲಂ ಯನ್ತಿ ತ ಆಯನ್ತ್ಯಾಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಾಹವನೀಯಂ ಸ ಏತತ್ತೃಣಮಧ್ವರ್ಯುರಾಹವನೀಯೇ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ ವಾಯೋ ವೈ ಸ್ತೋಕಾನಾಮಿತಿ ಸ್ತೋಕಾನಾಂ ಹೈಷಾ ಸಮಿತ್ - ೩।೮।೨।[೧೮]

ಅಥೋತ್ತರತಸ್ತಿಷ್ಠನ್ವಪಾಂ ಪ್ರತಪತಿ । ಅತ್ಯೇಷ್ಯನ್ವಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿಂ ಭವತಿ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರೀತ್ಯ ಶ್ರಪಯಿಷ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇ ತಥೋ ಹೈನಮೇಷೋಽತಿಯನ್ತಮಗ್ನಿರ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದುತ್ತರತಸ್ತಿಷ್ಠನ್ ವಪಾಂ ಪ್ರತಪತಿ - ೩।೮।೨।[೧೯]

ತಾಮನ್ತರೇಣ ಯೂಪಂ ಚಾಗ್ನಿಂ ಚ ಹರನ್ತಿ । ತದ್ಯತ್ಸಮಯಾ ನ ಹರನ್ತಿ ಯೇನಾನ್ಯಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಹರನ್ತಿ ನೇದಶೃತಯಾ ಸಮಯಾ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸಜಾಮೇತಿ ಯದು ಬಾಹ್ಯೇನ ನ ಹರನ್ತ್ಯಗ್ರೇಣ ಯೂಪಮ್ಬಹಿರ್ದ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾತ್ಕುರ್ಯುಸ್ತಸ್ಮಾದನ್ತರೇಣ ಯೂಪಂ ಚಾಗ್ನಿಂ ಚ ಹರನ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರೀತ್ಯ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಶ್ರಪಯತಿ - ೩।೮।೨।[೨೦]

ಅಥ ಸ್ರುವೇಣೋಪಹತ್ಯಾಜ್ಯಮ್ । ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ವಪಾಮಭಿಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಿರಾಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತು ಸ್ವಾಹೇತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತೇ ಸ್ತೋಕಾಃ ಶೃತಾಃ ಸ್ವಾಹಾಕೃತಾ ಆಹುತಯೋ ಭೂತ್ವಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನುವನ್ತಿ - ೩।೮।೨।[೨೧]

ಅಥಾಹ ಸ್ತೋಕೇಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಸ ಆಗ್ನೇಯೀ ಸ್ತೋಕೇಭ್ಯೋಽನ್ವಾಹ ತದ್ಯದಾಗ್ನೇಯೀ ಸ್ತೋಕೇಭ್ಯೋಽನ್ವಾಹೇತಃ ಪ್ರದಾನಾ ವೈ ವೃಷ್ಟಿರಿತೋ ಹ್ಯಗ್ನಿರ್ವೃಷ್ಟಿಂ ವನುತೇ ಸ ಏತೈ ಸ್ತೋಕೈರೇತಾನ್ತ್ಸ್ತೋಕಾನ್ವನುತೇ ತ ಏತೇ ಸ್ತೋಕಾ ವರ್ಷನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನೇಯೀ ಸ್ತೋಕೇಭ್ಯೋಽನ್ವಾಹ ಯದಾ ಶೃತಾ ಭವತಿ - ೩।೮।೨।[೨೨]

ಅಥಾಹ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಶೃತಾ ಪ್ರಚರೇತಿ । ಸ್ರುಚಾವಾದಾಯಾಧ್ವರ್ಯುರತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಸ್ವಾಹಾಕೃತಿಭ್ಯಃ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೩।೮।೨।[೨೩]

ಹುತ್ವಾ ವಪಾಮೇವಾಗ್ರೇಽಭಿಘಾರಯತಿ । ಅಥ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ತದು ಹ ಚರಕಾಧ್ವರ್ಯವಃ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮೇವಾಗ್ರೇಽಭಿಘಾರಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಃ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮಿತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಂ ಚರಕಾಧ್ವರ್ಯುರನುವ್ಯಾಜಹಾರೈವಂ ಕುರ್ವನ್ತಂ ಪ್ರಾಣಂ ವಾ ಅಯಮನ್ತರಗಾದಧ್ವರ್ಯುಃ ಪ್ರಾಣ ಏನಂ ಹಾಸ್ಯತೀತಿ - ೩।೮।೨।[೨೪]

ಸ ಹ ಸ್ಮ ಬಾಹೂ ಅನ್ವವೇಕ್ಷ್ಯಾಹ । ಇಮೌ ಪಲಿತೌ ಬಾಹೂ ಕ್ವ ಸ್ವಿದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಚೋ ಬಭೂವೇತಿ ನ ತದಾದ್ರಿಯೇತೋತ್ತಮೋ ವಾ ಏಷ ಪ್ರಯಾಜೋ ಭವತೀದಂ ವೈ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞ ಉತ್ತಮೇ ಪ್ರಯಾಜೇ ಧ್ರುವಾಮೇವಾಗ್ರೇಽಭಿಘಾರಯತಿ ತಸ್ಯೈ ಹಿ ಪ್ರಥಮಾವಾಜ್ಯಭಾಗೌ ಹೋಷ್ಯನ್ಭವತಿ ವಪಾಂ ವಾ ಅತ್ರ ಪ್ರಥಮಾಂ ಹೋಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಪಾಮೇವಾಗ್ರೇಽಭಿಘಾರಯೇದಥ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮಥ ಯತ್ಪಶುಂ ನಾಭಿಘಾರಯತಿ ನೇದಶೃತಮಭಿಘಾರಯಾಣೀತ್ಯೇತದೇವಾಸ್ಯ ಸರ್ವಃ ಪಶುರಭಿಘಾರಿತೋ ಭವತಿ ಯದ್ವಪಾಮಭಿಘಾರಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಪಾಮೇವಾಗ್ರೇಽಭಿಘಾರಯೇದಥ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮ್ - ೩।೮।೨।[೨೫]

ಅಥಾಜ್ಯಮುಪಸ್ತೃಣೀತೇ । ಅಥ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲಮವದಧಾತ್ಯಥ ವಪಾಮವದ್ಯನ್ನಾಹಾಗ್ನೀಷೋಮಾಭ್ಯಾಂ ಛಾಗಸ್ಯ ವಪಾಯೈ ಮೇದಸೋಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಥ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲಮವದಧಾತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ - ೩।೮।೨।[೨೬]

ತದ್ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಶಕಲಾವಭಿತೋ ಭವತಃ । ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏತತ್ಪಶುಂ ಯದಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತ್ಯಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಮೃತ ಆಯುಷಿ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಥಾತ ಉದೇತಿ ತಥಾ ಸಂಜೀವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಶಕಲಾವಭಿತೋ ಭವತ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನೀಷೋಮಾಭ್ಯಾಂ ಛಾಗಸ್ಯ ವಪಾಂ ಮೇದಃ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ನ ಪ್ರಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯಾಹ ಪ್ರಸುತೇ ಪ್ರಸ್ಥಿತಮಿತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೩।೮।೨।[೨೭]

ಹುತ್ವಾ ವಪಾಂ ಸಮೀಚ್ಯೌ । ವಪಾಶ್ರಪಣ್ಯೌ ಕೃತ್ವಾನುಪ್ರಾಸ್ಯತಿ ಸ್ವಾಹಾಕೃತೇ ಊರ್ಧ್ವನಭಸಮ್ಮಾರುತಂ ಗಚ್ಛತಮಿತಿ ನೇದಿಮೇ ಅಮುಯಾ ಸತೋ ಯಾಭ್ಯಾಂ ವಪಾಮಶಿಶ್ರಪಾಮೇತಿ - ೩।೮।೨।[೨೮]

ತದ್ಯದ್ವಪಯಾ ಚರನ್ತಿ । ಯಸ್ಯೈ ವೈ ದೇವತಾಯೈ ಪಶುಮಾಲಭನ್ತೇ ತಾಮೇವೈತದ್ದೇವತಾಮೇತೇನ ಮೇಧೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸೈಷಾ ದೇವತೈತೇನ ಮೇಧೇನ ಪ್ರೀತಾ ಶಾನ್ತೋತ್ತರಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ಶ್ರಪ್ಯಮಾಣಾನ್ಯುಪರಮತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಪಯಾ ಚರನ್ತಿ - ೩।೮।೨।[೨೯]

ಅಥ ಚಾತ್ವಾಲೇ ಮಾರ್ಜಯನ್ತೇ । ಕ್ರೂರೀ ವಾ ಏತತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯತ್ಸಂಜ್ಞಪಯನ್ತಿ ಯದ್ವಿಶಾಸತಿ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯನ್ತೇ ತದದ್ಭಿಃ ಸಂದಧತೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಚಾತ್ವಾಲೇ ಮಾರ್ಜಯನ್ತೇ - ೩।೮।೨।[೩೦]##೩।೮।೩।
ಯದ್ದೇವತ್ಯಃ ಪಶುರ್ಭವತಿ । ತದ್ದೇವತ್ಯಂ ಪುರೋಡಾಶಮನುನಿರ್ವಪತಿ ತದ್ಯತ್ಪುರೋಡಾಶಮನುನಿರ್ವಪತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಾ ಏಷ ಪಶೂನಾಂ ಮೇಧೋ ಯದ್ವ್ರೀಹಿಯವೌ ತೇನೈವೈನಮೇತನ್ಮೇಧೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರೋಡಾಶಮನುನಿರ್ವಪತಿ - ೩।೮।೩।[೧]

ಅಥ ಯದ್ವಪಯಾ ಪ್ರಚರ್ಯ । ಏತೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪ್ರಚರತಿ ಮಧ್ಯತೋ ವಾ ಇಮಾಂ ವಪಾಮುತ್ಖಿದನ್ತಿ ಮಧ್ಯತ ಏವೈನಮೇತೇನ ಮೇಧೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಪಯಾ ಪ್ರಚರ್ಯೈತೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪ್ರಚರತ್ಯೇಷ ನ್ವೇವೈತಸ್ಯ ಬನ್ಧುರ್ಯತ್ರ ಕ್ವ ಚೈಷ ಪಶುಂ ಪುರೋಡಾಶೋಽನುನಿರುಪ್ಯತೇ - ೩।೮।೩।[೨]

ಅಥ ಪಶುಂ ವಿಶಾಸ್ತಿ । ತ್ರಿಃ ಪ್ರಚ್ಯಾವಯತಾತ್ತ್ರಿಃ ಪ್ರಚ್ಯುತಸ್ಯ ಹೃದಯಮುತ್ತಮಂ ಕುರುತಾದಿತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಃ - ೩।೮।೩।[೩]

ಅಥ ಶಮಿತಾರಂ ಸಂಶಾಸ್ತಿ । ಯತ್ತ್ವಾ ಪೃಚ್ಛಾಚ್ಛೃತಂ ಹವಿಃ ಶಮಿತಾ೩ರಿತಿ ಶೃತಮಿತ್ಯೇವ ಬ್ರೂತಾನ್ನ ಶೃತಮ್ಭಗವೋ ನ ಶೃತಂ ಹೀತಿ - ೩।೮।೩।[೪]

ಅಥ ಜುಹ್ವಾ ಪೃಷದಾಜ್ಯಸ್ಯೋಪಹತ್ಯ । ಅಧ್ವರ್ಯುರುಪನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ಪೃಚ್ಛತಿ ಶೃತಂ ಹವಿಃ ಶಮಿತಾ೩ರಿತಿ ಶೃತಮಿತ್ಯಾಹ ತದ್ದೇವಾನಾಮಿತ್ಯುಪಾಂಶ್ವಧ್ವರ್ಯುಃ - ೩।೮।೩।[೫]

ತದ್ಯತ್ಪೃಚ್ಛತಿ । ಶೃತಂ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ನಾಶೃತಂ ಶಮಿತಾ ವೈ ತದ್ವೇದ ಯದಿ ಶೃತಂ ವಾ ಭವತ್ಯಶೃತಂ ವಾ - ೩।೮।೩।[೬]

ತದ್ಯತ್ಪೃಚ್ಛತಿ । ಶೃತೇನ ಪ್ರಚರಾಣೀತಿ ತದ್ಯದ್ಯಶೃತಂ ಭವತಿ ಶೃತಮೇವ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಭವತಿ ಶೃತಂ ಯಜಮಾನಸ್ಯಾನೇನಾ ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ಭವತಿ ಶಮಿತರಿ ತದೇನೋ ಭವತಿ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವಃ ಪೃಚ್ಛತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞೋಽಥ ಯದಾಹ ತದ್ದೇವಾನಾಮಿತಿ ತದ್ಧಿ ದೇವಾನಾಂ ಯಚ್ಛೃತಂ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತದ್ದೇವಾನಾಮಿತಿ - ೩।೮।೩।[೭]

ಸ ಹೃದಯಮೇವಾಗ್ರೇಽಭಿಘಾರಯತಿ । ಆತ್ಮಾ ವೈ ಮನೋ ಹೃದಯಂ ಪ್ರಾಣಃ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮಾತ್ಮನ್ಯೇವೈತನ್ಮನಸಿ ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ತಥೈತಜ್ಜೀವಮೇವ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಭವತ್ಯಮೃತಮಮೃತಾನಾಮ್ - ೩।೮।೩।[೮]

ಸೋಽಭಿಘಾರಯತಿ । ಸಂ ತೇ ಮನೋ ಮನಸಾ ಸಂ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಾಣೇನ ಗಚ್ಛತಾಮಿತಿ ನ ಸ್ವಾಹಾಕರೋತಿ ನ ಹ್ಯೇಷಾಹುತಿರುದ್ವಾಸಯನ್ತಿ ಪಶುಮ್ - ೩।೮।೩।[೯]

ತಂ ಜಘನೇನ ಚಾತ್ವಾಲಮನ್ತರೇಣ ಯೂಪಂ ಚಾಗ್ನಿಂ ಚ ಹರನ್ತಿ । ತದ್ಯತ್ಸಮಯಾ ನ ಹರನ್ತಿ ನಾನ್ಯಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಹರನ್ತಿ ಶೃತಂ ಸನ್ತಂ ನೇದಙ್ಗಶೋ ವಿಕೃತ್ತೇನ ಕ್ರೂರೀಕೃತೇನ ಸಮಯಾ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸಜಾಮೇತಿ ಯದು ಬಾಹ್ಯೇನ ನ ಹರನ್ತ್ಯಗ್ರೇಣ ಯೂಪಂ ಬಹಿರ್ದ್ಧಾ ಹ ಯಜ್ಞಾತ್ಕುರ್ಯುಸ್ತಸ್ಮಾದನ್ತರೇಣ ಯೂಪಂ ಚಾಗ್ನಿಂ ಚ ಹರನ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣತೋ ನಿಧಾಯ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾವದ್ಯತಿ ಪ್ಲಕ್ಷಶಾಖಾ ಉತ್ತರಬರ್ಹಿರ್ಭವನ್ತಿ ತಾ ಅಧ್ಯವದ್ಯತಿ ತದ್ಯತ್ಪ್ಲಕ್ಷಶಾಖಾ ಉತ್ತರಬರ್ಹಿರ್ಭವನ್ತಿ - ೩।೮।೩।[೧೦]

ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾಃ । ಅಗ್ರೇ ಪಶುಮಾಲೇಭಿರೇ ತಂ ತ್ವಷ್ಟಾ ಶೀರ್ಷತೋಽಗ್ರೇಽಭ್ಯುವಾಮೋತೈವಂ ಚಿನ್ನಾಲಭೇರನ್ನಿತಿ ತ್ವಷ್ಟುರ್ಹಿ ಪಶವಃ ಸ ಏಷ ಶೀರ್ಷನ್ಮಸ್ತಿಷ್ಕೋಽನೂಕ್ಯಶ್ಚ ಮಜ್ಜಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸ ವಾನ್ತ ಇವ ತ್ವಷ್ಟಾ ಹ್ಯೇತಮಭ್ಯವಮತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ನಾಶ್ನೀಯಾತ್ತ್ವಷ್ಟುರ್ಹ್ಯೇತದಭಿವಾನ್ತಮ್ - ೩।೮।೩।[೧೧]

ತಸ್ಯಾವಾಙ್ಮೇಧಃ ಪಪಾತ । ಸ ಏಷ ವನಸ್ಪತಿರಜಾಯತ ತಂ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾಪಶ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಖ್ಯಃ ಪ್ರಖ್ಯೋ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯತ್ಪ್ಲಕ್ಷ ಇತಿ ತೇನೈವೈನಮೇತನ್ಮೇಧೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ಲಕ್ಷಶಾಖಾ ಉತ್ತರಬರ್ಹಿರ್ಭವನ್ತಿ - ೩।೮।೩।[೧೨]

ಅಥಾಜ್ಯಮುಪಸ್ತೃಣೀತೇ । ಜುಹ್ವಾಂ ಚೋಪಭೃತಿ ಚ ವಸಾಹೋಮಹವನ್ಯಾಂ ಸಮವತ್ತಧಾನ್ಯಾಮಥ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲಾವವದಧಾತಿ ಜುಹ್ವಾಂ ಚೋಪಭೃತಿ ಚ - ೩।೮।೩।[೧೩]

ಅಥ ಮನೋತಾಯೈ ಹವಿಷೋಽನುವಾಚ ಆಹ । ತದ್ಯನ್ಮನೋತಾಯೈ ಹವಿಷೋಽನುವಾಚ ಆಹ ಸರ್ವಾ ಹ ವೈ ದೇವತಾಃ ಪಶುಮಾಲಭ್ಯಮಾನಮುಪಸಂಗಚ್ಛನ್ತೇ ಮಮ ನಾಮ ಗ್ರಹೀಷ್ಯತಿ ಮಮ ನಾಮ ಗ್ರಹೀಷ್ಯತೀತಿ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಹಿ ದೇವತಾನಾಂ ಹವಿಃ ಪಶುಸ್ತಾಸಾಂ ಸರ್ವಾಸಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ಪಶೌ ಮನಾಂಸ್ಯೋತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನ್ಯೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಥೋ ಹಾಮೋಘಾಯ ದೇವತಾನಾಮ್ಮನಾಂಸ್ಯುಪಸಂಗತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮನೋತಾಯೈ ಹವಿಷೋಽನುವಾಚ ಆಹ - ೩।೮।೩।[೧೪]

ಸ ಹೃದಯಸ್ಯೈವಾಗ್ರೇಽವದ್ಯತಿ । ತದ್ಯನ್ಮಧ್ಯತಃ ಸತೋ ಹೃದಯಸ್ಯಾಗ್ರೇಽವದ್ಯತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಹೃದಯಮತೋ ಹ್ಯಯಮೂರ್ಧ್ವಃ ಪ್ರಾಣಃ ಸಂಚರತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಪಶುರ್ಯಾವದ್ಧ್ಯೇವ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಾಣಿತಿ ತಾವತ್ಪಶುರಥ ಯದಾಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋಽಪಕ್ರಾಮತಿ ದಾರ್ವೇವ ತರ್ಹಿ ಭೂತೋಽನರ್ಥ್ಯಃ ಶೇತೇ - ೩।೮।೩।[೧೫]

ಹೃದಯಮು ವೈ ಪಶುಃ । ತದಸ್ಯಾತ್ಮನ ಏವಾಗ್ರೇಽವದ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿ ಕಿಂಚಿದವದಾನಂ ಹೀಯೇತ ನ ತದಾದ್ರಿಯೇತ ಸರ್ವಸ್ಯ ಹೈವಾಸ್ಯ ತತ್ಪಶೋರವತ್ತಂ ಭವತಿ ಯದ್ಧೃದಯಸ್ಯಾಗ್ರೇಽವದ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯತಃ ಸತೋ ಹೃದಯಸ್ಯೈವಾಗ್ರೇಽವದ್ಯತ್ಯಥ ಯಥಾಪೂರ್ವಮ್ - ೩।೮।೩।[೧೬]

ಅಥ ಜಿಹ್ವಾಯೈ । ಸಾ ಹೀಯಂ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠತ್ಯಥ ವಕ್ಷಸಸ್ತದ್ಧಿ ತತೋಽಥೈಕಚರಸ್ಯ ದೋಷ್ಣೋಽಥ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋರಥ ತನಿಮ್ನೋಽಥ ವೃಕ್ಕಯೋಃ - ೩।೮।೩।[೧೭]

ಗುದಂ ತ್ರೇಧಾ ಕರೋತಿ । ಸ್ಥವಿಮೋಪಯಡ್ಭ್ಯೋ ಮಧ್ಯಂ ಜುಹ್ವಾಂ ದ್ವೇಧಾ ಕೃತ್ವಾವದ್ಯತ್ಯಣಿಮ ತ್ರ್ಯಙ್ಗೇಷ್ವಥೈಕಚರಾಯೈ ಶ್ರೋಣೇರೇತಾವನ್ನು ಜುಹ್ವಾಮವದ್ಯತಿ - ೩।೮।೩।[೧೮]

ಅಥೋಪಭೃತಿ । ತ್ರ್ಯಙ್ಗ್ಯಸ್ಯ ದೋಷ್ಣೋ ಗುದಂ ದ್ವೇಧಾ ಕೃತ್ವಾವದ್ಯತಿ ತ್ರ್ಯಙ್ಗ್ಯಾಯೈ ಶ್ರೋಣೇರಥ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲಾವವದಧಾತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ - ೩।೮।೩।[೧೯]

ಅಥ ವಸಾಹೋಮಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ರೇಡಸೀತಿ ಲೇಲಯೇವ ಹಿ ಯೂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ರೇಡಸೀತ್ಯಗ್ನಿಷ್ಟ್ವಾ ಶ್ರೀಣಾತ್ವಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹ್ಯೇತಚ್ಛ್ರಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ನಿಷ್ಟ್ವಾ ಶ್ರೀಣಾತ್ವಿತ್ಯಾಪಸ್ತ್ವಾ ಸಮರಿಣನ್ನಿತ್ಯಾಪೋ ಹ್ಯೇತಮಙ್ಗೇಭ್ಯೋ ರಸಂ ಸಮ್ಭರನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಪಸ್ತ್ವಾ ಸಮರಿಣನ್ನಿತಿ - ೩।೮।೩।[೨೦]

ವಾತಸ್ಯ ತ್ವಾ ಧ್ರಾಜ್ಯಾ ಇತಿ । ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ ಅಯಮನುಪವತೇ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇಽನ್ತರಿಕ್ಷಾಯ ವೈ
ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಾತಸ್ಯ ತ್ವಾ ಧ್ರಾಜ್ಯಾ ಇತಿ - ೩।೮।೩।[೨೧]

ಪೂಷ್ಣೋ ರಂಹ್ಯಾ ಇತಿ । ಏಷ ವೈ ಪೂಷ್ಣೋ ರಂಹಿರೇತಸ್ಮಾ ಉ ಹಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪೂಷ್ಣೋ ರಂಹ್ಯಾ
ಇತಿ - ೩।೮।೩।[೨೨]

ಊಷ್ಮಣೋ ವ್ಯಥಿಷದಿತಿ । ಏಷ ವಾ ಊಷ್ಮೈತಸ್ಮಾ ಉ ಹಿ ಗೃಹ್ಣಾತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹೋಷ್ಮಣೋ ವ್ಯಥಿಷದಿತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ - ೩।೮।೩।[೨೩]

ಅಥ ಪಾರ್ಶ್ವೇನ ವಾಸಿನಾ ವಾ ಪ್ರಯೌತಿ । ಪ್ರಯುತಂ ದ್ವೇಷ ಇತಿ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಏವೈತದ್ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತಿ - ೩।೮।೩।[೨೪]

ಅಥ ಯದ್ಯೂಷ್ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ । ತತ್ಸಮವತ್ತಧಾನ್ಯಾಮಾನಯತಿ ತದ್ಧೃದಯಂ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ ಜಿಹ್ವಾಂ ವಕ್ಷಸ್ತನಿಮ ಮತಸ್ನೇ ವನಿಷ್ಠುಮಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತಿ - ೩।೮।೩।[೨೫]

ತದ್ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಶಕಲಾವಭಿತೋ ಭವತಃ । ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏತತ್ಪಶುಂ ಯದಗ್ನೌ ಜುಹ್ವತ್ಯಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಮೃತ ಆಯುಷಿ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಥಾತ ಉದೇತಿ ತಥಾ ಸಂಜೀವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಶಕಲಾವಭಿತೋ ಭವತಃ - ೩।೮।೩।[೨೬]

ಅಥ ಯದಕ್ಷ್ಣಯಾವದ್ಯತಿ । ಸವ್ಯಸ್ಯ ಚ ದೋಷ್ಣೋ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಶ್ಚ ಶ್ರೋಣೇರ್ದ್ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಚ ದೋಷ್ಣಃ ಸವ್ಯಾಯಾಶ್ಚ ಶ್ರೋಣೇಸ್ತಸ್ಮಾದಯಂ ಪಶುರಕ್ಷ್ಣಯಾ ಪದೋ ಹರತ್ಯಥ ಯತ್ಸಮ್ಯಗವದ್ಯೇತ್ಸಮೀಚೋ ಹೈವಾಯಮ್ಪಶುಃ ಪದೋ ಹರೇತ್ತಸ್ಮಾದಕ್ಷ್ಣಯಾವದ್ಯತ್ಯಥ ಯನ್ನ ಶೀರ್ಷ್ಣೋಽವದ್ಯತಿ ನಾಂಸಯೋರ್ನಾನೂಕಸ್ಯ ನಾಪರಸಕ್ಥಯೋಃ - ೩।೮।೩।[೨೭]

ಅಸುರಾ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಪಶುಮಾಲೇಭಿರೇ । ತದ್ದೇವಾ ಭೀಷಾ ನೋಪಾವೇಯುಸ್ತಾನ್ಹೇಯಂ ಪೃಥಿವ್ಯುವಾಚ ಮೈತದಾದೃಡ್ವಮಹಂ ವ ಏತಸ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷಾ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಯಥಾ ಯಥೈತ ಏತೇನ ಚರಿಷ್ಯನ್ತೀತಿ - ೩।೮।೩।[೨೮]

ಸಾ ಹೋವಾಚ । ಅನ್ಯತರಾಮೇವಾಹುತಿಮಹೌಷುರನ್ಯತರಾಂ ಪರ್ಯಶಿಷನ್ನಿತಿ ಸ ಯಾಮ್ಪರ್ಯಶಿಂಷಂಸ್ತಾನೀಮಾನ್ಯವದಾನಾನಿ ತತೋ ದೇವಾಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ ತ್ರ್ಯಙ್ಗಾಣ್ಯಪಾಭಜಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗಾಣ್ಯಥಾಸುರಾ ಅವಾದ್ಯಞ್ಛೀರ್ಷ್ಣೋಂಽಸಯೋರನೂಕಸ್ಯಾಪರಸಕ್ಥಯೋಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತೇಷಾಂ ನಾವದ್ಯೇದ್ಯನ್ನ್ವೇವ ತ್ವಷ್ಟಾನೂಕಮಭ್ಯವಮತ್ತಸ್ಮಾದನೂಕಸ್ಯ ನಾವದ್ಯೇದಥಾಹಾಗ್ನೀಷೋಮಾಭ್ಯಾಂ ಛಾಗಸ್ಯ ಹವಿಷೋಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನೀಷೋಮಾಭ್ಯಾಂ ಛಾಗಸ್ಯ ಹವಿಃ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ನ ಪ್ರಸ್ಥಿತಮಿತ್ಯಾಹ ಪ್ರಸುತೇ ಪ್ರಸ್ಥಿತಮಿತಿ - ೩।೮।೩।[೨೯]

ಅನ್ತರೇಣಾರ್ಧರ್ಚೌ ಯಾಜ್ಯಾಯೈ ವಸಾಹೋಮಂ ಜುಹೋತಿ । ಇತೋ ವಾ ಅಯಮೂರ್ಧ್ವೋ ಮೇಧ ಉತ್ಥಿತೋ ಯಮಸ್ಯಾ ಇಮಂ ರಸಂ ಪ್ರಜಾ ಉಪಜೀವನ್ತ್ಯರ್ವಾಚೀನಂ ದಿವೋ ರಸೋ ವೈ ವಸಾಹೋಮೋ ರಸೋ ಮೇಧೋ ರಸೇನೈವೈತದ್ರಸಂ ತೀವ್ರೀಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಯಂ ರಸೋಽದ್ಯಮಾನೋ ನ ಕ್ಷೀಯತೇ - ೩।೮।೩।[೩೦]

ತದ್ಯದನ್ತರೇಣ । ಅರ್ಧರ್ಚೌ ಯಾಜ್ಯಾಯೈ ವಸಾಹೋಮಂ ಜುಹೋತೀಯಂ ವಾ ಅರ್ಧರ್ಚೋಽಸೌ ದ್ಯೌರರ್ಧರ್ಚೋಽನ್ತರಾ ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮನ್ತರಿಕ್ಷಾಯ ವೈ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರೇಣಾರ್ಧರ್ಚೌ ಯಾಜ್ಯಾಯೈ ವಸಾಹೋಮಂ ಜುಹೋತಿ - ೩।೮।೩।[೩೧]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಘೃತಂ ಘೃತಪಾವಾನಃ ಪಿಬತ ವಸಾಂ ವಸಾಪಾವಾನಃ ಪಿಬತಾನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಹವಿರಸಿ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇತೇನ ವೈಶ್ವದೇವೇನ ಯಜುಷಾ ಜುಹೋತಿ ವೈಶ್ವದೇವಂ ವಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದ್ಯದೇನೇನೇಮಾಃಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಣತ್ಯಶ್ಚೋದಾನತ್ಯಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಚರನ್ತಿ ತೇನ ವೈಶ್ವದೇವಂ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ಯಾನಿ ಜುಹ್ವಾಮವದಾನಾನಿ ಭವನ್ತಿ - ೩।೮।೩।[೩೨]

ಅಥ ಜುಹ್ವಾ ಪೃಷದಾಜ್ಯಸ್ಯೋಪಘ್ನನ್ನಾಹ । ವನಸ್ಪತಯೇಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ವನಸ್ಪತಯೇ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ತದ್ಯದ್ವನಸ್ಪತಯೇ ಜುಹೋತ್ಯೇತಮೇವೈತದ್ವಜ್ರಂ ಯೂಪಮ್ಭಾಗಿನಂ ಕರೋತಿ ಸೋಮೋ ವೈ ವನಸ್ಪತಿಃ ಪಶುಮೇವೈತತ್ಸೋಮಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಯದನ್ತರೇಣೋಭೇ ಆಹುತೀ ಜುಹೋತಿ ತಯೋಭಯಂ ವ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರೇಣೋಭೇ ಆಹುತೀ ಜುಹೋತಿ - ೩।೮।೩।[೩೩]

ಅಥ ಯಾನ್ಯುಪಭೃತ್ಯವದಾನಾನಿ ಭವನ್ತಿ । ತಾನಿ ಸಮಾನಯಮಾನ ಆಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೩।೮।೩।[೩೪]

ಅಥ ಯದ್ವಸಾಹೋಮಸ್ಯ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ । ತೇನ ದಿಶೋ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ ದಿಶಃ ಪ್ರದಿಶ ಆದಿಶೋ ವಿದಿಶ ಉದ್ದಿಶೋ ದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ರಸೋ ವೈ ವಸಾಹೋಮಃ ಸರ್ವಾಸ್ವೇವೈತದ್ದಿಕ್ಷು ರಸಂ ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಯಂ ದಿಶಿದಿಶಿ ರಸೋಽಭಿಗಮ್ಯತೇ - ೩।೮।೩।[೩೫]

ಅಥ ಪಶುಂ ಸಮ್ಮೃಶತಿ । ಏತರ್ಹಿ ಸಮ್ಮರ್ಶನಸ್ಯ ಕಾಲೋಽಥ ಯತ್ಪುರಾ ಸಮ್ಮೃಶತಿ ಯ ಇಮ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ತೇ ವಿಮಥಿಷ್ಯನ್ತ ಇತಿ ಶಙ್ಕಮಾನೋ ಯದ್ಯು ವಿಮಾಥಾನ್ನ ಶಙ್ಕೇತಾತ್ರೈವ ಸಮ್ಮೃಶೇತ್ - ೩।೮।೩।[೩೬]

ಐನ್ದ್ರಃ ಪ್ರಾಣಃ । ಅಙ್ಗೇಅಙ್ಗೇ ನಿದೀಧ್ಯದೈನ್ದ್ರ ಉದಾನೋ ಅಙ್ಗೇಅಙ್ಗೇ ನಿಧೀತ ಇತಿ ಯದಙ್ಗಶೋ
ವಿಕೃತ್ತೋ ಭವತಿ ತತ್ಪ್ರಾಣೋದಾನಾಭ್ಯಾಂ ಸಂದಧಾತಿ ದೇವ ತ್ವಷ್ಟರ್ಭೂರಿ ತೇ ಸಂಸಮೇತು ಸಲಕ್ಷ್ಮಾ ಯದ್ವಿಷುರೂಪಂ ಭವಾತೀತಿ ಕೃತ್ಸ್ನವೃತಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ ದೇವತ್ರಾ ಯನ್ತಮವಸೇ ಸಖಾಯೋಽನು ತ್ವಾ ಮಾತಾಪಿತರೋ ಮದನ್ತ್ವಿತಿ ತದ್ಯತ್ರೈನಮಹೌಷೀತ್ತದೇನಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕೃತ್ವಾನುಸಮಸ್ಯತಿ ಸೋಽಸ್ಯ ಕೃತ್ಸ್ನೋಽಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕ ಆತ್ಮಾ ಭವತಿ - ೩।೮।೩।[೩೭]

##೩।೮।೪।
ತ್ರೀಣಿ ಹ ವೈ ಪಶೋರೇಕಾದಶಾನಿ । ಏಕಾದಶ ಪ್ರಯಾಜಾ ಏಕಾದಶಾನುಯಾಜಾ ಏಕಾದಶೋಪಯಜೋ ದಶ
ಪಾಣ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾ ದಶ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ ವ್ಯಾನ ಇತ್ಯೇತಾವಾನ್ವೈ ಪುರುಷೋ ಯಃ
ಪರಾರ್ಧ್ಯಃ ಪಶೂನಾಂ ಯಂ ಸರ್ವೇಽನು ಪಶವಃ - ೩।೮।೪।[೧]

ತದಾಹುಃ । ಕಿಂ ತದ್ಯಜ್ಞೇ ಕ್ರಿಯತೇ ಯೇನ ಪ್ರಾಣಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽಙ್ಗೇಭ್ಯಃ ಶಿವ ಇತಿ - ೩।೮।೪।[೨]

ಯದೇವ ಗುದಂ ತ್ರೇಧಾ ಕರೋತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಗುದಃ ಸೋಽಯಂ ಪ್ರಾಙಾತತಸ್ತಮಯಂ ಪ್ರಾಣೋಽನುಸಂಚರತಿ - ೩।೮।೪।[೩]

ಸ ಯದೇವ ಗುದಂ ತ್ರೇಧಾ ಕರೋತಿ । ತೃತೀಯಮುಪಯಡ್ಭ್ಯಸ್ತೃತೀಯಂ ಜುಹ್ವಾಂ ತೃತೀಯಮುಪಭೃತಿ ತೇನ ಪ್ರಾಣಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽಙ್ಗೇಭ್ಯಃ ಶಿವಃ - ೩।೮।೪।[೪]

ಸ ಹ ತ್ವೇವ ಪಶುಮಾಲಭೇತ । ಯ ಏನಂ ಮೇಧಮುಪನಯೇದ್ಯದಿ ಕೃಶಃ ಸ್ಯಾದ್ಯದುದರ್ಯಸ್ಯ ಮೇದಸಃ ಪರಿಶಿಷ್ಯತ ತದ್ಗುದೇ ನ್ಯೃಷೇತ್ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಗುದಃ ಸೋಽಯಂ ಪ್ರಾಙಾತತಸ್ತಮಯಮ್ಪ್ರಾಣೋಽನುಸಂಚರತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಪಶುರ್ಯಾವದ್ಧ್ಯೇವ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಾಣಿತಿ ತಾವತ್ಪಶುರಥ ಯದಾಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋಽಪಕ್ರಾಮತಿ ದಾರ್ವೇವ ತರ್ಹಿ ಭೂತೋಽನರ್ಥ್ಯಃ ಶೇತೇ - ೩।೮।೪।[೫]

ಗುದೋ ವೈ ಪಶುಃ । ಮೇದೋ ವೈ ಮೇಧಸ್ತದೇನಂ ಮೇಧಮುಪನಯತಿ ಯದ್ಯು ಅಂಸಲೋ ಭವತಿ ಸ್ವಯಮುಪೇತ ಏವ ತರ್ಹಿ ಮೇಧಂ ಭವತಿ - ೩।೮।೪।[೬]

ಅಥ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ದ್ವಯಂ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ಪಿಶ್ಚೈವ ದಧಿ ಚ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಂ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ- ೩।೮।೪।[೭]

ತೇನಾನುಯಾಜೇಷು ಚರತಿ । ಪಶವೋ ವಾ ಅನುಯಾಜಾಃ ಪಯಃ ಪೃಷದಾಜ್ಯಂ ತತ್ಪಶುಷ್ವೇವೈತತ್ಪಯೋ ದಧಾತಿ ತದಿದಂ ಪಶುಷು ಪಯೋ ಹಿತಂ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮನ್ನಂ ಹಿ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮನ್ನಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣಃ - ೩।೮।೪।[೮]

ತೇನ ಪುರಸ್ತಾದನುಯಾಜೇಷು ಚರತಿ । ಸ ಯೋಽಯಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಸ್ತಮೇವೈತದ್ದಧಾತಿ ತೇನ ಪಶ್ಚಾದುಪಯಜತಿ ಸ ಯೋಽಯಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಣಸ್ತಮೇವೈತದ್ದಧಾತಿ ತಾವಿಮಾ ಉಭಯತಃ ಪ್ರಾಣೌ ಹಿತೌ ಯಶ್ಚಾಯಮುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಯಶ್ಚಾಧಸ್ತಾತ್ - ೩।೮।೪।[೯]

ತದ್ವಾ ಏತದೇಕೋ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ವಷಟ್ಕರೋತಿ । ಅಧ್ವರ್ಯವೇ ಚ ಯಶ್ಚೈಷ ಉಪಯಜತ್ಯಥ ಯದ್ಯಜನ್ತಮುಪಯಜತಿ ತಸ್ಮಾದುಪಯಜೋ ನಾಮಾಥ ಯದುಪಯಜತಿ ಪ್ರೈವೈತಜ್ಜನಯತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ಧ್ಯುಪಯಜತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ಧಿ ಯೋಷಾಯೈ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ- ೩।೮।೪।[೧೦]

ಸ ಉಪಯಜತಿ । ಸಮುದ್ರಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಸಮುದ್ರ ಆಪೋ ರೇತೋ ರೇತ ಏವೈತತ್ಸಿಞ್ಚತಿ - ೩।೮।೪।[೧೧]

ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ ಅನು ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇಽನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವೈತದನುಪ್ರಜನಯತಿ - ೩।೮।೪।[೧೨]

ದೇವಂ ಸವಿತಾರಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈತತ್ಪ್ರಜನಯತಿ - ೩।೮।೪।[೧೩]

ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ವೈ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವೈತತ್ಪ್ರಜಾಸು ದಧಾತಿ- ೩।೮।೪।[೧೪]

ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಅಹೋರಾತ್ರೇ ವಾ ಅನು ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇಽಹೋರಾತ್ರೇ ಏವೈತದನುಪ್ರಜನಯತಿ - ೩।೮।೪।[೧೫]

ಛನ್ದಾಂಸಿ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಸಪ್ತ ವೈ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸಪ್ತ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ ಪಶವಃ ಸಪ್ತಾರಣ್ಯಾಸ್ತಾನೇವೈತದುಭಯಾನ್ಪ್ರಜನಯತಿ - ೩।೮।೪।[೧೬]

ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮ್ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣಾತ್ತಾ ಇಮಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹೀತಾಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೩।೮।೪।[೧೭]

ಅಥಾತ್ಯುಪಯಜತಿ । ಸ ಯನ್ನಾತ್ಯುಪಯಜೇದ್ಯಾವತ್ಯೋ ಹೈವಾಗ್ರೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟಾಸ್ತಾವತ್ಯೋ ಹೈವ ಸ್ಯುರ್ನ ಪ್ರಜಾಯೇರನ್ನಥ ಯದತ್ಯುಪಯಜತಿ ಪ್ರೈವೈತಜ್ಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನರಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೩।೮।೪।[೧೮]

೩।೮।೫।
ಸೋಽತ್ಯುಪಯಜತಿ । ಯಜ್ಞಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಯಜ್ಞ ಆಪೋ ರೇತೋ ರೇತ ಏವೈತತ್ಸಿಞ್ಚತಿ - ೩।೮।೫।[೧]

ಸೋಮಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ರೇತೋ ವೈ ಸೋಮೋ ರೇತ ಏವೈತತ್ಸಿಞ್ಚತಿ - ೩।೮।೫।[೨]

ದಿವ್ಯಂ ನಭೋ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಆಪೋ ವೈ ದಿವ್ಯಂ ನಭ ಆಪೋ ರೇತೋ ರೇತ ಏವೈತತ್ಸಿಞ್ಚತಿ - ೩।೮।೫।[೩]

ಅಗ್ನಿಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರಃ ಸೇಯಮ್ಪ್ರತಿಷ್ಠೇಮಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪ್ರಜನಯತಿ - ೩।೮।೫।[೪]

ಅಥ ಮುಖಂ ವಿಮೃಷ್ಟೇ । ಮನೋ ಮೇ ಹಾರ್ದಿ ಯಚ್ಛೇತಿ ತಥೋ ಹೋಪಯಷ್ಟಾತ್ಮಾನಂ ನಾನುಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ - ೩।೮।೫।[೫]

ಅಥ ಜಾಘನ್ಯಾ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತಿ । ಜಘನಾರ್ದ್ಧೋ ವೈ ಜಾಘನೀ ಜಘನಾರ್ದ್ಧಾದ್ವೈ ಯೋಷಾಯೈ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತತ್ಪ್ರೈವೈತಜ್ಜನಯತಿ ಯಜ್ಜಾಘನ್ಯಾ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತಿ - ೩।೮।೫।[೬]

ಅನ್ತರತೋ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನೀಭ್ಯೋಽವದ್ಯತಿ । ಅನ್ತರತೋ ವೈ ಯೋಷಾಯೈ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತ ಉಪರಿಷ್ಟಾದಗ್ನಯೇ ಗೃಹಪತಯ ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ವೈ ವೃಷಾ ಯೋಷಾಮಧಿದ್ರವತಿ - ೩।೮।೫।[೭]

ಅಥ ಹೃದಯಶೂಲೇನಾವಭೃಥಂ ಯನ್ತಿ । ಪಶೋರ್ಹ ವಾ ಆಲಭ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಶುಕ್ಸಮಭ್ಯವೈತಿ ಹೃದಯಾದ್ಧೃದಯಶೂಲಮಥ ಯಚ್ಛೃತಸ್ಯ ಪರಿತೃನ್ದನ್ತಿ ತದಲಂಜುಷಂ ತಸ್ಮಾದು ಪರಿತೃದ್ಯೈವ ಶೂಲಾಕುರ್ಯಾತ್ತತ್ತ್ರಿಃ ಪ್ರಚ್ಯುತೇ ಪಶೌ ಹೃದಯಂ ಪ್ರವೃಹ್ಯೋತ್ತಮಮ್ಪ್ರತ್ಯವದಧಾತಿ - ೩।೮।೫।[೮]

ಅಥ ಹೃದಯಶೂಲಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ತನ್ನ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಪರಾಸ್ಯೇನ್ನಾಪ್ಸು ಸ ಯತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಮ್ಪರಾಸ್ಯೇದೋಷಧೀಶ್ಚ ವನಸ್ಪತೀಂಶ್ಚೈಷಾ ಶುಕ್ಪ್ರವಿಶೇದ್ಯದಪ್ಸು ಪರಾಸ್ಯೇದಪ ಏಷಾ ಶುಕ್ಪ್ರವಿಶೇತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ನಾಪ್ಸು - ೩।೮।೫।[೯]

ಅಪ ಏವಾಭ್ಯವೇತ್ಯ । ಯತ್ರ ಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಚಾರ್ದ್ರಸ್ಯ ಚ ಸಂಧಿಃ ಸ್ಯಾತ್ತದುಪಗೂಹೇದ್ಯದ್ಯು ಽಅಭ್ಯವಾಯನಾಯ ಗ್ಲಾಯೇದಗ್ರೇಣ ಯೂಪಮುದಪಾತ್ರಂ ನಿನೀಯ ಯತ್ರ ಶುಷ್ಕಸ್ಯ ಚಾರ್ದ್ರಸ್ಯ ಚ ಸಂಧಿರ್ಭವತಿ ತದುಪಗೂಹತಿ ನಾಪೋ ನೌಷಧೀರ್ಹಿಂಸೀರಿತಿ ತಥಾ ನಾಪೋ ನೌಷಧೀರ್ಹಿನಸ್ತಿ ಧಾಮ್ನೋಧಾಮ್ನೋ ರಾಜಂಸ್ತತೋ ವರುಣ ನೋ ಮುಞ್ಚ ಯದಾಹುರಘ್ನ್ಯಾ ಇತಿ ವರುಣೇತಿ ಶಪಾಮಹೇ ತತೋ ವರುಣ ನೋ ಮುಞ್ಚೇತಿ ತದೇನಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ವರುಣ್ಯಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ - ೩।೮।೫।[೧೦]

ಅಥಾಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಸುಮಿತ್ರಿಯಾ ನ ಆಪ ಓಷಧಯಃ ಸನ್ತು ದುರ್ಮಿತ್ರಿಯಾಸ್ತಸ್ಮೈ ಸನ್ತು ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮ ಇತಿ ಯತ್ರ ವಾ ಏತೇನ ಪ್ರಚರನ್ತ್ಯಾಪಶ್ಚ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾತ್ತಾವದೋಷಧಯಶ್ಚಾಪಕ್ರಮ್ಯೇವ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತದು ತಾಭಿರ್ಮಿತ್ರಧೇಯಂ ಕುರುತೇ ತಥೋ ಹೈನಂ ತಾಃ ಪುನಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತ್ಯೇಷೋ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ವೈ ನಾಗ್ನೀಷೋಮೀಯಸ್ಯ ಪಶೋಃ ಕರೋತಿ ನಾಗ್ನೇಯಸ್ಯ ವಶಾಯಾ ಏವಾನೂಬನ್ಧ್ಯಾಯೈ ತಾಂ ಹಿ ಸರ್ವೋಽನು ಯಜ್ಞಃ ಸಂತಿಷ್ಠತ ಏತದು ಹಾಸ್ಯಾಗ್ನೀಷೋಮೀಯಸ್ಯ ಚ ಪಶೋರಾಗ್ನೇಯಸ್ಯ ಚ ಹೃದಯಶೂಲೇನ ಚರಿತಂ ಭವತಿ ಯದ್ವಶಾಯಾಶ್ಚರನ್ತಿ - ೩।೮।೫।[೧೧]

##೩।೯।೧ ಪಶ್ವೇಕಾದಶಿನೀ
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜಾನೋ ರಿರಿಚಾನ ಇವಾಮನ್ಯತ । ತಸ್ಮಾತ್ಪರಾಚ್ಯಃ ಪ್ರಜಾ ಆಸುರ್ನಾಸ್ಯ
ಪ್ರಜಾಃ ಶ್ರಿಯೇಽನ್ನಾದ್ಯಾಯ ತಸ್ಥಿರೇ - ೩।೯।೧।[೧]

ಸ ಐಕ್ಷತಾರಿಕ್ಷ್ಯಹಮ್ । ಅಸ್ಮಾಽಉ ಕಾಮಾಯಾಸೃಕ್ಷಿ ನ ಮೇ ಸ ಕಾಮಃ ಸಮಾರ್ದ್ಧಿ ಪರಾಚ್ಯೋ ಮತ್ಪ್ರಜಾ ಅಭೂವನ್ನ ಮೇ ಪ್ರಜಾಃ ಶ್ರಿಯೇಽನ್ನಾದ್ಯಾಯಾಸ್ಥಿಷತೇತಿ - ೩।೯।೧।[೨]

ಸ ಐಕ್ಷತ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಕಥಂ ನು ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯೇಯೋಪ ಮಾ ಪ್ರಜಾಃ ಸಮಾವರ್ತೇರಂಸ್ತಿಷ್ಠೇರನ್ಮೇ ಪ್ರಜಾಃ ಶ್ರಿಯೇಽನ್ನಾದ್ಯಾಯೇತಿ - ೩।೯।೧।[೩]

ಸೋಽರ್ಚಞ್ಛ್ರಾಮ್ಯಂಶ್ಚಚಾರ ಪ್ರಜಾಕಾಮಃ । ಸ ಏತಾಮೇಕಾದಶಿನೀಮಪಶ್ಯತ್ಸ ಏಕಾದಶಿನ್ಯೇಷ್ಟ್ವಾಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತೋಪೈನಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸಮಾವರ್ತನ್ತಾತಿಷ್ಠನ್ತಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಃ ಶ್ರಿಯೇಽನ್ನಾದ್ಯಾಯ ಸ ವಸೀಯಾನೇವೇಷ್ಟ್ವಾಭವತ್ - ೩।೯।೧।[೪]

ತಸ್ಮೈ ಕಮೇಕಾದಶಿನ್ಯಾ ಯಜೇತ । ಏವಂ ಹೈವ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರಾಪ್ಯಾಯತ ಉಪೈನಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸಮಾವರ್ತನ್ತೇ ತಿಷ್ಠನ್ತೇಽಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಃ ಶ್ರಿಯೇಽನ್ನಾದ್ಯಾಯ ಸ ವಸೀಯಾನೇವೇಷ್ಟ್ವಾ ಭವತ್ಯೇತಸ್ಮೈ ಕಮೇಕಾದಶಿನ್ಯಾ ಯಜತೇ - ೩।೯।೧।[೫]

ಸ ಆಗ್ನೇಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪಶುಮಾಲಭತೇ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವತಾನಾಂ ಮುಖಂ ಪ್ರಜನಯಿತಾ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಉ ಏವ ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನೇಯೋ ಭವತಿ - ೩।೯।೧।[೬]

ಅಥ ಸಾರಸ್ವತಮ್ । ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಾಚೈವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತ ವಾಗೇನಮುಪಸಮಾವರ್ತತ ವಾಚಮನುಕಾಮಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ವಾಚೋ ಏವೈಷ ಏತದಾಪ್ಯಾಯತೇ ವಾಗೇನಮುಪಸಮಾವರ್ತತೇ ವಾಚಮನುಕಾಮಾತ್ಮನಃ ಕುರುತೇ - ೩।೯।೧।[೭]

ಅಥ ಸೌಮ್ಯಮ್ । ಅನ್ನಂ ವೈ ಸೋಮೋಽನ್ನೇನೈವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತಾನ್ನಮೇನಮುಪಸಮಾವರ್ತತಾನ್ನಮನುಕಮಾತ್ಮನೋಽಕುರುತಾನ್ನೇನೋ ಏವೈಷ ಏತದಾಪ್ಯಾಯತೇಽನ್ನಮೇನಮುಪಸಮಾವರ್ತತೇಽನ್ನಮನುಕಮಾತ್ಮನಃ ಕುರುತೇ - ೩।೯।೧।[೮]

ತದ್ಯತ್ಸಾರಸ್ವತಮನು ಭವತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತ್ಯನ್ನಂ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೋ ವಾಚಾ ಪ್ರಸಾಮ್ಯನ್ನಾದೋ ಹೈವ ಭವತಿ - ೩।೯।೧।[೯]

ಅಥ ಪೌಷ್ಣಮ್ । ಪಶವೋ ವೈ ಪೂಷಾ ಪಶುಭಿರೇವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತ ಪಶವ ಏನಮುಪಸಮಾವರ್ತನ್ತ ಪಶೂನನುಕಾನಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಪಶುಭಿರ್ವೇವೈಷ ಏತದಾಪ್ಯಾಯತೇ ಪಶವ ಏನಮುಪಸಮಾವರ್ತನ್ತೇ ಪಶೂನನುಕಾನಾತ್ಮನಃ ಕುರುತೇ - ೩।೯।೧।[೧೦]

ಅಥ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಮ್ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತ ಬ್ರಹ್ಮೈನಮುಪಸಮಾವರ್ತತ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಕಮಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಏವೈಷ ಏತದಾಪ್ಯಾಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮೈನಮುಪಸಮಾವರ್ತತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಕಮಾತ್ಮನಃ ಕುರುತೇ - ೩।೯।೧।[೧೧]

ತದ್ಯತ್ಪೌಷ್ಣಮನು ಭವತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ಪೂಷಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಪಶೂನಭಿಧೃಷ್ಣುತಮಃ ಪುರಾಹಿತಾ ಹ್ಯಸ್ಯ ಭವನ್ತಿ ಮುಖ ಆಹಿತಾಸ್ತಸ್ಮಾದು ತತ್ಸರ್ವಂ ದತ್ತ್ವಾಜಿನವಾಸೀ ಚರತಿ - ೩।೯।೧।[೧೨]

ಅಥ ವೈಶ್ವದೇವಮ್ । ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವೇಣೈವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತ ಸರ್ವಮೇನಮುಪಸಮಾವರ್ತತ ಸರ್ವಮನುಕಮಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಸರ್ವೇಣೋ ಏವೈಷ ಏತದಾಪ್ಯಾಯತೇ ಸರ್ವಮೇನಮುಪಸಮಾವರ್ತತೇ ಸರ್ವಮನುಕಮಾತ್ಮನಃ ಕುರುತೇ - ೩।೯।೧।[೧೩]

ತದ್ಯದ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಮನು ಭವತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಸ್ಯೈವೈತತ್ಸರ್ವಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಮುಖಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಮುಖಮ್ - ೩।೯।೧।[೧೪]

ಅಥೈನ್ದ್ರಮ್ । ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೈ ವೀರ್ಯಮಿನ್ದ್ರಮಿನ್ದ್ರಿಯೇಣೈವ ತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತೇನ್ದ್ರಿಯಮೇನಂ ವೀರ್ಯಮುಪಸಮಾವರ್ತತೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮನುಕಮಾತ್ಮನೋಽಕುರುತೇನ್ದ್ರಿಯೇಣೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ವೀರ್ಯೇಣಾಪ್ಯಾಯತ ಇನ್ದ್ರಿಯಮೇನಂ ವೀರ್ಯಮುಪಸಮಾವರ್ತತ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮನುಕಮಾತ್ಮನಃ ಕುರುತೇ - ೩।೯।೧।[೧೫]

ತದ್ಯದ್ವೈಶ್ವದೇವಮನು ಭವತಿ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವಿಶೋ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅನ್ನಾದ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಾ ಽಏತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಕರೋತಿ - ೩।೯।೧।[೧೬]

ಅಥ ಮಾರುತಮ್ । ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ಭೂಮೋ ವೈ ವಿಡ್ಭೂಮ್ನೈವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತ ಭೂಮೈನಮುಪಸಮಾವರ್ತತ ಭೂಮಾನಮನುಕಮಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಭೂಮ್ನೋ ಏವೈಷ ಏತದಾಪ್ಯಾಯತೇ ಭೂಮೈನಮುಪಸಮಾವರ್ತತೇ ಭೂಮಾನಮನುಕಮಾತ್ಮನಃ ಕುರುತೇ - ೩।೯।೧।[೧೭]

ತದ್ಯದೈನ್ದ್ರಮನು ಭವತಿ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವಿಶೋ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ವಿಶೈವೈತತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ಪರಿಬೃಂಹತಿ ತದಿದಂ ಕ್ಷತ್ರಮುಭಯತೋ ವಿಶಾ ಪರಿಬೃಢಮ್ - ೩।೯।೧।[೧೮]

ಅಥೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಮ್ । ತೇಜೋ ವಾ ಅಗ್ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಿನ್ದ್ರ ಉಭಾಭ್ಯಾಮೇವ ತದ್ವೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಮ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುನರಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತೋಭೇ ಏನಂ ವೀರ್ಯೇ ಉಪಸಮಾವರ್ತೇತಾಮುಭೇ ವೀರ್ಯೇ ಅನುಕೇ ಆತ್ಮನೋ ಕುರುತೋಭಾಭ್ಯಾಮ್ವೇವೈಷ ಏತದ್ವೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಮಾಪ್ಯಾಯತ ಉಭೇ ಏನಂ ವೀರ್ಯೇ ಉಪಸಮಾವರ್ತೇತೇ ಉಭೇ ವೀರ್ಯೇ ಅನುಕೇ ಆತ್ಮನಃ ಕುರುತೇ - ೩।೯।೧।[೧೯]

ಅಥ ಸಾವಿತ್ರಮ್ । ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ತಥೋ ಹಾಸ್ಮಾ ಏತೇ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಾ ಏವ ಸರ್ವೇ
ಕಾಮಾಃ ಸಮೃಧ್ಯನ್ತೇ - ೩।೯।೧।[೨೦]

ಅಥ ವಾರುಣಮನ್ತತ ಆಲಭತೇ । ತದೇನಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ವರುಣ್ಯಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ - ೩।೯।೧।[೨೧]

ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿ ಯೂಪೈಕಾದಶಿನೀ ಸ್ಯಾತ್ । ಆಗ್ನೇಯಮೇವಾಗ್ನಿಷ್ಠೇ ನಿಯುಞ್ಜ್ಯಾದಥೇತರಾನ್ವ್ಯುಪನಯೇಯುರ್ಯಥಾಪೂರ್ವಮ್ - ೩।೯।೧।[೨೨]

ಯದ್ಯು ಪಶ್ವೇಕಾದಶಿನೀ ಸ್ಯಾತ್ । ಆಗ್ನೇಯಮೇವ ಯೂಪ ಽಆಲಭೇರನ್ನಥೇತರಾನ್ಯಥಾಪೂರ್ವಮ್ - ೩।೯।೧।[೨೩]

ತಾನ್ಯತ್ರೋದೀಚೋ ನಯನ್ತಿ । ಆಗ್ನೇಯಮೇವ ಪ್ರಥಮಂ ನಯನ್ತ್ಯಥೇತರಾನ್ಯಥಾಪೂರ್ವಮ್ - ೩।೯।೧।[೨೪]

ತಾನ್ಯತ್ರ ನಿವಿಧ್ಯನ್ತಿ । ಆಗ್ನೇಯಮೇವ ಪ್ರಥಮಂ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ್ಯಂ ನಿವಿಧ್ಯನ್ತ್ಯಥೇತರಾನುದೀಚೋಽತಿನೀಯ ಯಥಾಪೂರ್ವಮ್ - ೩।೯।೧।[೨೫]

ತೇಷಾಂ ಯತ್ರ ವಪಾಭಿಃ ಪ್ರಚರನ್ತಿ । ಆಗ್ನೇಯಸ್ಯೈವ ಪ್ರಥಮಸ್ಯ ವಪಯಾ ಪ್ರಚರನ್ತ್ಯಥೇತರೇಷಾಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಮ್ - ೩।೯।೧।[೨೬]

ತೈರ್ಯತ್ರ ಪ್ರಚರನ್ತಿ । ಆಗ್ನೇಯೇನೈವ ಪ್ರಥಮೇನ ಪ್ರಚರನ್ತ್ಯಥೇತರೈರ್ಯಥಾಪೂರ್ವಮ್ - ೩।೯।೧।[೨೭]

##೩।೯।೨ ವಸತೀವರೀಗ್ರಹಣಮ್
ಯತ್ರ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರೋಽಚ್ಛಿದ್ಯತ । ತಸ್ಯ ರಸೋ ದ್ರುತ್ವಾಪಃ ಪ್ರವಿವೇಷ ತೇನೈವೈತದ್ರಸೇನಾಪಃ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ತಮೇವೈತದ್ರಸಂ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ - ೩।೯।೨।[೧]

ಸ ಯದ್ವಸತೀವರೀರಚ್ಛೈತಿ । ತಮೇವೈತದ್ರಸಮಾಹೃತ್ಯ ಯಜ್ಞೇ ದಧಾತಿ ರಸವನ್ತಂ ಯಜ್ಞಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಸತೀವರೀರಚ್ಛೈತಿ - ೩।೯।೨।[೨]

ತಾ ವೈ ಸರ್ವೇಷು ಸವನೇಷು ವಿಭಜತಿ । ಸರ್ವೇಷ್ವೇವೈತತ್ಸವನೇಷು ರಸಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸವನಾನಿ ರಸವನ್ತಿ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ವಿಭಜತಿ - ೩।೯।೨।[೩]

ತಾ ವೈ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಐದ್ಧಿ ಸ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೩।೯।೨।[೪]

ಗೋಪೀಥಾಯ ವಾ ಏತಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ । ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಮನ್ಯದಿಲಯತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚಾಪಿ ಯೋಽಯಮ್ಪವತೇಽಥೈತಾ ಏವ ನೇಲಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೩।೯।೨।[೫]

ದಿವಾ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಪಶ್ಯನ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಗೃಹ್ಣಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಿವಾ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದೇತಸ್ಮೈ ವೈ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ರಶ್ಮಯೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ವಿಶ್ವೇದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಿವಾ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ದಿವೇವ ವಾ ಏಷ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ದಿವಾ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೩।೯।೨।[೬]

ಏತದ್ಧ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ । ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಗೃಹಾನಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ಸ ಯಃ ಪುರಾದಿತ್ಯಸ್ಯಾಸ್ತಮಯಾದ್ವಸತೀವರೀರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯಥಾ ಶ್ರೇಯಸ್ಯಾಗಮಿಷ್ಯತ್ಯಾವಸಥೇನೋಪಕೢಪ್ತೇನೋಪಾಸೀತೈವಂ ತತ್ತ ಏತದ್ಧವಿಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ತಽಏತಾಸು ವಸತೀವರೀಷೂಪವಸನ್ತಿ ಸ ಉಪವಸಥಃ - ೩।೯।೨।[೭]

ಸ ಯಸ್ಯಾಗೃಹೀತಾ ಅಭ್ಯಸ್ತಮಿಯಾತ್ । ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಯದಿ ಪುರೇಜಾನಃ ಸ್ಯಾನ್ನಿನಾಹ್ಯಾದ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ದಿವಾ ಹಿ ತಸ್ಯ ತಾಃ ಪುರಾ ಗೃಹೀತಾ ಭವನ್ತಿ ಯದ್ಯು ಅನೀಜಾನಃ ಸ್ಯಾದ್ಯ ಏನಮೀಜಾನ ಉಪಾವಸಿತೋ ವಾ ಪರ್ಯವಸಿತೋ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ನಿನಾಹ್ಯಾದ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ದಿವಾ ಹಿ ತಸ್ಯ ತಾಃ ಪುರಾ ಗೃಹೀತಾ ಭವನ್ತಿ - ೩।೯।೨।[೮]

ಯದ್ಯು ಏತದುಭಯಂ ನ ವಿನ್ದೇತ್ । ಉಲ್ಕುಷೀಮೇವಾದಾಯೋಪಪರೇಯಾತ್ತಾಮುಪರ್ಯುಪರಿ ಧಾರಯನ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ವೋಪರ್ಯುಪರಿ ಧಾರಯನ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ತದೇತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯ ಏಷ ತಪತಿ - ೩।೯।೨।[೯]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಹವಿಷ್ಮತೀರಿಮಾ ಆಪ ಇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹ್ಯಾಸು ರಸಃ ಪ್ರಾವಿಶತ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಹವಿಷ್ಮತೀರಿಮಾ ಆಪ ಇತಿ ಹವಿಷ್ಮಾನಾವಿವಾಸತೀತಿ ಹವಿಷ್ಮಾನ್ಹ್ಯೇನಾ ಯಜಮಾನ ಆವಿವಾಸತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಹವಿಷ್ಮಾನಾವಿವಾಸತೀತಿ - ೩।೯।೨।[೧೦]

ಹವಿಷ್ಮಾನ್ದೇವೋ ಅಧ್ವರ ಇತಿ । ಅಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಸ್ಮೈ ಯಜ್ಞಾಯ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಂ ಹವಿಷ್ಮನ್ತಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಹವಿಷ್ಮಾನ್ದೇವೋ ಅಧ್ವರ ಇತಿ - ೩।೯।೨।[೧೧]

ಹವಿಷ್ಮಾನಸ್ತು ಸೂರ್ಯ ಇತಿ । ಏತಸ್ಮೈ ವೈ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ರಶ್ಮಯೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಹವಿಷ್ಮಾನಸ್ತು ಸೂರ್ಯ ಇತಿ - ೩।೯।೨।[೧೨]

ತಾ ಆಹೃತ್ಯ ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಸಾದಯತಿ । ಅಗ್ನೇರ್ವೋಽಪನ್ನಗೃಹಸ್ಯ ಸದಸಿ ಸಾದಯಾಮೀತ್ಯಗ್ನೇರ್ವೋಽನಾರ್ತಗೃಹಸ್ಯ ಸದಸಿ ಸಾದಯಾಮೀತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಥ ಯದಾಗ್ನೀಷೋಮೀಯಃ ಪಶುಃ ಸಂತಿಷ್ಠತೇಽಥ ಪರಿಹರತಿ ವ್ಯುತ್ಕ್ರಾಮತೇತ್ಯಾಹಾಗ್ರೇಣ ಹವಿರ್ಧಾನೇ ಯಜಮಾನ ಆಸ್ತೇ ತಾ ಆದತ್ತೇ - ೩।೯।೨।[೧೩]

ಸ ದಕ್ಷಿಣೇನ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ । ತಾ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ಶ್ರೋಣೌ ಸಾದಯತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನ್ಯೋರ್ಭಾಗಧೇಯೀ ಸ್ಥೇತಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಹಿ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತಾಃ ಪುನರಾಹೃತ್ಯಾಗ್ರೇಣ ಪತ್ನೀಂ ಸಾದಯತಿ ಸ ಜಘನೇನ ಪತ್ನೀಂ ಪರ್ಯೇತ್ಯ ತಾ ಆದತ್ತೇ - ೩।೯।೨।[೧೪]

ಸ ಉತ್ತರೇಣ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ । ತಾ ಉತ್ತರಾಯಾಂ ಶ್ರೋಣೌ ಸಾದಯತಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣಯೋರ್ಭಾಗಧೇಯೀ ಸ್ಥೇತಿ ನೈವಂ ಸಾದಯೇದತಿರಿಕ್ತಮೇತನ್ನೈವಂ ಸಮ್ಪತ್ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನ್ಯೋರ್ಭಾಗಧೇಯೀ ಸ್ಥೇತ್ಯೇವ ಬ್ರೂಯಾತ್ತದೇವಾನತಿರಿಕ್ತಂ ತಥಾ ಸಮ್ಪತ್ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ - ೩।೯।೨।[೧೫]

ಗುಪ್ತ್ಯೈ ವಾ ಏತಾಃ ಪರಿಹ್ರಿಯನ್ತೇ । ಅಗ್ನಿಃ ಪುರಸ್ತಾದಥೈತಾಃ ಸಮನ್ತಂ ಪಲ್ಯಙ್ಗ್ಯನ್ತೇ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಘ್ನತ್ಯಸ್ತಾ ಆಗ್ನೀಧ್ರೇ ಸಾದಯತಿ ವಿಶ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಂ ಭಾಗಧೇಯೀ ಸ್ಥೇತಿ ತದಾಸು ವಿಶ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ತ್ಸಂವೇಶಯತ್ಯೇತೇ ವೈ ವಸತಾಂ ವರಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಸತೀವರ್ಯೋ ನಾಮ ವಸತಾಂ ಹ ವೈ ವರಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೩।೯।೨।[೧೬]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ ಸಪ್ತ ಯಜೂಂಷಿ ಭವನ್ತಿ । ಚತುರ್ಭಿರ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇಕೇನ ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಸಾದಯತ್ಯೇಕೇನ ಪರಿಹರತ್ಯೇಕೇನಾಗ್ನೀಧ್ರೇ ತಾನಿ ಸಪ್ತ ಯತ್ರ ವೈ ವಾಚಃ ಪ್ರಜಾತಾನಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸಪ್ತಪದಾ ವೈ ತೇಷಾಂ ಪರಾರ್ಧ್ಯಾ ಶಕ್ವರ್ಯೇತಾಮಭಿಸಮ್ಪದಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸಪ್ತ ಯಜೂಂಷಿ ಭವನ್ತಿ - ೩।೯।೨।[೧೭]

##೩।೯।೩
ತಾನ್ತ್ಸಮ್ಪ್ರಬೋಧಯನ್ತಿ । ತೇಽಪ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರಮುಪಸಮಾಯನ್ತಿ ತ ಆಜ್ಯಾನಿ ಗೃಹ್ಣತೇ ಗೃಹೀತ್ವಾಜ್ಯಾನ್ಯಾಯನ್ತ್ಯಾಸಾದ್ಯಾಜ್ಯಾನಿ - ೩।೯।೩।[೧]

ಅಥ ರಾಜಾನಮುಪಾವಹರತಿ । ಇಯಂ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಜನೂರಾಸಾಮ್ಪ್ರಜಾನಾಮಿಮಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭ್ಯುಪಾವಹರತಿ ತಮಸ್ಯೈ ತನುತೇ ತಮಸ್ಯೈ ಜನಯತಿ - ೩।೯।೩।[೨]

ಅನ್ತರೇಣೇಷ ಉಪಾವಹರತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಅನಸ್ತನ್ನ್ವೇವ ಯಜ್ಞಾನ್ನ ಬಹಿರ್ದ್ಧಾ ಕರೋತಿ ಗ್ರಾವಸು ಸಮ್ಮುಖೇಷ್ವಧಿನಿದಧಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಸೋಮೋ ವಿಶೋ ಗ್ರಾವಾಣಃ ಕ್ಷತ್ರಮೇವೈತದ್ವಿಶ್ಯಧ್ಯೂಹತಿ ತದ್ಯತ್ಸಮ್ಮುಖಾ ಭವನ್ತಿ ವಿಶಮೇವೈತತ್ಸಮ್ಮುಖಾಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಮಭ್ಯವಿವಾದಿನೀಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ಮುಖಾ ಭವನ್ತಿ - ೩।೯।೩।[೩]

ಸ ಉಪಾವಹರತಿ । ಹೃದೇ ತ್ವಾ ಮನಸೇ ತ್ವೇತಿ ಯಜಮಾನಸ್ಯೈತತ್ಕಾಮಾಯಾಹ ಹೃದಯೇನ ಹಿ ಮನಸಾ ಯಜಮಾನಸ್ತಂ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯತೇ ಯತ್ಕಾಮ್ಯಾ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಹೃದೇ ತ್ವಾ ಮನಸೇ ತ್ವೇತಿ - ೩।೯।೩।[೪]

ದಿವೇ ತ್ವಾ ಸೂರ್ಯಾಯ ತ್ವೇತಿ । ದೇವಲೋಕಾಯ ತ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹ ದಿವೇ ತ್ವೇತಿ ಸೂರ್ಯಾಯ ತ್ವೇತಿ ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹೋರ್ಧ್ವಮಿಮಮಧ್ವರಂ ದಿವಿ ದೇವೇಷು ಹೋತ್ರಾ ಯಚ್ಛೇತ್ಯಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞ ಊರ್ಧ್ವಮಿಮಂ ಯಜ್ಞಂ ದಿವೇ ದೇವೇಷು ಧೇಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೯।೩।[೫]

ಸೋಮ ರಾಜನ್ವಿಶ್ವಾಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾವರೋಹೇತಿ । ತದೇನಮಾಸಾಂ ಪ್ರಜಾನಾಮಾಧಿಪತ್ಯಾಯ ರಾಜ್ಯಾಯೋಪಾವಹರತಿ - ೩।೯।೩।[೬]

ಅಥಾನುಸೃಜ್ಯೋಪತಿಷ್ಠತೇ । ವಿಶ್ವಾಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾವರೋಹನ್ತ್ವಿತ್ಯಯಥಾಯಥಮಿವ ವಾ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯದಾಹ ವಿಶ್ವಾಸ್ತ್ವಂ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾವರೋಹೇತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಸೋಮಸ್ತತ್ಪಾಪವಸ್ಯಸಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಧೇದಮನು ಪಾಪವಸ್ಯಸಂ ಕ್ರಿಯತೇಽಥಾತ್ರ ಯಥಾಯಥಂ ಕರೋತಿ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಯದಾಹ ವಿಶ್ವಾಸ್ತ್ವಾಂ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾವರೋಹನ್ತ್ವಿತಿ ತದೇನಮಾಭಿಃ ಪ್ರಜಾಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹಯತಿ ತಸ್ಮಾದು ಕ್ಷತ್ರಿಯಮಾಯನ್ತಮಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ವಿಶಃ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹನ್ತಿ ತಮಧಸ್ತಾದುಪಾಸತ ಉಪಸನ್ನೋ ಹೋತಾ ಪ್ರಾತರನುವಾಕಮನುವಕ್ಷ್ಯನ್ಭವತಿ - ೩।೯।೩।[೭]

ಅಥ ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧದಾಹ । ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾತರ್ಯಾವಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾತರ್ಯಾವಾಣಶ್ಛನ್ದಾಂಸ್ಯನುಯಾಜಾ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರೇಷ್ಯ ದೇವಾನ್ಯಜೇತಿ ವಾ ಅನುಯಾಜೈಶ್ಚರನ್ತಿ - ೩।೯।೩।[೮]

ತದು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ದೇವೇಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾತರ್ಯಾವಾಣಶ್ಛನ್ದಾಂಸ್ಯನುಯಾಜಾ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರೇಷ್ಯ ದೇವಾನ್ಯಜೇತಿ ವಾ ಅನುಯಾಜೈಶ್ಚರನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದು ಬ್ರೂಯಾದ್ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾತರ್ಯಾವಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯೇವ - ೩।೯।೩।[೯]

ಅಥ ಯತ್ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ । ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇವೈತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇಽಥ ಯದ್ಧೋತಾ ಪ್ರಾತರನುವಾಕಮನ್ವಾಹ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇವೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತ್ಯಯಾತಯಾಮಾನಿ ಕರೋತಿ ಯಾತಯಾಮಾನಿ ವೈ ದೇವೈಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ಛನ್ದೋಭಿರ್ಹಿ ದೇವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತ ನ ವಾ ಅತ್ರ ಸ್ತುವತೇ ನ ಶಂಸನ್ತಿ ತಚ್ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇವೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತ್ಯಯಾತಯಾಮಾನಿ ಕರೋತಿ ತೈರಯಾತಯಾಮೈರ್ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಧೋತಾ ಪ್ರಾತರನುವಾಕಮನ್ವಾಹ - ೩।೯।೩।[೧೦]

ತದಾಹುಃ । ಕಃ ಪ್ರಾತರನುವಾಕಸ್ಯ ಪ್ರತಿಗರ ಇತಿ ಜಾಗ್ರದ್ಧೈವಾಧ್ವರ್ಯುರುಪಾಸೀತ ಸ ಯನ್ನಿಮಿಷತಿ ಸ ಹೈವಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಗರಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದಿ ನಿದ್ರಾಯಾದಪಿ ಕಾಮಂ ಸ್ವಪ್ಯಾತ್ಸ ಯತ್ರ ಹೋತಾ ಪ್ರಾತರನುವಾಕಂ ಪರಿದಧಾತಿ ತತ್ಪ್ರಚರಣೀತಿ ಸ್ರುಗ್ಭವತಿ ತಸ್ಯಾಂ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಜುಹೋತಿ - ೩।೯।೩।[೧೧]

ಯತ್ರ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರೋಽಚ್ಛಿದ್ಯತ । ತಸ್ಯ ರಸೋ ದ್ರುತ್ವಾಪಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ತಮದಃ ಪೂರ್ವೇದ್ಯುರ್ವಸತೀವರೀಭಿರಾಹರತ್ಯಥ ಯೋಽತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಃ ಪರಿಶಿಷ್ಟಸ್ತಮೇವೈತದಚ್ಛೈತಿ - ೩।೯।೩।[೧೨]

ಯದ್ಧೈವೈತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ । ಏತಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಮಭಿಪ್ರಸ್ತೃಣೀತೇ ತಮಾರುನ್ದ್ಧೇ ಯಾಭ್ಯ ಉ ಚೈವೈತಾಂ ದೇವತಾಭ್ಯ ಆಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ತಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಾ ಅಸ್ಮೈ ತೃಪ್ತಾಃ ಪ್ರೀತಾ ಏತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಸಂನಮನ್ತಿ - ೩।೯।೩।[೧೩]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಶೃಣೋತ್ವಗ್ನಿಃ ಸಮಿಧಾ ಹವಂ ಮ ಇತಿ ಶೃಣೋತು ಮ ಇದಮಗ್ನಿರನು ಮೇ ಜಾನಾತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಶೃಣ್ವನ್ತ್ವಾಪೋ ಧಿಷಣಾಶ್ಚ ದೇವೀರಿತಿ ಶೃಣ್ವನ್ತು ಮ ಇದಮಾಪೋಽನು ಮೇ ಜಾನನ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಶ್ರೋತಾ ಗ್ರಾವಾಣೋ ವಿದುಷೋ ನ ಯಜ್ಞಮಿತಿ ಶೃಣ್ವನ್ತು ಮ ಇದಂ ಗ್ರಾವಾಣೋಽನು
ಮೇ ಜಾನನ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವಿದುಷೋ ನ ಯಜ್ಞಮಿತಿ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಹಿ ಗ್ರಾವಾಣಃ ಶೃಣೋತು ದೇವಃ ಸವಿತಾ ಹವಂ ಮೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಶೃಣೋತು ಮ ಇದಂ ದೇವಃ ಸವಿತಾನು ಮೇ ಜಾನಾತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಮಚ್ಛೈತಿ - ೩।೯।೩।[೧೪]

ಅಥಾಪರಂ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ । ಉದಙ್ಪ್ರಯನ್ನಾಹಾಪ ಇಷ್ಯ ಹೋತರಿತ್ಯಪ ಇಚ್ಛ ಹೋತರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತದ್ಯದತೋ ಹೋತಾನ್ವಾಹೈತಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಮಭಿಪ್ರಸ್ತೃಣೀತೇ ತಮಾರುನ್ದ್ಧ ಏತಾನು ಚೈವೈತದನುತಿಷ್ಠತೇ ನೇದೇನಾನನ್ತರಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹಿನಸನ್ನಿತಿ - ೩।೯।೩।[೧೫]

ಅಥ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ । ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ಯ ಚಮಸಾಧ್ವರ್ಯವೇಹಿ ನೇಷ್ಟಃ ಪತ್ನೀರುದಾನಯೈಕಧನಿನ ಏತಾಗ್ನೀಚ್ಚಾತ್ವಾಲೇ ವಸತೀವರೀಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯುಪತಿಷ್ಠಾಸೈ ಹೋತೃಚಮಸೇನ ಚೇತಿ ಸಮ್ಪ್ರೈಷ ಏವೈಷಃ - ೩।೯।೩।[೧೬]

ತ ಉದಞ್ಚೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ । ಜಘನೇನ ಚಾತ್ವಾಲಮಗ್ರೇಣಾಗ್ನೀಧ್ರಂ ಸ ಯಸ್ಯಾಂ ತತೋ ದಿಶ್ಯಾಪೋ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯನ್ತಿ ತೇ ವೈ ಸಹ ಪತ್ನೀಭಿರ್ಯನ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಸಹ ಪತ್ನೀಭಿರ್ಯನ್ತಿ - ೩।೯।೩।[೧೭]

ಯತ್ರ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರೋಽಚ್ಛಿದ್ಯತ । ತಸ್ಯ ರಸೋ ದ್ರುತ್ವಾಪಃ ಪ್ರವಿವೇಶ ತಮೇತೇ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸೋಮರಕ್ಷಾ ಜುಗುಪುಃ - ೩।೯।೩।[೧೮]

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ಇಯಮು ನ್ವೇವೇಹ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಯದಿಮೇ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಕಥಂ ನ್ವಿಮಮಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಮಾಹರೇಮೇತಿ - ೩।೯।೩।[೧೯]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಯೋಷಿತ್ಕಾಮಾ ವೈ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸಹ ಪತ್ನೀಭಿರಯಾಮ ತೇ ಪತ್ನೀಷ್ವೇವ ಗನ್ಧರ್ವಾ ಗರ್ದ್ಧಿಷ್ಯನ್ತ್ಯಥೈತಮಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಮಾಹರಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೩।೯।೩।[೨೦]

ತೇ ಸಹ ಪತ್ನೀಭಿರೀಯುಃ । ತೇ ಪತ್ನೀಷ್ವೇವ ಗನ್ಧರ್ವಾ ಜಗೃಧುರಥೈತಮಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಮಾಜಹ್ರುಃ - ೩।೯।೩।[೨೧]

ತಥೋ ಽಏವೈಷ ಏತತ್ । ಸಹೈವ ಪತ್ನೀಭಿರೇತಿ ತೇ ಪತ್ನೀಷ್ವೇವ ಗನ್ಧರ್ವಾ ಗೃಧ್ಯನ್ತ್ಯಥೈತಮಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಮಾಹರತಿ - ೩।೯।೩।[೨೨]

ಸೋಽಪೋಽಭಿಜುಹೋತಿ । ಏತಾಂ ಹ ವಾ ಆಹುತಿಂ ಹೃತಾಮೇಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸ ಉಪಸಮೇತಿ ತಾಮ್ಪ್ರತ್ಯುತ್ತಿಷ್ಠತಿ ತಮೇವೈತದಾವಿಷ್ಕೃತ್ಯ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೩।೯।೩।[೨೩]

ಯದ್ವೇವೈತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ । ಏತಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಮಭಿಪ್ರಸ್ತೃಣೀತೇ ತಮಾರುನ್ದ್ಧೇ ತಮಪೋ ಯಾಚತಿ ಯಾಭ್ಯ ಉ ಚೈವೈತಾಂ ದೇವತಾಭ್ಯ ಆಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ತಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಾ ಅಸ್ಮೈ ತೃಪ್ತಾಃ ಪ್ರೀತಾ ಏತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಂ ಸಂನಮನ್ತಿ - ೩।೯।೩।[೨೪]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ದೇವೀರಾಪೋ ಅಪಾಂನಪಾದಿತಿ ದೇವ್ಯೋ ಹ್ಯಾಪಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವೀರಾಪೋ ಅಪಾಂಽನಪಾದಿತಿ ಯೋ ವ ಊರ್ಮಿರ್ಹವಿಷ್ಯ ಇತಿ ಯೋ ವ ಊರ್ಮಿರ್ಯಜ್ಞಿಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹೇನ್ದ್ರಿಯಾವಾನ್ಮದಿನ್ತಮ ಇತಿ ವೀರ್ಯವಾನಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೇನ್ದ್ರಿಯಾವಾನಿತಿ ಮದಿನ್ತಮ ಇತಿ ಸ್ವಾದಿಷ್ಠ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ದೇವತ್ರಾ ದತ್ತೇತ್ಯೇತದೇನಾ ಅಯಾಚಿಷ್ಟ ಯದಾಹ ತಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ದೇವತ್ರಾ ದತ್ತೇತಿ ಶುಕ್ರಪೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸತ್ಯಂ ವೈ ಶುಕ್ರಂ ಸತ್ಯಪೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯೇಷಾಂ ಭಾಗ ಸ್ಥ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತೇಷಾಮು ಹ್ಯೇಷ ಭಾಗಃ - ೩।೯।೩।[೨೫]

ಅಥ ಮೈತ್ರಾವರುಣಚಮಸೇನೈತಾಮಾಹುತಿಮಪಪ್ಲಾವಯತಿ । ಕಾರ್ಷಿರಸೀತಿ ಯಥಾ ವಾ ಅಙ್ಗಾರೋಽಗ್ನಿನಾ ಪ್ಸಾತಃ ಸ್ಯಾದೇವಮೇಷಾಹುತಿರೇತಯಾ ದೇವತಯಾ ಪ್ಸಾತಾ ಭವತಿ ರಾಜಾನಂ ವಾ ಏತಾಭಿರದ್ಭಿರುಪಸ್ರಕ್ಷ್ಯನ್ಭವತಿ ಯಾ ಏತಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣಚಮಸೇ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ರೇತಃ ಸೋಮೋ ನೇದ್ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ರೇತಃ ಸೋಮಂ ಹಿನಸಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಪಪ್ಲಾವಯತಿ - ೩।೯।೩।[೨೬]

ಅಥ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ತ್ವಾಕ್ಷಿತ್ಯಾ ಽಉನ್ನಯಾಮೀತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಸಮುದ್ರೋಽಪ್ಸ್ವೇವೈತದಕ್ಷಿತಿಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಪ ಽಏತಾವತಿ ಭೋಗೇ ಭುಜ್ಯಮಾನೇ ನ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ತದನ್ವೇಕಧನಾನುನ್ನಯನ್ತಿ ತದನು ಪಾನ್ನೇಜನಾನ್ - ೩।೯।೩।[೨೭]

ತದ್ಯನ್ಮೈತ್ರಾವರುಣಚಮಸೇನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಯತ್ರ ವೈ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞೋಽಪಾಕ್ರಾಮತ್ತಮೇತದ್ದೇವಾಃ ಪ್ರೈಷೈರೇವ ಪ್ರೈಷಮೈಚ್ಛನ್ಪುರೋರುಗ್ಭಿಃ ಪ್ರಾರೋಚಯನ್ನಿವಿದ್ಭಿರ್ನ್ಯವೇದಯಂಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮೈತ್ರಾವರುಣಚಮಸೇನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೩।೯।೩।[೨೮]

ತ ಆಯನ್ತಿ । ಪ್ರತ್ಯುಪತಿಷ್ಠತೇಽಗ್ನೀಚ್ಚಾತ್ವಾಲೇ ವಸತೀವರೀಭಿಶ್ಚ ಹೋತೃಚಮಸೇನ ಚ ಸ ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಚಾತ್ವಾಲಂ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಯತಿ ವಸತೀವರೀಶ್ಚ ಮೈತ್ರಾವರುಣಚಮಸಂ ಚ ಸಮಾಪೋಅದ್ಭಿರಗ್ಮತ ಸಮೋಷಧೀಭಿರೋಷಧೀರಿತಿ ಯಶ್ಚಾಸೌ ಪೂರ್ವೇದ್ಯುರಾಹೃತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸೋ ಯಶ್ಚಾದ್ಯಾಹೃತಸ್ತಮೇವೈತದುಭಯಂ ಸಂಸೃಜತಿ - ೩।೯।೩।[೨೯]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಐವ ಮೈತ್ರಾವರುಣಚಮಸೇ ವಸತೀವರೀರ್ನಯನ್ತ್ಯಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣಚಮಸಾದ್ವಸತೀವರೀಷು ಯಶ್ಚಾಸೌ ಪೂರ್ವೇದ್ಯುರಾಹೃತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸೋ ಯಶ್ಚಾದ್ಯಾಹೃತಸ್ತಮೇವೈತದುಭಯಂ ಸಂಸೃಜಾಮ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ವಾ ಆಧವನೀಯೇ ಸಮವನಯತಿ ತದೇವೈಷ ಉಭಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಸಃ ಸಂಸೃಜ್ಯತೇಽಥ ಹೋತೃಚಮಸೇ ವಸತೀವರೀರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾಭ್ಯಸ್ತದ್ಯದುಪರ್ಯುಪರಿ ಚಾತ್ವಾಲಂ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಯತ್ಯತೋ ವೈ ದೇವಾ ದಿವಮುಪೋದಕ್ರಾಮಂಸ್ತದ್ಯಜಮಾನಮೇವೈತತ್ಸ್ವರ್ಗ್ಯಮ್ಪನ್ಥಾನಮನುಸಂಖ್ಯಾಪಯತಿ
- ೩।೯।೩।[೩೦]

ತ ಆಯನ್ತಿ । ತಂ ಹೋತಾ ಪೃಚ್ಛತ್ಯಧ್ವರ್ಯೋಽವೇರಪಾ ಇತ್ಯವಿದೋಽಪಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಮ್ಪ್ರತ್ಯಾಹೋತೇವ ನನ್ನಮುರಿತ್ಯವಿದಮಥೋ ಮೇಽನಂಸತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೩।೯।೩।[೩೧]

ಸ ಯದ್ಯಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಯದಿ ಪ್ರಚರಣ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ರವಃ ಪರಿಶಿಷ್ಟೋಽಲಂ ಹೋಮಾಯ ಸ್ಯಾತ್ತಂ ಜುಹುಯಾದ್ಯದ್ಯು ನಾಲಂ ಹೋಮಾಯ ಸ್ಯಾದಪರಂ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಜುಹೋತಿ ಯಮಗ್ನೇ ಪೃತ್ಸು ಮರ್ತ್ಯಮವಾ ವಾಜೇಷು ಯಂ ಜುನಾಃ ಸ ಯನ್ತಾ ಶಶ್ವತೀರಿಷಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಗ್ನೇಯ್ಯಾ ಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸ್ತದಗ್ನಾವಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಮರ್ತವತ್ಯಾ ಪುರುಷಸಮ್ಮಿತೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಏವಂ ಜುಹುಯಾದ್ಯದ್ಯಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಃ ಸ್ಯಾತ್ - ೩।೯।೩।[೩೨]

ಯದ್ಯುಕ್ಥ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಮಧ್ಯಮಂ ಪರಿಧಿಮುಪಸ್ಪೃಶೇತ್ತ್ರಯಃ ಪರಿಧಯಸ್ತ್ರೀಣ್ಯುಕ್ಥಾನ್ಯೇತೈರು ಹಿ ತರ್ಹಿ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಯದ್ಯು ಅತಿರಾತ್ರೋ ವಾ ಷೋಡಶೀ ವಾ ಸ್ಯಾನ್ನೈವ ಜುಹುಯಾನ್ನ ಮಧ್ಯಮಂ ಪರಿಧಿಮುಪಸ್ಪೃಶೇತ್ಸಮುದ್ಯೈವ ತೂಷ್ಣೀಮೇತ್ಯ ಪ್ರಪದ್ಯೇತ ತದ್ಯಥಾಯಥಂ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನ್ವ್ಯಾವರ್ತಯತಿ - ೩।೯।೩।[೩೩]

ಅಯುಙ್ಗಾಅಯುಙ್ಗಾ ಏಕಧನಾ ಭವನ್ತಿ । ತ್ರಯೋ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾ ಸಪ್ತ ವಾ ನವ ವಾ ನವ
ವೈಕಾದಶ ವೈಕಾದಶ ವಾ ತ್ರಯೋದಶ ವಾ ತ್ರಯೋದಶ ವಾ ಪಞ್ಚದಶ ವಾ ದ್ವನ್ದ್ವಮಹ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಮಥ ಯ ಏಷ ಏಕೋಽತಿರಿಚ್ಯತೇ ಸ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಶ್ರಿಯಮಭ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ ಸ ವಾ ಏಷಾಂ ಸಧನಂ ಯೋ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಶ್ರಿಯಮಭ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ ತದ್ಯದೇಷಾಂ ಸಧನಂ ತಸ್ಮಾದೇಕಧನಾ ನಾಮ - ೩।೯।೩।[೩೪]

##೩।೯।೪ ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಪ್ರಯೋಗಃ
ಅಥಾಧಿಷವಣೇ ಪರ್ಯುಪವಿಶನ್ತಿ । ಅಥಾಸ್ಯಾಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಬಧ್ನೀತೇ ದ್ವಯಂ ವಾ ಇದಂ ನ ತೃತೀಯಮಸ್ತಿ ಸತ್ಯಂ ಚೈವಾನೃತಂ ಚ ಸತ್ಯಮೇವ ದೇವಾ ಅನೃತಂ ಮನುಷ್ಯಾ ಅಗ್ನಿರೇತಸಂ ವೈ ಹಿರಣ್ಯಂ ಸತ್ಯೇನಾಂಶೂನುಪಸ್ಪೃಶಾನಿ ಸತ್ಯೇನ ಸೋಮಂ ಪರಾಹಣಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಸ್ಯಾಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಬಧ್ನೀತೇ - ೩।೯।೪।[೧]

ಅಥ ಗ್ರಾವಾಣಮಾದತ್ತೇ । ತೇ ವಾ ಏತೇಽಶ್ಮಮಯಾ ಗ್ರಾವಾಣೋ ಭವನ್ತಿ ದೇವೋ ವೈ ಸೋಮೋ ದಿವಿ ಹಿ ಸೋಮೋ ವೃತ್ರೋ ವೈ ಸೋಮ ಆಸೀತ್ತಸ್ಯೈತಚ್ಛರೀರಂ ಯದ್ಗಿರಯೋ ಯದಶ್ಮಾನಸ್ತಚ್ಛರೀರೇಣೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ಮಮಯಾ ಭವನ್ತಿ ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏನಮೇತದ್ಯದಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ತಮೇತೇನ ಘ್ನನ್ತಿ ತಥಾತ ಉದೇತಿ ತಥಾ ಸಂಜೀವತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ಮಮಯಾ ಗ್ರಾವಾಣೋ ಭವನ್ತಿ - ೩।೯।೪।[೨]

ತಮಾದತ್ತೇ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾದದೇ ವರಾವಾಸೀತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈನಮೇತದಾದತ್ತೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಮಿತ್ಯಶ್ವಿನಾವಧ್ವರ್ಯೂ ತತ್ತಯೋರೇವ ಬಾಹುಭ್ಯಾಮಾದತ್ತೇ ನ ಸ್ವಾಭ್ಯಾಮ್ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಪೂಷಾ ಭಾಗದುಘಸ್ತತ್ತಸ್ಯೈವ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾದತ್ತೇ ನ ಸ್ವಾಭ್ಯಾಂ ವಜ್ರೋ ವಾ ಏಷ ತಸ್ಯ ನ ಮನುಷ್ಯೋ ಭರ್ತಾ ತಮೇತಾಭಿರ್ದೇವತಾಭಿರಾದತ್ತೇ - ೩।೯।೪।[೩]

ಆದದೇ ರಾವಾಸೀತಿ । ಯದಾ ವಾ ಏನಮೇತೇನಾಭಿಷುಣ್ವನ್ತ್ಯಥಾಹುತಿರ್ಭವತಿ ಯದಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತ್ಯಥ ದಕ್ಷಿಣಾ ದದಾತ್ಯೇತದ್ಧ್ಯೇಷ ದ್ವಯಂ ರಾಸತ ಆಹುತೀಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣಾಶ್ಚ ತಸ್ಮಾದಾಹ ರಾವಾಸೀತಿ - ೩।೯।೪।[೪]

ಗಭೀರಮಿಮಮಧ್ವರಂ ಕೃಧೀತಿ । ಅಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಮಹಾನ್ತಮಿಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಕೃಧೀತ್ಯೇವೈತದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯ ಸುಷೂತಮಮಿತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯೇತಿ ಸುಷೂತಮಮಿತಿ ಸುಸುತಮಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹೋತ್ತಮೇನ ಪವಿನೇತ್ಯೇಷ ವಾ ಉತ್ತಮಃ ಪವಿರ್ಯತ್ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೋತ್ತಮೇನ ಪವಿನೇತ್ಯೂರ್ಜಸ್ವನ್ತಂ ಮಧುಮನ್ತಂ ಪಯಸ್ವನ್ತಮಿತಿ ರಸವನ್ತಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೋರ್ಜಸ್ವನ್ತಂ ಮಧುಮನ್ತಂ ಪಯಸ್ವನ್ತಮಿತಿ - ೩।೯।೪।[೫]

ಅಥ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತಿ । ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಸ್ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂಚಕ್ರುಸ್ತೇ ಹೋಚುರುಪಾಂಶು ಯಜಾಮ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛಾಮೇತಿ ತ ಉಪಾಂಶ್ವಯಜನ್ವಾಚಮಯಚ್ಛನ್ - ೩।೯।೪।[೬]

ಅಥ ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾ ಆಹರತಿ । ತಾಸ್ವೇನಂ ವಾಚಯತಿ ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾ ಸ್ಥ ದೇವಶ್ರುತಸ್ತರ್ಪಯತ ಮಾ ಮನೋ ಮೇ ತರ್ಪಯತ ವಾಚಂ ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಪ್ರಾಣಂ ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಚಕ್ಷುರ್ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮೇ ತರ್ಪಯತಾತ್ಮಾನಂ ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಪ್ರಜಾಂ ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಪಶೂನ್ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಗಣಾನ್ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಗಣಾ ಮೇ ಮಾ ವಿತೃಷನ್ನಿತಿ ರಸೋ ವಾ ಆಪಸ್ತಾಸ್ವೇವೈತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಸರ್ವಂ ಚ ಮ ಆತ್ಮಾನಂ ತರ್ಪಯತ ಪ್ರಜಾಂ ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಪಶೂನ್ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಗಣಾನ್ಮೇ ತರ್ಪಯತ ಗಣಾ ಮೇ ಮಾ ವಿತೃಷನ್ನಿತಿ ಸ ಯ ಏಷ ಉಪಾಂಶುಸವನಃ ಸ ವಿವಸ್ವಾನಾದಿತ್ಯೋ ನಿದಾನೇನ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ವ್ಯಾನಃ - ೩।೯।೪।[೭]

ತಮಭಿಮಿಮೀತೇ । ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏನಮೇತದ್ಯದಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ತಮೇತೇನ ಘ್ನನ್ತಿ ತಥಾ ತ ಉದೇತಿ ತಥಾ ಸಂಜೀವತಿ ಯದ್ವೇವ ಮಿಮೀತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾತ್ರಾ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಮಾತ್ರೋ ಯೋ ಚಾಪ್ಯನ್ಯಾ ಮಾತ್ರಾ - ೩।೯।೪।[೮]

ಸ ಮಿಮೀತೇ । ಇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಸುಮತೇ ರುದ್ರವತ ಇತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತಿ ವಸುಮತೇ ರುದ್ರವತ ಇತಿ ತದಿನ್ದ್ರಮೇವಾನು ವಸೂಂಶ್ಚ ರುದ್ರಾಂಶ್ಚಾಭಜತೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾದಿತ್ಯವತ ಇತಿ ತದಿನ್ದ್ರಮೇವಾನ್ವಾದಿತ್ಯಾನಾಭಜತೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾಭಿಮಾತಿಘ್ನ ಇತಿ ಸಪತ್ನೋ ವಾ ಅಭಿಮಾತಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಸಪತ್ನಘ್ನ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸೋಽಸ್ಯೋದ್ಧಾರೋ ಯಥಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಯೋದ್ಧಾರ ಏವಮಸ್ಯೈಷ ಋತೇ ದೇವೇಭ್ಯಃ - ೩।೯।೪।[೯]

ಶ್ಯೇನಾಯ ತ್ವಾ ಸೋಮಭೃತ ಇತಿ । ತದ್ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಮಿಮೀತೇಽಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ರಾಯಸ್ಪೋಷದ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ತದ್ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಮಿಮೀತೇ ಸ ಯದ್ಗಾಯತ್ರೀ ಶ್ಯೇನೋ ಭೂತ್ವಾ ದಿವಃ ಸೋಮಮಾಹರತ್ತೇನ ಸಾ ಶ್ಯೇನಃ ಸೋಮಭೃತ್ತೇನೈವಾಸ್ಯಾ ಏತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ದ್ವಿತೀಯಂ ಮಿಮೀತೇ - ೩।೯।೪।[೧೦]

ಅಥ ಯತ್ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವೋ ಮಿಮೀತೇ । ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತಂ ಪಞ್ಚಭಿರಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವೋ ಮಿಮೀತೇ - ೩।೯।೪।[೧೧]

ತಮಭಿಮೃಶತಿ । ಯತ್ತೇ ಸೋಮ ದಿವಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಯದುರಾವನ್ತರಿಕ್ಷೇ ತೇನಾಸ್ಮೈ ಯಜಮಾನಾಯೋರು ರಾಯೇ ಕೃಧ್ಯಧಿ ದಾತ್ರೇ ವೋಚ ಇತಿ ಯತ್ರ ವಾ ಏಷೋಽಗ್ರೇ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಬಭೂವ ತದ್ಧೇಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಮೈವ ಸರ್ವೇಣೇವಾತ್ಮನಾ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಭೂವಮಿತಿ ಸ ಏತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತನೂರೇಷು ಲೋಕೇಷು ವಿನ್ಯಧತ್ತ - ೩।೯।೪।[೧೨]

ತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಸ್ಪೃಣ್ವತ । ತೇಽಸ್ಯೈತೇನೈವೈತಾಸ್ತನೂರಾಪ್ನುವನ್ತ್ಸ ಕೃತ್ಸ್ನ ಏವ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರಭವತ್ತಥೋ ಏವಾಸ್ಯೈಷ ಏತೇನೈವೈತಾಸ್ತನೂರಾಪ್ನೋತಿ ಸ ಕೃತ್ಸ್ನ ಏವ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಮಭಿಮೃಶತಿ - ೩।೯।೪।[೧೩]

ಅಥ ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾಭಿರುಪಸೃಜತಿ । ಆಪೋ ಹ ವೈ ವೃತ್ರಂ ಜಘ್ನುಸ್ತೇನೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣಾಪಃ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದೇನಾಃ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾ ನ ಕಿಂ ಚನ ಪ್ರತಿಘಾರಯತಿ ತಾ ಹ ಸ್ವಮೇವ ವಶಂ ಚೇರುಃ ಕಸ್ಮೈ ನು ವಯಂ ತಿಷ್ಠೇಮಹಿ ಯಾಭಿರಸ್ಮಾಭಿರ್ವೃತ್ರೋ ಹತ ಇತಿ ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಮಿನ್ದ್ರಾಯ ತಸ್ಥಾನಮಾಸ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚಾಪಿ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ - ೩।೯।೪।[೧೪]

ಸ ಇನ್ದ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಸರ್ವಂ ವೈ ಮ ಇದಂ ತಸ್ಥಾನಂ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ತಿಷ್ಠಧ್ವಮೇವ ಮ ಇತಿ ತಾ ಹೋಚುಃ ಕಿಂ ನಸ್ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಪ್ರಥಮಭಕ್ಷ ಏವ ವಃ ಸೋಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತಾ ಅಸ್ಮಾ ಅತಿಷ್ಠನ್ತ ತಾಸ್ತಸ್ಥಾನಾ ಉರಸಿ ನ್ಯಗೃಹ್ಣೀತ ತದ್ಯದೇನಾ ಉರಸಿ ನ್ಯಗೃಹ್ಣೀತ ತಸ್ಮಾನ್ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾ ನಾಮ ತಥೈವೈತಾ ಏತದ್ಯಜಮಾನ ಉರಸಿ ನಿಗೃಹ್ಣೀತೇ ಸ ಆಸಾಮೇಷ ಪ್ರಥಮಭಕ್ಷಃ ಸೋಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಯನ್ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾಭಿರುಪಸೃಜತಿ - ೩।೯।೪।[೧೫]

ಸ ಉಪಸೃಜತಿ । ಶ್ವಾತ್ರಾ ಸ್ಥ ವೃತ್ರತುರ ಇತಿ ಶಿವಾ ಹ್ಯಾಪಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಶ್ವಾತ್ರಾ ಸ್ಥೇತಿ ವೃತ್ರತುರ ಇತಿ ವೃತ್ರಂ ಹ್ಯೇತಾ ಅಘ್ನನ್ರಾಧೋಗೂರ್ತಾ ಅಮೃತಸ್ಯ ಪತ್ನೀರಿತ್ಯಮೃತಾ ಹ್ಯಾಪಸ್ತಾ ದೇವೀರ್ದೇವತ್ರೇಮಂ ಯಜ್ಞಂ ನಯತೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತ್ಯುಪಹೂತಾಃ ಸೋಮಸ್ಯ ಪಿಬತೇತಿ ತದುಪಹೂತಾ ಏವ ಪ್ರಥಮಭಕ್ಷಂ ಸೋಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ - ೩।೯।೪।[೧೬]

ಅಥ ಪ್ರಹರಿಷ್ಯನ್ । ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಯಾತ್ತಂ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯೇದಮುಷ್ಮಾ ಅಹಂ ಪ್ರಹರಾಮಿ ನ ತುಭ್ಯಮಿತಿ ಯೋ ನ್ವೇವೇಮಂ ಮಾನುಷಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಹನ್ತಿ ತಂ ನ್ವೇವ ಪರಿಚಕ್ಷತೇಽಥ ಕಿಂ ಯ ಏತಂ ದೇವೀ ಹಿ ಸೋಮೋ ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏನಮೇತದ್ಯದಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ತಮೇತೇನ ಘ್ನನ್ತಿ ತಥಾತಉದೇತಿ ತಥಾ ಸಂಜೀವತಿ ತಥಾನೇನಸ್ಯಂ ಭವತಿ ಯದ್ಯು ನ ದ್ವಿಷ್ಯಾದಪಿ ತೃಣಮೇವ ಮನಸಾಧ್ಯಾಯೇತ್ತಥೋ ಅನೇನಸ್ಯಂ ಭವತಿ - ೩।೯।೪।[೧೭]

ಸ ಪ್ರಹರತಿ । ಮಾ ಭೇರ್ಮಾ ಸಂವಿಕ್ಥಾ ಇತಿ ಮಾ ತ್ವಂ ಭೈಷೀರ್ಮಾ ಸಂವಿಕ್ಥಾ ಅಮುಷ್ಮಾ ಅಹಮ್ಪ್ರಹರಾಮಿ ನ ತುಭ್ಯಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹೋರ್ಜಂ ಧತ್ಸ್ವೇತಿ ರಸಂ ಧತ್ಸ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಧಿಷಣೇ ವೀಡ್ವೀ ಸತೀ ವೀಡಯೇಥಾಮೂರ್ಜಂ ದಧಾಥಾಮಿತೀಮೇ ಏವೈತತ್ಫಲಕೇ ಆಹುರಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ ಕಿಂನು ತತ್ರ ಯೋಽಪ್ಯೇತೇ ಫಲಕೇ ಭಿನ್ದ್ಯಾದಿಮೇ ಹ ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಏತಸ್ಮಾದ್ವಜ್ರಾದುದ್ಯತಾತ್ಸಂರೇಜೇತೇ ತದಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತದ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಶಮಯತಿ ತಥೇಮೇ ಶಾನ್ತೋ ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯೂರ್ಜಂ ದಧಾಥಾಮಿತಿ ರಸಂ ದಧಾಥಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಪಾಪ್ಮಾಹತೋ ನ ಸೋಮ ಇತಿ ತದಸ್ಯ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹನ್ತಿ - ೩।೯।೪।[೧೮]

ಸ ವೈ ತ್ರಿರಭಿಷುಣೋತಿ । ತ್ರಿಃ ಸಮ್ಭರತಿ ಚತುರ್ನಿಗ್ರಾಭಮುಪೈತಿ ತದ್ದಶ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ವೈರಾಜಃ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಶ ಕೃತ್ವಃ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ - ೩।೯।೪।[೧೯]

ಅಥ ಯನ್ನಿಗ್ರಾಭಮುಪೈತಿ । ಯತ್ರ ವಾ ಏಷೋಽಗ್ರೇ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಬಭೂವ ತದ್ಧೇಮಾ ದಿಶೋಽಭಿದಧ್ಯಾವಾಭಿರ್ದಿಗ್ಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಸಂಸ್ಪೃಶೇಯೇತಿ ತಮೇತದ್ದೇವಾ ಆಭಿರ್ದಿಗ್ಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಸಮಸ್ಪರ್ಶಯನ್ಯನ್ನಿಗ್ರಾಭಮುಪಾಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈನಮೇಷ ಏತದಾಭಿರ್ದಿಗ್ಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಯತಿ ಯನ್ನಿಗ್ರಾಭಮುಪೈತಿ - ೩।೯।೪।[೨೦]

ಸ ಉಪೈತಿ । ಪ್ರಾಗಪಾಗುದಗಧರಾಕ್ಸರ್ವತಸ್ತ್ವಾ ದಿಶ ಆಧಾವನ್ತ್ವಿತಿ ತದೇನಮಾಭಿರ್ದಿಗ್ಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಸಂಸ್ಪರ್ಶಯತ್ಯಮ್ಬ ನಿಷ್ಪರ ಸಮರೀರ್ವಿದಾಮಿತಿ ಯೋಷಾ ವಾ ಅಮ್ಬಾ ಯೋಷಾ ದಿಶಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾಮ್ಬ ನಿಷ್ಪರೇತಿ ಸಮರೀರ್ವಿದಾಮಿತಿ ಪ್ರಜಾ ವಾ ಅರೀಃ ಸಂ ಪ್ರಜಾ ಜಾನತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾ ಅಪಿ ವಿದೂರಮಿವ ಪ್ರಜಾ ಭವನ್ತಿ ಸಮೇವ ತಾ ಜಾನತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸಮರೀರ್ವಿದಾಮಿತಿ - ೩।೯।೪।[೨೧]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಸೋಮೋ ನಾಮ । ಯತ್ರ ವಾ ಏಷೋಽಗ್ರೇ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಬಭೂವ ತದ್ಧೇಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಮೈವ ಸರ್ವೇಣೇವಾತ್ಮನಾ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಭೂವಮಿತಿ ತಸ್ಯ ಯಾ ಜುಷ್ಟತಮಾ ತನೂರಾಸ ತಾಮಪನಿದಧೇ ತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಸ್ಪೃಣ್ವತ ತೇ ಹೋಚುರುಪೈವೈತಾಂ ಪ್ರವೃಹಸ್ವ ಸಹೈವ ನ ಏತಯಾ ಹವಿರೇಧೀತಿ ತಾಂ ದೂರ ಇವೋಪಪ್ರಾಬೃಹತ ಸ್ವಾ ವೈ ಮ ಽಏಷೇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸೋಮೋ ನಾಮ - ೩।೯।೪।[೨೨]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೋ ನಾಮ । ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏನಮೇತದ್ಯದಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ತದ್ಯದೇನಂ ಜನಯನ್ತಿ ಸ ತಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ಸ ಯಞ್ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯಞ್ಜೋ ಯಞ್ಜೋ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದ್ಯಜ್ಞ ಇತಿ - ೩।೯।೪।[೨೩]

ತತ್ರೈತಾಮಪಿ ವಾಚಮುವಾದ । ತ್ವಮಙ್ಗ ಪ್ರಶಂಸಿಷೋ ದೇವಃ ಶವಿಷ್ಠ ಮರ್ತ್ಯಂ ನ ತ್ವದನ್ಯೋ ಮಘವನ್ನಸ್ತಿ ಮರ್ಡಿತೇನ್ದ್ರ ಬ್ರವೀಮಿ ತೇ ವಚ ಇತಿ ಮರ್ತ್ಯೋ ಹೈವೈತದ್ಭವನ್ನುವಾಚ ತ್ವಮೇವೇತೋ ಜನಯಿತಾಸಿ ನಾನ್ಯಸ್ತ್ವದಿತಿ - ೩।೯।೪।[೨೪]

ಅಥ ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾಭ್ಯೋ ಗ್ರಹಾನ್ವಿಗೃಹ್ಣತೇ । ಆಪೋ ಹ ವೈ ವೃತ್ರಂ ಜಘ್ನುಸ್ತೇನೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣಾಪಃ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ವೈ ವಸತೀವರೀರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವಸತೀವರೀಭ್ಯೋ ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾ ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾಭ್ಯೋ ಗ್ರಹಾನ್ವಿಗೃಹ್ಣತೇ ತೇನೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಗ್ರಹಾನ್ವಿಗೃಹ್ಣತೇ ಹೋತೃಚಮಸಾದ್ಯೋಷಾ ವಾ ಽಋಗ್ಘೋತಾ ಯೋಷಾಯೈ ವಾ ಽಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತದೇನಮೇತಸ್ಯೈ ಯೋಷಾಯಾ ಽಋಚೋ ಹೋತುಃ ಪ್ರಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧೋತೃಚಮಸಾತ್ - ೩।೯।೪।[೨೫]

##೪।೧।೧ ಉಪಾಂಶುಗ್ರಹಃ
ಪ್ರಾಣೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೋಪಾಂಶುಃ । ವ್ಯಾನ ಉಪಾಂಶುಸವನ ಉದಾನ ಏವಾನ್ತರ್ಯಾಮಃ - ೪।೧।೧।[೧]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾದುಪಾಂಶುರ್ನಾಮ । ಅಂಶುರ್ವೈ ನಾಮ ಗ್ರಹಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯೈಷ ಪ್ರಾಣಸ್ತದ್ಯದಸ್ಯೈಷ ಪ್ರಾಣಸ್ತಸ್ಮಾದುಪಾಂಶುರ್ನಾಮ - ೪।೧।೧।[೨]

ತಂ ಬಹಿಷ್ಪವಿತ್ರಾದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಪರಾಞ್ಚಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ಸೋಽಸ್ಯಾಯಂ ಪರಾಙೇವ ಪ್ರಾಣೋ ನಿರರ್ದತಿ ತಮಂಶುಭಿಃ ಪಾವಯತಿ ಪೂತೋಽಸದಿತಿ ಷಡ್ಭಿಃ ಪಾವಯತಿ ಷಡ್ವಾ ಋತವ ಋತುಭಿರೇವೈನಮೇತತ್ಪಾವಯತಿ - ೪।೧।೧।[೩]

ತದಾಹುಃ । ಯದಂಶುಭಿರುಪಾಂಶುಂ ಪುನಾತಿ ಸರ್ವೇ ಸೋಮಾಃ ಪವಿತ್ರಪೂತಾ ಅಥ ಕೇನಾಸ್ಯಾಂಶವಃ ಪೂತಾ ಭವನ್ತೀತಿ - ೪।೧।೧।[೪]

ತಾನುಪನಿವಪತಿ । ಯತ್ತೇ ಸೋಮಾದಾಭ್ಯಂ ನಾಮ ಜಾಗೃವಿ ತಸ್ಮೈ ತೇ ಸೋಮ ಸೋಮಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದಸ್ಯ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣೈವಾಂಶವಃ ಪೂತಾ ಭವನ್ತಿ ಸರ್ವಂ ವಾ ಏಷ ಗ್ರಹಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಹಿ ಸವನಾನಾಂ ರೂಪಮ್ - ೪।೧।೧।[೫]

ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಸಂಸ್ಥಾಪಯಾಮ ಯಜ್ಞಂ ಯದಿ ನೋಽಸುರರಕ್ಷಕಾನ್ಯಾಸಜೇಯುಃ ಸಂಸ್ಥಿತ ಏವ ನೋ ಯಜ್ಞಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ - ೪।೧।೧।[೬]

ತೇ ಪ್ರಾತಃಸವನ ಏವ । ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಗ್ರಹೇ ಯಜುಷ್ಟಃ ಪ್ರಥಮೇ ಸ್ತೋತ್ರೇ ಸಾಮತಃ ಪ್ರಥಮೇ ಶಸ್ತ್ರ ಋಕ್ತಸ್ತೇನ ಸಂಸ್ಥಿತೇನೈವಾತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಯಜ್ಞೇನಾಚರನ್ತ್ಸ ಏಷೋಽಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ತಥೈವ ಯಜ್ಞಃ ಸಂತಿಷ್ಠತ ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಗ್ರಹೇ ಯಜುಷ್ಟಃ ಪ್ರಥಮೇ ಸ್ತೋತ್ರೇ ಸಾಮತಃ ಪ್ರಥಮೇ ಶಸ್ತ್ರ ಋಕ್ತಸ್ತೇನ ಸಂಸ್ಥಿತೇನೈವಾತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಯಜ್ಞೇನ ಚರತಿ - ೪।೧।೧।[೭]

ಸ ವಾ ಅಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವೋಽಭಿಷುಣೋತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರಂ ಪ್ರಾತಃ ಸವನಮ್ಪ್ರಾತಃಸವನಮೇವೈತತ್ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೧।೧।[೮]

ಸ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವಾಚಸ್ಪತಯೇ ಪವಸ್ವೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಚಸ್ಪತಿಃ ಪ್ರಾಣ ಏಷ ಗ್ರಹಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ
ವಾಚಸ್ಪತಯೇ ಪವಸ್ವೇತಿ ವೃಷ್ಣೋ ಅಂಶುಭ್ಯಾಂ ಗಭಸ್ತಿಪೂತ ಇತಿ ಸೋಮಾಂಶುಭ್ಯಾಂ ಹ್ಯೇನಮ್ಪಾವಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವೃಷ್ಣೋ ಅಂಶುಭ್ಯಾಮಿತಿ ಗಭಸ್ತಿಪೂತ ಇತಿ ಪಾಣೀ ವೈ ಗಭಸ್ತೀ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಹ್ಯೇನಂ ಪಾವಯತಿ - ೪।೧।೧।[೯]

ಅಥೈಕಾದಶ ಕೃತ್ವೋಽಭಿಷುಣೋತಿ । ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಮೇವೈತತ್ಸವನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೧।೧।[೧೦]

ಸ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ದೇವೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪವಸ್ವೇತಿ ದೇವೋ ಹ್ಯೇಷ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪವತೇ ಯೇಷಾಂ ಭಾಗೋಽಸೀತಿ ತೇಷಾಮು ಹ್ಯೇಷ ಭಾಗಃ - ೪।೧।೧।[೧೧]

ಅಥ ದ್ವಾದಶ ಕೃತ್ವೋಽಭಿಷುಣೋತಿ । ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಜಗತೀ ಜಾಗತಂ ತೃತೀಯಸವನಂ ತೃತೀಯಸವನಮೇವೈತತ್ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೧।೧।[೧೨]

ಸ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಮಧುಮತೀರ್ನ ಇಷಷ್ಕೃಧೀತಿ ರಸಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಸ್ವದಯತ್ಯೇವೈನಮೇತದ್ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದೇಷ ಹತೋ ನ ಪೂಯತ್ಯಥ ಯಜ್ಜುಹೋತಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಯತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್ - ೪।೧।೧।[೧೩]

ಅಷ್ಟಾವಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವಃ । ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಕಾಮಸ್ಯಾಭಿಷುಣುಯಾದಿತ್ಯಾಹುರಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಾಯತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಹೈವ ಭವತಿ - ೪।೧।೧।[೧೪]

ತಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಂ ಕೃತ್ವೋಽಭಿಷುತಂ ಭವತಿ । ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈತತ್ಸಂ ಸ್ಥಾಪಯತಿ - ೪।೧।೧।[೧೫]

ಪಞ್ಚಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವಃ । ಪಶುಕಾಮಸ್ಯಾಭಿಷುಣುಯಾದಿತ್ಯಾಹುಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಾ ಪಶವಃ ಪಶೂನ್ಹೈವಾವರುನ್ದ್ಧೇ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಥಾಪಯತಿ ಸೋಽಏಷಾ ಮೀಮಾಂಸೈವೇತರಂ ತ್ವೇವ ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೧।೧।[೧೬]

ತಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪರಿಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ನೇದ್ವ್ಯವಶ್ಚೋತದಿತಿ ತಂ ನ ಸಾದಯತಿ ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷ ತಸ್ಮಾದಯಮಸನ್ನಃ ಪ್ರಾಣಃ ಸಂಚರತಿ ಯದೀತ್ತ್ವಭಿಚರೇದಥೈನಂ ಸಾದಯೇದಮುಷ್ಯ ತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಂ ಸಾದಯಾಮೀತಿ ತಥಾಹ ತಸ್ಮಿನ್ನ ಪುನರಸ್ತಿ ಯನ್ನಾನುಸೃಜತಿ ತೇನೋ ಅಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಜ್ಯೋಗ್ಜೀವತಃ - ೪।೧।೧।[೧೭]

ಅಥೋ ಅಪ್ಯೇವೈನಂ ದಧ್ಯಾತ್ । ಅಮುಷ್ಯ ತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಮಪಿದಧಾಮೀತಿ ತಥಾಹ ತಸ್ಮಿನ್ನ ಪುನರಸ್ತಿ ಯನ್ನ ಸಾದಯತಿ ತೇನೋ ಪ್ರಾಣಾನ್ನ ಲೋಭಯತಿ - ೪।೧।೧।[೧೮]

ಸ ವಾ ಅನ್ತರೇವ ಸನ್ತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ಕರೋತಿ । ದೇವಾ ಹ ವೈ ಬಿಭಯಾಂಚಕ್ರುರ್ಯದ್ವೈ ನಃ ಪುರೈವಾಸ್ಯ ಗ್ರಹಸ್ಯ ಹೋಮಾದಸುರರಕ್ಷಸಾನೀಮಂ ಗ್ರಹಂ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಮನ್ತರೇವ ಸನ್ತಃ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣಾಜುಹವುಸ್ತಂ ಹುತಮೇವ ಸನ್ತಮಗ್ನಾವಜುಹವುಸ್ತಥೋ ಏವೈನಮೇಷ ಏತದನ್ತರೇವ ಸನ್ತ್ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ಜುಹೋತಿ ತಂ ಹುತಮೇವ ಸನ್ತಮಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ - ೪।೧।೧।[೧೯]

ಅಥೋಪನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ । ಉರ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಮನ್ವೇಮೀತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ ಅನು ರಕ್ಷಶ್ಚರತ್ಯಮೂಲಮುಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಯಥಾಯಂ ಪುರುಷೋಽಮೂಲ ಉಭಯತಃ ಪರಿಚ್ಛಿನ್ನೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಚರತ್ಯೇತದ್ವೈ ಯಜುರ್ಬ್ರಹ್ಮ ರಕ್ಷೋಹಾ ಸ ಏತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣಾನ್ತರಿಕ್ಷಮಭಯಮನಾಷ್ಟ್ರಂ ಕುರುತೇ - ೪।೧।೧।[೨೦]

ಅಥ ವರಂ ವೃಣೀತೇ । ಬಲವದ್ಧ ವೈ ದೇವಾ ಏತಸ್ಯ ಗ್ರಹಸ್ಯ ಹೋಮಂ ಪ್ರೇಪ್ಸನ್ತಿ ತೇಽಸ್ಮಾ ಏತಂ ವರಂ ಸಮರ್ಧಯನ್ತಿ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ನ ಇಮಂ ಗ್ರಹಂ ಜುಹವದಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವರಂ ವೃಣೀತೇ - ೪।೧।೧।[೨೧]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಸ್ವಾಂಕೃತೋಽಸೀತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಗ್ರಹಃ ಸ ಸ್ವಯಮೇವ ಕೃತಃ ಸ್ವಯಂಜಾತಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಾಂಕೃತೋಽಸೀತಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಭ್ಯೋ ದಿವ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪಾರ್ಥಿವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇಷ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಸ್ವಯಂ ಜಾತೋ ಮನಸ್ತ್ವಾಷ್ಟು ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಮನಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಷ್ಟ್ವಾಶ್ನುತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸ್ವಾಹಾ ತ್ವಾ ಸುಭವ ಸೂರ್ಯಾಯೇತಿ ತದವರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ ದೇವತಾಮ್ - ೪।೧।೧।[೨೨]

ಅಮುಷ್ಮಿನ್ವಾ ಏತಮಹೌಷೀತ್ । ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸರ್ವಂ ವಾ ಏಷ ತದೇನಂ ಸರ್ವಸ್ಯೈವಪರಾರ್ಧ್ಯಂ ಕರೋತ್ಯಥ ಯದವರಾಂ ದೇವತಾಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಪರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಸ್ಯಾದು ಹೈವಾಮುಷ್ಮಾದಾದಿತ್ಯಾತ್ಪರಂ ತಸ್ಮಾದವರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ ದೇವತಾಮ್ - ೪।೧।೧।[೨೩]

ಅಥ ಹುತ್ವೋರ್ಧ್ವಂ ಗ್ರಹಮುನ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಪರಾಞ್ಚಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತ್ಯಥೋತ್ತಾನೇನ ಪಾಣಿನಾ ಮಧ್ಯಮೇ ಪರಿಧೌ ಪ್ರಾಗುಪಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಪರಾಞ್ಚಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ಮರೀಚಿಪೇಭ್ಯ ಇತಿ - ೪।೧।೧।[೨೪]

ಅಮುಷ್ಮಿನ್ವಾ ಏತಂ ಮಣ್ಡಲೇಽಹೌಷೀತ್ । ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತಸ್ಯ ಯೇ ರಶ್ಮಯಸ್ತೇ ದೇವಾ ಮರೀಚಿಪಾಸ್ತಾನೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಪ್ರೀತಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿವಹನ್ತಿ - ೪।೧।೧।[೨೫]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಗ್ರಹಸ್ಯ । ನಾನುವಾಕ್ಯಾಸ್ತಿ ನ ಯಾಜ್ಯಾ ತಂ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಜುಹೋತ್ಯೇತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈಷೋ
ಽನುವಾಕ್ಯವಾನ್ಭವತ್ಯೇತೇನ ಯಾಜ್ಯವಾನಥ ಯದ್ಯಭಿಚರೇದ್ಯೋಽಸ್ಯಾಂಶುರಾಶ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸ್ಯಾದ್ಬಾಹ್ವೋರ್ವೋರಸಿ ವಾ ವಾಸಸಿ ವಾ ತಂ ಜುಹುಯಾದ್ದೇವಾಂಶೋ ಯಸ್ಮೈ ತ್ವೇಡೇ ತತ್ಸತ್ಯಮುಪರಿಪ್ರುತಾ ಭಙ್ಗೇನ ಹತೋಽಸೌ ಫಡಿತಿ ಯಥಾ ಹ ವೈ ಹನ್ಯಮಾನಾನಾಮಪಧಾವೇದೇವಮೇಷೋಽಭಿಷೂಯಮಾಣಾನಾಂ ಸ್ಕನ್ದತಿ ತಥಾ ಹ ತಸ್ಯ ನೈವ ಧಾವನ್ನಾಪಧಾವತ್ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಾ ಏವಂ ಕರೋತಿ ತಂ ಸಾದಯತಿ ಪ್ರಾಣಾಯ ತ್ವೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷಃ - ೪।೧।೧।[೨೬]

ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧೇ ಹೈಕೇ ಸಾದಯನ್ತಿ । ಏತಾಂ ಹ್ಯೇಷ ದಿಶಮನು ಸಂಚರತೀತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದುತ್ತರಾರ್ಧ ಏವೈನಂ ಸಾದಯೇನ್ನೋ ಹ್ಯೇತಸ್ಯಾ ಆಹುತೇಃ ಕಾ ಚನ ಪರಾಸ್ತಿ ತಂ ಸಾದಯತಿ ಪ್ರಾಣಾಯ ತ್ವೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷಃ - ೪।೧।೧।[೨೭]

ಅಥೋಪಾಂಶುಸವನಮಾದತ್ತೇ । ತಂ ನ ದಶಾಭಿರ್ನ ಪವಿತ್ರೇಣೋಪಸ್ಪೃಶತಿ ಯಥಾ ಹ್ಯದ್ಭಿಃ ಪ್ರಣಿಕ್ತಮೇವಂ ತದ್ಯದ್ಯಂಶುರಾಶ್ಲಿಷ್ಟಃ ಸ್ಯಾತ್ಪಾಣಿನೈವ ಪ್ರಧ್ವಂಸ್ಯೋದಞ್ಚಮುಪನಿಪಾದಯೇದ್ವ್ಯಾನಾಯ ತ್ವೇತಿ ವ್ಯಾನೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷಃ - ೪।೧।೧।[೨೮]

##೪।೧।೨ ಅನ್ತರ್ಯಾಮಗ್ರಹಃ
ಪ್ರಾಣೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೋಪಾಂಶು । ವ್ಯಾನ ಉಪಾಂಶುಸವನ ಉದಾನ ಏವಾನ್ತರ್ಯಾಮಃ - ೪।೧।೨।[೧]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾದನ್ತರ್ಯಾಮೋ ನಾಮ । ಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಃ ಸ ಉದಾನಃ ಸ ವ್ಯಾನಸ್ತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪರಾಞ್ಚಂ ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ಯದುಪಾಂಶು ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮುದಾನಂ ದಧಾತಿ ಯದನ್ತರ್ಯಾಮಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸೋಽಸ್ಯಾಯಮುದಾನೋಽನ್ತರಾತ್ಮನ್ಯತಸ್ತದ್ಯದಸ್ಯೈಷೋಽನ್ತರಾತ್ಮನ್ಯತೋ ಯದ್ವೈನೇನೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯತಾಸ್ತಸ್ಮಾದನ್ತರ್ಯಾಮೋ ನಾಮ - ೪।೧।೨।[೨]

ತಮನ್ತಃಪವಿತ್ರಾದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದುದಾನಂ ದಧಾತಿ ಸೋಽಸ್ಯಾಯಮುದಾನೋಽನ್ತರಾತ್ಮನ್ಹಿತ ಏತೇನೋ ಹಾಸ್ಯಾಪ್ಯುಪಾಂಶುರನ್ತಃಪವಿತ್ರಾದ್ಗೃಹೀತೋ ಭವತಿ ಸಮಾನಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯದುಪಾಂಶ್ವನ್ತರ್ಯಾಮೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಹ್ಯೇತೇನೋ ಹೈವಾಸ್ಯೈಷೋಽಪೀತರೇಷು ಗ್ರಹೇಷ್ವನಾಕ್ಷಿದ್ಭವತಿ - ೪।೧।೨।[೩]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಸೋಮಂ ಪವಿತ್ರೇಣ ಪಾವಯತಿ । ಯತ್ರ ವೈ ಸೋಮಃ ಸ್ವಂ ಪುರೋಹಿತಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ಜಿಜ್ಯೌ ತಸ್ಮೈ ಪುನರ್ದದೌ ತೇನ ಸಂಶಶಾಮ ತಸ್ಮಿನ್ಪುನರ್ದದುಷ್ಯಾಸೈವಾತಿಶಿಷ್ಟಮೇನೋ ಯದೀನ್ನೂನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಜ್ಯಾನಾಯಾಭಿದಧ್ಯೌ - ೪।೧।೨।[೪]

ತಂ ದೇವಾಃ ಪವಿತ್ರೇಣಾಪಾವಯನ್ । ಸ ಮೇಧ್ಯಃ ಪೂತೋ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರಭವತ್ತಥೋ ಏವೈನಮೇಷ ಏತತ್ಪವಿತ್ರೇಣ ಪಾವಯತಿ ಸ ಮೇಧ್ಯಃ ಪೂತೋ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರ್ಭವತಿ - ೪।೧।೨।[೫]

ತದ್ಯದುಪಯಾಮೇನ ಗ್ರಹಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ । ಇಯಂ ವಾ ಅದಿತಿಸ್ತಸ್ಯಾ ಅದಃ ಪ್ರಾಯಣೀಯಂ ಹವಿರಸಾವಾದಿತ್ಯಶ್ಚರುಸ್ತದ್ವೈ ತತ್ಪುರೇವ ಸುತ್ಯಾಯೈ ಸಾ ಹೇಯಂ ದೇವೇಷು ಸುತ್ಯಾಯಾಮಪಿತ್ವಮೀಷೇಽಸ್ತ್ವೇವ ಮೇಽಪಿ ಪ್ರಸುತೇ ಭಾಗ ಇತಿ - ೪।೧।೨।[೬]

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ವ್ಯಾದಿಷ್ಟೋಽಯಂ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ತ್ವಯೈವ ಗ್ರಹಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತಾಂ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಹೂಯನ್ತಾಮಿತಿ ತಥೇತಿ ಸೋಽಸ್ಯಾ ಏಷ ಪ್ರಸುತೇ ಭಾಗಃ - ೪।೧।೨।[೭]

ತದ್ಯದುಪಯಾಮೇನ ಗ್ರಹಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ । ಇಯಂ ವಾ ಉಪಯಾಮ ಇಯಂ ವಾ ಇದಮನ್ನಾದ್ಯಮುಪಯಚ್ಛತಿ ಪಶುಭ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋ ವನಸ್ಪತಿಭ್ಯ ಇತೋ ವಾ ಊರ್ಧ್ವಾ ದೇವಾ ದಿವಿ ಹಿ ದೇವಾಃ - ೪।೧।೨।[೮]

ತದ್ಯದುಪಯಾಮೇನ ಗ್ರಹಾ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ । ಅನಯೈವ ತದ್ಗೃಹ್ಯನ್ತೇಽಥ ಯದ್ಯೋನೌ ಸಾದಯತೀಯಂ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಯೋನಿರಸ್ಯೈ ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾಃ - ೪।೧।೨।[೯]

ತಂ ವಾ ಏತಮ್ । ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸೋಮಮೃತ್ವಿಜೋ ಬಿಭ್ರತಿ ಯದ್ವಾ ಅಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ಪ್ರ ವೈ ತನ್ಮೀಯತೇಽಥ ಯದ್ಯೋನೌ ಸಾದಯತ್ಯಸ್ಯಾಮೇವ ತತ್ಸಾದಯತಿ - ೪।೧।೨।[೧೦]

ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೌ ಗ್ರಹೌ । ತಯೋರುದಿತೇಽನ್ಯತರಂ ಜುಹೋತ್ಯನುದಿತೇಽನ್ಯತರಮ್ಪ್ರಾಣೋದಾನಯೋರ್ವ್ಯಾಕೃತ್ಯೈ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವೈತದ್ವ್ಯಾಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೌ ಸಮಾನಾವೇವ ಸನ್ತೌ ನಾನೇವಾಚಕ್ಷತೇ ಪ್ರಾಣ ಇತಿ ಚೋದಾನ ಇತಿ ಚ - ೪।೧।೨।[೧೧]

ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೌ ಗ್ರಹೌ । ತಯೋರುದಿತೇಽನ್ಯತರಂ ಜುಹೋತ್ಯನುದಿತೇಽನ್ಯತರಮಹೋರಾತ್ರಯೋರ್ವ್ಯಾಕೃತ್ಯಾ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಏವೈತದ್ವ್ಯಾಕರೋತಿ - ೪।೧।೨।[೧೨]

ಅಹಃ ಸನ್ತಮುಪಾಂಶುಮ್ । ತಂ ರಾತ್ರೌ ಜುಹೋತ್ಯಹರೇವೈತದ್ರಾತ್ರೌ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಪಿ ಸುತಮಿಸ್ರಾಯಾಮುಪೈವ ಕಿಂಚಿತ್ಖ್ಯಾಯತೇ - ೪।೧।೨।[೧೩]

ರಾತ್ರಿಂ ಸನ್ತಮನ್ತರ್ಯಾಮಮ್ । ತಮುದಿತೇ ಜುಹೋತಿ ರಾತ್ರಿಮೇವೈತದಹನ್ದಧಾತಿ ತೇನೋ ಹಾಸಾವಾದಿತ್ಯ ಉದ್ಯನ್ನೇವೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ನ ಪ್ರದಹತಿ ತೇನೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತ್ರಾತಾಃ - ೪।೧।೨।[೧೪]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀತ್ಯುಕ್ತ ಉಪಯಾಮಸ್ಯ ಬನ್ಧುರನ್ತರ್ಯಚ್ಛ ಮಘವನ್ಪಾಹಿ ಸೋಮಮಿತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಮಘವಾನಿನ್ದ್ರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನೇತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಘವನ್ನಿತಿ ಪಾಹಿ ಸೋಮಮಿತಿ ಗೋಪಾಯ ಸೋಮಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹೋರುಷ್ಯ ರಾಯ ಏಷೋ ಯಜಸ್ವೇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ರಾಯೋ ಗೋಪಾಯ ಪಶೂನಿತ್ಯೇವೈತದಾಹೇಷೋ ಯಜಸ್ವೇತಿ ಪ್ರಜಾ ವಾ ಇಷಸ್ತಾ ಏವೈತದ್ಯಾಯಜೂಕಾಃ ಕರೋತಿ ತಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಜಮಾನಾ ಅರ್ಚನ್ತ್ಯಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತ್ಯಶ್ಚರನ್ತಿ - ೪।೧।೨।[೧೫]

ಅನ್ತಸ್ತೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ದಧಾಮಿ । ಅನ್ತರ್ದಧಾಮ್ಯುರ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸಜೂರ್ದೇವೇಭಿರವರೈಃ ಪರೈಶ್ಚೇತಿ ತದೇನಂ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಯದೇನೇನೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಣತ್ಯಶ್ಚೋದನತ್ಯಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಮನುಚರನ್ತಿ ತೇನ ವೈಶ್ವದೇವೋಽನ್ತರ್ಯಾಮೇ ಮಘವನ್ಮಾದಯಸ್ವೇತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಮಘವಾನಿನ್ದ್ರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನೇತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಘವನ್ನಿತ್ಯಥ ಯದನ್ತರನ್ತರಿತಿ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯನ್ತಸ್ತ್ವಾತ್ಮನ್ದಧ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೧।೨।[೧೬]

ತಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಪರಿಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ನೇದ್ವ್ಯವಶ್ಚೋತದಿತಿ ತಂ ನ ಸಾದಯತ್ಯುದಾನೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷ ತಸ್ಮಾದಯಮಸನ್ನ ಉದಾನಃ ಸಂಚರತಿ ಯದೀತ್ತ್ವಭಿಚರೇದಥೈನಂ ಸಾದಯೇದಮುಷ್ಯ ತ್ವೋದಾನಂ ಸಾದಯಾಮೀತಿ - ೪।೧।೨।[೧೭]

ಸ ಯದ್ಯುಪಾಂಶುಂ ಸಾದಯೇತ್ । ಅಥೈನಂ ಸಾದಯೇದ್ಯದ್ಯುಪಾಂಶುಂ ನ ಸಾದಯೇನ್ನೈನಂ ಸಾದಯೇದ್ಯದ್ಯುಪಾಂಶುಮಪಿದಧ್ಯಾದಪ್ಯೇನಂ ದಧ್ಯಾದ್ಯದ್ಯುಪಾಂಶುನಾಪಿ ದಧ್ಯಾನ್ನೈನಮಪಿದಧ್ಯಾದ್ಯಥೋಪಾಂಶೋಃ ಕರ್ಮ ತಥೈತಸ್ಯ ಸಮಾನಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯದುಪಾಂಶ್ವನ್ತರ್ಯಾಮೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಹಿ - ೪।೧।೨।[೧೮]

ತಾ ಉ ಹ ಚರಕಾಃ । ನಾನೈವ ಮನ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಜುಹ್ವತಿ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೌ ನಾನಾವೀರ್ಯೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಕುರ್ಮ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ಮೋಹಯನ್ತಿ ಹ ತೇ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವಪೀದ್ವಾ ಏನಂ ತೂಷ್ಣೀಂ ಜುಹುಯಾತ್ - ೪।೧।೨।[೧೯]

ಸ ಯದ್ವಾ ಉಪಾಂಶುಂ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಜುಹೋತಿ । ತದೇವಾಸ್ಯೈಷೋಽಪಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಹುತೋ ಭವತಿ ಕಿಮು ತತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಜುಹುಯಾತ್ಸಮಾನಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯದುಪಾಂಶ್ವನ್ತರ್ಯಾಮೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಹಿ - ೪।೧।೨।[೨೦]

ಸ ಯೇನೈವೋಪಾಂಶುಂ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಜುಹೋತಿ । ತೇನೈವೈತಂ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಜುಹೋತಿ ಸ್ವಾಂಕೃತೋಽಸಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಭ್ಯೋ ದಿವ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪಾರ್ಥಿವೇಭ್ಯೋ ಮನಸ್ತ್ವಾಷ್ಟು ಸ್ವಾಹಾ ತ್ವಾ ಸುಭವ ಸೂರ್ಯಾಯೇತ್ಯುಕ್ತೋ ಯಜುಷೋ ಬನ್ಧುಃ - ೪।೧।೨।[೨೧]

ಅಥ ಹುತ್ವಾವಾಞ್ಚಂ ಗ್ರಹಮವಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಇದಂ ವಾ ಉಪಾಂಶುಂ ಹುತ್ವೋರ್ಧ್ವಮುನ್ಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಥಾತ್ರಾವಾಞ್ಚಮವಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದುದಾನಂ ದಧಾತಿ - ೪।೧।೨।[೨೨]

ಅಥ ನೀಚಾ ಪಾಣಿನಾ । ಮಧ್ಯಮೇ ಪರಿಧೌ ಪ್ರತ್ಯಗುಪಮಾರ್ಷ್ಟೀದಂ ವಾ ಉಪಾಂಶು ಹುತ್ವೋತ್ತಾನೇನ ಪಾಣಿನಾ ಮಧ್ಯಮೇ ಪರಿಧೌ ಪ್ರಾಗುಪಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಥಾತ್ರ ನೀಚಾ ಪಾಣಿನಾ ಮಧ್ಯಮೇ ಪರಿಧೌ ಪ್ರತ್ಯಗುಪಮಾರ್ಷ್ಟಿ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದುದಾನಂ ದಧಾತಿ ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ಮರೀಚಿಪೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ - ೪।೧।೨।[೨೩]

ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಕ್ರಮ್ಯ ಸಾದಯತಿ । ಉದಾನಾಯ ತ್ವೇತ್ಯುದಾನೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷ ತಾನಿ ವೈ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಾನಿ ಸಾದಯತಿ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಪರ್ಶಯತಿ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾನ್ತ್ಸಂದಧಾತಿ - ೪।೧।೨।[೨೪]

ತಾನಿ ವಾ ಅನಿಙ್ಗ್ಯಮಾನಾನಿ ಶೇರೇ । ಆ ತೃತೀಯಸವನಾತ್ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಸ್ವಪನ್ತಿ ತಾನಿ ಪುನಸ್ತೃತೀಯಸವನೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಸುಪ್ತ್ವಾ ಪ್ರಬುಧ್ಯನ್ತೇ ತೇಽನಿಶಿತಾಶ್ಚರಾಚರಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವೈತದ್ವಿಧಾಮನು ವಯ ಇವ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ವಿಧೀಯತೇ ತಸ್ಯೋಪಾಂಶ್ವನ್ತರ್ಯಾಮಾವೇವ ಪಕ್ಷಾವಾತ್ಮೋಪಾಂಶುಸವನಃ - ೪।೧।೨।[೨೫]

ತಾನಿ ವಾ ಅನಿಙ್ಗ್ಯಮಾನಾನಿ ಶೇರೇ । ಆ ತೃತೀಯಸವನಾತ್ತಾಯತೇ ಯಜ್ಞ ಏತಿ ವೈ ತದ್ಯತ್ತಾಯತೇ
ತಸ್ಮಾದಿಮಾನಿ ವಯಾಂಸಿ ವಿಗೃಹ್ಯ ಪಕ್ಷಾವನಾಯುವಾನಾನಿ ಪತನ್ತಿ ತಾನಿ ಪುನಸ್ತೃತೀಯಸವನೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮಾನಿ ವಯಾಂಸಿ ಸಮಾಸಂ ಪಕ್ಷಾವಾಯುವಾನಾನಿ ಪತನ್ತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವೈತದ್ವಿಧಾಮನು - ೪।೧।೨।[೨೬]

ಇಯಂ ಹ ವಾ ಉಪಾಂಶುಃ । ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯುಪಾಂಶುರಿಮಾಂ ಹ್ಯೇವ ಪ್ರಾಣನ್ನಭಿಪ್ರಾಣಿತ್ಯಸಾವೇವಾನ್ತರ್ಯಾಮ ಉದಾನೋ ಹ್ಯನ್ತರ್ಯಾಮೋಽಮುಂ ಹ್ಯೇವ ಲೋಕಮುದನನ್ನಭ್ಯುದನಿತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವೋಪಾಂಶುಸವನೋ ವ್ಯಾನೋ ಹ್ಯುಪಾಂಶುಸವನೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಹ್ಯೇವ ವ್ಯನನ್ನಭಿವ್ಯನಿತಿ - ೪।೧।೨।[೨೭]

##೪।೧।೩ ಐನ್ದ್ರವಾಯವಗ್ರಹಃ
ವಾಗ್ಘ ವಾ ಅಸ್ಯೈನ್ದ್ರವಾಯವಃ । ಏತನ್ನ್ವಧ್ಯಾತ್ಮಮಿನ್ದ್ರೋ ಹ ಯತ್ರ ವೃತ್ರಾಯ ವಜ್ರಮ್ಪ್ರಜಹಾರ ಸೋಽಬಲೀಯಾನ್ಮನ್ಯಮಾನೋ ನಾಸ್ತೃಷೀತೀವ ಬಿಭ್ಯನ್ನಿಲಯಾಂ ಚಕ್ರೇ ತದೇವಾಪಿ ದೇವಾ ಅಪನ್ಯಲಯನ್ತ - ೪।೧।೩।[೧]

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ನ ವೈ ಹತಂ ವೃತ್ರಂ ವಿದ್ಮ ನ ಜೀವಂ ಹನ್ತ ನ ಏಕೋ ವೇತ್ತು ಯದಿ ಹತೋ ವಾ
ವೃತ್ರೋ ಜೀವತಿ ವೇತಿ - ೪।೧।೩।[೨]

ತೇ ವಾಯುಮಬ್ರುವನ್ । ಅಯಂ ವೈ ವಾಯುರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ವಾಯೋ ತ್ವಮಿದಂ ವಿದ್ಧಿ ಯದಿ ಹತೋ ವಾ ವೃತ್ರೋ ಜೀವತಿ ವಾ ತ್ವಂ ವೈ ನ ಆಶಿಷ್ಠೋಽಸಿ ಯದಿ ಜೀವಿಷ್ಯತಿ ತ್ವಮೇವ ಕ್ಷಿಪ್ರಮ್ಪುನರಾಗಮಿಷ್ಯಸೀತಿ - ೪।೧।೩।[೩]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಕಿಂ ಮೇ ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಪ್ರಥಮವಷಟ್ಕಾರ ಏವ ತೇ ಸೋಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞ ಇತಿ ತಥೇತ್ಯೇಯಾಯ ವಾಯುರೈದ್ಧತಂ ವೃತ್ರಂ ಸ ಹೋವಾಚ ಹತೋ ವೃತ್ರೋ ಯದ್ಧತೇ ಕುರ್ಯಾತ್ ತತ್ಕುರುತೇತಿ - ೪।೧।೩।[೪]

ತೇ ದೇವಾ ಅಭ್ಯಸೃಜ್ಯನ್ತ । ಯಥಾ ವಿತ್ತಿಂ ವೇತ್ಸ್ಯಮಾನಾ ಏವಂ ಸ ಯಮೇಕೋಽಲಭತ ಸ ಏಕದೇವತ್ಯೋಽಭವದ್ಯಂ ದ್ವೌ ಸ ದ್ವಿದೇವತ್ಯೋ ಯಂ ಬಹವಃ ಸ ಬಹುದೇವತ್ಯಸ್ತದ್ಯದೇನಮ್ಪಾತ್ರೈರ್ವ್ಯಗೃಹ್ಣತ ತಸ್ಮಾದ್ಗ್ರಹಾ ನಾಮ - ೪।೧।೩।[೫]

ಸ ಏಷಾಮಾಪೂಯತ್ । ಸ ಏನಾಞ್ಛುಕ್ತಃ ಪೂತಿರಭಿವವೌ ಸ ನಾಲಮಾಹುತ್ಯಾ ಆಸ ನಾಲಂ ಭಕ್ಷಾಯ - ೪।೧।೩।[೬]

ತೇ ದೇವಾ ವಾಯುಮಬ್ರುವನ್ । ವಾಯವಿಮಂ ನೋ ವಿವಾಹೀಮಂ ನಃ ಸ್ವದಯೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಕಿಂ ಮೇ ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತ್ವಯೈವೈತಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯಾಚಕ್ಷೀರನ್ನಿತಿ ತಥೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯೂಯಂ ತು ಮೇ ಸಚ್ಯುಪವಾತೇತಿ - ೪।೧।೩।[೭]

ತಸ್ಯ ದೇವಾಃ । ಯಾವನ್ಮಾತ್ರಮಿವ ಗನ್ಧಸ್ಯಾಪಜಘ್ನುಸ್ತಂ ಪಶುಷ್ವದಧುಃ ಸ ಏಷ ಪಶುಷು ಕುಣಪಗನ್ಧಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕುಣಪಗನ್ಧಾನ್ನಾಪಿಗೃಹ್ಣೀತ ಸೋಮಸ್ಯ ಹೈಷ ರಾಜ್ಞೋ ಗನ್ಧಃ - ೪।೧।೩।[೮]

ನೋ ಏವ ನಿಷ್ಠೀವೇತ್ । ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಪ್ಯಾಸಕ್ತ ಇವ ಮನ್ಯೇತಾಭಿವಾತಂ ಪರೀಯಾಚ್ಛ್ರೀರ್ವೈ ಸೋಮಃ ಪಾಪ್ಮಾ ಯಕ್ಷ್ಮಃ ಸ ಯಥಾ ಶ್ರೇಯಸ್ಯಾಯತಿ ಪಾಪೀಯಾನ್ಪ್ರತ್ಯವರೋಹೇದೇವಂ ಹಾಸ್ಮಾದ್ಯಕ್ಷ್ಮಃ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ - ೪।೧।೩।[೯]

ಅಥೇತರಂ ವಾಯುರ್ವ್ಯವಾತ್ । ತದಸ್ವದಯತ್ತತೋಽಲಮಾಹುತ್ಯಾ ಆಸಾಲಂ ಭಕ್ಷಾಯ ತಸ್ಮಾದೇತಾನಿ ನಾನಾದೇವತ್ಯಾನಿ ಸನ್ತಿ ವಾಯವ್ಯಾನೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಪ್ರಥಮವಷಟ್ಕಾರಶ್ಚ ಸೋಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞ ಏತಾನ್ಯು ಏನೇನ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ - ೪।೧।೩।[೧೦]

ಇನ್ದ್ರೋ ಹ ವಾ ಈಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ । ವಾಯುರ್ವೈ ನೋಽಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಭೂಯಿಷ್ಠಭಾಗ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಥಮವಷಟ್ಕಾರಶ್ಚ ಸೋಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞ ಏತಾನ್ಯು ಏನೇನ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಹನ್ತಾಸ್ಮಿನ್ನಪಿತ್ವಮಿಚ್ಛಾ ಇತಿ - ೪।೧।೩।[೧೧]

ಸ ಹೋವಾಚ । ವಾಯವಾ ಮಾಽಸ್ಮಿನ್ಗ್ರಹೇ ಭಜೇತಿ ಕಿಂ ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ನಿರುಕ್ತಮೇವ ವಾಗ್ವದೇದಿತಿ
ನಿರುಕ್ತಂ ಚೇದ್ವಾಗ್ವದೇದಾ ತ್ವಾ ಭಜಾಮೀತಿ ತತ ಏಷ ಐನ್ದ್ರವಾಯವೋ ಗ್ರಹೋಽಭವದ್ವಾಯವ್ಯೋ ಹೈವ ತತಃ ಪುರಾ - ೪।೧।೩।[೧೨]

ಸ ಇನ್ದ್ರೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಅರ್ಧಂ ಮೇಽಸ್ಯ ಗ್ರಹಸ್ಯೇತಿ ತುರೀಯಮೇವ ತ ಇತಿ ವಾಯುರರ್ಧಮೇವ ಮ ಇತೀನ್ದ್ರಸ್ತುರೀಯಮೇವ ತ ಇತಿ ವಾಯುಃ - ೪।೧।೩।[೧೩]

ತೌ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಶ್ನಮೇಯತುಃ । ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಗ್ರಹಂ ದ್ವೇಧಾ ಚಕಾರ ಸ ಹೋವಾಚೇದಂ ವಾಯೋರಿತ್ಯಥ ಪುನರರ್ಧಂ ದ್ವೇಧಾ ಚಕಾರ ಸ ಹೋವಾಚೇದಂ ವಾಯೋರಿತೀದಂ ತವೇತೀನ್ದ್ರತುರೀಯಮೇವ ಭಾಜಯಾಂಚಕಾರ ಯದ್ವೈ ಚತುರ್ಥಂ ತತ್ತುರೀಯಂ ತತ ಏಷ ಐನ್ದ್ರತುರೀಯೋ ಗ್ರಹೋಽಭವತ್ - ೪।೧।೩।[೧೪]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಗ್ರಹಸ್ಯ । ದ್ವೇ ಪುರೋರುಚೌ ವಾಯವ್ಯೈವ ಪೂರ್ವಾ ಐನ್ದ್ರವಾಯವ ಉತ್ತರಾ ದ್ವೇ ಅನುವಾಕ್ಯೇ ವಾಯವ್ಯೈವ ಪೂರ್ವೈನ್ದ್ರವಾಯವ್ಯುತ್ತರಾ ದ್ವೌ ಪ್ರೈಷೌ ವಾಯವ್ಯ ಏವ ಪೂರ್ವ ಐನ್ದ್ರವಾಯವ ಉತ್ತರೋ ದ್ವೇ ಯಾಜ್ಯೇ ವಾಯವ್ಯೈವ ಪೂರ್ವೈನ್ದ್ರವಾಯವ್ಯುತ್ತರೈವಮೇನಂ ತುರೀಯಂ ತುರೀಯಮೇವ ಭಾಜಯಾಂಚಕಾರ - ೪।೧।೩।[೧೫]

ಸ ಹೋವಾಚ । ತುರೀಯಂತುರೀಯಂ ಚೇನ್ಮಾಮಬೀಭಜುಸ್ತುರೀಯಮೇವ ತರ್ಹಿ ವಾಙ್ನಿರುಕ್ತಂ ವದಿಷ್ಯತೀತಿ ತದೇತತ್ತುರೀಯಂ ವಾಚೋ ನಿರುಕ್ತಂ ಯನ್ಮನುಷ್ಯಾ ವದನ್ತ್ಯಥೈತತ್ತುರೀಯಂ ವಾಚೋಽನಿರುಕ್ತಂ ಯತ್ಪಶವೋ ವದನ್ತ್ಯಥೈತತ್ತುರೀಯಂ ವಾಚೋಽನಿರುಕ್ತಂ ಯದ್ವಯಾಂಸಿ ವದನ್ತ್ಯಥೈತತ್ತುರೀಯಂ ವಾಚೋಽನಿರುಕ್ತಂ ಯದಿದಂ ಕ್ಷುದ್ರಂ ಸರೀಸೃಪಂ ವದತಿ - ೪।೧।೩।[೧೬]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷೀಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ । ಚತ್ವಾರಿ ವಾಕ್ಪರಿಮಿತಾ ಪದಾನಿ ತಾನಿ ವಿದುರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೇಮನೀಷಿಣಃ। ಗುಹಾ ತ್ರೀಣಿ ನಿಹಿತಾ ನೇಙ್ಗಯನ್ತಿ ತುರೀಯಂ ವಾಚೋ ಮನುಷ್ಯಾ ವದನ್ತೀತಿ - ೪।೧।೩।[೧೭]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಆ ವಾಯೋ ಭೂಷ ಶುಚಿಪಾ ಉಪ ನಃ ಸಹಸ್ರಂ ತೇ ನಿಯುತೋ ವಿಶ್ವವಾರ ಉಪೋ ತೇಽಅನ್ಧೋ ಮದ್ಯಮಯಾಮಿ ಯಸ್ಯ ದೇವ ದಧಿಷೇ ಪೂರ್ವಪೇಯಂ ವಾಯವೇ ತ್ವೇತಿ - ೪।೧।೩।[೧೮]

ಅಥಾಪಗೃಹ್ಯ ಪುನರಾನಯತಿ । ಇನ್ದ್ರವಾಯೂ ಇಮೇ ಸುತಾ ಉಪ ಪ್ರಯೋಭಿರಾಗತಮ್। ಇನ್ದವೋ ವಾಮುಶನ್ತಿ ಹಿ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ವಾಯವ ಇನ್ದ್ರವಾಯುಭ್ಯಾಂ ತ್ವೈಷ ತೇ ಯೋನಿಃ ಸಜೋಷೋಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ ಸ ಯದಾಹ ಸಜೋಷೋಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಯೋ ವೈ ವಾಯುಃ ಸ ಇನ್ದ್ರೋ ಯ ಇನ್ದ್ರಃ ಸ ವಾಯುಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೈಷ ತೇ ಯೋನಿಃ ಸಜೋಷೋಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ - ೪।೧।೩।[೧೯]

##೪।೧।೪ ಮೈತ್ರಾವರುಣಗ್ರಹಃ
ಕ್ರತೂದಕ್ಷೌ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ । ಏತನ್ನ್ವಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಸ ಯದೇವ ಮನಸಾ ಕಾಮಯತ ಇದಂ ಮೇ ಸ್ಯಾದಿದಂ ಕುರ್ವೀಯೇತಿ ಸ ಏವ ಕ್ರತುರಥ ಯದಸ್ಮೈ ತತ್ಸಮೃಧ್ಯತೇ ಸ ದಕ್ಷೋ ಮಿತ್ರ ಏವ ಕ್ರತುರ್ವರುಣೋ ದಕ್ಷೋ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಮಿತ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವರುಣೋಽಭಿಗನ್ತೈವ ಬ್ರಹ್ಮ ಕರ್ತಾ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ - ೪।೧।೪।[೧]

ತೇ ಹೈತೇಽಅಗ್ರೇ ನಾನೇವಾಸತುಃ । ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚ ತತಃ ಶಶಾಕೈವ ಬ್ರಹ್ಮ ಮಿತ್ರ ಋತೇ ಕ್ಷತ್ರಾದ್ವರುಣಾತ್ಸ್ಥಾತುಮ್ - ೪।೧।೪।[೨]

ನ ಕ್ಷತ್ರಂ ವರುಣಃ । ಋತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಿತ್ರಾದ್ಯದ್ಧ ಕಿಂ ಚ ವರುಣಃ ಕರ್ಮ ಚಕ್ರೇಽಪ್ರಸೂತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಮಿತ್ರೇಣ ನ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ತತ್ಸಮಾನೃಧೇ - ೪।೧।೪।[೩]

ಸ ಕ್ಷತ್ರಂ ವರುಣಃ । ಬ್ರಹ್ಮ ಮಿತ್ರಮುಪಮನ್ತ್ರಯಾಂ ಚಕ್ರ ಉಪ ಮಾಽಽವರ್ತಸ್ವ ಸಂಸೃಜಾವಹೈ ಪುರಸ್ತ್ವಾ ಕರವೈ ತ್ವತ್ಪ್ರಸೂತಃ ಕರ್ಮ ಕರವಾ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತೌ ಸಮಸೃಜೇತಾಂ ತತ ಏಷ ಮೈತ್ರಾವರುಣೋ ಗ್ರಹೋಽಭವತ್ - ೪।೧।೪।[೪]

ಸೋ ಏವ ಪುರೋಧಾ । ತಸ್ಮಾನ್ನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸರ್ವಸ್ಯೇವ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಪುರೋಧಾಂ ಕಾಮಯೇತ ಸಂ ಹ್ಯೇವೈತೌ ಸೃಜೇತೇ ಸುಕೃತಂ ಚ ದುಷ್ಕೃತಂ ಚ ನೋ ಏವ ಕ್ಷತ್ರಿಯಃ ಸರ್ವಮಿವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ಪುರೋದಧೀತ ಸಂ ಹ್ಯೇವೈತೌ ಸೃಜೇತೇ ಸುಕೃತಂ ಚ ದುಷ್ಕೃತಂ ಚ ಸ ಯತ್ತತೋ ವರುಣಃ ಕರ್ಮ ಚಕ್ರೇ ಪ್ರಸೂತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಮಿತ್ರೇಣ ಸಂ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ತದಾನೃಧೇ - ೪।೧।೪।[೫]

ತತ್ತದವಕೢಪ್ತಮೇವ । ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽರಾಜನ್ಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ಯು ರಾಜಾನಂ ಲಭೇತ ಸಮೃದ್ಧಂ ತದೇತದ್ಧ ತ್ವೇವಾನವಕೢಪ್ತಂ ಯತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭವತಿ ಯದ್ಧ ಕಿಂ ಚ ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ಪ್ರಸೂತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಮಿತ್ರೇಣ ನ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ತತ್ಸಮೃಧ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದು ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಣ ಕರ್ಮ ಕರಿಷ್ಯಮಾಣೇನೋಪಸರ್ತವ್ಯ ಏವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸಂ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಸೂತಂ ಕರ್ಮಽರ್ಧ್ಯತೇ - ೪।೧।೪।[೬]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಅಯಂ ವಾಂ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ ಸುತಃ ಸೋಮ ಋತಾವೃಧಾ ಮಮೇದಿಹ ಶ್ರುತಂ ಹವಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ - ೪।೧।೪।[೭]

ತಂ ಪಯಸಾ ಶ್ರೀಣಾತಿ । ತದ್ಯತ್ಪಯಸಾ ಶ್ರೀಣಾತಿ ವೃತ್ರೋ ವೈ ಸೋಮ ಆಸೀತ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾ ಅಘ್ನಂಸ್ತಮ್ಮಿತ್ರಮಬ್ರುವಂಸ್ತ್ವಮಪಿ ಹಂಸೀತಿ ಸ ನ ಚಕಮೇ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಾ ಅಹಂ ಮಿತ್ರಮಸ್ಮಿ ನ ಮಿತ್ರಂ ಸನ್ನಮಿತ್ರೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮೀತಿ ತಂ ವೈ ತ್ವಾ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರೇಷ್ಯಾಮ ಇತ್ಯಹಮಪಿ ಹನ್ಮೀತಿ ಹೋವಾಚ ತಸ್ಮಾತ್ಪಶವೋಽಪಾಕ್ರಾಮನ್ಮಿತ್ರಂ ಸನ್ನಮಿತ್ರೋಽಭೂದಿತಿ ಸ ಪಶುಭಿರ್ವ್ಯಾರ್ಧ್ಯತ ತಮೇತದ್ದೇವಾಃ ಪಶುಭಿಃ ಸಮಾರ್ಧಯನ್ಯತ್ಪಯಸಾಽಶ್ರೀಣಂಸ್ತಥೋ ಏವೈನಮೇಷ ಏತತ್ಪಶುಭಿಃ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಯತ್ಪಯಸಾ ಶ್ರೀಣಾತಿ - ೪।೧।೪।[೮]

ತದಾಹುಃ । ಶಶ್ವದ್ಧ ನೈವ ಚಕಮೇ ಹನ್ತುಮಿತಿ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಪಯಸ್ತನ್ಮಿತ್ರಸ್ಯ ಸೋಮ ಏವ ವರುಣಸ್ಯ ತಸ್ಮಾತ್ಪಯಸಾ ಶ್ರೀಣಾತಿ - ೪।೧।೪।[೯]

ಸ ಶ್ರೀಣಾತಿ । ರಾಯಾ ವಯಂ ಸಸವಾಂಸೋ ಮದೇಮ ಹವ್ಯೇನ ದೇವಾ ಯವಸೇನ ಗಾವಃ ತಾಂ ಧೇನುಮ್ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ ಯುವಂ ನೋ ವಿಶ್ವಾಹಾ ಧತ್ತಮನಪಸ್ಫುರನ್ತೀಮೇಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ಋತಾಯುಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ ಸ ಯದಾಹಽರ್ತಾಯುಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವಾ ಋತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಮಿತ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮೋ ಹ್ಯೃತಂ ವರುಣ ಏವಾಯುಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ವರುಣಃ ಸಂವತ್ಸರ ಆಯುಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೈಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ಋತಾಯುಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ - ೪।೧।೪।[೧೦]

##೪।೧।೫ ಆಶ್ವಿನಗ್ರಹಃ
ಶ್ರೋತ್ರಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಶ್ವಿನಃ । ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತಃ ಪರಿಹಾರಂ ಭಕ್ಷಯತಿ ಸರ್ವತೋ ಹ್ಯನೇನ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಶೃಣೋತಿ ಯತ್ರ ವೈ ಭೃಗವೋ ವಾಙ್ಗಿರಸೋ ವಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತ ತಚ್ಚ್ಯವನೋ ವಾ ಭಾರ್ಗವಶ್ಚ್ಯವನೋ ವಾಙ್ಗಿರಸಸ್ತದೇವ ಜೀರ್ಣಿಃ ಕೃತ್ಯಾರೂಪೋ ಜಹೇ - ೪।೧।೫।[೧]

ಶರ್ಯಾತೋ ಹ ವಾ ಇದಂ ಮಾನವೋ ಗ್ರಾಮೇಣ ಚಚಾರ । ಸ ತದೇವ ಪ್ರತಿವೇಶೋ ನಿವಿವಿಶೇ ತಸ್ಯ ಕುಮಾರಾಃ ಕ್ರೀಡನ್ತ ಇಮಂ ಜೀರ್ಣಿಂ ಕೃತ್ಯಾರೂಪಮನರ್ಥ್ಯಂ ಮನ್ಯಮಾನಾ ಲೋಷ್ಟೈರ್ವಿಪಿಪಿಷುಃ - ೪।೧।೫।[೨]

ಸ ಶಾರ್ಯಾತೇಭ್ಯಶ್ಚುಕ್ರೋಧ । ತೇಭ್ಯೋಽಸಂಜ್ಞಾಂ ಚಕಾರ ಪಿತೈವ ಪುತ್ರೇಣ ಯುಯುಧೇ ಭ್ರಾತಾಭ್ರಾತ್ರಾ - ೪।೧।೫।[೩]

ಶರ್ಯಾತೋ ಹ ವಾ ಈಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ । ಯತ್ಕಿಮಕರಂ ತಸ್ಮಾದಿದಮಾಪದೀತಿ ಸ ಗೋಪಾಲಾಂಶ್ಚಾವಿಪಾಲಾಂಶ್ಚ ಸಂಹ್ವಯಿತವಾ ಉವಾಚ - ೪।೧।೫।[೪]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಕೋ ವೋಽದ್ಯೇಹ ಕಿಂಚಿದದ್ರಾಕ್ಷೀದಿತಿ ತೇ ಹೋಚುಃ ಪುರುಷ ಏವಾಯಂ ಜೀರ್ಣಿಃ ಕೃತ್ಯಾರೂಪಃ
ಶೇತೇ ತಮನರ್ಥ್ಯಂ ಮನ್ಯಮಾನಾಃ ಕುಮಾರಾ ಲೋಷ್ಟೈರ್ವ್ಯಪಿಕ್ಷನ್ನಿತಿ ಸ ವಿದಾಂಚಕಾರ ಸ ವೈ ಚ್ಯವನ ಇತಿ - ೪।೧।೫।[೫]

ಸ ರಥಂ ಯುಕ್ತ್ವಾ । ಸುಕನ್ಯಾಂ ಶಾರ್ಯಾತೀಮುಪಾಧಾಯ ಪ್ರಸಿಷ್ಯನ್ದ ಸ ಆಜಗಾಮ ಯತ್ರರ್ಷಿರಾಸ ತತ್ - ೪।೧।೫।[೬]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಋಷೇ ನಮಸ್ತೇ ಯನ್ನಾವೇದಿಷಂ ತೇನಾಹಿಂಸಿಷಮಿಯಂ ಸುಕನ್ಯಾ ತಯಾ ತೇಽಪಹ್ನುವೇ ಸಂಜಾನೀತಾಂ ಮೇ ಗ್ರಾಮ ಇತಿ ತಸ್ಯ ಹ ತತ ಏವ ಗ್ರಾಮಃ ಸಂಜಜ್ಞೇ ಸ ಹ ತತ ಏವ ಶರ್ಯಾತೋ ಮಾನವ ಉದ್ಯುಯುಜೇ ನೇದಪರಂ ಹಿನಸಾನೀತಿ - ೪।೧।೫।[೭]

ಅಶ್ವಿನೌ ಹ ವಾ ಇದಂ ಭಿಷಜ್ಯನ್ತೌ ಚೇರತುಃ । ತೌ ಸುಕನ್ಯಾಮುಪೇಯತುಸ್ತಸ್ಯಾಮ್ಮಿಥುನಮೀಷಾತೇ ತನ್ನ ಜಜ್ಞೌ - ೪।೧।೫।[೮]

ತೌ ಹೋಚತುಃ । ಸುಕನ್ಯೇ ಕಮಿಮಂ ಜೀರ್ಣಿಂ ಕೃತ್ಯಾರೂಪಮುಪಶೇಷ ಆವಾಮನುಪ್ರೇಹೀತಿ ಸಾ ಹೋವಾಚ ಯಸ್ಮೈ ಮಾಂ ಪಿತಾಽದಾನ್ನೈವಾಹಂ ತಂ ಜೀವನ್ತಂ ಹಾಸ್ಯಾಮೀತಿ ತದ್ಧಾಯಮೃಷಿರಾಜಜ್ಞೌ - ೪।೧।೫।[೯]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಸುಕನ್ಯೇ ಕಿಂ ತ್ವೈತದವೋಚತಾಮಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತದ್ವ್ಯಾಚಚಕ್ಷೇ ಸ ಹ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಽಉವಾಚ ಯದಿ ತ್ವೈತತ್ಪುನರ್ಬ್ರುವತಃ ಸಾ ತ್ವಂ ಬ್ರೂತಾನ್ನ ವೈ ಸುಸರ್ವಾವಿವ ಸ್ಥೋ ನ ಸುಸಮೃದ್ಧಾವಿವಾಥ ಮೇ ಪತಿಂ ನಿನ್ದಥ ಇತಿ ತೌ ಯದಿ ತ್ವಾ ಬ್ರುವತಃ ಕೇನಾವಮಸರ್ವೌ ಸ್ವಃ ಕೇನಾಸಮೃದ್ಧಾವಿತಿ ಸಾ ತ್ವಂ ಬ್ರೂತಾತ್ಪತಿಂ ನು ಮೇ ಪುನರ್ಯುವಾಣಂ ಕುರುತಮಥ ವಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ ತಾಂ ಪುನರುಪೇಯತುಸ್ತಾಂ ಹೈತದೇವೋಚತುಃ - ೪।೧।೫।[೧೦]

ಸಾ ಹೋವಾಚ । ನ ವೈ ಸುಸರ್ವಾವಿವ ಸ್ಥೋ ನ ಸುಸಮೃದ್ಧಾವಿವಾಥ ಮೇ ಪತಿಂ ನಿನ್ದಥ ಇತಿ ತೌ ಹೋಚತುಃ ಕೇನಾವಮಸರ್ವೌ ಸ್ವಃ ಕೇನಾಸಮೃದ್ಧಾವಿತಿ ಸಾ ಹೋವಾಚ ಪತಿಂ ನು ಮೇ ಪುನರ್ಯುವಾಣಂ ಕುರುತಮಥ ವಾಂ ವಕ್ಷ್ಯಾಮೀತಿ - ೪।೧।೫।[೧೧]

ತೌ ಹೋಚತುಃ । ಏತಂ ಹ್ರದಮಭ್ಯವಹರ ಸ ಯೇನ ವಯಸಾ ಕಮಿಷ್ಯತೇ ತೇನೋದೈಷ್ಯತೀತಿ ತಂ ಹ್ರದಮಭ್ಯವಜಹಾರ ಸ ಯೇನ ವಯಸಾ ಚಕಮೇ ತೇನೋದೇಯಾಯ - ೪।೧।೫।[೧೨]

ತೌ ಹೋಚತುಃ । ಸುಕನ್ಯೇ ಕೇನಾವಮಸರ್ವೌ ಸ್ವಃ ಕೇನಾಸಮೃದ್ಧಾವಿತಿ ತೌ ಹರ್ಷಿರೇವ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರೇಽಮೀ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ ತೇ ವಾಂ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರ್ಯನ್ತಿ ತೇನಾಸರ್ವೌ ಸ್ಥಸ್ತೇನಾಸಮೃದ್ಧಾವಿತಿ ತೌ ಹ ತತ ಏವಾಶ್ವಿನೌ ಪ್ರೇಯತುಸ್ತಾವಾಜಗ್ಮತುರ್ದೇವಾನ್ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾನ್ತ್ಸ್ತುತೇ ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನೇ - ೪।೧।೫।[೧೩]

ತೌ ಹೋಚತುಃ । ಉಪ ನೌ ಹ್ವಯಧ್ವಮಿತಿ ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುರ್ನ ವಾಮುಪಹ್ವಯಿಷ್ಯಾಮಹೇ ಬಹು ಮನುಷ್ಯೇಷು ಸಂಸೃಷ್ಟಮಚಾರಿಷ್ಟಂ ಭಿಷಜ್ಯನ್ತಾವಿತಿ - ೪।೧।೫।[೧೪]

ತೌ ಹೋಚತುಃ । ವಿಶೀರ್ಷ್ಣಾ ವೈ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜಧ್ವ ಇತಿ ಕಥಂ ವಿಶೀರ್ಷ್ಣೇತ್ಯುಪ ನು ನೌ ಹ್ವಯಧ್ವಮಥ ವೋ ವಕ್ಷ್ಯಾವ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತಾ ಉಪಾಹ್ವಯನ್ತ ತಾಭ್ಯಾಮೇತಮಾಶ್ವಿನಂ ಗ್ರಹಮಗೃಹ್ಣಸ್ತಾವಧ್ವರ್ಯೂ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಭವತಾಂ ತಾವೇತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ ತದದಸ್ತದ್ದಿವಾಕೀರ್ತ್ಯಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ಯಥಾ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿದಧತುಸ್ತಸ್ಮಾದೇಷ ಸ್ತುತೇ ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನೇ ಗ್ರಹೋ ಗೃಹ್ಯತೇ ಸ್ತುತೇ ಹಿ ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನ ಆಗಚ್ಛತಾಮ್ - ೪।೧।೫।[೧೫]

ತೌ ಹೋಚತುಃ । ಮುಖ್ಯೌ ವಾ ಆವಾಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ್ವೋ ಯಾವಧ್ವರ್ಯೂ ಇಹ ನಾವಿಮಮ್ಪುರಸ್ತಾದ್ಗ್ರಹಂ ಪರ್ಯಾಹರತಾಭಿ ದ್ವಿದೇವತ್ಯಾನಿತಿ ತಾಭ್ಯಾಮೇತಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ಗ್ರಹಮ್ಪರ್ಯಾಜಹ್ರುರಭಿ ದ್ವಿದೇವತ್ಯಾಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇಷ ದಶಮೋ ಗ್ರಹೋ ಗೃಹ್ಯತೇ ತೃತೀಯ ಏವ ವಷಟ್ಕ್ರಿಯತೇಽಥ ಯದಶ್ವಿನಾವಿತೀಮೇ ಹ ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಶ್ವಿನಾವಿಮೇ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮಾಶ್ನುವಾತಾಂ ಪುಷ್ಕರಸ್ರಜಾವಿತ್ಯಗ್ನಿರೇವಾಸ್ಯೈ ಪುಷ್ಕರಮಾದಿತ್ಯೋಽಮುಷ್ಯೈ - ೪।೧।೫।[೧೬]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಯಾ ವಾಂ ಕಶಾ ಮಧುಮತ್ಯಶ್ವಿನಾ ಸೂನೃತಾವತೀ ತಯಾ ಯಜ್ಞಮ್ಮಿಮಿಕ್ಷತಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸ್ಯಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ತ್ವೈಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ಮಾಧ್ವೀಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ ತಂ ವೈ ಮಧುಮತ್ಯರ್ಚಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಾಧ್ವೀಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ ತದ್ಯನ್ಮಧುಮತ್ಯರ್ಚಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಾಧ್ವೀಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ - ೪।೧।೫।[೧೭]

ದಧ್ಯಙ್ಹ ವಾ ಆಭ್ಯಾಮಾಥರ್ವಣಃ । ಮಧು ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮುವಾಚ ತದೇನಯೋಃ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ತದೇವೈನಯೋರೇತೇನೋಪಗಚ್ಛತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಧುಮತ್ಯರ್ಚಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಾಧ್ವೀಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ - ೪।೧।೫।[೧೮]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ । ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ರಾಸ್ನಾವಮೈನ್ದ್ರವಾಯವಪಾತ್ರಂ ತತ್ತಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಂ ರೂಪಂ ತೇನ ತದ್ದ್ವಿದೇವತ್ಯಮಜಕಾವಂ ಮೈತ್ರಾವರುಣಪಾತ್ರಂ ತತ್ತಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಂ ರೂಪಂ ತೇನ ತದ್ದ್ವಿದೇವತ್ಯಮೌಷ್ಠಮಾಶ್ವಿನಪಾತ್ರಂ ತತ್ತಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಂ ರೂಪಂ ತೇನ ತದ್ದ್ವಿದೇವತ್ಯಮಥ ಯದಶ್ವಿನಾವಿತಿ ಮುಖ್ಯೌ ವಾ ಅಶ್ವಿನಾವೌಷ್ಠಮಿವ ವಾ ಇದಂ ಮುಖಂ ತಸ್ಮಾದೌಷ್ಠಮಾಶ್ವಿನಪಾತ್ರಂ ಭವತಿ - ೪।೧।೫।[೧೯]

##೪।೨।೧ ಶುಕ್ರಾಮನ್ಥಿನೌ ಗ್ರಹೌ
ಚಕ್ಷುಷೀ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಶುಕ್ರಾಮನ್ಥಿನೌ । ತದ್ವಾ ಏಷ ಏವ ಶುಕ್ರೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತದ್ಯದೇಷ ಏತತ್ತಪತಿ ತೇನೈಷ ಶುಕ್ರಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಏವ ಮನ್ಥೀ - ೪।೨।೧।[೧]

ತಂ ಸಕ್ತುಭಿಃ ಶ್ರೀಣಾತಿ । ತದೇನಂ ಮನ್ಥಂ ಕರೋತಿ ತೇನೋ ಏಷ ಮನ್ಥ್ಯೇತೌ ಹ ವಾ ಆಸಾಮ್ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಸ ಯದ್ಧೈತೌ ನೋದಿಯಾತಾಂ ನ ಹೈವೇಹ ಸ್ವೌ ಚನ ಪಾಣೀ ನಿರ್ಜಾನೀಯುಃ - ೪।೨।೧।[೨]

ತಯೋರತ್ತೈವಾನ್ಯತರಃ । ಆದ್ಯೋಽನ್ಯತರೋಽತ್ತೈವ ಶುಕ್ರ ಽಆದ್ಯೋ ಮನ್ಥೀ - ೪।೨।೧।[೩]

ತಯೋರತ್ತೈವಾನ್ಯತರಮನು । ಆದ್ಯೋಽನ್ಯತರಮನ್ವತ್ತೈವ ಶುಕ್ರಮನ್ವಾದ್ಯೋ ಮನ್ಥಿನಮನು ತೌ ವಾ ಅನ್ಯಸ್ಮೈ ಗೃಹ್ಯೇತೇ ಅನ್ಯಸ್ಮೈ ಹೂಯೇತೇ ಶಣ್ಡಾಮರ್ಕಾವಿತ್ಯಸುರರಕ್ಷಸೇ ತಾಭ್ಯಾಂ ಗೃಹ್ಯೇತೇ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಹೂಯೇತೇ ತದ್ಯತ್ತಥಾ - ೪।೨।೧।[೪]

ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾಃ । ಅಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಪಜಘ್ನಿರೇ ತದೇತಾವೇವ ನ ಶೇಕುರಪಹನ್ತುಂ ಯದ್ಧ ಸ್ಮ ದೇವಾಃ ಕಿಂ ಚ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವತೇ ತದ್ಧ ಸ್ಮ ಮೋಹಯಿತ್ವಾ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಏವ ಪುನರಪದ್ರವತಃ - ೪।೨।೧।[೫]

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ । ಉಪಜಾನೀತ ಯಥೇಮಾವಪಹನಾಮಹಾ ಇತಿ ತೇ ಹೋಚುರ್ಗ್ರಹಾವೇವಾಭ್ಯಾಂ ಗೃಹ್ಣಾಮ ತಾವಭ್ಯವೈಷ್ಯತಸ್ತೌ ಸ್ವೀಕೃತ್ಯಾಪಹನಿಷ್ಯಾಮಹ ಇತಿ ತಾಭ್ಯಾಂ ಗ್ರಹೌ ಜಗೃಹುಸ್ತಾವಭ್ಯವೈತಾಂ ತೌ ಸ್ವೀಕೃತ್ಯಾಪಾಘ್ನತ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಣ್ಡಾಮರ್ಕಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಗೃಹ್ಯೇತೇ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಹೂಯೇತೇ - ೪।೨।೧।[೬]

ಅಪಿ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ । ನೋ ಸ್ವಿದ್ದೇವತಾಭ್ಯ ಏವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾಮಾ ೩ ವಿಜಿತರೂಪಮಿವ ಹೀದಮಿತಿ ತದ್ವೈ ಸ ತನ್ಮೀಮಾಂಸಾಮೇವ ಚಕ್ರೇ ನೇತ್ತು ಚಕಾರ - ೪।೨।೧।[೭]

ಇಮಾಮು ಹೈಕೇ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಪುರೋರುಚಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ । ಅಯಂ ವೇನಶ್ಚೋದಯತ್ಪೃಶ್ನಿಗರ್ಭಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜರಾಯೂ ರಜಸೋ ವಿಮಾನ ಇತಿ ತದೇತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕುರ್ಮೋ ಯ ಏಷ ತಪತೀತಿ ಯದಾಹ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜರಾಯುರಿತಿ - ೪।೨।೧।[೮]

ಇಮಾಂ ತ್ವೇವ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಪುರೋರುಚಂ ಕುರ್ಯಾತ್ । ತಂ ಪ್ರತ್ನಥಾ ಪೂರ್ವಥಾ ವಿಶ್ವಥೇಮಥಾ ಜ್ಯೇಷ್ಠತಾತಿಂ ಬರ್ಹಿಷದಂ ಸ್ವರ್ವಿದಮಿತ್ಯತ್ತಾ ಹ್ಯೇತಮನ್ವತ್ತಾ ಹಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಜ್ಯೇಷ್ಠತಾತಿಂ ಬರ್ಹಿಷದಂ ಸ್ವರ್ವಿದಂ ಪ್ರತೀಚೀನಂ ವೃಜನಂ ದೋಹಸೇ ಧುನಿಮಾಶುಂ ಜಯನ್ತಮನು ಯಾಸು ವರ್ಧಸೇ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಶಣ್ಡಾಯ ತ್ವೈಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ವೀರತಾಂ ಪಾಹೀತಿ ಸಾದಯತ್ಯತ್ತಾ ಹ್ಯೇತಮನ್ವತ್ತಾ ಹಿ ವೀರಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೈಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ವೀರತಾಂ ಪಾಹೀತಿ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧೇ ಸಾದಯತ್ಯೇತಾಂ ಹ್ಯೇಷ ದಿಶಮನು ಸಂಚರತಿ - ೪।೨।೧।[೯]

ಅಥ ಮನ್ಥಿನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಯಂ ವೇನಶ್ಚೋದಯತ್ಪೃಶ್ನಿಗರ್ಭಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜರಾಯೂ ರಜಸೋ ವಿಮಾನೇ ಇಮಮಪಾಂ ಸಂಗಮೇ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಶಿಶುಂ ನ ವಿಪ್ರಾ ಮತಿಭೀ ರಿಹನ್ತಿ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಮರ್ಕಾಯ ತ್ವೇತಿ - ೪।೨।೧।[೧೦]

ತಂ ಸಕ್ತುಭಿಃ ಶ್ರೀಣಾತಿ । ತದ್ಯತ್ಸಕ್ತುಭಿಃ ಶ್ರೀಣಾತಿ ವರುಣೋ ಹ ವೈ ಸೋಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞೋಽಭೀವಾಕ್ಷಿ ಪ್ರತಿಪಿಪೇಷ ತದಶ್ವಯತ್ತತೋಽಶ್ವಃ ಸಮಭವತ್ತದ್ಯಚ್ಛ್ವಯಥಾತ್ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದಶ್ವೋ ನಾಮ ತಸ್ಯಾಶ್ರು ಪ್ರಾಸ್ಕನ್ದತ್ತತೋ ಯವಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ವರುಣ್ಯೋ ಯವ ಇತಿ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ ಚಕ್ಷುಷೋಽಮೀಯತ ತೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಕ್ತುಭಿಃ ಶ್ರೀಣಾತಿ - ೪।೨।೧।[೧೧]

ಸ ಶ್ರೀಣಾತಿ । ಮನೋ ನ ಯೇಷು ಹವನೇಷು ತಿಗ್ಮಂ ವಿಪಃ ಶಚ್ಯಾ ವನುಥೋ ದ್ರವನ್ತಾ ಆ ಯಃ ಶರ್ಯಾಭಿಸ್ತುವಿನೃಮ್ಣೋ ಅಸ್ಯಾಶ್ರೀಣೀತಾದಿಶಂ ಗಭಸ್ತಾವೇಷ ತೇ ಯೋನಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪಾಹೀತಿಸಾದಯತ್ಯಾದ್ಯೋ ಹ್ಯೇತಮನ್ವಾದ್ಯಾ ಹೀಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ವಿಶಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೈಷ ತೇ ಯೋನಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪಾಹೀತಿ - ೪।೨।೧।[೧೨]

ದ್ವೌ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತೌ ಯೂಪಶಕಲೌ ಭವತಃ । ದ್ವಾವಪ್ರೋಕ್ಷಿತೌ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ಚೈವಾಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇಽಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ಚೈವಮೇವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ಚೈವಾದತ್ತೇಽಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ಚ ಶುಕ್ರಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇ ಮನ್ಥಿನಂ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ - ೪।೨।೧।[೧೩]

ಸೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ । ಅಪ್ರೋಕ್ಷಿತೇನ ಯೂಪಶಕಲೇನಾಪಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಪಮೃಷ್ಟಃ ಶಣ್ಡ ಇತ್ಯೇವಮೇವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾಪಮೃಷ್ಟೌ ಮರ್ಕ ಇತಿ ತದಾದದಾನಾವೇವಾಸುರರಕ್ಷಸೇ ಅಪಹತೋ ದೇವಾಸ್ತ್ವಾ ಶುಕ್ರಪಾಃ ಪ್ರಣಯನ್ತ್ವಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ ದೇವಾಸ್ತ್ವಾ ಮನ್ಥಿಪಾಃ ಪ್ರಣಯನ್ತ್ವಿತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ತದೇತೌ ದೇವತಾಭ್ಯ ಏವ ಪ್ರಣಯತಃ - ೪।೨।೧।[೧೪]

ತೌ ಜಘನೇನಾಹವನೀಯಮರತ್ನೀ ಸಂಧತ್ತಃ । ತಾ ಉತ್ತರವೇದೌ ಸಾದಯತೋ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಮೇವ ಶ್ರೋಣಾವಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಾದಯತ್ಯುತ್ತರಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಅನನುಸೃಜನ್ತಾವೇವಾನಾಧೃಷ್ಟಾಸೀತಿ ತದ್ರಕ್ಷೋಭಿರೇವೈತದುತ್ತರವೇದಿಮನಾಧೃಷ್ಟಾಂ ಕುರುತೋ ವಿಪರ್ಯೇಷ್ಯನ್ತೌ ವಾ ಏತಾವಗ್ನಿಮ್ಭವತೋಽತ್ಯೇಷ್ಯನ್ತೌ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುವಾತೇ ತಥೋ ಹೈನೌ ವಿಪರಿಯನ್ತಾವಗ್ನಿರ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೪।೨।೧।[೧೫]

ಸೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ ಪರ್ಯೇತಿ । ಸುವೀರೋ ವೀರಾನ್ಪ್ರಜನಯನ್ಪರೀಹೀತ್ಯತ್ತಾ ಹ್ಯೇತಮನ್ವತ್ತಾ ಹಿ ವೀರಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸುವೀರೋ ವೀರಾನ್ಪ್ರಜನಯನ್ಪರೀಹೀತ್ಯಭಿ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣ ಯಜಮಾನಮಿತಿ ತದ್ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯದಾಹಾಭಿ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣ ಯಜಮಾನಮಿತಿ - ೪।೨।೧।[೧೬]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಪರ್ಯೇತಿ । ಸುಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜನಯನ್ಪರೀಹೀತ್ಯಾದ್ಯೋ ಹ್ಯೇತಮನ್ವಾದ್ಯಾ ಹೀಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ವಿಶಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸುಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜನಯನ್ಪರೀಹೀತ್ಯಭಿ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣ ಯಜಮಾನಮಿತಿ ತದ್ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯದಾಹಾಭಿ ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣ ಯಜಮಾನಮಿತಿ - ೪।೨।೧।[೧೭]

ತಾವಪಿಧಾಯ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಃ । ತಿರ ಏವೈನಾವೇತತ್ಕುರುತಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮೌ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೌ ಪ್ರಾಞ್ಚೌ ಯನ್ತೌ ನ ಕಶ್ಚನ ಪಶ್ಯತಿ ತೌ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪರೀತ್ಯಾಪೋರ್ಣುತಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ತಿಷ್ಠನ್ತೌ ಜುಹುತ ಆವಿರೇವೈನಾವೇತತ್ಕುರುತಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮೌ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೌ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚೌ ಯನ್ತೌ ಸರ್ವ ಏವ ಪಶ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪರಾಗ್ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯಮಾನಂ ನ ಕಶ್ಚನ ಪಶ್ಯತಿ ತದು ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಜಾಯಮಾನಂ ಸರ್ವ ಏವ ಪಶ್ಯತಿ - ೪।೨।೧।[೧೮]

ತೌ ಜಘನೇನ ಯೂಪಮರತ್ನೀ ಸಂಧತ್ತಃ । ಯದ್ಯಗ್ನಿರ್ನೋದ್ಬಾಧೇತ ಯದ್ಯು ಅಗ್ನಿರುದ್ಬಾಧೇತಾಪ್ಯಗ್ರೇಣೈವ ಯೂಪಮರತ್ನೀ ಸಂದಧ್ಯಾತಾಂ ಸಂಜಗ್ಮಾನೋ ದಿವಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಶುಕ್ರಃ ಶುಕ್ರಶೋಚಿಷೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಂಜಗ್ಮಾನೋ ದಿವಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಮನ್ಥೀ ಮನ್ಥಿಶೋಚಿಷೇತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಚಕ್ಷುಷೋರೇವೈತೇ ಆರಮಣೇ ಕುರುತಶ್ಚಕ್ಷುಷೀ ಏವೈತತ್ಸಂಧತ್ತಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಅಭಿತೋಽಸ್ಥಿನೀ ಚಕ್ಷುಷೀ ಸಂಹಿತೇ - ೪।೨।೧।[೧೯]

ಸೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ । ಅಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ಯೂಪಶಕಲಂ ನಿರಸ್ಯತಿ ನಿರಸ್ತಃ ಶಣ್ಡ ಇತ್ಯೇವಮೇವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ನಿರಸ್ತೋ ಮರ್ಕ ಇತಿ ತತ್ಪುರಾಹುತಿಭ್ಯೋಽಸುರರಕ್ಷಸೇ ಅಪಹತಃ - ೪।೨।೧।[೨೦]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುಃ । ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ಯೂಪಶಕಲಮಾಹವನೀಯೇ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ ಶುಕ್ರಸ್ಯಾಧಿಷ್ಠಾನಮಸೀತ್ಯೇವಮೇವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಮನ್ಥಿನೋಽಧಿಷ್ಠಾನಮಸೀತಿ ಚಕ್ಷುಷೋರೇವೈತೇ ಸಮಿಧೌ ಚಕ್ಷುಷೀ ಏವೈತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಸಮಿದ್ಧೇ ಚಕ್ಷುಷೀ - ೪।೨।೧।[೨೧]

ತತ್ರ ಜಪತಿ । ಅಚ್ಛಿನ್ನಸ್ಯ ತೇ ದೇವ ಸೋಮ ಸುವೀರ್ಯಸ್ಯ ರಾಯಸ್ಪೋಷಸ್ಯ ದದಿತಾರಃ ಸ್ಯಾಮೇತ್ಯಾಶೀರೇವೈಷೈತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣ ಆಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ - ೪।೨।೧।[೨೨]

ಅಥಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ । ಪ್ರಾತಃಪ್ರಾತಃ ಸವಸ್ಯ ಶುಕ್ರವತೋ ಮಧುಶ್ಚುತ ಇನ್ದ್ರಾಯ ಸೋಮಾನ್ಪ್ರಸ್ಥಿತಾನ್ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇಽಧ್ವರ್ಯುರ್ಜುಹೋತಿ ತದನು ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ತದನು ಚಮಸಾಧ್ವರ್ಯವಃ - ೪।೨।೧।[೨೩]

ತೌ ವೈ ಪುರಸ್ತಾತ್ತಿಷ್ಠನ್ತೌ ಜುಹುತಃ । ಚಕ್ಷುಷೀ ವಾ ಏತೌ ತತ್ಪುರಸ್ತಾದೇವೈತಚ್ಚಕ್ಷುಷೀ ಧತ್ತಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚಕ್ಷುಷೀ - ೪।೨।೧।[೨೪]

ಅಭಿತೋ ಯೂಪಂ ತಿಷ್ಠನ್ತೌ ಜುಹುತಃ । ಯಥಾ ವೈ ನಾಸಿಕೈವಂ ಯೂಪಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಅಭಿತೋ ನಾಸಿಕಾಂ ಚಕ್ಷುಷೀ - ೪।೨।೧।[೨೫]

ತೌ ವೈ ವಷಟ್ಕೃತೌ ಸನ್ತೌ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಹೂಯತೇ । ಏತೇನೋ ಹೈತೌ ತದುದಶ್ನುವಾತೇ ಯದೇನೌ ಸರ್ವಂ ಸವನಮನುಹೂಯತೇ ಯದ್ವೇವೈತೌ ಸರ್ವಂ ಸವನಮನುಹೂಯತ ಏತೌ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಮಾಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಹ್ಯೇತೌ ಸತ್ಯಂ ವೈ ಚಕ್ಷುಃ ಸತ್ಯಂ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದೇನೌ ಸರ್ವಂ ಸವನಮನುಹೂಯತೇ - ೪।೨।೧।[೨೬]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಸ ಪ್ರಥಮಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿರ್ವಿಶ್ವವಾರಾ ಸ ಪ್ರಥಮೋ ವರುಣೋ ಮಿತ್ರೋ ಅಗ್ನಿಃ ಸ ಪ್ರಥಮೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಶ್ಚಿಕಿತ್ವಾಂಸ್ತಸ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರಾಯ ಸುತಮಾಜುಹೋತ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೪।೨।೧।[೨೭]

ಸ ಯಜ್ಜುಹೋತಿ । ಸಾ ಪ್ರಥಮಾ ಸ ಪ್ರಥಮ ಇತಿ ಶಶ್ವದ್ಧ ವೈ ರೇತಸಃ ಸಿಕ್ತಸ್ಯ ಚಕ್ಷುಷೀ ಏವ ಪ್ರಥಮೇ ಸಮ್ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜುಹೋತಿ ಸಾ ಪ್ರಥಮಾ ಇತಿ - ೪।೨।೧।[೨೮]

ಅಥ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ । ಪ್ರೈತು ಹೋತುಶ್ಚಮಸಃ ಪ್ರ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರೋದ್ಗಾತೄಣಾಂ ಪ್ರಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪ್ರಯನ್ತು ಸದಸ್ಯಾನಾಂ ಹೋತ್ರಾಣಾಂ ಚಮಸಾಧ್ವರ್ಯವ ಉಪಾವರ್ತಧ್ವಂ ಶುಕ್ರಸ್ಯಾಭ್ಯುನ್ನಯಧ್ವಮಿತಿ ಸಮ್ಪ್ರೈಷ ಏವೈಷ ಪರ್ಯೇತ್ಯ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾಧ್ವರ್ಯೋಃ ಪಾತ್ರೇ ಸಂಸ್ರವಮವನಯತ್ಯತ್ತ್ರ ಏವೈತದಾದ್ಯಂ ಬಲಿಂ ಹಾರಯತಿ ತಮಧ್ವರ್ಯುರ್ಹೋತೃಚಮಸೇಽವನಯತಿ ಭಕ್ಷಾಯ ವಷಟ್ಕರ್ತುರ್ಹಿ ಭಕ್ಷಃ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಷಟ್ಕಾರಃ ಸೋಽಸ್ಮಾದೇತದ್ವಷಟ್ಕುರ್ವತಃ ಪರಾಙಿವಾಭೂತ್ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಭಕ್ಷಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ಪುನರಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ - ೪।೨।೧।[೨೯]

ಅಥ ಯದೇತೇ ಪ್ರತೀಚೀ ಪಾತ್ರೇ ನ ಹರನ್ತಿ । ಹರನ್ತ್ಯನ್ಯಾನ್ಗ್ರಹಾಂಶ್ಚಕ್ಷುಷೀ ಹ್ಯೇತೇ ಸಂಸ್ರವಮೇವ ಹೋತೃಚಮಸೇಽವನಯತಿ - ೪।೨।೧।[೩೦]

ಅಥ ಹೋತ್ರಾಣಾಂ ಚಮಸಾನಭ್ಯುನ್ನಯನ್ತಿ । ಹುತೋಚ್ಛಿಷ್ಟಾ ವಾ ಏತೇ ಸಂಸ್ರವಾ ಭವನ್ತಿ ನಾಲಮಾಹುತ್ಯೈ ತಾನೇವೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ತಥಾಽಲಮಾಹುತ್ಯೈ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧೋತ್ರಾಣಾಂ ಚಮಸಾನಭ್ಯುನ್ನಯನ್ತಿ - ೪।೨।೧।[೩೧]

ಅಥ ಹೋತ್ರಾಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತಿ । ಹೋತ್ರಾ ಹ ವೈ ಯುಕ್ತಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹನ್ತಿ ತಾ ಏವೈತತ್ಸಂತರ್ಪಯನ್ತಿ ತೃಪ್ತಾಃ ಪ್ರೀತಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹಾನಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧೋತ್ರಾಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತಿ - ೪।೨।೧।[೩೨]

ಸ ಪ್ರಥಮಾಯಾಂ ವಾ ಹೋತ್ರಾಯಾಮ್ । ಇಷ್ಟಾಯಾಮುತ್ತಮಾಯಾಂ ವಾನುಮನ್ತ್ರಯತೇ ತೃಮ್ಪನ್ತು ಹೋತ್ರಾ ಮಧ್ವೋ ಯಾಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಾ ಯಾಃ ಸುಪ್ರೀತಾಃ ಸುಹುತಾ ಯತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ಹೋತ್ರಾಣಾಮೇವೈಷಾ ತೃಪ್ತಿರಥೇತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙುಪವಿಶತ್ಯಯಾಡಗ್ನೀದಿತ್ಯಗ್ನೀದ್ಧ್ಯತ್ರ ಯಜತಾಮುತ್ತಮಃ ಸಂಯಜತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಯಾಡಗ್ನೀದಿತಿ - ೪।೨।೧।[೩೩]

##೪।೨।೨ ಆಗ್ರಯಣಗ್ರಹಃ
ಆತ್ಮಾ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಗ್ರಯಣಃ । ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಸರ್ವಮೇವ ಸರ್ವಂ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ ತಸ್ಮಾದನಯಾಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಸ್ಯೈ ಹಿ ಸ್ಥಾಲೀ ಭವತಿ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸರ್ವಂ ವಾ ಇಯಂ ಸರ್ವಮೇಷ ಗ್ರಹಸ್ತಸ್ಮಾದನಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೨।[೧]

ಪೂರ್ಣಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವಮೇಷ ಗ್ರಹಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ಣಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೨।[೨]

ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಮೇಷಗ್ರಹಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೨।[೩]

ಸರ್ವೇಷು ಸವನೇಷು ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವಂ ವೈ ಸವನಾನಿ ಸರ್ವಮೇಷ ಗ್ರಹಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷು ಸವನೇಷು ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೨।[೪]

ಸ ಯದಿ ರಾಜೋಪದಸ್ಯೇತ್ । ತಮತ ಏವ ತನ್ವೀರನ್ನತಃ ಪ್ರಭಾವಯೇಯುರಾತ್ಮಾ ವಾ ಆಗ್ರಯಣ ಆತ್ಮನೋ ವಾ ಇಮಾನಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಪ್ರಭವನ್ತ್ಯೇತಸ್ಮಾದನ್ತತೋ ಹಾರಿಯೋಜನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದಾತ್ಮನ್ಯೇವಾಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಮನ್ತತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೪।೨।೨।[೫]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾದಾಗ್ರಯಣೋ ನಾಮ । ಯಾಂ ವಾ ಅಮೂಂ ಗ್ರಾವಾಣಮಾದದಾನೋ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛತ್ಯತ್ರ ವೈ ಸಾಗ್ರೇಽವದತ್ತದ್ಯತ್ಸಾತ್ರಾಗ್ರೇಽವದತ್ತಸ್ಮಾದಾಗ್ರಯಣೋ ನಾಮ - ೪।೨।೨।[೬]

ರಕ್ಷೋಭ್ಯೋ ವೈ ತಾಂ ಭೀಷಾ ವಾಚಮಯಚ್ಛನ್ । ಷಡ್ವಾ ಅತಃ ಪ್ರಾಚೋ ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥೈಷ ಸಪ್ತಮಃ ಷಡ್ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ - ೪।೨।೨।[೭]

ತಾಂ ದೇವಾಃ । ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇಽತ್ರಾಗ್ರೇ ವಾಚಮವದಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತಾಂ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇಽತ್ರಾಗ್ರೇ ವಾಚಂ ವದತಿ - ೪।೨।೨।[೮]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಯೇ ದೇವಾಸೋ ದಿವ್ಯೇಕಾದಶ ಸ್ಥ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಧ್ಯೇಕಾದಶ ಸ್ಥ ಅಪ್ಸುಕ್ಷಿತೋ
ಮಹಿನೈಕಾದಶ ಸ್ಥ ತೇ ದೇವಾಸೋ ಯಜ್ಞಮಿಮಂ ಜುಷಧ್ವಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸ್ಯಾಗ್ರಯಣೋಽಸಿ ಸ್ವಾಗ್ರಯಣ ಇತಿ ವಾಚಮೇವೈತದಯಾತಯಾಮ್ನೀಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದನಯಾ ಸಮಾನಂ ಸದ್ವಿಪರ್ಯಾಸಂ ವದತ್ಯಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದಾಗ್ರಯಣೋಽಸ್ಯಾಗ್ರಯಣೋಽಸೀತಿ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾಗ್ರಯಣೋಽಸಿ ಸ್ವಾಗ್ರಯಣ ಇತಿ - ೪।೨।೨।[೯]

ಪಾಹಿ ಯಜ್ಞಂ ಪಾಹಿ ಯಜ್ಞಪತಿಮಿತಿ । ವಾಚಮೇವೈತದುತ್ಸೃಷ್ಟಾಮಾಹ ಗೋಪಾಯ ಯಜ್ಞಮಿತಿ ಪಾಹಿ ಯಜ್ಞಪತಿಮಿತಿ ವಾಚಮೇವೈತದುತ್ಸೃಷ್ಟಾಮಾಹ ಗೋಪಾಯ ಯಜಮಾನಮಿತಿ ಯಜಮಾನೋ ಹಿ ಯಜ್ಞಪತಿರ್ವಿಷ್ಣುಸ್ತ್ವಾಮಿನ್ದ್ರಿಯೇಣ ಪಾತು ವಿಷ್ಣುಂ ತ್ವಂ ಪಾಹೀತಿ ವಾಚಮೇವೈತದುತ್ಸೃಷ್ಟಾಮಾಹ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞಸ್ತ್ವಾಂ ವೀರ್ಯೇಣ ಗೋಪಾಯತ್ವಿತಿ ವಿಷ್ಣುಂ ತ್ವಂ ಪಾಹೀತಿ ವಾಚಮೇವೈತದುತ್ಸೃಷ್ಟಾಮಾಹ ಯಜ್ಞಂ ತ್ವಂ ಗೋಪಾಯೇತ್ಯಭಿ ಸವನಾನಿ ಪಾಹೀತಿ ತದೇತಂ ಗ್ರಹಮಾಹ ಸರ್ವಾಣಿ ಹ್ಯೇಷ ಸವನಾನಿ ಪ್ರತಿ - ೪।೨।೨।[೧೦]

ಅಥ ದಶಾಪವಿತ್ರಮುಪಗೃಹ್ಯ ಹಿಙ್ಕರೋತಿ । ಸಾ ಹೈಷಾ ವಾಗನುದ್ಯಮಾನಾ ತತಾಮ ತಸ್ಯಾಂ ದೇವಾ ವಾಚಿ ತಾನ್ತಾಯಾಂ ಹಿಙ್ಕಾರೇಣೈವ ಪ್ರಾಣಮದಧುಃ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಹಿಙ್ಕಾರಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ವೈ ಹಿಙ್ಕಾರಸ್ತಸ್ಮಾದಪಿಗೃಹ್ಯ ನಾಸಿಕೇ ನ ಹಿಙ್ಕರ್ತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಸೈತೇನ ಪ್ರಾಣೇನ ಸಮಜಿಹೀತ ಯದಾ
ವೈ ತಾನ್ತಃ ಪ್ರಾಣಂ ಲಭತೇಽಥ ಸ ಸಂಜಿಹೀತೇ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ವಾಚಿ ತಾನ್ತಾಯಾಂ ಹಿಙ್ಕಾರೇಣೈವ
ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ಸೈತೇನ ಪ್ರಾಣೇನ ಸಂಜಿಹೀತೇ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವೋ ಹಿಙ್ಕರೋತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಃ - ೪।೨।೨।[೧೧]

ಅಥಾಹ ಸೋಮಃ ಪವತ ಇತಿ । ಸ ಯಾಮೇವಾಮೂಂ ಭೀಷಾಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯೋ ನ ನಿರಬ್ರುವಂಸ್ತಾಮೇವೈತತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇಽತ್ರ ನಿರಾಹ ತಾಮಾವಿಷ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸೋಮಃ ಪವತ ಇತಿ - ೪।೨।೨।[೧೨]

ಅಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಣೇಽಸ್ಮೈ ಕ್ಷತ್ರಾಯೇತಿ । ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಚ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ಚಾಹಾಸ್ಮೈ ಸುನ್ವತೇ ಯಜಮಾನಾಯ ಪವತ ಇತಿ ತದ್ಯಜಮಾನಾಯಾಹ - ೪।೨।೨।[೧೩]

ತದಾಹುಃ । ಏತಾವದೇವೋಕ್ತ್ವಾ ಸಾದಯೇದೇತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯಾವದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಡಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಮಾದೇತಾವದೇವೋಕ್ತ್ವಾ ಸಾದಯೇದಿತಿ - ೪।೨।೨।[೧೪]

ತದು ಬ್ರೂಯಾದೇವ ಭೂಯಃ । ಇಷ ಊರ್ಜೇ ಪವತ ಇತಿ ವೃಷ್ಟ್ಯೈ ತದಾಹ ಯದಾಹೇಷ ಇತ್ಯೂರ್ಜ ಇತಿ ಯೋ ವೃಷ್ಟಾದೂರ್ಗ್ರಸೋ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮೈ ತದಾಹಾದ್ಭ್ಯ ಓಷಧೀಭ್ಯಃ ಪವತ ಇತಿ ತದದ್ಭ್ಯಶ್ಚೌಷಧೀಭ್ಯಶ್ಚಾಹ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಪವತ ಇತಿ ತದಾಭ್ಯಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮಾಹ ಯಯೋರಿದಂ ಸರ್ವಮಧಿ ಸುಭೂತಾಯ ಪವತ ಇತಿ ಸಾಧವೇ ಪವತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೨।೨।[೧೫]

ತದು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಾಯ ಪವತ ಇತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯದ್ವಾ ಆಹಾಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಇತಿ ತದೇವ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಾಯಾಹ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಾದಯತಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಂ ವೈ ಮಧ್ಯೇ ಸಾದಯತ್ಯಾತ್ಮಾ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷ ಮಧ್ಯ ಇವ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ ದಕ್ಷಿಣೋಕ್ಥ್ಯಸ್ಥಾಲೀ ಭವತ್ಯುತ್ತರಾದಿತ್ಯಸ್ಥಾಲೀ - ೪।೨।೨।[೧೬]

##೪।೨।೩ ಉಕ್ಥಗ್ರಹಃ
ಅಯಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷೋಽನಿರುಕ್ತ ಆತ್ಮಾ ಯದುಕ್ಥ್ಯಃ । ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮೈವಾತ್ಮಾ ಹ್ಯಯಮನಿರುಕ್ತಃ ಪ್ರಾಣಃ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಆಯುರೇವ ತಸ್ಮಾದನಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಸ್ಯೈ ಹಿ ಸ್ಥಾಲೀ ಭವತಿ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಜರಾ ಹೀಯಮಮೃತಾಜರಂ ಹ್ಯಮೃತಮಾಯುಸ್ತಸ್ಮಾದನಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೩।[೧]

ತಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವಂ ತದ್ಯದಾಯುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ಣಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೩।[೨]

ತಸ್ಯಾಸಾವೇವ ಧ್ರುವ ಆಯುಃ । ಆತ್ಮೈವಾಸ್ಯೈತೇನ ಸಂಹಿತಃ ಪರ್ವಾಣಿ ಸಂತತಾನಿ ತದ್ವಾ ಅಗೃಹೀತ
ಏವೈತಸ್ಮಾದಚ್ಛಾವಾಕಾಯೋತ್ತಮೋ ಗ್ರಹೋ ಭವತಿ - ೪।೨।೩।[೩]

ಅಥ ರಾಜಾನಮುಪಾವಹರತಿ । ತೃತೀಯಂ ವಸತೀವರೀಣಾಮವನಯತಿ ತತ್ಪರ್ವ ಸಮೈತಿ ಪ್ರಥಮಮಹೋತ್ತರಸ್ಯ ಸವನಸ್ಯ ಕರೋತ್ಯುತ್ತಮಂ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಸ ಯದುತ್ತರಸ್ಯ ಸವನಸ್ಯ ತತ್ಪೂರ್ವಂ ಕರೋತಿ ಯತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯ ತದುತ್ತಮಂ ತದ್ವ್ಯತಿಷಜತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾನಿ ಪರ್ವಾಣಿ ವ್ಯತಿಷಕ್ತಾನೀದಮಿತ್ಥಮತಿಹಾನಮಿದಮಿತ್ಥಮ್ - ೪।೨।೩।[೪]

ಏವಮೇವ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನೇ । ಅಗೃಹೀತ ಏವೈತಸ್ಮಾದಚ್ಛಾವಾಕಾಯೋತ್ತಮೋ ಗ್ರಹೋ ಭವತ್ಯಥ ತೃತೀಯಂ ವಸತೀವರೀಣಾಮವನಯತಿ ತತ್ಪರ್ವ ಸಮೈತಿ ಪ್ರಥಮಮಹೋತ್ತರಸ್ಯ ಸವನಸ್ಯ ಕರೋತ್ಯುತ್ತಮಂ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಸ ಯದುತ್ತರಸ್ಯ ತತ್ಪೂರ್ವಂ ಕರೋತಿ ಯತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯ ತದುತ್ತಮಂ ತದ್ವ್ಯತಿಷಜತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾನಿ ಪರ್ವಾಣಿ ವ್ಯತಿಷಕ್ತಾನೀದಮಿತ್ಥಮತಿಹಾನಮಿದಮಿತ್ಥಂ ತದ್ಯದಸ್ಯೈತೇನಾತ್ಮಾ ಸಂಹಿತಸ್ತೇನಾಸ್ಯೈಷ ಆಯುಃ - ೪।೨।೩।[೫]

ಸೈಷಾ ಕಾಮದುಘೈವೇನ್ದ್ರಸ್ಯೋದ್ಧಾರಃ । ತ್ರಿಭ್ಯ ಏವೈನಂ ಪ್ರಾತಃಸವನ ಉಕ್ಥೇಭ್ಯೋ ವಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತ್ರಿಭ್ಯೋ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನೇ ತತ್ಷಟ್ಕೃತ್ವಃ ಷಡ್ವಾ ಋತವ ಋತವೋ ವಾ ಇಮಾನ್ತ್ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ಪಚನ್ತ್ಯೇತೇನೋ ಹೈಷಾ ಕಾಮದುಘೈವೇನ್ದ್ರಸ್ಯೋದ್ಧಾರಃ - ೪।೨।೩।[೬]

ತಂ ವಾ ಅಪುರೋರುಕ್ಕಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಉಕ್ಥಂ ಹಿ ಪುರೋರುಗೃಗ್ಘಿ ಪುರೋರುಗೃಗ್ಘ್ಯುಕ್ಥಂ ಸಾಮಗ್ರಹೋಽಥ ಯದನ್ಯಜ್ಜಪತಿ ತದ್ಯಜುಸ್ತಾ ಹೈತಾ ಅಭ್ಯರ್ಧ ಏವಾಗ್ರ ಋಗ್ಭ್ಯ ಆಸುರಭ್ಯರ್ಧೋ ಯಜುರ್ಭ್ಯೋಽಭ್ಯರ್ಧಃ ಸಾಮಭ್ಯಃ - ೪।೨।೩।[೭]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ ಹನ್ತೇಮಾ ಯಜುಃಷು ದಧಾಮ ತಥೇಯಂ ಬಹುಲತರೇವ ವಿದ್ಯಾ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಾ ಯಜುಃಷ್ವದಧುಸ್ತತ ಏಷಾ ಬಹುಲತರೇವ ವಿದ್ಯಾಭವತ್ - ೪।೨।೩।[೮]

ತಂ ಯದಪುರೋರುಕ್ಕಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಉಕ್ಥಂ ಹಿ ಪುರೋರುಗೃಗ್ಘಿ ಪುರೋರುಗೃಗ್ಘ್ಯುಕ್ಥಂ ಸ ಯದೇವೈನಮುಕ್ಥೇಭ್ಯೋ ವಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈಷ ಪುರೋರುಙ್ಮಾನ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಪುರೋರುಕ್ಕಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೩।[೯]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಬೃಹದ್ವತೇ ವಯಸ್ವತ ಇತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತಿ ಬೃಹದ್ವತೇ ವಯಸ್ವತ ಇತಿ ವೀರ್ಯವತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹ ಬೃಹದ್ವತೇ ವಯಸ್ವತ ಇತ್ಯುಕ್ಥಾವ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತ್ಯುಕ್ಥೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯತ್ತ ಇನ್ದ್ರ ಬೃಹದ್ವಯ ಇತಿ ಯತ್ತ ಇನ್ದ್ರ ವೀರ್ಯಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಸ್ಮೈ ತ್ವಾ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹ್ಯೇನಮಾಯುಷೇ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತಸ್ಮೈ ತ್ವಾ ವಿಷ್ಣವೇ ತ್ವೇತ್ಯೇಷ ತೇ ಯೋನಿರುಕ್ಥೇಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತಿ
ಸಾದಯತ್ಯುಕ್ಥೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೩।[೧೦]

ತಂ ವಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವಾವ್ಯಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಯುಷೇ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ಪ್ರಶಾಸನಂ ಸ ಕುರ್ಯಾದ್ಯ ಏವಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾದೇವತಂ ತ್ವೇವ ವಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೪।೨।೩।[೧೧]

ಮಿತ್ರಾವರುಣಾಭ್ಯಾಂ ತ್ವಾ । ದೇವಾವ್ಯಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಯುಷೇ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತ್ಯೇವ ಮೈತ್ರಾವರುಣಾಯ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀಷು ಹಿ ತಸ್ಮೈ ಸ್ತುವತೇ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀರನುಶಂಸತಿ ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯಾ ಯಜತಿ - ೪।೨।೩।[೧೨]

ಇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ । ದೇವಾವ್ಯಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಯುಷೇ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತ್ಯೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸಿನ ಐನ್ದ್ರೀಷು ಹಿ ತಸ್ಮೈ ಸ್ತುವತ ಐನ್ದ್ರೀರನುಶಂಸತ್ಯೈನ್ದ್ರ್ಯಾ ಯಜತಿ - ೪।೨।೩।[೧೩]

ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ತ್ವಾ । ದೇವಾವ್ಯಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಯುಷೇ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತ್ಯೇವಾಚ್ಛಾವಾಕಾಯೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೀಷು ಹಿ ತಸ್ಮೈ ಸ್ತುವತ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೀರನುಶಂಸತ್ಯೈನ್ದ್ರಾಗ್ನ್ಯಾ ಯಜತೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತ್ಯೇವ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನ ಐನ್ದ್ರಂ ಹಿ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮ್ - ೪।೨।೩।[೧೪]

ತದು ಹ ಚರಕಾಧ್ವರ್ಯವೋ ವಿಗೃಹ್ಣನ್ತಿ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವಾವ್ಯಮುಕ್ಥೇಭ್ಯ ಉಕ್ಥಾವ್ಯಂ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾಭ್ಯಾಂ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯೇಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ಮಿತ್ರಾವರುಣಾಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ ಪುನರ್ಹವಿರಸೀತಿ ಸ್ಥಾಲೀಮಭಿಮೃಶತಿ - ೪।೨।೩।[೧೫]

ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ । ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವಾವ್ಯಮುಕ್ಥೇಭ್ಯ ಉಕ್ಥಾವ್ಯಮಿನ್ದ್ರಾಯ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯೇಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ ಪುನರ್ಹವಿರಸೀತಿ ಸ್ಥಾಲೀಮಭಿಮೃಶತಿ - ೪।೨।೩।[೧೬]

ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ । ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವಾವ್ಯಮುಕ್ಥೇಭ್ಯ ಉಕ್ಥಾವ್ಯಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯೇಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ ನಾತ್ರ ಪುನರ್ಹವಿರಸೀತಿ ಸ್ಥಾಲೀಮಭಿಮೃಶತೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತ್ಯೇವ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನ ಐನ್ದ್ರಂ ಹಿ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ದ್ವಿರ್ಹ ಪುನರ್ಹವಿರಸೀತಿ ಸ್ಥಾಲೀಮಭಿಮೃಶತಿ ತೂಷ್ಣೀಂ ತೃತೀಯಂ ನಿದಧಾತಿ - ೪।೨।೩।[೧೭]

ತಂ ವೈ ನೋಪಯಾಮೇನ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ನ ಯೋನೌ ಸಾದಯೇದಗ್ರೇ ಹ್ಯೇವೈಷ ಉಪಯಾಮೇನ ಗೃಹೀತೋ ಭವತ್ಯಗ್ರೇ ಯೋನೌ ಸನ್ನೋ ಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದೇನಮತ್ರಾಪ್ಯುಪಯಾಮೇನ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಯದ್ಯೋನೌ ಸಾದಯೇದಥ ಯತ್ಪುನರ್ಹವಿರಸೀತಿ ಸ್ಥಾಲೀಮಭಿಮೃಶತಿ ಪುನರ್ಹ್ಯಸ್ಯೈ ಗ್ರಹಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯನ್ಭವತಿ ನ ತದಾದ್ರಿಯೇತ ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ನಿದಧ್ಯಾತ್ - ೪।೨।೩।[೧೮]

##೪।೨।೪ ಧ್ರುವಗ್ರಹಃ
ಅಯಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಪ್ರಾಣಃ । ಯೋಽಯಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರ ಏವಾಥ ಯೋಽಯಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ ಧ್ರುವಸ್ತೌ ಹ ಸ್ಮೈತೌ ದ್ವಾವೇವಾಗ್ರೇ ಗ್ರಹೌ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಧ್ರುವವೈಶ್ವಾನರಾವಿತಿ ತಯೋರಯಮಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನ್ಯತರ ಏವ ಗೃಹ್ಯತೇ ಧ್ರುವ ಏವ ಸ ಯದಿ ತಂ ಚರಕೇಭ್ಯೋ ವಾ ಯತೋ ವಾನುಬ್ರುವೀತ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ತಂ ಚಮಸೇಽವನಯೇದಥೈತಮೇವ ಹೋತೃಚಮಸೇ - ೪।೨।೪।[೧]

ಯದ್ವಾ ಅಸ್ಯಾವಾಚೀನಂ ನಾಭೇಃ । ತದಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮನಃ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಆಯುರೇವ ತಸ್ಮಾದನಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಸ್ಯೈ ಹಿ ಸ್ಥಾಲೀ ಭವತಿ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಜರಾ ಹೀಯಮಮೃತಾಽಜರಂ ಹ್ಯಮೃತಮಾಯುಸ್ತಸ್ಮಾದನಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೪।[೨]

ತಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವಂ ತದ್ಯದಾಯುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ಣಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೪।[೩]

ವೈಶ್ವಾನರಾಯ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರಃ ಸಂವತ್ಸರ ಆಯುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶ್ವಾನರಾಯ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೪।[೪]

ಸ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಗೃಹೀತಃ । ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಾಲಾದುಪಶೇತೇ ತದೇನಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಸವನಾನ್ಯತಿನಯತಿ - ೪।೨।೪।[೫]

ತಂ ನ ಸ್ತೂಯಮಾನೇಽವನಯೇತ್ । ನ ಹ ಸಂವತ್ಸರಂ ಯಜಮಾನೋಽತಿಜೀವೇದ್ಯತ್ಸ್ತೂಯಮಾನೇಽವನಯೇತ್ - ೪।೨।೪।[೬]

ತಂ ಶಸ್ಯಮಾನೇಽವನಯತಿ । ತದೇನಂ ದ್ವಾದಶಂ ಸ್ತೋತ್ರಮತಿನಯತಿ ತಥಾ ಪರಮ್ಪರಮಾಯುಃ ಸಮಶ್ನುತೇ ತಥೋ ಹ ಯಜಮಾನೋ ಜ್ಯೋಗ್ಜೀವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸತ್ಸ್ಯಾದೈತಸ್ಯ ಹೋಮಾನ್ನ ಸರ್ಪೇನ್ನ ಪ್ರಸ್ರಾವಯೇತ ತಥಾ ಸರ್ವಮಾಯುಃ ಸಮಶ್ನುತ ಆಯುರ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ತಥಾ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ - ೪।೨।೪।[೭]

ಯದ್ವಾ ಅಸ್ಯಾವಾಚೀನಂ ನಾಭೇಃ । ತದಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮನಃ ಸ ಯತ್ಪುರೈತಸ್ಯ ಹೋಮಾತ್ಸರ್ಪೇದ್ವಾ ಪ್ರ ವಾ ಸ್ರಾವಯೇತ ಧ್ರುವಂ ಹಾವಮೇಹೇನ್ನೇದ್ಧ್ರುವಮವಮೇಹಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸದ್ಭವತಿ ತದ್ವೈ ತದ್ಯಜಮಾನ ಏವ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷ ತದಾತ್ಮನಃ - ೪।೨।೪।[೮]

ಸ ವಾ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸದ್ಭವತಿ । ಯಶೋ ವೈ ಸೋಮಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಶ್ಚ ಸೋಮೇ ಲಭತೇ ಯಶ್ಚನೋಭಾವೇವಾಗಚ್ಛತೋ ಯಶ ಏವೈತದ್ದ್ರಷ್ಟುಮಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ತದ್ವಾ ಏತದ್ಯಶೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸಮ್ಪ್ರಸೃಪ್ಯಾತ್ಮನ್ದಧತೇ ಯದ್ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಸ ಹ ಯಶ ಏವ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಭಕ್ಷಯತಿ - ೪।೨।೪।[೯]

ತೇ ವಾ ಏತೇ । ಸರ್ಪನ್ತ ಏವಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸದ್ಯೇ ತದ್ಯಶಃ ಸಂನಿಧಾಯ ಸರ್ಪನ್ತಿ ತೇ ಪರಾಞ್ಚೋ ಯಶಸೋ ಭವನ್ತಿ ತದೇಷ ಪರಿಗೃಹ್ಯೈವ ಪುನರಾತ್ಮನ್ಯಶೋ ಧತ್ತೇ ತೇಷಾಂ ಹೈಷ ಏವ ಯಶಸ್ವಿತಮೋ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರೈತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸದ್ಭವತಿ - ೪।೨।೪।[೧೦]

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರ ಏತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಜಾಪತೌ ಪಿತರಿ ಸಂವತ್ಸರೇಽಸ್ಮಾಕಮಯಂ ಭವಿಷ್ಯತ್ಯಸ್ಮಾಕಮಯಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ - ೪।೨।೪।[೧೧]

ತತೋ ದೇವಾಃ । ಅರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಸ್ತ ಏತದಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸದ್ಯಂ ದದೃಶುಸ್ತ ಏತೇನಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸದ್ಯೇನ ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಮವೃಞ್ಜನ್ತಾನ್ತರಾಯನ್ನಸುರಾನ್ಯಜ್ಞಾತ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸದ್ಯೇನ ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಂವೃಙ್ಕ್ತೇಽನ್ತರೇತಿ ಸಪತ್ನಾನ್ಯಜ್ಞಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಽಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸದ್ಭವತಿ - ೪।೨।೪।[೧೨]

ತಂ ಗೃಹೀತ್ವೋತ್ತರೇ ಹವಿರ್ಧಾನೇ ಸಾದಯತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಗ್ರಹಾ ನೇತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಮೋಹಯಾನೀತ್ಯುಪಕೀರ್ಣೇ ವಾ ಇತರಾನ್ಗ್ರಹಾನ್ಸಾದಯತ್ಯಥೈತಂ ವ್ಯುಹ್ಯ ನ ತೃಣಂ ಚನಾನ್ತರ್ಧಾಯ - ೪।೨।೪।[೧೩]

ಯದ್ವಾ ಅಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಂ ನಾಭೇಃ । ತದಸ್ಯೈತ ಆತ್ಮನ ಉಪರೀವ ವೈ ತದ್ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ನಾಭೇರುಪರೀವೈತದ್ಯದುಪಕೀರ್ಣಂ ತಸ್ಮಾದುಪಕೀರ್ಣೇ ಸಾದಯತ್ಯಥೈತಂ ವ್ಯುಹ್ಯ ನ ತೃಣಂ ಚನಾನ್ತರ್ಧಾಯ - ೪।೨।೪।[೧೪]

ಯದ್ವಾ ಅಸ್ಯಾವಾಚೀನಂ ನಾಭೇಃ । ತದಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮನೋಽಧ ಇವ ವೈ ತದ್ಯದವಾಚೀನಂ ನಾಭೇರಧ ಇವೈತದ್ಯದ್ವ್ಯುಹ್ಯ ನ ತೃಣಂ ಚನಾನ್ತರ್ಧಾಯ ತಸ್ಮಾದೇತಂ ವ್ಯುಹ್ಯ ನ ತೃಣಂ ಚನಾನ್ತರ್ಧಾಯ ಸಾದಯತಿ - ೪।೨।೪।[೧೫]

ಏಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಏತಮ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಸ ಯಾನುಪಕೀರ್ಣೇ ಸಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಸ್ತಾನನು ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಾ ಅನ್ಯೇನಾತ್ಮನೋಽಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯಾ ವೈ ಶಫೈಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಾ ಅನ್ಯೇನಾತ್ಮನೋಽಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯಥ ಯದೇತಂ ವ್ಯುಹ್ಯ ನ ತೃಣಂ ಚನಾನ್ತರ್ಧಾಯ ಸಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾ ಏತಮನು ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಯಾ ಆತ್ಮನೈವಾಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಮನುಷ್ಯಾಶ್ಚ ಶ್ವಾಪದಾಶ್ಚ - ೪।೨।೪।[೧೬]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ಅಸ್ಯಾ ಏವಾನ್ಯದುತ್ತರಂ ಕರೋತಿ ಯದುಪಕಿರತಿ ಸ ಯಾನುಪಕೀರ್ಣೇ ಸಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಸ್ತಾನನು ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಾ ಅನ್ಯೇನೈವಾತ್ಮನೋಽಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಶಫೈಃ - ೪।೨।೪।[೧೭]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ಆಹವನೀಯೇ ಜುಹ್ವತಿ ಪುರೋಡಾಶಂ ಧಾನಾಃ ಕರಮ್ಭಂ ದಧ್ಯಾಮಿಕ್ಷಾಮಿತಿ ತದ್ಯಥಾ ಮುಖ ಆಸಿಞ್ಚೇದೇವಂ ತದಥೈಷ ಏಕರೂಪ ಉಪಶೇತ ಆಪ ಇವೈವ ತಸ್ಮಾದ್ಯದನೇನ ಮುಖೇನ ನಾನಾರೂಪಮಶನಮಶ್ನಾತ್ಯಥೈತೇನ ಪ್ರಾಣೇನೈಕರೂಪಮೇವ ಪ್ರಸ್ರಾವಯತೇಽಪ ಇವೈವಾಥ ಯಸ್ಮಾದ್ಧ್ರುವೋ ನಾಮ - ೪।೨।೪।[೧೮]

ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂಚಕ್ರುಸ್ತಾನ್ದಕ್ಷಿಣತೋಽಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಾಸೇಜುಸ್ತೇಷಾಮೇತಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾನ್ಗ್ರಹಾನುಜ್ಜಘ್ನುರಪ್ಯೇತದ್ದಕ್ಷಿಣಂ ಹವಿರ್ಧಾನಮುಜ್ಜಘ್ನುರಥೈತಮೇವ ನ ಶೇಕುರುದ್ಧನ್ತುಂ ತದುತ್ತರಮೇವ ಹವಿರ್ಧಾನಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಹವಿರ್ಧಾನಮದೃಂಹತ್ತದ್ಯದೇತಂ ನ ಶೇಕುರುದ್ಧನ್ತುಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧ್ರುವೋ ನಾಮ - ೪।೨।೪।[೧೯]

ತಂ ವೈ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ । ಶಿರೋ ವಾ ಏಷ ಏತಸ್ಯೈ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ದ್ವಾದಶ ಸ್ತೋತ್ರಾಣಿ
ದ್ವಾದಶ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ತಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ತಸ್ಯಾ ಏಷ ಶಿರಃ ಶ್ರೀರ್ವೈ ಶಿರಃ ಶ್ರೀರ್ಹಿ ವೈ ಶಿರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಽರ್ಧಸ್ಯ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಭವತ್ಯಸಾವಮುಷ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಶಿರ ಇತ್ಯಾಹುಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಹ ವ್ಯಥೇತ ಯದೇಷ ವ್ಯಥೇತ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ನೇದ್ಯಜಮಾನೋ ವ್ಯಥಾತಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ - ೪।೨।೪।[೨೦]

ವತ್ಸೋ ವಾ ಏಷಃ । ಏತಸ್ಯೈ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ದ್ವಾದಶ ಸ್ತೋತ್ರಾಣಿ ದ್ವಾದಶ ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ
ತಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ತಸ್ಯಾ ಏಷ ವತ್ಸಸ್ತಂ ಯದ್ಗೋಪಾಯನ್ತಿ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ ವಾ ಇಮಾನ್ವತ್ಸಾನ್ದೋಹಾಯ ಯದಿದಂ ಪಯೋ ದುಹ್ರ ಏವಮಿಯಂ ಗಾಯತ್ರೀ ಯಜಮಾನಾಯ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ದೋಹಾತಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ - ೪।೨।೪।[೨೧]

ಅಥ ಯದಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಚ । ನಿಶ್ಚ ಕ್ರಾಮತಃ ಪ್ರ ಚ ಪದ್ಯೇತೇ ಯಥಾ ಬದ್ಧವತ್ಸೋಪಾಚರೇದೇವಮೇತಂ ಗ್ರಹಮುಪಾಚರತಸ್ತಮವನಯತಿ ಗಾಯತ್ರೀಮೇವೈತತ್ಪ್ರಸ್ರಾವಯತಿ ಪ್ರತ್ತೇಯಂ ಗಾಯತ್ರೀ ಯಜಮಾನಾಯ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ದೋಹಾತಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅವನಯತಿ - ೪।೨।೪।[೨೨]

ಸೋಽವನಯತಿ । ಧ್ರುವಂ ಧ್ರುವೇಣ ಮನಸಾ ವಾಚಾ ಸೋಮಮವನಯಾಮೀತಿ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ವಾಥಾ ನ ಇನ್ದ್ರ ಇದ್ವಿಶೋಽಸಪತ್ನಾಃ ಸಮನಸಸ್ಕರದಿತಿ ಯಥಾ ನ ಇನ್ದ್ರ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ವಿಶಃ ಶ್ರಿಯೈ ಯಶಸೇಽನ್ನಾದ್ಯಾಯಾಸಪತ್ನಾಃ ಸಂಮನಸಃ ಕರವದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೨।೪।[೨೩]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಮೂರ್ಧಾನಂ ದಿವೋ ಅರತಿಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ವೈಶ್ವಾನರಮೃತ ಆ ಜಾತಮಗ್ನಿಮ್ ।
ಕವಿಂ ಸಮ್ರಾಜಮತಿಥಿಂ ಜನಾನಾಮಾಸನ್ನಾ ಪಾತ್ರಂ ಜನಯನ್ತ ದೇವಾಃ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಧ್ರುವೋಽಸಿ ಧ್ರುವಕ್ಷಿತಿರ್ಧ್ರುವಾಣಾಂ ಧ್ರುವತಮೋಽಚ್ಯುತಾನಾಮಚ್ಯುತಕ್ಷಿತ್ತಮ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರಾಯ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ ವ್ಯುಹ್ಯ ನ ತೃಣಂ ಚನಾನ್ತರ್ಧಾಯ ವೈಶ್ವಾನರಾಯ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೨।೪।[೨೪]

##೪।೨।೫ ವಿಪ್ರುಡ್ಹೋಮಮ್
ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹೀತ್ವಾ । ಉಪನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ವಿಪ್ರುಷಾಂ ಹೋಮಂ ಜುಹೋತಿ ತದ್ಯದ್ವಿಪ್ರುಷಾಂ ಹೋಮಂ ಜುಹೋತಿ ಯಾ ಏವಾಸ್ಯಾತ್ರ ವಿಪ್ರುಷ ಸ್ಕನ್ದನ್ತಿ ತಾ ಏವೈತದಾಹವನೀಯೇ ಸ್ವಗಾಕರೋತ್ಯಾಹವನೀಯೋ ಹ್ಯಾಹುತೀನಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಪ್ರುಷಾಂ ಹೋಮಂ ಜುಹೋತಿ - ೪।೨।೫।[೧]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಯಸ್ತೇ ದ್ರಪ್ಸ ಸ್ಕನ್ದತಿ ಯಸ್ತೇ ಅಂಶುರಿತಿ ಯೋ ವೈ ಸ್ತೋಕ ಸ್ಕನ್ದತಿ ಸ ದ್ರಪ್ಸಸ್ತತ್ತಮಾಹ ಯಸ್ತೇ ಅಂಶುರಿತಿ ತದಂಶುಮಾಹ ಗ್ರಾವಚ್ಯುತೋ ಧಿಷಣಯೋರುಪಸ್ಥಾದಿತಿ ಗ್ರಾವ್ಣಾ ಹಿ ಚ್ಯುತೋಽಧಿಷವಣಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ಕನ್ದತ್ಯಧ್ವರ್ಯೋರ್ವಾ ಪರಿ ವಾ ಯಃ ಪವಿತ್ರಾದಿತ್ಯಧ್ವರ್ಯೋರ್ವಾ ಹಿ ಪಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಸ್ಕನ್ದತಿ ಪವಿತ್ರಾದ್ವಾ ತಂ ತೇ ಜುಹೋಮಿ ಮನಸಾ ವಷಟ್ಕೃತಂ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದ್ಯಥಾ ವಷಟ್ಕೃತಂ ಹುತಮೇವಮಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ - ೪।೨।೫।[೨]

ಅಥ ಸ್ತೀರ್ಣಾಯೈ ವೇದೇಃ । ದ್ವೇ ತೃಣೇ ಅಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇ ತಾವಧ್ವರ್ಯೂ ಪ್ರಥಮೌ ಪ್ರತಿಪದ್ಯೇತೇ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಥ ಪ್ರಸ್ತೋತಾ ವಾಗೇವ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಥೋದ್ಗಾತಾತ್ಮೈವ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಥ ಪ್ರತಿಹರ್ತಾ ಭಿಷಗ್ವಾ ವ್ಯಾನೋ ವಾ - ೪।೨।೫।[೩]

ತಾನ್ವಾ ಏತಾನ್ । ಪಞ್ಚರ್ತ್ವಿಜೋ ಯಜಮಾನೋಽನ್ವಾರಭತ ಏತಾವಾನ್ವೈ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವನ್ತ ಏತೇ ಪಞ್ಚರ್ತ್ವಿಜೋ ಭವನ್ತಿ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತದ್ಯಜಮಾನೋಽನ್ವಾರಭತೇ - ೪।೨।೫।[೪]

ಅಥಾನ್ಯತರತ್ತೃಣಮ್ । ಚಾತ್ವಾಲಮಭಿಪ್ರಾಸ್ಯತಿ ದೇವಾನಾಮುತ್ಕ್ರಮಣಮಸೀತಿ ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾ ಯಜ್ಞೇನ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತ ತ ಏತಸ್ಮಾಚ್ಚಾತ್ವಾಲಾದೂರ್ಧ್ವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂಲೋಕಮುಪೋದಕ್ರಾಮಂಸ್ತದ್ಯಜಮಾನಮೇವೈತತ್ಸ್ವರ್ಗ್ಯಂ ಪನ್ಥಾನಮನುಸಂಖ್ಯಾಪಯತಿ - ೪।೨।೫।[೫]

ಅಥಾನ್ಯತರತ್ತೃಣಮ್ । ಪುರಸ್ತಾದುದ್ಗಾತೄಣಾಮುಪಾಸ್ಯತಿ ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ಸ್ತೋಮೋ ವಾ ಏಷ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯದುದ್ಗಾತಾರಃ ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯುತ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತತ್ತೃಣಮಪಿದಧಾತಿ ತಥೋ ಹಾಧ್ವರ್ಯುಂ ನ ಯುತೇ ನೈನಂ ಸಮ್ಭವತ್ಯಥ ಯದಾ ಜಪನ್ತಿ ಜಪನ್ತಿ ಹ್ಯತ್ರೋದ್ಗಾತಾರಃ - ೪।೨।೫।[೬]

ಅಥ ಸ್ತೋತ್ರಮುಪಾಕರೋತಿ । ಸೋಮಃ ಪವತ ಇತಿ ಸ ವೈ ಪರಾಗೇವ ಸ್ತೋತ್ರಮುಪಾಕರೋತಿ ಪರಾಞ್ಚ ಸ್ತುವತೇ ದೇವಾನ್ವಾ ಏತಾನಿ ಸ್ತೋತ್ರಾಣ್ಯಭ್ಯುಪಾವೃತ್ತಾನಿ ಯತ್ಪವಮಾನಾಃ ಪರಾಞ್ಚೋ ಹ್ಯೇತೈರ್ದೇವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತ ತಸ್ಮಾತ್ಪರಾಗೇವ ಸ್ತೋತ್ರಮುಪಾಕರೋತಿ ಪರಾಞ್ಚ ಸ್ತುವತೇ - ೪।೨।೫।[೭]

ಉಪಾವರ್ತಧ್ವಮಿತಿ ವಾ ಅನ್ಯಾನಿ ಸ್ತೋತ್ರಾಣಿ । ಅಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಧುರ್ಯೈ ಸ್ತುವತ ಇಮಾ ವೈ ಪ್ರಜಾ ಏತಾನಿ
ಸ್ತೋತ್ರಾಣ್ಯಭ್ಯುಪಾವೃತ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನರಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೪।೨।೫।[೮]

ಅಥ ಯದತ್ರ ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನೇನ ಸ್ತುವತೇ । ಅತ್ರ ಹ ವಾ ಅಸಾವಗ್ರ ಆದಿತ್ಯ ಆಸ ತಮೃತವಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯೈವಾತ ಊರ್ಧ್ವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮುಪೋದಕ್ರಾಮನ್ತ್ಸ ಏಷ ಋತುಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತಪತಿ ತಥೋ ಏವೈತದೃತ್ವಿಜೋ ಯಜಮಾನಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯೈವಾತ ಊರ್ಧ್ವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮುಪೋತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದತ್ರ ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನೇನ ಸ್ತುವತೇ - ೪।೨।೫।[೯]

ನೌರ್ಹ ವಾ ಏಷಾ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಾ । ಯದ್ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನಂ ತಸ್ಯಾ ಋತ್ವಿಜ ಏವ ಸ್ಫ್ಯಾಶ್ಚಾರಿತ್ರಾಶ್ಚ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮ್ಪಾರಣಾಸ್ತಸ್ಯಾ ಏಕ ಏವ ಮಜ್ಜಯಿತಾ ಯ ಏವ ನಿನ್ದ್ಯಃ ಸ ಯಥಾ ಪೂರ್ಣಾಮಭ್ಯಾರುಹ್ಯ ಮಜ್ಜಯೇದೇವಂ ಹೈನಾಂ ಸ ಮಜ್ಜಯತಿ ತದ್ವೈ ಸರ್ವ ಏವ ಯಜ್ಞೋ ನೌಃ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಾ ತಸ್ಮಾದು ಸರ್ವಸ್ಮಾದೇವ ಯಜ್ಞಾನ್ನಿನ್ದ್ಯಂ ಪರಿಬಿಬಾಧಿಷೇತ - ೪।೨।೫।[೧೦]

ಅಥ ಸ್ತುತ ಏತಾಂ ವಾಚಂ ವದತಿ । ಅಗ್ನೀದಗ್ನೀನ್ವಿಹರ ಬರ್ಹಿ ಸ್ತೃಣೀಹಿ ಪುರೋಡಾಶಾಂ ಅಲಂಕುರು ಪಶುನೇಹೀತಿ ವಿಹರತ್ಯಗ್ನೀದಗ್ನೀನ್ತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧ ಏವೈನಾನೇತತ್ಸ್ತೃಣಾತಿ ಬರ್ಹಿಃ ಸ್ತೀರ್ಣೇ ಬರ್ಹಿಷಿ ಸಮಿದ್ಧೇ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹವಾನೀತಿ ಪುರೋಡಾಶಾಂ ಅಲಂಕುರ್ವಿತೇ ಪುರೋಡಾಶೈರ್ಹಿ ಪ್ರಚರಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ ಪಶುನೇಹೀತಿ ಪಶುಂ ಹ್ಯುಪಾಕರಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ - ೪।೨।೫।[೧೧]

ಅಥ ಪುನಃ ಪ್ರಪದ್ಯ । ಆಶ್ವಿನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಾಶ್ವಿನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹೀತ್ವೋಪನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ಯೂಪಂ ಪರಿವ್ಯಯತಿ ಪರಿವೀಯ ಯೂಪಂ ಪಶುಮುಪಾಕರೋತಿ ರಸಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೪।೨।೫।[೧೨]

ಸ ಪ್ರಾತಃಸವನ ಆಲಬ್ಧಃ । ಆ ತೃತೀಯಸವನಾಚ್ಛ್ರಪ್ಯಮಾಣ ಉಪಶೇತೇ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತದ್ಯಜ್ಞೇ ರಸಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ರಸೇನ ಪ್ರಸಜತಿ - ೪।೨।೫।[೧೩]

ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನೇಯಮಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆಲಭತೇ । ತದ್ಧಿ ಸಲೋಮ ಯದಾಗ್ನೇಯಮಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆಲಭೇತ ಯದ್ಯುಕ್ಥ್ಯಃ ಸ್ಯಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ದ್ವಿತೀಯಮಾಲಭೇತೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಾನಿ ಹ್ಯುಕ್ಥಾನಿ ಯದಿ ಷೋಡಶೀ ಸ್ಯಾದೈನ್ದ್ರಂ ತೃತೀಯಮಾಲಭೇತೇನ್ದ್ರೋ ಹಿ ಷೋಡಶೀ ಯದ್ಯತೀರಾತ್ರಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಾರಸ್ವತಂ ಚತುರ್ಥಮಾಲಭೇತ ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ಯೋಷಾ ವೈ ವಾಗ್ಯೋಷಾ ರಾತ್ರಿಸ್ತದ್ಯಥಾಯಥಂ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನ್ವ್ಯಾವರ್ತಯತಿ - ೪।೨।೫।[೧೪]

ಅಥ ಸವನೀಯೈಃ ಪುರೋಡಾಶೈಃ ಪ್ರಚರತಿ । ದೇವೋ ವೈ ಸೋಮೋ ದಿವಿ ಹಿ ಸೋಮೋ ವೃತ್ರೋ ವೈ ಸೋಮ ಆಸೀತ್ತಸ್ಯೈತಚ್ಛರೀರಂ ಯದ್ಗಿರಯೋ ಯದಶ್ಮಾನಸ್ತದೇಷೋಶಾನಾ ನಾಮೌಷಧಿರ್ಜಾಯತ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ
ಶ್ವೇತಕೇತುರೌದ್ದಾಲಕಿಸ್ತಾಮೇತದಾಹೃತ್ಯಾಭಿಷುಣ್ವನ್ತೀತಿ - ೪।೨।೫।[೧೫]

ಸ ಯತ್ಪಶುಮಾಲಭತೇ । ರಸಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಥ ಯತ್ಸವನೀಯೈಃ ಪುರೋಡಾಶೈಃ ಪ್ರಚರತಿ ಮೇಧಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷ ಸೋಮ ಏವ ಭವತಿ - ೪।೨।೫।[೧೬]

ಸರ್ವ ಐನ್ದ್ರಾ ಭವನ್ತಿ । ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವ ಐನ್ದ್ರಾ ಭವನ್ತಿ - ೪।೨।೫।[೧೭]

ಅಥ ಯತ್ಪುರೋಡಾಶಃ ಧಾನಾಃ ಕರಮ್ಭೋ ದಧ್ಯಾಮಿಕ್ಷೇತಿ ಭವತಿ ಯಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾಸ್ತಾಃ ಸುಪ್ರೀತಾ ಅಸನ್ನಿತಿ - ೪।೨।೫।[೧೮]

ಇದಂ ವಾ ಅಪೂಪಮಶಿತ್ವಾ ಕಾಮಯತೇ । ಧಾನಾಃ ಖಾದೇಯಂ ಕರಮ್ಭಮಶ್ನೀಯಾಂ ದಧ್ಯಶ್ನೀಯಾಮಾಮಿಕ್ಷಾಮಶ್ನೀಯಾಮಿತಿ ತೇ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ ಯಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾಸ್ತಾಃ ಸುಪ್ರೀತಾ ಅಸನ್ನಿತ್ಯಥ ಯದೇಷಾ ಪ್ರಾತಃಸವನ ಏವ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾವಕೢಪ್ತಾ ಭವತಿ ನೇತರಯೋಃ ಸವನಯೋಃ - ೪।೨।೫।[೧೯]

ಗಾಯತ್ರೀ ವೈ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ವಹತಿ । ತ್ರಿಷ್ಟುಮ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಜಗತೀ ತೃತೀಯಸವನಂ ತದ್ವಾ ಅನೇಕಾಕಿನ್ಯೇವ ತ್ರಿಷ್ಟುಮ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ವಹತಿ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಚ ಬೃಹತ್ಯಾ ಚಾನೇಕಾಕಿನೀ ಜಗತೀ ತೃತೀಯಸವನಂ ಗಾಯತ್ರ್ಯೋಷ್ಣಿಹಕಕುಬ್ಭ್ಯಾಮನುಷ್ಟುಭಾ - ೪।೨।೫।[೨೦]

ಗಾಯತ್ರ್ಯೇವೈಕಾಕಿನೀ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ವಹತಿ । ಸೈತಾಭ್ಯಾಂ ಪಙ್ಕ್ತಿಭ್ಯಾಂ ಸ್ತೋತ್ರಪಙ್ಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಹವಿಷ್ಪಙ್ಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಚತ್ವಾರ್ಯಾಜ್ಯಾನಿ ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನಂ ಪಞ್ಚಮಂ ಪಞ್ಚಪದಾ ಪಙ್ಕ್ತಿಃ ಸೈತಯಾ ಸ್ತೋತ್ರಪಙ್ಕ್ತ್ಯಾನೇಕಾಕಿನೀ ಗಾಯತ್ರೀ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ವಹತಿ - ೪।೨।೫।[೨೧]

ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಪುರೋಡಾಶಃ । ಹರ್ಯೋರ್ಧಾನಾಃ ಪೂಷ್ಣಃ ಕರಮ್ಭಃ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ದಧಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣಯೋಃ ಪಯಸ್ಯಾ ಪಞ್ಚಪದಾ ಪಙ್ಕ್ತಿಃ ಸೈತಯಾ ಹವಿಷ್ಪಙ್ಕ್ತ್ಯಾನೇಕಾಕಿನೀ ಗಾಯತ್ರೀ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ವಹತ್ಯೇತಸ್ಯಾ ಏವ ಪಙ್ಕ್ತೇಃ ಸಮ್ಪದಃ ಕಾಮಾಯ ಪ್ರಾತಃಸವನ ಏವೈಷಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾವಕೢಪ್ತಾ ಭವತಿ ನೇತರಯೋಃ ಸವನಯೋಃ - ೪।೨।೫।[೨೨]
##೪।೩।೧ ಋತುಗ್ರಹಾಃ
ಭಕ್ಷಯಿತ್ವಾ ಸಮುಪಹೂತಾಃ ಸ್ಮ ಇತ್ಯುಕ್ತ್ವೋತ್ತಿಷ್ಠತಿ । ಪುರೋಡಾಶಬೃಗಲಮಾದಾಯ ತದ್ಯತ್ರೈತದುಪಸನ್ನೋಽಚ್ಛಾವಾಕೋಽನ್ವಾಹ ತದಸ್ಮೈ ಪುರೋಡಾಶಬೃಗಲಮ್ಪಾಣಾವಾದಧದಾಹಾಚ್ಛಾವಾಕ ವದಸ್ವ ಯತ್ತೇ ವಾದ್ಯಮಿತ್ಯಹೀಯತ ವಾ ಅಚ್ಛಾವಾಕಃ - ೪।೩।೧।[೧]

ತಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಅನುಸಮತನುತಾಮ್ । ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪ್ರಜಾತ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೋಽಚ್ಛಾವಾಕಃ ಸ ಏತೇನ ಚ ಹವಿಷಾ ಯದಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪುರೋಡಾಶಬೃಗಲಂ ಪಾಣಾವಾದಧಾತ್ಯೇತೇನ ಚಾರ್ಷೇಯೇಣ ಯದೇತದನ್ವಾಹ ತೇನಾನುಸಮಶ್ನುತೇ - ೪।೩।೧।[೨]

ಸ ವೈ ಸನ್ನೇಽಚ್ಛಾವಾಕೇ । ಋತುಗ್ರಹೈಶ್ಚರತಿ ತದ್ಯತ್ಸನ್ನೇಽಚ್ಛಾವಾಕ ಋತುಗ್ರಹೈಶ್ಚರತಿ ಮಿಥುನಂ
ವಾ ಅಚ್ಛಾವಾಕ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೋ ಹ್ಯಚ್ಛಾವಾಕೋ ದ್ವೌ ಹೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಹಿ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಂ ಸ ಏತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜನನಾದೃತೂನ್ತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರಜನಯತಿ - ೪।೩।೧।[೩]

ಯದ್ವೇವ ಸನ್ನೇಽಚ್ಛಾವಾಕೇ । ಋತುಗ್ರಹೈಶ್ಚರತಿ ಸರ್ವಂ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸನ್ನೇಽಚ್ಛಾವಾಕ ಋತುಗ್ರಹೈಶ್ಚರತಿ - ೪।೩।೧।[೪]

ತಾನ್ವೈ ದ್ವಾದಶ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಥೋ ಅಪಿ ತ್ರಯೋದಶ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಸ್ತಿ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸ ಇತಿ ದ್ವಾದಶ ತ್ವೇವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದೇಷೈವ ಸಮ್ಪತ್ - ೪।೩।೧।[೫]

ದ್ರೋಣಕಲಶಾದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ದ್ರೋಣಕಲಶಃ ಸ ಏತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ಋತೂನ್ತ್ಸಂವತ್ಸರಮ್
ಪ್ರಜನಯತಿ - ೪।೩।೧।[೬]

ಉಭಯತೋಮುಖಾಭ್ಯಾಂ ಪಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಕುತಸ್ತಯೋರನ್ತಾ ಯೇ ಉಭಯತೋಮುಖೇ ತಸ್ಮಾದಯಮನ್ತಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪರಿಪ್ಲವತೇ ತಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನ ಸಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದಯಮಸನ್ನಃ ಸಂವತ್ಸರಃ - ೪।೩।೧।[೭]

ನಾನುವಾಕ್ಯಾಮನ್ವಾಹ । ಹ್ವಯತಿ ವಾ ಅನುವಾಕ್ಯಯಾ ಽಽಗತೋ ಹ್ಯೇವಾಯಮೃತುರ್ಯದಿ ದಿವಾ ಯದಿ ನಕ್ತಂ। ನಾನುವಷಟ್ಕರೋತಿ ನೇದೃತೂನವವೃಣಜಾ ಇತಿ ಸಹೈವ ಪ್ರಥಮೌ ಗ್ರಹೌ ಗೃಹ್ಣೀತಃ ಸಹೋತ್ತಮಾವಿದಮೇವೈತತ್ಸರ್ವಂ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ಪರಿಗೃಹ್ಣೀತಸ್ತದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ಪರಿಗೃಹೀತಮ್ - ೪।೩।೧।[೮]

ನಿರೇವಾನ್ಯತರಃ ಕ್ರಾಮತಿ । ಪ್ರಾನ್ಯತರಃ ಪದ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮೇಽನ್ವಞ್ಚೋ ಮಾಸಾ ಯನ್ತ್ಯಥ ಯದುಭೌ ವಾ ಸಹ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮೇತಾಮುಭೌ ವಾ ಸಹ ಪ್ರಪದ್ಯೇಯಾತಾಂ ಪೃಥಗು ಹೈವೇಮೇ ಮಾಸಾ ಈಯುಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಿರೇವಾನ್ಯತರಃ ಕ್ರಾಮತಿ ಪ್ರಾನ್ಯತರಃ ಪದ್ಯತೇ - ೪।೩।೧।[೯]

ತೌ ವಾ ಋತುನೇತಿ ಷಟ್ಪ್ರಚರತಃ । ತದ್ದೇವಾ ಅಹರಸೃಜನ್ತರ್ತುಭಿರಿತಿ ಚತುಸ್ತದ್ರಾತ್ರಿಮಸೃಜನ್ತ ಸ ಯದ್ಧೈತಾವದೇವಾಭವಿಷ್ಯದ್ರಾತ್ರಿರ್ಹೈವಾಭವಿಷ್ಯನ್ನ ವ್ಯವತ್ಸ್ಯತ್ - ೪।೩।೧।[೧೦]

ತೌ ವಾ ಋತುನೇತ್ಯುಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿಶ್ಚರತಃ । ತದ್ದೇವಾಃ ಪುರಸ್ತಾದಹರದದುಸ್ತಸ್ಮಾದಿದಮದ್ಯಾಹರಥ ರಾತ್ರಿರಥ ಶ್ವೋಽಹರ್ಭವಿತಾ - ೪।೩।೧।[೧೧]

ಋತುನೇತಿ ವೈ ದೇವಾಃ । ಮನುಷ್ಯಾನಸೃಜನ್ತರ್ತುಭಿರಿತಿ ಪಶೂನ್ತ್ಸ ಯತ್ತನ್ಮಧ್ಯೇ ಯೇನ ಪಶೂನಸೃಜನ್ತ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪಶವ ಉಭಯತಃ ಪರಿಗೃಹೀತಾ ವಶಮುಪೇತಾ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮ್ - ೪।೩।೧।[೧೨]

ತೌ ವಾ ಋತುನೇತಿ ಷಟ್ಪ್ರಚರ್ಯ । ಇತರಥಾ ಪಾತ್ರೇ ವಿಪರ್ಯಸ್ಯೇತೇ ಋತುಭಿರಿತಿ ಚತುಶ್ಚರಿತ್ವೇತರಥಾ
ಪಾತ್ರೇ ವಿಪರ್ಯಸ್ಯೇತೇ ಅನ್ಯತರತ ಏವ ತದ್ದೇವಾ ಅಹರಸೃಜನ್ತಾನ್ಯತರತೋ ರಾತ್ರಿಮನ್ಯತರತ ಏವ ತದ್ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಾನಸೃಜನ್ತಾನ್ಯತರತಃ ಪಶೂನ್ - ೪।೩।೧।[೧೩]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಮಧವೇ ತ್ವೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಮಾಧವಾಯ ತ್ವೇತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತೈತಾವೇವ ವಾಸನ್ತಿಕೌ ಸ ಯದ್ವಸನ್ತ ಓಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತೇ ವನಸ್ಪತಯಃ ಪಚ್ಯನ್ತೇ ತೇನೋ ಹೈತೌ ಮಧುಶ್ಚ ಮಾಧವಶ್ಚ - ೪।೩।೧।[೧೪]

ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ । ಶುಕ್ರಾಯ ತ್ವೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಶುಚಯೇ ತ್ವೇತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತೈತಾವೇವ ಗ್ರೈಷ್ಮೌ ಸ ಯದೇತಯೋರ್ಬಲಿಷ್ಠಂ ತಪತಿ ತೇನೋ ಹೈತೌ ಶುಕ್ರಶ್ಚ ಶುಚಿಶ್ಚ - ೪।೩।೧।[೧೫]

ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ನಭಸೇ ತ್ವೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ನಭಸ್ಯಾಯ ತ್ವೇತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತೈತಾವೇವ ವಾರ್ಷಿಕಾವಮುತೋ ವೈ ದಿವೋ ವರ್ಷತಿ ತೇನೋ ಹೈತೌ ನಭಶ್ಚ ನಭಸ್ಯಶ್ಚ - ೪।೩।೧।[೧೬]

ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ । ಇಷೇ ತ್ವೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸ್ಯೂರ್ಜೇ ತ್ವೇತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತೈತಾವೇವ ಶಾರದೌ ಸ ಯಚ್ಛರದ್ಯೂರ್ಗ್ರಸ ಓಷಧಯಃ ಪಚ್ಯನ್ತೇ ತೇನೋ ಹೈತಾವಿಷಶ್ಚೋರ್ಜಶ್ಚ - ೪।೩।೧।[೧೭]

ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಸಹಸೇ ತ್ವೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಸಹಸ್ಯಾಯ ತ್ವೇತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತೈತಾವೇವ ಹೈಮನ್ತಿಕೌ ಸ ಯದ್ಧೇಮನ್ತ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸಹಸೇವ ಸ್ವಂ ವಶಮುಪನಯತೇ ತೇನೋ ಹೈತೌ ಸಹಶ್ಚ ಸಹಸ್ಯಶ್ಚ - ೪।೩।೧।[೧೮]

ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ತಪಸೇ ತ್ವೇತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ತಪಸ್ಯಾಯ ತ್ವೇತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತೈತಾವೇವ ಶೈಶಿರೌ ಸ ಯದೇತಯೋರ್ಬಲಿಷ್ಠಂ ಶ್ಯಾಯತಿ ತೇನೋ ಹೈತೌ ತಪಶ್ಚ ತಪಸ್ಯಶ್ಚ - ೪।೩।೧।[೧೯]

ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ । ಅಂಹಸಸ್ಪತಯೇ ತ್ವೇತಿ ತ್ರಯೋದಶಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯದಿ ತ್ರಯೋದಶಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಥ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾಧ್ವರ್ಯೋಃ ಪಾತ್ರೇ ಸಂಸ್ರವಮವನಯತ್ಯಧ್ವರ್ಯುರ್ವಾ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತುಃ ಪಾತ್ರೇ ಸಂಸ್ರವಮವನಯತ್ಯಾಹರತಿ ಭಕ್ಷಮ್ - ೪।೩।೧।[೨೦]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಭಕ್ಷಿತೇನ ಪಾತ್ರೇಣ । ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದ್ಯದಭಕ್ಷಿತೇನ ಪಾತ್ರೇಣೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನ ವಾ ಋತುಗ್ರಹಾಣಾಮನುವಷಟ್ಕುರ್ವನ್ತ್ಯೇತೇಭ್ಯೋ ವಾ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಗ್ರಹಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತದಸ್ಯೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೇನೈವಾನುವಷಟ್ಕೃತಾ ಭವನ್ತಿ - ೪।೩।೧।[೨೧]

ಯದ್ವೇವೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಂ ಪ್ರಾಜೀಜನದ್ಯ ಋತುಗ್ರಹಾನಗ್ರಹೀತ್ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಜನಯ್ಯೇದಮೇವೈತತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಣೋದಾನಯೋಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಣೋದಾನಯೋಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಹಿ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವಿಮೇ ಹಿ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವನಯೋರ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ - ೪।೩।೧।[೨೨]

ಯದ್ವೇವೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಂ ಪ್ರಾಜೀಜನದ್ಯ ಋತುಗ್ರಹಾನಗ್ರಹೀತ್ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಜನಯ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣಾದಾನೌ ದಧಾತಿ ತಾವಿಮಾವಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಹಿತೌ - ೪।೩।೧।[೨೩]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಆಗತಂ ಸುತಂ ಗೀರ್ಭಿರ್ನಭೋ ವರೇಣ್ಯಮ್ । ಅಸ್ಯ ಪಾತಂ ಧಿಯೇಷಿತಾ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ತ್ವೈಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೧।[೨೪]

ವೈಶ್ವದೇವಗ್ರಹಃ
ಅಥ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಂ ಪ್ರಾಜೀಜನದ್ಯ ಋತುಗ್ರಹಾನಗ್ರಹೀತ್ಸ ಯದ್ಧೈತಾವದೇವಾಭವಿಷ್ಯದ್ಯಾವತ್ಯಾ ಹೈವಾಗ್ರೇ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟಾಸ್ತಾವತ್ಯೋ ಹೈವಾಭವಿಷ್ಯನ್ನ ಪ್ರಾಜನಿಷ್ಯನ್ತ - ೪।೩।೧।[೨೫]

ಅಥ ಯದ್ವೈಶ್ವದೇವಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಇದಮೇವೈತತ್ಸರ್ವಮಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಥಾಯಥಂ ವ್ಯವಸೃಜತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನರಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಶುಕ್ರಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇಷ ವೈ ಶುಕ್ರೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತಸ್ಯ ಯೇ ರಶ್ಮಯಸ್ತೇ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛುಕ್ರಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೧।[೨೬]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಓಮಾಸಶ್ಚರ್ಷಣೀಧೃತೋ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ ಆಗತ ದಾಶ್ವಾಂಸೋ ದಾಶುಷಃ ಸುತಮ್
ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಾದಯತಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೧।[೨೭]

##೪।೩।೨ ಮಾಧ್ಯಂದಿನಸವನಗ್ರಹಾಃ
ಗೃಣಾತಿ ಹ ವಾ ಏತದ್ಧೋತಾ ಯಚ್ಛಂಸತಿ । ತಸ್ಮಾ ಏತದ್ಗೃಣತೇ ಪ್ರತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರಾಗೃಣಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತಿಗರೋ ನಾಮ - ೪।೩।೨।[೧]

ತಂ ವೈ ಪ್ರಾಞ್ಚಮಾಸೀನಮಾಹ್ವಯತೇ । ಸರ್ವೇ ವಾ ಅನ್ಯ ಉದ್ಗಾತುಃ ಪ್ರಾಞ್ಚ ಆರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತತ್ಪ್ರಾಗೇವಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಕೃತಂ ಭವತಿ - ೪।೩।೨।[೨]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಉದ್ಗಾತಾ । ಯೋಷರ್ಗ್ಘೋತಾ ಸ ಏತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರುದ್ಗಾತಾ ಯೋಷಾಯಾಮೃಚಿ ಹೋತರಿ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯತ್ಸ್ತುತೇ ತದ್ಧೋತಾ ಶಸ್ತ್ರೇಣ ಪ್ರಜನಯತಿ ತಚ್ಛ್ಯತಿ ಯಥಾಯಂ ಪುರುಷಃ ಶಿತಸ್ತದ್ಯದೇನಚ್ಛ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಸ್ತ್ರಂ ನಾಮ - ೪।೩।೨।[೩]

ತದುಪಪಲ್ಯಯ್ಯ ಪ್ರತಿಗೃಣಾತಿ । ಇದಮೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಮುಪನಿಮದತ್ಯಥ ಯತ್ಪರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರತಿಗೃಣೀಯಾತ್ಪರಾಗು ಹೈವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಪ್ರಣಶ್ಯೇತ್ತನ್ನ ಪ್ರಜಾಯೇತ ಸಮ್ಯಞ್ಚಾ ಉ ಚೈವೈತದ್ಭೂತ್ವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಪ್ರಜನಯತಃ - ೪।೩।೨।[೪]

ಯಾತಯಾಮಾನಿ ವೈ ದೇವೈಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ । ಚ್ಛನ್ದೋಭಿರ್ಹಿ ದೇವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಮಾಶ್ನುವತ ಮದೋ ವೈ ಪ್ರತಿಗರೋ ಯೋ ವಾ ಋಚಿ ಮದೋ ಯಃ ಸಾಮನ್ರಸೋ ವೈ ಸ ತಚ್ಛನ್ದಃ ಸ್ವೇವೈತದ್ರಸಂ ದಧಾತ್ಯಯಾತಯಾಮಾನಿ ಕರೋತಿ ತೈರಯಾತಯಾಮೈರ್ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ - ೪।೩।೨।[೫]

ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯರ್ಧರ್ಚಶಃ ಶಂಸೇತ್ । ಅರ್ಧರ್ಚೇಽರ್ಧರ್ಚೇ ಪ್ರತಿಗೃಣೀಯಾದ್ಯದಿ ಪಚ್ಛಃ ಶಂಸೇತ್ಪದೇಪದೇ ಪ್ರತಿಗೃಣೀಯಾದ್ಯತ್ರ ವೈ ಶಂಸನ್ನವಾನಿತಿ ತದಸುರರಕ್ಷಸಾನಿ ಯಜ್ಞಮನ್ವವಚರನ್ತಿ ತತ್ಪ್ರತಿಗರೇಣ ಸಂದಧಾತಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮನನ್ವವಚಾರಾಯ ಯಜಮಾನಸ್ಯೋ ಚೈವೈತದ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಲೋಕಂ ಛಿನತ್ತಿ - ೪।೩।೨।[೬]

ಚತುರಕ್ಷರಾಣಿ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಚ್ಛನ್ದಾಂಸ್ಯಾಸುಃ । ತತೋ ಜಗತೀ ಸೋಮಮಚ್ಛಾಪತತ್ಸಾ ತ್ರೀಣ್ಯಕ್ಷರಾಣಿ
ಹಿತ್ವಾ ಜಗಾಮ ತತಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಸೋಮಮಚ್ಛಾಪತತ್ಸೈಕಮಕ್ಷರಂ ಹಿತ್ವಾ ಜಗಾಮ ತತೋ ಗಾಯತ್ರೀ ಸೋಮಮಚ್ಛಾಪತತ್ಸೈತಾನಿ ಚಾಕ್ಷರಾಣಿ ಹರನ್ತ್ಯಾಗಚ್ಛತ್ಸೋಮಂ ಚ ತತೋಽಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಭವತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀತಿ - ೪।೩।೨।[೭]

ತಯಾ ಪ್ರಾತಃಸವನಮತನ್ವತ । ತಸ್ಮಾದ್ಗಾಯತ್ರಂ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ತಯೈವ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮತನ್ವತ ತಾಂ ಹ ತ್ರಿಷ್ಟುಬುವಾಚೋಪ ತ್ವಾಹಮಾಯಾನಿ ತ್ರಿಭಿರಕ್ಷರೈರುಪ ಮಾ ಹ್ವಯಸ್ವ ಮಾ ಮಾ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರ್ಗಾ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತಾಮುಪಾಹ್ವಯತ ತತ ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬಭವತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುಸ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮಿತಿ - ೪।೩।೨।[೮]

ತಯೈವ ತೃತೀಯಸವನಮತನ್ವತ । ತಾಂ ಹ ಜಗತ್ಯುವಾಚೋಪ ತ್ವಾಹಮಾಯಾನ್ಯೇಕೇನಾಕ್ಷರೇಣೋಪ ಮಾ ಹ್ವಯಸ್ವ ಮಾ ಮಾ ಯಜ್ಞಾದನ್ತರ್ಗಾ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತಾಮುಪಾಹ್ವಯತ ತತೋ ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಾ ಜಗತ್ಯಭವತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಜಾಗತಂ ತೃತೀಯಸವನಮಿತಿ - ೪।೩।೨।[೯]

ತದಾಹುಃ । ಗಾಯತ್ರಾಣಿ ವೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಸವನಾನಿ ಗಾಯತ್ರೀ ಹ್ಯೇವೈತದುಪಸೃಜಮಾನೈದಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಸಿದ್ಧಂ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಪ್ರತಿಗೃಣೀಯಾತ್ಸಂಸಿದ್ಧಾ ಹಿ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾಗಚ್ಛತ್ಸಕೃನ್ಮದ್ವನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನ ಏಕಂ ಹಿ ಸಾಽಕ್ಷರಂ ಹಿತ್ವಾಽಽಗಚ್ಛತ್ತೇನೈವೈನಾಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಕರೋತಿ - ೪।೩।೨।[೧೦]

ಯತ್ರ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಃ ಶಸ್ಯನ್ತೇ । ತ್ರಿಮದ್ವತ್ತೃತೀಯಸವನೇ ತ್ರೀಣಿ ಹಿ ಸಾಽಕ್ಷರಾಣಿ ಹಿತ್ವಾಽಽಗಚ್ಛತ್ತೈರೇವೈನಾಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ಕರೋತಿ - ೪।೩।೨।[೧೧]

ಯತ್ರ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯಂ ಶಸ್ಯತೇ । ಇಮೇ ಹ ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ ತದನಯೋರೇವೈತದ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋ ರಸಂ ದಧಾತಿ ತೇ ರಸವತ್ಯಾ ಉಪಜೀವನೀಯೇ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ ಸ ವಾ ಓಮಿತ್ಯೇವ ಪ್ರತಿಗೃಣೀಯಾತ್ತದ್ಧಿ ಸತ್ಯಂ ತದ್ದೇವಾ ವಿದುಃ - ೪।೩।೨।[೧೨]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಓಥಾಮೋ ದೈವ ವಾಗಿತಿ ಪ್ರತಿಗೃಣನ್ತಿ ವಾಕ್ಪ್ರತಿಗರ ಏತದ್ವಾಚಮುಪಾಪ್ನುಮ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾ ವೈ ಕಥಾ ಚ ಪ್ರತಿಗೃಣಾತ್ಯುಪಾಪ್ತೈವಾಸ್ಯ ವಾಗ್ಭವತಿ ವಾಚಾ ಹಿ ಪ್ರತಿಗೃಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದೋಮಿತ್ಯೇವ ಪ್ರತಿಗೃಣೀಯಾತ್ತದ್ಧಿ ಸತ್ಯಂ ತದ್ದೇವಾ ವಿದುಃ - ೪।೩।೨।[೧೩]

##೪।೩।೩ ಶುಕ್ರಃ, ಮನ್ಥೀ, ಆಗ್ರಯಣಃ, ಮರುತ್ವತೀಯಃ, ಉಕ್ಥ್ಯಃ
ಇಹಾ ಇಹಾ ಇತ್ಯಭಿಷುಣೋತಿ । ಇನ್ದ್ರಮೇವೈತದಾಚ್ಯಾವಯತಿ ಬೃಹದ್ಬೃಹದಿತೀನ್ದ್ರಮೇವೈತದಾಚ್ಯಾವಯತಿ
- ೪।೩।೩।[೧]

ಸ ಶುಕ್ರಾಮನ್ಥಿನೌ ಪ್ರಥಮೌ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಶುಕ್ರವದ್ಧ್ಯೇತತ್ಸವನಮಥಾಗ್ರಯಣಂ ಸರ್ವೇಷು ಹ್ಯೇಷ ಸವನೇಷು ಗೃಹ್ಯತೇಽಥ ಮರುತ್ವತೀಯಮಥೋಕ್ಥ್ಯಮುಕ್ಥಾನಿ ಹ್ಯತ್ರಾಪಿ ಭವನ್ತಿ - ೪।೩।೩।[೨]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಉಕ್ಥ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಥ ಮರುತ್ವತೀಯಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ಮರುತ್ವತೀಯಮೇವ ಗೃಹೀತ್ವಾಥೋಕ್ಥ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೪।೩।೩।[೩]

ತಾನ್ವಾ ಏತಾನ್ । ಪಞ್ಚ ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇಷ ವೈ ವಜ್ರೋ ಯನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಃ ಪವಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚದಶಃ ಪಞ್ಚಸಾಮಾ ಭವತಿ ಪಞ್ಚದಶೋ ಹಿ ವಜ್ರಃ ಸ ಏತೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ಗ್ರಹೈಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಇಮಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋಽಙ್ಗುಲಿಭಿರ್ವೈ ಪ್ರಹರತಿ - ೪।೩।೩।[೪]

ಇನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಾಯ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಜಹಾರ । ಸ ವೃತ್ರಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತ್ವಾ ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ದಕ್ಷಿಣಾ ನಿನಾಯ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಯದೈವೈತೇನ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇನ ಪವಮಾನೇನ ಸ್ತುವತೇಽಥ ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ದಕ್ಷಿಣಾ ನೀಯನ್ತೇ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ಗ್ರಹೈಃ ಪಾಪ್ಮನೇ ದ್ವಿಷತೇ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾಯ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಹರತಿ ಸ ವೃತ್ರಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತ್ವಾ ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ದಕ್ಷಿಣಾ ನಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾನ್ಪಞ್ಚ ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೩।[೫]

ತದ್ಯನ್ಮರುತ್ವತೀಯಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಏತದ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ಸವನಂ ಯನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ತೇನ ವೃತ್ರಮಜಿಘಾಂಸತ್ತೇನ ವ್ಯಜಿಗೀಷತ ಮರುತೋ ವಾ ಇತ್ಯಶ್ವತ್ಥೇಽಪಕ್ರಮ್ಯ ತಸ್ಥುಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವಿಶೋ ಮರುತೋ ವಿಶಾ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಬಲವಾನ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಶ್ವತ್ಥೇ ಋತುಪಾತ್ರೇ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯೇ ತ್ವೇವ ಭವತಃ - ೪।೩।೩।[೬]

ತಾನಿನ್ದ್ರ ಽಉಪಮನ್ತ್ರಯಾಂ ಚಕ್ರೇ । ಉಪ ಮಾವರ್ತಧ್ವಂ ಯುಷ್ಮಾಭಿರ್ಬಲೇನ ವೃತ್ರಂ ಹನಾನೀತಿ ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಿಂ ನಸ್ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತೇಭ್ಯ ಏತೌ ಮರುತ್ವತೀಯೌ ಗ್ರಹಾವಗೃಹ್ಣಾತ್ - ೪।೩।೩।[೭]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಅಪನಿಧಾಯೈನಮೋಜ ಉಪಾವರ್ತಾಮಹಾ ಇತಿ ತ ಏನಮಪನಿಧಾಯೈವೌಜ ಉಪಾವವೃತುಸ್ತದ್ವಾ ಇನ್ದ್ರೋಽಸ್ಪೃಣುತಾಪನಿಧಾಯ ವೈ ಮೌಜ ಉಪಾವೃತನ್ನಿತಿ - ೪।೩।೩।[೮]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಸಹೈವ ಮೌಜಸೋಪಾವರ್ತಧ್ವಮಿತಿ ತೇಭ್ಯೋ ವೈ ನಸ್ತೃತೀಯಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹಾಣೇತಿ ತೇಭ್ಯ ಏತಂ ತೃತೀಯಂ ಗ್ರಹಮಗೃಹ್ಣಾದುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಮರುತಾಂ ತ್ವೌಜಸ ಇತಿ ತ ಏನಂ ಸಹೈವೌಜಸೋಪಾವರ್ತನ್ತ ತೈರ್ವ್ಯಜಯತ ತೈರ್ವೃತ್ರಮಹನ್ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವಿಶೋ ಮರುತೋ ವಿಶಾ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಬಲವಾನ್ಭವತಿ ತತ್ಕ್ಷತ್ರ ಏವೈತದ್ಬಲಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮರುತ್ವತೀಯಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೩।[೯]

ಸ ವಾ ಇನ್ದ್ರಾಯೈವ ಮರುತ್ವತೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ನಾಪಿ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ ಸ ಯದ್ಧಾಪಿ ಮರುದ್ಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನೀಂ ಹ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ವಿಶಂ ಕುರ್ಯಾದಥೈತದಿನ್ದ್ರಮೇವಾನು ಮರುತ ಆಭಜತಿ ತತ್ಕ್ಷತ್ರಾಯೈವೈತದ್ವಿಶಂ ಕೃತಾನುಕರಾಮನುವರ್ತ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಿನ್ದ್ರಾಯೈವ ಮರುತ್ವತೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾನ್ನಾಪಿ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ - ೪।೩।೩।[೧೦]

ಅಪಕ್ರಮಾದು ಹೈವೈಷಾಮೇತದ್ಬಿಭಯಾಂ ಚಕಾರ । ಯದಿಮೇ ಮನ್ನಾಪಕ್ರಾಮೇಯುರ್ಯನ್ನಾನ್ಯದ್ಧ್ರಿಯೇರನ್ನಿತಿ ತಾನೇವೈತದನಪಕ್ರಮಿಣೋಽಕುರುತ ತಸ್ಮಾದಿನ್ದ್ರಾಯೈವ ಮರುತ್ವತೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾನ್ನಾಪಿ ಮರುದ್ಭ್ಯಃ - ೪।೩।೩।[೧೧]

ಋತುಪಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಋತವೋ ವೈ ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜ್ಞಸ್ತೇಽದಃ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮವಕಲ್ಪ್ಯನ್ತೇ ಯದೃತುಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥೈತತ್ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇಸವನೇಽವಕಲ್ಪಯನ್ತೇ ಯದೃತುಪಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಮರುತ್ವತೀಯಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋಽನ್ನಂ ವೈ ವಿಶ ಋತವೋ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮನ್ನಾದ್ಯಂ ಪಚನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದೃತುಪಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮ್ಮರುತ್ವತೀಯಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೩।[೧೨]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಇನ್ದ್ರ ಮರುತ್ವ ಇಹ ಪಾಹಿ ಸೋಮಂ ಯಥಾ ಶಾರ್ಯಾತೇ ಅಪಿಬಃ ಸುತಸ್ಯ । ತವ
ಪ್ರಣೀತೀ ತವ ಶೂರ ಶರ್ಮನ್ನಾವಿವಾಸನ್ತಿ ಕವಯಃ ಸುಯಜ್ಞಾಃ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಮರುತ್ವತ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಮರುತ್ವತೇ - ೪।೩।೩।[೧೩]

ಮರುತ್ವನ್ತಂ ವೃಷಭಮ್ । ವಾವೃಧಾನಮಕವಾರಿಂ ದಿವ್ಯಂ ಶಾಸಮಿನ್ದ್ರಂ ವಿಶ್ವಾಸಾಹಮವಸೇ ನೂತನಾಯೋಗ್ರಂ ಸಹೋದಾಮಿಹ ತಂ ಹುವೇಮ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಮರುತ್ವತ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಮರುತ್ವತೇ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಮರುತಾಂ ತ್ವೌಜಸ ಇತಿ ತೃತೀಯಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೩।[೧೪]

ಅಥ ಮಾಹನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಪಾಪ್ಮನಾ ವಾ ಏತದಿನ್ದ್ರಃ ಸಂಸೃಷ್ಟೋಽಭೂದ್ಯದ್ವಿಶಾ ಮರುದ್ಭಿಃ ಸ ಯಥಾ ವಿಜಯಸ್ಯ ಕಾಮಾಯ ವಿಶಾ ಸಮಾನೇ ಪಾತ್ರೇಽಶ್ನೀಯಾದೇವಂ ತದ್ಯದಸ್ಮಾ ಏತಂ ಮರುದ್ಭಿಃ ಸಮಾನಂ ಗ್ರಹಮಗೃಹ್ಣನ್ - ೪।೩।೩।[೧೫]

ತಂ ದೇವಾಃ । ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಯಥೇಷೀಕಾಂ ಮುಞ್ಜಾದ್ವಿವೃಹೇದೇವಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ವ್ಯವೃಹನ್ಯನ್ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಮಗೃಹ್ಣಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ಯಥೇಷೀಕಾ ವಿಮುಞ್ಜಾ ಸ್ಯಾದೇವಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯತೇ ಯನ್ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೩।[೧೬]

ಯದ್ವೇವ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಇನ್ದ್ರೋ ವಾ ಏಷ ಪುರಾ ವೃತ್ರಸ್ಯ ವಧಾದಥ ವೃತ್ರಂ ಹತ್ವಾ ಯಥಾ ಮಹಾರಾಜೋ ವಿಜಿಗ್ಯಾನ ಏವಂ ಮಹೇನ್ದ್ರೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಹಾನ್ತಮು ಚೈವೈನಮೇತತ್ಖಲು ಕರೋತಿ ವೃತ್ರಸ್ಯ ವಧಾಯ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಶುಕ್ರ ಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇಷ ವೈ ಶುಕ್ರೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಏವ ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛುಕ್ರಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೩।[೧೭]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಮಹಾಂ ಇನ್ದ್ರೋ ನೃವದಾ ಚರ್ಷಣಿಪ್ರಾ ಉತ ದ್ವಿಬರ್ಹಾ ಅಮಿನಃ ಸಹೋಭಿಃ ಅಸ್ಮದ್ರ್ಯಗ್ವಾವೃಧೇ ವೀರ್ಯಾಯೋರುಃ ಪೃಥುಃ ಸುಕೃತಃ ಕರ್ತೃಭಿರ್ಭೂತ್ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಮಹೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೈಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ಮಹೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತಿ ಸಾದಯತಿ ಮಹೇನ್ದ್ರಾಯ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೩।[೧೮]

ಅಥೋಪಾಕೃತ್ಯೈತಾಂ ವಾಚಂ ವದತಿ । ಅಭಿಷೋತಾರೋಽಭಿಷುಣುತೌಲೂಖಲಾನುದ್ವಾದಯತಾಗ್ನೀದಾಶಿರಂ ವಿನಯ ಸೌಮ್ಯಸ್ಯ ವಿತ್ತಾದಿತಿ ತೇ ವೈ ತೃತೀಯಸವನಾಯೈವಾಭಿಷೋತಾರೋಽಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ತೃತೀಯಸವನಾಯೌಲೂಖಲಾನುದ್ವಾದಯನ್ತಿ ತೃತೀಯಸವನಾಯಾಗ್ನೀದಾಶಿರಂ ವಿನಯತಿ ತೃತೀಯಸವನಾಯ ಸೌಮ್ಯಂ ಚರುಂ ಶ್ರಪಯತ್ಯೇತೇ ವೈ ಶುಕ್ರವತೀ ರಸವತೀ ಸವನೇ ಯತ್ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ಚ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಚ ಸವನಮಥೈತನ್ನಿರ್ಧೀತಶುಕ್ರಂ ಯತ್ತೃತೀಯಸವನಂ ತದೇವೈತಸ್ಮಾನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಾತ್ಸವನಾನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ ತಥೋ
ಹಾಸ್ಯೈತಚ್ಛುಕ್ರವದ್ರಸವತ್ತೃತೀಯಸವನಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾಮತ್ರ ವಾಚಂ ವದತಿ - ೪।೩।೩।[೧೯]

##೪।೩।೪ ದಕ್ಷಿಣಾದಾನಮ್
ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಮ್ । ಯದೇನಂ ತನ್ವತೇ ಯನ್ನ್ವೇವ ರಾಜಾನಮಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ತತ್ತಂ ಘ್ನನ್ತಿ ಯತ್ಪಶುಂ ಸಂಜ್ಞಪಯನ್ತಿ ವಿಶಾಸತಿ ತತ್ತಂ ಘ್ನನ್ತ್ಯುಲೂಖಲಮುಸಲಾಭ್ಯಾಂ ದೃಷದುಪಲಾಭ್ಯಾಂ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಂ ಘ್ನನ್ತಿ - ೪।೩।೪।[೧]

ಸ ಏಷ ಯಜ್ಞೋ ಹತೋ ನ ದದಕ್ಷೇ । ತಂ ದೇವಾ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರದಕ್ಷಯಂಸ್ತದ್ಯದೇನಂ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರದಕ್ಷಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾ ನಾಮ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹತಸ್ಯ ವ್ಯಥತೇ ತದೇವಾಸ್ಯೈತದ್ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರ್ದಕ್ಷಯತ್ಯಥ ಸಮೃದ್ಧ ಏವ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾ ದದಾತಿ - ೪।೩।೪।[೨]

ತದ್ವೈ ಷಡ್ದ್ವಾದಶೇತ್ಯೇವ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞೇ ದದತಿ । ನ ಹ ತ್ವೇವಾಶತದಕ್ಷಿಣಃ ಸೌಮ್ಯೋಽಧ್ವರಃ ಸ್ಯಾದೇಷ ವೈ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಯಜ್ಞೋ ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುರುಷೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ನೇದಿಷ್ಠಂ ಸೋಽಯಂ ಶತಾಯುಃ ಶತತೇಜಾಃ ಶತವೀರ್ಯಸ್ತಂ ಶತೇನೈವ ದಕ್ಷಯತಿ ನಾಶತೇನ ತಸ್ಮಾನ್ನಾಶತದಕ್ಷಿಣಃ ಸೌಮ್ಯೋಽಧ್ವರಃ ಸ್ಯಾನ್ನೋ ಹೈವಾಶತದಕ್ಷಿಣೇನ ಯಜಮಾನಸ್ಯಽರ್ತ್ವಿಕ್ಷ್ಯಾನ್ನೇದಸ್ಯಾಕ್ಷಿಭೂರಸಾನಿ ಯಮಿಮೇ ಹನಿಷ್ಯನ್ತ್ಯೇವ ನ ದಕ್ಷಯಿಷ್ಯನ್ತೀತಿ - ೪।೩।೪।[೩]

ದ್ವಯಾ ವೈ ದೇವಾ ದೇವಾಃ । ಅಹೈವ ದೇವಾ ಅಥ ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಶುಶ್ರುವಾಂಸೋಽನೂಚಾನಾಸ್ತೇ ಮನುಷ್ಯದೇವಾಸ್ತೇಷಾಂ ದ್ವೇಧಾವಿಭಕ್ತ ಏವ ಯಜ್ಞ ಆಹುತಯ ಏವ ದೇವಾನಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ಮನುಷ್ಯದೇವಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ಶುಶ್ರುವುಷಾಮನೂಚಾನಾನಾಮಾಹುತಿಭಿರೇವ ದೇವಾನ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರ್ಮನುಷ್ಯದೇವಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಞ್ಛುಶ್ರುವುಷೋಽನೂಚಾನಾಂಸ್ತ ಏನಮುಭಯೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರೀತಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿವಹನ್ತಿ - ೪।೩।೪।[೪]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಋತ್ವಿಜಾಮೇವ ದಕ್ಷಿಣಾ ಅನ್ಯಂ ವಾ ಏತ ಏತಸ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರ್ವನ್ತ್ಯೇತಂ ಯಜ್ಞಮೃಙ್ಮಯಂ ಯಜುರ್ಮಯಂ ಸಾಮಮಯಮಾಹುತಿಮಯಂ ಸೋಽಸ್ಯಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕ ಆತ್ಮಾ ಭವತಿ ತದ್ಯೇ ಮಾಽಜೀಜನನ್ತೇತಿ ತಸ್ಮಾದೃತ್ವಿಗ್ಭ್ಯ ಏವ ದಕ್ಷಿಣಾ ದದ್ಯಾನ್ನಾನೃತ್ವಿಗ್ಭ್ಯಃ - ೪।೩।೪।[೫]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪರೇತ್ಯ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮ್ । ದಕ್ಷಿಣಾನಿ ಜುಹೋತಿ ಸ ದಶಾಹೋಮೀಯೇ ವಾಸಸಿ ಹಿರಣ್ಯಮ್ಪ್ರಬಧ್ಯಾವಧಾಯ ಜುಹೋತಿ ದೇವಲೋಕೇ ಮೇಽಪ್ಯಸದಿತಿ ವೈ ಯಜತೇ ಯೋ ಯಜತೇ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಯಜ್ಞೋ ದೇವಲೋಕಮೇವಾಭಿಪ್ರೈತಿ ತದನೂಚೀ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯಾಂ ದದಾತಿ ಸೈತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಮನ್ವಾರಭ್ಯ ಯಜಮಾನಃ - ೪।೩।೪।[೬]

ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಕ್ಷಿಣಾಃ । ಹಿರಣ್ಯಂ ಗೌರ್ವಾಸೋಽಶ್ವೋ ನ ವೈ ತದವಕಲ್ಪತೇ ಯದಶ್ವಸ್ಯ ಪಾದಮವಧ್ಯಾದ್ಯದ್ವಾ ಗೌಃ ಪಾದಮವದಧ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ದಶಾಹೋಮೀಯೇ ವಾಸಸಿ ಹಿರಣ್ಯಮ್ಪ್ರಬಧ್ಯಾವಧಾಯ ಜುಹೋತಿ - ೪।೩।೪।[೭]

ಸೌರೀಭ್ಯಾಮೃಗ್ಭ್ಯಾಂ ಜುಹೋತಿ । ತಮಸಾ ವಾ ಅಸೌ ಲೋಕೋಽನ್ತರ್ಹಿತಃ ಸ ಏತೇನ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ತಮೋ
ಽಪಹತ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮುಪಸಂಕ್ರಾಮತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸೌರೀಭ್ಯಾಮೃಗ್ಭ್ಯಾಂ ಜುಹೋತಿ - ೪।೩।೪।[೮]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಉದು ತ್ಯಂ ಜಾತವೇದಸಂ ದೇವಂ ವಹನ್ತಿ ಕೇತವಃ । ದೃಶೇ ವಿಶ್ವಾಯ ಸೂರ್ಯಂ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇತಯಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಗಾಯತ್ರೀ ವಾ ಇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಸೇಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದಸ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೪।೩।೪।[೯]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಜುಹೋತಿ । ಚಿತ್ರಂ ದೇವಾನಾಮುದಗಾದನೀಕಂ ಚಕ್ಷುರ್ಮಿತ್ರಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ।ಆಪ್ರಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸೂರ್ಯ ಆತ್ಮಾ ಜಗತಸ್ತಸ್ಥುಷಶ್ಚ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇತಯಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಲೋಕಮೇವೈತಯೋಪಪ್ರೈತಿ - ೪।೩।೪।[೧೦]

ಅಥಾಗ್ನೀಧ್ರೇ । ದ್ವೇ ವೈಕಾಂ ವಾ ಜುಹೋತಿ ತದ್ಯದಗ್ನಾವಾಗ್ನೀಧ್ರೇ ದ್ವೇ ವೈಕಾಂ ವಾ ಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇ ತ ಏನಮಭಿತಃ ಪರಿಣಿವಿಶನ್ತೇ ತಮೇತಯಾಹುತ್ಯಾ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸೋಽಸ್ಮೈ ಪ್ರೀತೋಽನುಮನ್ಯತೇ ತೇನಾನುಮತಾಂ ದದಾತಿ - ೪।೩।೪।[೧೧]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಅಗ್ನೇ ನಯ ಸುಪಥಾ ರಾಯೇ ಅಸ್ಮಾನ್ವಿಶ್ವಾನಿ ದೇವ ವಯುನಾನಿ ವಿದ್ವಾನ್ ।ಯುಯೋಧ್ಯಸ್ಮಜ್ಜುಹುರಾಣಮೇನೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಾಂ ತೇ ನಮಉಕ್ತಿಂ ವಿಧೇಮ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥ ಯದ್ಯಶ್ವಂ ಯುಕ್ತಂ ವಾಽಯುಕ್ತಂ ವಾ ದಾಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾದಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಜುಹುಯಾದ್ಯದ್ಯು ನ ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೪।೩।೪।[೧೨]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಅಯಂ ನೋ ಅಗ್ನಿರ್ವರಿವಸ್ಕೃಣೋತ್ವಯಂ ಮೃಧಃ ಪುರ ಏತು ಪ್ರಭಿನ್ದನ್। ಅಯಂ ವಾಜಾಞ್ಜಯತು ವಾಜಸಾತಾವಯಂ ಶತ್ರೂನ್ಜಯತು ಜರ್ಹೃಷಾಣಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವಾಜಸಾ ಹ್ಯಶ್ವಃ - ೪।೩।೪।[೧೩]

ಅಥ ಹಿರಣ್ಯಮಾದಾಯ ಶಾಲಾಮಭ್ಯೈತಿ । ದಕ್ಷಿಣೇನ ವೇದಿಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಸೋಽಗ್ರೇಣ ಶಾಲಾಂ ತಿಷ್ಠನ್ನಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ ರೂಪೇಣ ವೋ ರೂಪಮಭ್ಯಾಗಾಮಿತಿ ನ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಪಶವೋ ದಾನಾಯ ಚಕ್ಷಮಿರೇ ತೇಽಪನಿಧಾಯ ಸ್ವಾನಿ ರುಪಾಣಿ ಶರೀರೈಃ ಪ್ರತ್ಯುಪಾತಿಷ್ಠನ್ತ ತಾನೇತದ್ದೇವಾಃ ಸ್ವೈರೇವ ರೂಪೈರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾರ್ಧಾದುಪಾಯಂಸ್ತೇ ಸ್ವಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಜಾನಾನಾ ಅಭ್ಯವಾಯಂಸ್ತೇ ರಾತಮನಸೋಽಲಂ ದಾನಾಯಾಭವಂಸ್ತಥೋ ಏವೈನಾನೇಷ ಏತತ್ಸ್ವೈರೇವ ರೂಪೈರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾರ್ಧಾದುಪೈತಿ ತೇ ಸ್ವಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಜಾನಾನಾ ಅಭ್ಯವಾಯನ್ತಿ ತೇ ರಾತಮನಸೋಽಲಂ ದಾನಾಯ ಭವನ್ತಿ - ೪।೩।೪।[೧೪]

ತುಥೋ ವೋ ವಿಶ್ವವೇದಾ ವಿಭಜತ್ವಿತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ತುಥಸ್ತದೇನಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ವಿಭಜತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ದಕ್ಷಿಣೀಯಂ ಚಾದಕ್ಷಿಣೀಯಂ ಚ ವೇದ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತಾ ದಕ್ಷಿಣೀಯಾಯೈವ ದತ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ನಾದಕ್ಷಿಣೀಯಾಯ - ೪।೩।೪।[೧೫]

ಋತಸ್ಯ ಪಥಾ ಪ್ರೇತೇತಿ । ಯೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪಥೈತಿ ಸ ಋತಸ್ಯ ಪಥೈತಿ ಚನ್ದ್ರದಕ್ಷಿಣಾ ಇತಿ ತದೇತೇನ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಯನ್ತಿ - ೪।೩।೪।[೧೬]

ಅಥ ಸದೋಽಭ್ಯೈತಿ । ವಿ ಸ್ವಃ ಪಶ್ಯ ವ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಮಿತಿ ವಿ ತ್ವಯಾ ದಕ್ಷಿಣಯಾ ಲೋಕಂ ಖ್ಯೇಷಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೩।೪।[೧೭]

ಅಥ ಸದಃ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ । ಯತಸ್ವ ಸದಸ್ಯೈರಿತಿ ಮಾ ತ್ವಾ ಸದಸ್ಯಾ ಅತಿರಿಕ್ಷತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೩।೪।[೧೮]

ಅಥ ಹಿರಣ್ಯಮಾದಾಯಾಗ್ನೀಧ್ರಮಭ್ಯೈತಿ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮದ್ಯ ವಿದೇಯಂ ಪಿತೃಮನ್ತಮ್ಪೈತೃಮತ್ಯಮಿತಿ ಯೋ ವೈ ಜ್ಞಾತೋ ಜ್ಞಾತಕುಲೀನಃ ಸ ಪಿತೃಮಾನ್ಪೈತೃಮತ್ಯೋ ಯಾ ವೈ ಜ್ಞಾತಾಯಾಪಿ ಕತಿಪಯೀರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ದದಾತಿ ತಾಭಿರ್ಮಹಜ್ಜಯತ್ಯೃಷಿಮಾರ್ಷೇಯಮಿತಿ ಯೋ ವೈ ಜ್ಞಾತೋಽನೂಚಾನಃ ಸ ಋಷಿರಾರ್ಷೇಯಃ ಸುಧಾತುದಕ್ಷಿಣಾಮಿತಿ ಸ ಹಿ ಸುಧಾತುದಕ್ಷಿಣಃ - ೪।೩।೪।[೧೯]

ಅಥೈವಮುಪಸದ್ಯ । ಅಗ್ನೀಧೇ ಹಿರಣ್ಯಂ ದದಾತ್ಯಸ್ಮದ್ರಾತಾ ದೇವತ್ರಾ ಗಚ್ಛತೇತಿ ಯಾಂ ವೈ ರಾತಮನಾ ಅವಿಚಿಕಿತ್ಸನ್ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದಾತಿ ತಯಾ ಮಹಜ್ಜಯತಿ ದೇವತ್ರಾ ಗಚ್ಛತೇತಿ ದೇವಲೋಕೇ ಮೇಽಪ್ಯಸದಿತಿ ವೈ ಯಜತೇ ಯೋ ಯಜತೇ ತದ್ದೇವಲೋಕ ಏವೈನಮೇತದಪಿತ್ವಿನಂ ಕರೋತಿ ಪ್ರದಾತಾರಮಾವಿಶತೇತಿ ಮಾಮಾವಿಶತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಥೋ ಹಾಸ್ಮಾದೇತಾಃ ಪರಾಚ್ಯೋ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯನ್ತಿ ತದ್ಯದಗ್ನೀಧೇ ಪ್ರಥಮಾಯ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದಾತ್ಯತೋ ಹಿ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಮೃತತ್ವಮಪಾಜಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನೀಧೇ ಪ್ರಥಮಾಯ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದಾತಿ - ೪।೩।೪।[೨೦]

ಅಥೈವಮೇವೋಪಸದ್ಯ । ಆತ್ರೇಯಾಯ ಹಿರಣ್ಯಂ ದದಾತಿ ಯತ್ರ ವಾ ಅದಃ ಪ್ರಾತರನುವಾಕಮನ್ವಾಹುಸ್ತದ್ಧ ಸ್ಮೈತತ್ಪುರಾ ಶಂಸನ್ತ್ಯತ್ರಿರ್ವಾ ಋಷೀಣಾಂ ಹೋತಾಽಽಸಾಥೈತತ್ಸದೋಽಸುರತಮಸಮಭಿಪುಪ್ರುವೇ ತಽಋಷಯೋಽತ್ರಿಮಬ್ರುವನ್ನೇಹಿ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙಿದಂ ತಮೋಽಪಜಹೀತಿ ಸ ಏತತ್ತಮೋಽಪಾಹನ್ನಯಂ ವೈ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯ ಇದಂ ತಮೋಽಪಾವಧೀದಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಜ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾಮನಯನ್ ಜ್ಯೋತಿರ್ಹಿ ಹಿರಣ್ಯಂ ತದ್ವೈ ಸ ತತ್ತೇಜಸಾ ವೀರ್ಯೇಣಽರ್ಷಿಸ್ತಮೋಽಪಜಘಾನಾಥೈಷ ಏತೇನೈವೈತಜ್ಜ್ಯೋತಿಷಾ ತಮೋಽಪಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾತ್ರೇಯಾಯ ಹಿರಣ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೪।೩।೪।[೨೧]

ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ । ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಿ ಯಜ್ಞಂ ದಕ್ಷಿಣತೋಽಭಿಗೋಪಾಯತ್ಯಥೋದ್ಗಾತ್ರೇಽಥ ಹೋತ್ರೇಽಥಾಧ್ವರ್ಯುಭ್ಯಾಂ ಹವಿರ್ಧಾನ ಆಸೀನಾಭ್ಯಾಮಥ ಪುನರೇತ್ಯ ಪ್ರಸ್ತೋತ್ರೇಽಥ ಮೈತ್ರಾವರುಣಾಯಾಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸಿನೇಽಥ ಪೋತ್ರೇಽಥ ನೇಷ್ಟ್ರೇಽಥಾಚ್ಛಾವಾಕಾಯಾಥೋನ್ನೇತ್ರೇಽಥ ಗ್ರಾವಸ್ತುತೇಽಥ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಯೈ ಪ್ರತಿಹರ್ತ್ರ ಉತ್ತಮಾಯ ದದಾತಿ ಪ್ರತಿಹರ್ತಾ ವಾ ಏಷ ಸೋಽಸ್ಮಾ ಏತದನ್ತತಃ ಪ್ರತಿಹರತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಮಾದೇತಾಃ ಪರಾಚ್ಯೋ ನ ಪ್ರಣಶ್ಯನ್ತಿ - ೪।೩।೪।[೨೨]

ಅಥಾಹೇನ್ದ್ರಾಯ ಮರುತ್ವತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಯತ್ರ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ರೇ ದದೌ ತದ್ಧೇನ್ದ್ರ ಈಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅಯಮಿದಂ ದಾಸ್ಯತಿ ನಾಸ್ಮಭ್ಯಂ ಕಿಂ ಚನ ಪರಿಶೇಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ಸ ಏತಂ ವಜ್ರಮುದಯಚ್ಛದಿನ್ದ್ರಾಯ ಮರುತ್ವತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯದಾನಾಯ ತತೋ ನಾದದಾತ್ಸ ಏಷೋಽಪ್ಯೇತರ್ಹಿತಥೈವ ವಜ್ರ ಉದ್ಯಮ್ಯತ ಇನ್ದ್ರಾಯ ಮರುತ್ವತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯದಾನಾಯ ತತೋ ನ ದದಾತಿ - ೪।೩।೪।[೨೩]

ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಕ್ಷಿಣಾಃ । ಹಿರಣ್ಯಮಾಯುರೇವೈತೇನಾತ್ಮನಸ್ತ್ರಾಯತ ಆಯುರ್ಹಿ ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಗ್ನಯ ಆಗ್ನೀಧ್ರಂ ಕುರ್ವತೇಽದದಾತ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯಗ್ನೀಧೇ ಹಿರಣ್ಯಂ ದೀಯತೇ - ೪।೩।೪।[೨೪]

ಅಥ ಗೌಃ । ಪ್ರಾಣಮೇವೈತಯಾತ್ಮನಸ್ತ್ರಾಯತೇ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ಗೌರನ್ನಂ ಹಿ ಗೌರನ್ನಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣಸ್ತಾಂ ರುದ್ರಾಯ ಹೋತ್ರೇಽದದಾತ್ - ೪।೩।೪।[೨೫]

ಅಥ ವಾಸಃ । ತ್ವಚಮೇವೈತೇನಾತ್ಮನಸ್ತ್ರಾಯತೇ ತ್ವಗ್ಘಿ ವಾಸಸ್ತದ್ಬೃಹಸ್ಪತಯ ಉದ್ಗಾಯತೇಽದದಾತ್ - ೪।೩।೪।[೨೬]

ಅಥಾಶ್ವಃ । ವಜ್ರೋ ವಾ ಅಶ್ವೋ ವಜ್ರಮೇವೈತತ್ಪುರೋಗಾಂ ಕುರುತೇ ಯಮಲೋಕೇ ಮೇಽಪ್ಯಸದಿತಿ ವೈ ಯಜತೇ ಯೋ ಯಜತೇ ತದ್ಯಮಲೋಕ ಏವೈನಮೇತದಪಿತ್ವಿನಂ ಕರೋತಿ ತಂ ಯಮಾಯ ಬ್ರಹ್ಮಣೇಽದದಾತ್ - ೪।೩।೪।[೨೭]

ಸ ಹಿರಣ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯೇತಿ । ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ಮಹ್ಯಂ ವರುಣೋ ದದಾತ್ವಿತ್ಯಗ್ನಯೇ ಹ್ಯೇತದ್ವರುಣೋಽದಧಾತ್ಸೋಽಮೃತತ್ವಮಶೀಯಾಯುರ್ದಾತ್ರ ಏಧಿ ಮಯೋ ಮಹ್ಯಂ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತ್ರ ಇತಿ - ೪।೩।೪।[೨೮]

ಅಥ ಗಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇತಿ । ರುದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಮಹ್ಯಂ ವರುಣೋ ದದಾತ್ವಿತಿ ರುದ್ರಾಯ ಹ್ಯೇತಾಂ ವರುಣೋಽದದಾತ್ಸೋಽಮೃತತ್ವಮಶೀಯ ಪ್ರಾಣೋ ದಾತ್ರ ಏಧಿ ವಯೋ ಮಹ್ಯಂ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತ್ರ ಇತಿ - ೪।೩।೪।[೨೯]

ಅಥ ವಾಸಃ ಪ್ರತ್ಯೇತಿ । ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ತ್ವಾ ಮಹ್ಯಂ ವರುಣೋ ದದಾತ್ವಿತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ಹ್ಯೇತದ್ವರುಣೋಽದದಾತ್ಸೋಽಮೃತತ್ವಮಶೀಯ ತ್ವಗ್ದಾತ್ರ ಏಧಿ ಮಯೋ ಮಹ್ಯಂ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತ್ರ ಇತಿ - ೪।೩।೪।[೩೦]

ಅಥಾಶ್ವಂ ಪ್ರತ್ಯೇತಿ । ಯಮಾಯ ತ್ವಾ ಮಹ್ಯಂ ವರುಣೋ ದದಾತ್ವಿತಿ ಯಮಾಯ ಹ್ಯೇತಂ ವರುಣೋಽದದಾತ್ಸೋಽಮೃತತ್ವಮಶೀಯ ಹಯೋ ದಾತ್ರ ಏಧಿ ವಯೋ ಮಹ್ಯಂ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತ್ರ ಇತಿ - ೪।೩।೪।[೩೧]

ಅಥ ಯದನ್ಯದ್ದದಾತಿ । ಕಾಮೇನೈವ ತದ್ದದಾತೀದಂ ಮೇಽಪ್ಯಮುತ್ರಾಸಾದಿತಿ ತತ್ಪ್ರತ್ಯೇತಿ ಕೋಽದಾತ್ಕಸ್ಮಾ ಅದಾತ್ಕಾಮೋಽದಾತ್ಕಾಮಾಯಾದಾತ್ ಕಾಮೋ ದಾತಾ ಕಾಮಃ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀತಾ ಕಾಮೈತತ್ತ ಇತಿ ತದ್ದೇವತಾಯಾ ಅತಿದಿಶತಿ - ೪।೩।೪।[೩೨]

ತದಾಹುಃ । ನ ದೇವತಾಯಾ ಅತಿದಿಶೇದಿದಂ ವೈ ಯಾಂ ದೇವತಾಂ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ಸಾ ದೀಪ್ಯಮಾನಾ ಶ್ವಃಶ್ವಃ ಶ್ರೇಯಸೀ ಭವತೀದಂ ವೈ ಯಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನಾವಭ್ಯಾದಧತಿ ಸ ದೀಪ್ಯಮಾನ ಏವ ಶ್ವಃಶ್ವಃ ಶ್ರೇಯಾನ್ಭವತಿ ಶ್ವಃಶ್ವೋ ಹ ವೈ ಶ್ರೇಯಾನ್ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದ್ಯಥಾ ಸಮಿದ್ಧೇ ಜುಹುಯಾದೇವಮೇತಾಂ ಜುಹೋತಿ ಯಾಮಧೀಯತೇ ದದಾತಿ ತಸ್ಮಾದಧೀಯನ್ನಾತಿದಿಶೇತ್ - ೪।೩।೪।[೩೩]

##೪।೩।೫ ಅಥ ತೃತೀಯಸವನಗ್ರಹಾಃ
ಆದಿತ್ಯಗ್ರಹಃ
ತ್ರಯಾ ವೈ ದೇವಾಃ । ವಸವೋ ರುದ್ರಾ ಆದಿತ್ಯಾಸ್ತೇಷಾಂ ವಿಭಕ್ತಾನಿ ಸವನಾನಿ ವಸೂನಾಮೇವ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ರುದ್ರಾಣಾಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮಾದಿತ್ಯಾನಾಂ ತೃತೀಯಸವನಂ ತದ್ವಾ ಅಮಿಶ್ರಮೇವ ವಸೂನಾಂ ಪ್ರಾತಃಸವನಮಮಿಶ್ರಂ ರುದ್ರಾಣಾಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮ್ಮಿಶ್ರಮಾದಿತ್ಯಾನಾಂ ತೃತೀಯಸವನಮ್ - ೪।೩।೫।[೧]

ತೇ ಹಾದಿತ್ಯಾ ಊಚುಃ । ಯಥೇದಮಮಿಶ್ರಂ ವಸೂನಾಂ ಪ್ರಾತಃಸವನಮಮಿಶ್ರಂ ರುದ್ರಾಣಾಮ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮೇವಂ ನ ಇಮಂ ಪುರಾ ಮಿಶ್ರಾದ್ಗ್ರಹಂ ಜುಹುಥೇತಿ ತಥೇತಿ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ಸಂಸ್ಥಿತ ಏವ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನೇ ಪುರಾ ತೃತೀಯಸವನಾದೇತಮಜುಹವುಃ ಸ ಏಷೋಽಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ತಥೈವ ಗ್ರಹೋ ಹೂಯತೇ ಸಂಸ್ಥಿತ ಏವ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನೇ ಪುರಾತೃತೀಯಸವನಾತ್ - ೪।೩।೫।[೨]

ತೇ ಹಾದಿತ್ಯಾ ಊಚುಃ । ನೇವ ವಾ ಇತರಸ್ಮಿನ್ತ್ಸವನೇ ಸ್ಮೋ ನೇವೇತರಸ್ಮಿನ್ಯದ್ವೈ ನೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನ
ಹಿಂಸ್ಯುರಿತಿ - ೪।೩।೫।[೩]

ತೇ ಹ ದ್ವಿದೇವತ್ಯಾನೂಚುಃ । ರಕ್ಷೋಭ್ಯೋ ವೈ ಬಿಭೀಮೋ ಹನ್ತ ಯುಷ್ಮಾನ್ಪ್ರವಿಶಾಮೇತಿ - ೪।೩।೫।[೪]

ತೇ ಹ ದ್ವಿದೇವತ್ಯಾ ಊಚುಃ । ಕಿಮಸ್ಮಾಕಂ ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಸ್ಮಾಭಿರನುವಷಟ್ಕೃತಾ ಭವಿಷ್ಯಥೇತ್ಯು ಹಾದಿತ್ಯಾ ಊಚುಸ್ತಥೇತಿ ತೇ ದ್ವಿದೇವತ್ಯಾನ್ಪ್ರಾವಿಶನ್ - ೪।೩।೫।[೫]

ಸ ಯತ್ರ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ । ದ್ವಿದೇವತ್ಯೈಃ ಪ್ರಚರತಿ ತತ್ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾದಿತ್ಯಪಾತ್ರೇಣ ದ್ರೋಣಕಲಶಾತ್ಪ್ರತಿನಿಗೃಹ್ಣೀತ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀತ್ಯೇತಾವತಾಧ್ವರ್ಯುರೇವಾಶ್ರಾವಯತ್ಯಧ್ವರ್ಯೋರನು ಹೋಮಂ ಜುಹೋತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತಿ ಸಂಸ್ರವಮವನಯತ್ಯೇತಾವತೈವಮೇವ ಸರ್ವೇಷು - ೪।೩।೫।[೬]

ತದ್ಯತ್ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಪ್ರತಿನಿಗೃಹ್ಣೀತೇ । ದ್ವಿದೇವತ್ಯಾನ್ವೈ ಪ್ರಾವಿಶನ್ನಸ್ಮಾಭಿರನುವಷಟ್ಕೃತಾ ಭವಿಷ್ಯಥೇತ್ಯು ಹಾದಿತ್ಯಾ ಊಚುರ್ಯಾಂ ವಾ ಅಮೂಂ ದ್ವಿತೀಯಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ ವೈ ತಾಂ ಜುಹೋತಿ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೋ ವಾ ಏತೇಽನುವಷಟ್ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತೇಽನುವಷಟ್ಕೃತಾ ಇಷ್ಟಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೋ
ಭವನ್ತ್ಯುತ್ತರಾರ್ಧೇ ಜುಹೋತ್ಯೇಷಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ದಿಕ್ತಸ್ಮಾದುತ್ತರಾರ್ಧೇ ಜುಹೋತಿ - ೪।೩।೫।[೭]

ಯದ್ವೇವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಪ್ರತಿನಿಗೃಹ್ಣೀತೇ । ದ್ವಿದೇವತ್ಯಾನ್ವೈ ಪ್ರಾವಿಶನ್ತ್ಸ ಯಾನೇವ ಪ್ರಾವಿಶಂಸ್ತೇಭ್ಯ ಏವೈತನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತೇಽಥಾಪಿದಧಾತಿ ರಕ್ಷೋಭ್ಯೋ ಹ್ಯಬಿಭಯುರ್ವಿಷ್ಣಽಉರುಗಾಯೈಷ ತೇ ಸೋಮಸ್ತಂ ರಕ್ಷಸ್ವ ಮಾ ತ್ವಾ ದಭನ್ನಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಾಯೈವೈತತ್ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯಾ ಅಥಾಹ ಸಂಸ್ಥಿತ ಏವ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನೇ ಪುರಾ ತೃತೀಯಸವನಾದೇಹಿ ಯಜಮಾನೇತಿ - ೪।೩।೫।[೮]

ಸಮ್ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ । ಅಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚಾಗ್ನೀಧ್ರಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಚೋನ್ನೇತಾಥ ಯೋಽನ್ಯಃ ಪರಿಚರೋ ಭವತ್ಯುಭೇ ದ್ವಾರೇ ಅಪಿದಧತಿ ರಕ್ಷೋಭ್ಯೋ ಹ್ಯಬಿಭಯುರಥಾಧ್ವರ್ಯುರಾದಿತ್ಯಸ್ಥಾಲೀಂ ಚಾದಿತ್ಯಪಾತ್ರಂ ಚಾದತ್ತೇ ಸ ಉಪರ್ಯುಪರಿ ಪೂತಭೃತಂ ವಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ನೇದ್ವ್ಯವಶ್ಚೋತದಿತಿ - ೪।೩।೫।[೯]

ಅಥ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಕದಾ ಚನ ಸ್ತರೀರಸಿ ನೇನ್ದ್ರ ಸಶ್ಚಸಿ ದಾಶುಷೇ ಉಪೋಪೇನ್ನು ಮಘವನ್ಭೂಯ ಇನ್ನು ತೇ ದಾನಂ ದೇವಸ್ಯ ಪೃಚ್ಯತ ಆದಿತ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತಿ - ೪।೩।೫।[೧೦]

ತಂ ವೈ ನೋಪಯಾಮೇನ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಅಗ್ರೇ ಹ್ಯೇವೈಷ ಉಪಯಾಮೇನ ಗೃಹೀತೋ ಭವತ್ಯಜಾಮಿತಾಯೈ ಜಾಮಿ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದೇನಮತ್ರಾಪ್ಯುಪಯಾಮೇನ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೪।೩।೫।[೧೧]

ಅಥಾಪಗೃಹ್ಯ ಪುನರಾನಯತಿ । ಕದಾ ಚನ ಪ್ರಯುಚ್ಛಸ್ಯುಭೇ ನಿಪಾಸಿ ಜನ್ಮನೀ ತುರೀಯಾದಿತ್ಯಸವನಂ ತ ಇನ್ದ್ರಿಯಮಾತಸ್ಥಾವಮೃತಂ ದಿವ್ಯಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತಿ - ೪।೩।೫।[೧೨]

ಅಥ ದಧಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಆದಿತ್ಯಾನಾಂ ವೈ ತೃತೀಯಸವನಮಾದಿತ್ಯಾನ್ವಾ ಅನು ಪಶವಸ್ತತ್ಪಶುಷ್ವೇವೈತತ್ಪಯೋ ದಧಾತಿ ತದಿದಂ ಪಶುಷು ಪಯೋ ಹಿತಂ ಮಧ್ಯತ ಇವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಿತ್ಯಾಹುರ್ಮಧ್ಯತ ಇವ ಹೀದಂ ಪಶೂನಾಂ ಪಯ ಇತಿ ಪಶ್ಚಾದಿವ ತ್ವೇವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಪಶ್ಚಾದಿವ ಹೀದಂ ಪಶೂನಾಂ ಪಯಃ - ೪।೩।೫।[೧೩]

ಯದ್ವೇವ ದಧಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಹುತೋಚ್ಛಿಷ್ಟಾ ವಾ ಏತೇ ಸಂಸ್ರವಾ ಭವನ್ತಿ ನಾಲಮಾಹುತ್ಯೈ ತಾನೇವೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ತಥಾಲಮಾಹುತ್ಯೈ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಧಿ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೫।[೧೪]

ಸ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಯಜ್ಞೋ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯೇತಿ ಸುಮ್ನಮಾದಿತ್ಯಾಸೋ ಭವತಾ ಮೃಡಯನ್ತಃ ಆ ವೋಽರ್ವಾಚೀ
ಸುಮತಿರ್ವವೃತ್ಯಾದಂಹೋಶ್ಚಿದ್ಯಾ ವರಿವೋವಿತ್ತರಾಸದಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತ್ವೇತಿ - ೪।೩।೫।[೧೫]

ತಮುಪಾಂಶುಸವನೇನ ಮೇಕ್ಷಯತಿ । ವಿವಸ್ವಾನ್ವಾ ಏಷ ಆದಿತ್ಯೋ ನಿದಾನೇನ ಯದುಪಾಂಶುಸವನ ಆದಿತ್ಯಗ್ರಹೋ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ತದೇನಂ ಸ್ವ ಏವ ಭಾಗೇ ಪ್ರೀಣಾತಿ - ೪।೩।೫।[೧೬]

ತಂ ನ ದಶಾಭಿರ್ನ ಪವಿತ್ರೇಣೋಪಸ್ಪೃಶತಿ ಏತೇ ವೈ ಶುಕ್ರವತೀ ರಸವತೀ ಸವನೇ ಯತ್ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ಚ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಚ ಸವನಮಥೈತನ್ನಿರ್ಧೀತಶುಕ್ರಂ ಯತ್ತೃತೀಯಸವನಂ ಸ ಯನ್ನ ದಶಾಭಿರ್ನ ಪವಿತ್ರೇಣೋಪಸ್ಪೃಶತಿ ತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈತಚ್ಛುಕ್ರವದ್ರಸವತ್ತೃತೀಯಸವನಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ದಶಾಭಿರ್ನ ಪವಿತ್ರೇಣೋಪಸ್ಪೃಶತಿ - ೪।೩।೫।[೧೭]

ಸ ಮೇಕ್ಷಯತಿ । ವಿವಸ್ವನ್ನಾದಿತ್ಯೈಷ ತೇ ಸೋಮಪೀಥಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಮತ್ಸ್ವೇತ್ಯಥೋನ್ನೇತ್ರ ಉಪಾಂಶುಸವನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತ್ಯಥಾಹೋನ್ನೇತಾರಮಾಸೃಜ ಗ್ರಾವ್ಣ ಇತಿ ತಾನಾಧವನೀಯೇ ವಾ ಸೃಜತಿ ಚಮಸೇ ವಾ - ೪।೩।೫।[೧೮]

ರಾಜಾನಮುನ್ನೀಯ । ಆದಿತ್ಯಾನಾಂ ವೈ ತೃತೀಯಸವನಮಾದಿತ್ಯಾನ್ವಾ ಅನು ಗ್ರಾವಾಣಸ್ತದೇನಾನ್ತ್ಸ್ವ ಏವ
ಭಾಗೇ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಪೋರ್ಣುವನ್ತಿ ದ್ವಾರೇ - ೪।೩।೫।[೧೯]

ಅಥಾಪಿಧಾಯೋಪನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ । ರಕ್ಷೋಭ್ಯೋ ಹ್ಯಬಿಭಯುರಥಾಹಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯತ್ರ ಸಮ್ಪಶ್ಯೇದ್ಯದಿ ಕಾಮಯೇತಾಶ್ರಾವ್ಯ ತ್ವೇವ ಸಮ್ಪಶ್ಯೇದಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪ್ರೇಷ್ಯ ಪ್ರಿಯೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಿಯಧಾಮಭ್ಯಃ ಪ್ರಿಯವ್ರತೇಭ್ಯೋ ಮಹಸ್ವಸರಸ್ಯ ಪತಿಭ್ಯ ಉರೋರನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯಾಧ್ಯಕ್ಷೇಭ್ಯ ಇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ನಾನುವಷಟ್ಕರೋತಿ ನೇತ್ಪಶೂನಗ್ನೌ ಪ್ರವೃಣಜಾನೀತಿ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತ್ರೇ ಸಂಸ್ರವೌ - ೪।೩।೫।[೨೦]

ಅಥ ಪುನಃ ಪ್ರಪದ್ಯ । ಆಗ್ರಯಣಮಾದತ್ತ ಉದೀಚೀನದಶಂ ಪವಿತ್ರಂ ವಿತನ್ವನ್ತಿ ಪ್ರಸ್ಕನ್ದಯತ್ಯಧ್ವರ್ಯುರಾಗ್ರಯಣಸ್ಯ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಂಸ್ರವಾವಾನಯತ್ಯುನ್ನೇತಾ ಚಮಸೇನ ವೋದಞ್ಚನೇನ ವಾ - ೪।೩।೫।[೨೧]

ತಂ ಚತಸೃಣಾಂ ಧಾರಾಣಾಮಾಗ್ರಯಣಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಆದಿತ್ಯಾನಾಂ ವೈ ತೃತೀಯಸವನಮಾದಿತ್ಯಾನ್ವಾ ಅನು
ಗಾವಸ್ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಗವಾಂ ಚತುರ್ಧಾವಿಹಿತಂ ಪಯಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚತಸೃಣಾಂ ಧಾರಾಣಾಮಾಗ್ರಯಣಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೫।[೨೨]

ತದ್ಯತ್ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಸಂಸ್ರವೌ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಆದಿತ್ಯಗ್ರಹೋ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ನ ವಾ ಆದಿತ್ಯಗ್ರಹಸ್ಯಾನುವಷಟ್ಕರೋತ್ಯೇತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಸಾವಿತ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತದಸ್ಯ ಸಾವಿತ್ರೇಣೈವಾನುವಷಟ್ಕೃತೋ ಭವತಿ - ೪।೩।೫।[೨೩]

ಯದ್ವೇವ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಸಂಸ್ರವೌ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಪುರಾ ವಾ ಏಭ್ಯ ಏತನ್ಮಿಶ್ರಾದ್ಗ್ರಹಮಹೌಷುಃ ಪುರಾ ತೃತೀಯಸವನಾತ್ತೃತೀಯಸವನಾಯ ವಾ ಏಷ ಗ್ರಹೋ ಗೃಹ್ಯತೇ ತದಾದಿತ್ಯಾಸ್ತೃತೀಯಸವನಮಪಿಯನ್ತಿ ತಥಾ ನ ಬಹಿರ್ದ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾದ್ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಸಂಸ್ರವೌ ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೩।೫।[೨೪]
##೪।೪।೧ ಸಾವಿತ್ರಗ್ರಹಃ
ಮನೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾ । ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಾಣೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾ ತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ಯದುಪಾಂಶು ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ಯತ್ಸಾವಿತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಾವಿಮಾ ಉಭಯತಃ ಪ್ರಾಣೌ ಹಿತೌ ಯಶ್ಚಾಯಮುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಯಶ್ಚಾಧಸ್ತಾತ್ - ೪।೪।೧।[೧]

ಋತವೋ ವೈ ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜ್ಞಃ । ತೇಽದಃ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮವಕಲ್ಪ್ಯನ್ತೇ ಯದೃತುಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥೈತತ್ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನೇಽವಕಲ್ಪ್ಯನ್ತೇ ಯದೃತುಪಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಮರುತ್ವತೀಯಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನ ವಾ ಅತ್ರರ್ತುಭ್ಯ ಇತಿ ಕಂ ಚನ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ನರ್ತುಪಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಕಶ್ಚನ ಗ್ರಹೋ ಗೃಹ್ಯತೇ - ೪।೪।೧।[೨]

ಏಷ ವೈ ಸವಿತಾ ಯ ಏಷ ತಪತಿ । ಏಷ ಉ ಏವ ಸರ್ವ ಋತವಸ್ತದೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತೃತೀಯಸವನೇ
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮವಕಲ್ಪ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೪।೧।[೩]

ತಂ ವಾ ಉಪಾಂಶುಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಮನೋ ಹ ವಾ ಽಽಅಸ್ಯ ಸವಿತಾ ಪ್ರಾಣ ಉಪಾಂಶುಸ್ತಸ್ಮಾದುಪಾಂಶುಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯನ್ತರ್ಯಾಮಪಾತ್ರೇಣ ವಾ ಸಮಾನಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯದುಪಾಂಶ್ವನ್ತರ್ಯಾಮೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಹಿ - ೪।೪।೧।[೪]

ಆಗ್ರಯಣಾದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಮನೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾತ್ಮಾಽಽಗ್ರಯಣ ಆತ್ಮನ್ಯೇವೈತನ್ಮನೋ ದಧಾತಿ
ಪ್ರಾಣೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾಽಽತ್ಮಾಗ್ರಯಣ ಆತ್ಮನ್ಯೇವೈತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ - ೪।೪।೧।[೫]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ವಾಮಮದ್ಯ ಸವಿತರ್ವಾಮಮು ಶ್ವೋ ದಿವೇದಿವೇ ವಾಮಮಸ್ಮಭ್ಯಂ ಸಾವೀಃ ವಾಮಸ್ಯ ಹಿ ಕ್ಷಯಸ್ಯ ದೇವ ಭೂರೇರಯಾ ಧಿಯಾ ವಾಮಭಾಜಃ ಸ್ಯಾಮ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಸಾವಿತ್ರೋಽಸಿ ಚನೋಧಾಶ್ಚನೋಧಾ ಅಸಿ ಚನೋ ಮಯಿ ಧೇಹಿ ಜಿನ್ವ ಯಜ್ಞಂ ಜಿನ್ವ ಯಜ್ಞಪತಿಮ್ಭಗಾಯೇತಿ - ೪।೪।೧।[೬]

ತಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನ ಸಾದಯತಿ । ಮನೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾ ತಸ್ಮಾದಿದಮಸನ್ನಂ ಮನಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾ ತಸ್ಮಾದಯಮಸನ್ನಃ ಪ್ರಾಣಃ ಸಂಚರತ್ಯಥಾಹ ದೇವಾಯ ಸವಿತ್ರೇಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ದೇವಾಯ ಸವಿತ್ರೇ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ನಾನುವಷಟ್ಕರೋತಿ ಮನೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾ ನೇನ್ಮನೋಽಗ್ನೌ ಪ್ರವೃಣಜಾನೀತಿ ಪ್ರಾಣೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾ ನೇತ್ಪ್ರಾಣಮಗ್ನೌ ಪ್ರವೃಣಜಾನೀತಿ - ೪।೪।೧।[೭]

ವೈಶ್ವದೇವಗ್ರಹಃ
ಅಥಾಭಕ್ಷಿತೇನ ಪಾತ್ರೇಣ । ವೈಶ್ವದೇವಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದ್ಯದಭಕ್ಷಿತೇನ ಪಾತ್ರೇಣ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನ ವೈ ಸಾವಿತ್ರಸ್ಯಾನುವಷಟ್ಕರೋತ್ಯೇತಸ್ಮಾದ್ವೈ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಗ್ರಹಂ ಗ್ರಹೀಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತದಸ್ಯ ವೈಶ್ವದೇವೇನೈವಾನುವಷಟ್ಕೃತೋ ಭವತಿ - ೪।೪।೧।[೮]

ಯದ್ವೇವ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಮನೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಇದಮೇವೈತತ್ಸರ್ವಂ ಮನಸಃ ಕೃತಾನುಕರಮನುವರ್ತ್ಮ ಕರೋತಿ ತದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಮನಸಃ ಕೃತಾನುಕರಮನುವರ್ತ್ಮ - ೪।೪।೧।[೯]

ಯದ್ವೇವ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸವಿತಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಅಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ದಧಾತಿ ತಾವಿಮಾವಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಹಿತೌ - ೪।೪।೧।[೧೦]

ಯದ್ವೇವ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವೈಶ್ವದೇವಂ ವೈ ತೃತೀಯಸವನಂ ತದುಚ್ಯತ ಏವ ಸಾಮತೋ ಯಸ್ಮಾದ್ವೈಶ್ವದೇವಂ ತೃತೀಯಸವನಮುಚ್ಯತ ಋಕ್ತೋಽಥೈತದೇವ ಯಜುಷ್ಟಃ ಪುರಶ್ಚರಣತೋ ಯದೇತಂ ಮಹಾವೈಶ್ವದೇವಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೪।೧।[೧೧]

ತಂ ವೈ ಪೂತಭೃತೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವೈಶ್ವದೇವೋ ವೈ ಪೂತಭೃದತೋ ಹಿ ದೇವೇಭ್ಯ ಉನ್ನಯನ್ತ್ಯತೋ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋಽತಃ ಪಿತೃಭ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶ್ವದೇವಃ ಪೂತಭೃತ್ - ೪।೪।೧।[೧೨]

ತಂ ವಾ ಅಪುರೋರುಕ್ಕಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಶ್ವೇದೇವಾ ಯದೃಚೋ ಯದ್ಯಜೂಂಷಿ ಯತ್ಸಾಮಾನಿ ಸ ಯದೇವೈನಂ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈಷ ಪುರೋರುಙ್ಮಾನ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಪುರೋರುಕ್ಕಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೪।೧।[೧೩]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಸುಶರ್ಮಾಸಿ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಾನ ಇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸುಶರ್ಮಾ ಸುಪ್ರತಿಷ್ಠಾನೋ ಬೃಹದುಕ್ಷಾಯ ನಮ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಬೃಹದುಕ್ಷಃ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ನಮ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರ್ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಾದಯತಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥೇತ್ಯ ಪ್ರಾಙುಪವಿಶತಿ - ೪।೪।೧।[೧೪]

ಸ ಯತ್ರೈತಾಂ ಹೋತಾ ಶಂಸತಿ । ಏಕಯಾ ಚ ದಶಭಿಶ್ಚ ಸ್ವಭೂತೇ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಿಷ್ಟಯೇ ವಿಂಶತೀ ಚ ತಿಸೃಭಿಶ್ಚ ವಹಸೇ ತ್ರಿಂಶತಾ ಚ ನಿಯುದ್ಭಿರ್ವಾಯವಿಹ ತಾ ವಿಮುಞ್ಚೇತಿ ತದೇತಸ್ಯಾಂ ವಾಯವ್ಯಾಯಾಮೃಚಿ ಪಾತ್ರಾಣಿ ವಿಮುಚ್ಯನ್ತೇ ವಾಯುಪ್ರಣೇತ್ರಾ ವೈ ಪಶವಃ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಯುಃ ಪ್ರಾಣೇನ ಹಿ ಪಶವಶ್ಚರನ್ತಿ - ೪।೪।೧।[೧೫]

ಸ ಹ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪಶುಭಿರಪಚಕ್ರಾಮ । ತಂ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾತಃಸವನೇಽನ್ವಮನ್ತ್ರಯನ್ತ ಸ ನೋಪಾವವರ್ತ ತಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನೇಽನ್ವಮನ್ತ್ರಯನ್ತ ಸ ಹ ನೈವೋಪಾವವರ್ತ ತಂ ತೃತೀಯಸವನೇಽನ್ವಮನ್ತ್ರಯನ್ತ - ೪।೪।೧।[೧೬]

ಸ ಹೋಪಾವರ್ತ್ಸ್ಯನ್ನುವಾಚ । ಯದ್ವ ಉಪಾವರ್ತೇಯ ಕಿಂ ಮೇ ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತ್ವಯೈವೈತಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣಿ
ಯುಜ್ಯೇರಂಸ್ತ್ವಯಾ ವಿಮುಚ್ಯೇರನ್ನಿತಿ ತದೇನೇನೈತತ್ಪಾತ್ರಾಣಿ ಯುಜ್ಯನ್ತೇ ಯದೈನ್ದ್ರವಾಯವಾಗ್ರಾನ್ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥೈನೇನೈತತ್ಪಾತ್ರಾಣಿ ವಿಮುಚ್ಯನ್ತೇ ಯದಾಹನಿಯುದ್ಭಿರ್ವಾಯವಿಹ ತಾ ವಿಮುಞ್ಚೇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ನಿಯುತಸ್ತತ್ಪಶುಭಿರೇವೈತತ್ಪಾತ್ರಾಣಿ - ೪।೪।೧।[೧೭]

೮೭ಸ ಯತ್ಪ್ರಾತಃಸವನ ಉಪಾವರ್ತ್ಸ್ಯತ್ । ಗಾಯತ್ರಂ ವೈ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಾಯತ್ರೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷು ಹ ಪಶವೋಽಭವಿಷ್ಯನ್ನಥ ಯನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನ ಉಪಾವರ್ತ್ಸ್ಯದೈನ್ದ್ರಂ ವೈ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಕ್ಷತ್ರಮಿನ್ದ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಷು ಹ ಪಶವೋಽಭವಿಷ್ಯನ್ನಥ ಯತ್ತೃತೀಯಸವನ ಉಪಾವರ್ತತ ವೈಶ್ವದೇವಂ ವೈ ತೃತೀಯಸವನಂ ಸರ್ವಮಿದಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಸರ್ವತ್ರೈವ ಪಶವಃ - ೪।೪।೧।[೧೮]

##೪।೪।೨ ಸೌಮ್ಯಶ್ಚರುಃ
ಸೌಮ್ಯೇನ ಚರುಣಾ ಪ್ರಚರತಿ । ಸೋಮೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಹವಿರಥೈತತ್ಸೋಮಾಯೈವ ಹವಿಷ್ಕ್ರಿಯತೇ ತಥಾಽತಃ ಸೋಮೋಽನನ್ತರ್ಹಿತೋ ಭವತಿ ಚರುರ್ಭವತಿ ಚರುರ್ವೈ ದೇವಾನಾಮನ್ನಮೋದನೋ ಹಿ ಚರುರೋದನೋ ಹಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮನ್ನಂ ತಸ್ಮಾಚ್ಚರುರ್ಭವತಿ - ೪।೪।೨।[೧]

ತೇನ ನ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಪ್ರಚರತಿ । ನ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನ ಏತೇ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯೇ ಸವನೇ ಯತ್ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ಚ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಚ ಸವನಂ ಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ವೈ ಸೋಮಃ - ೪।೪।೨।[೨]

ಸ ಯತ್ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ವಾ ಪ್ರಚರೇತ್ । ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ವಾ ಸವನೇ ಸಮದಂ ಹ ಕುರ್ಯಾದ್ದೇವೇಭ್ಯಶ್ಚ ಪಿತೃಭ್ಯಶ್ಚ ತೇನ ತೃತೀಯಸವನೇ ಪ್ರಚರತಿ ವೈಶ್ವದೇವಂ ವೈ ತೃತೀಯಸವನಂ ತಥಾ ಹಾಸಮದಂ ಕರೋತಿ ನಾನುವಾಕ್ಯಾಮನ್ವಾಹ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾನುವಾಕ್ಯಾಮನ್ವಾಹ - ೪।೪।೨।[೩]

ಅಥ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ । ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಘೃತಸ್ಯ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ತದ್ಯಾ
ಅತಃ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಆಹುತಯೋ ಹುತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾಭ್ಯ ಏವೈತದನ್ತರ್ದಧಾತಿ ತಥಾ ಹಾಸಮದಂ ಕರೋತಿ - ೪।೪।೨।[೪]

ಸ ಆಜ್ಯಸ್ಯೋಪಸ್ತೀರ್ಯ । ದ್ವಿಶ್ಚರೋರವದ್ಯತ್ಯಥೋಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಸೌಮ್ಯಸ್ಯ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೪।೪।೨।[೫]

ಅಥಾಪರಂ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ । ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಘೃತಸ್ಯ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ತದ್ಯಾ ಅತ ಊರ್ಧ್ವಾ ಆಹುತೀರ್ಹೋಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತಾಭ್ಯ ಏವೈತದನ್ತರ್ದಧಾತಿ ತಥಾ ಹಾಸಮದಂ ಕರೋತಿ ಸ ಯದಿ ಕಾಮಯೇತೋಭಯತಃ ಪರಿಯಜೇದ್ಯದ್ಯು ಕಾಮಯೇತಾನ್ಯತರತಃ ಪರಿಯಜೇತ್ - ೪।೪।೨।[೬]

೪।೪।೨।[೭] ಪಾತ್ನೀವತಗ್ರಹಃ
ಅಥ ಪ್ರಚರಣೀತಿ ಸ್ರುಗ್ಭವತಿ । ತಸ್ಯಾಂ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಶಾಲಾಕೈರ್ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ ತದ್ಯಚ್ಛಾಲಾಕೈರ್ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ ಯದೇವೈನಾನದೋ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಸ್ತೃತೀಯಸವನೇ ವೋ ಘೃತ್ಯಾಹುತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯತಿ ನ ಸೌಮ್ಯಾಪಹೃತೋ ಹಿ ಯುಷ್ಮತ್ಸೋಮಪೀಥಸ್ತೇನ ಸೋಮಾಹುತಿಂ ಸೈನಾನೇಷಾ ತೃತೀಯಸವನ ಏವ ಘೃತ್ಯಾಹುತಿಃ ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ನ ಸೌಮ್ಯಾ ಯಚ್ಛಾಲಾಕೈರ್ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ ತಾನೇತೈರೇವ ಯಜುರ್ಭಿರ್ಯಥೋಪಕೀರ್ಣಂ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ ಮಾರ್ಜಾಲೀಯ ಏವೋತ್ತಮಮ್ - ೪।೪।೨।[೭]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯೇ ಪುನರಾಘಾರಯನ್ತ್ಯುದಗ್ನ ಇದಂ ಕರ್ಮಾನುಸಂತಿಷ್ಠಾತಾ ಇತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ಮಾರ್ಜಾಲೀಯ ಏವೋತ್ತಮಮ್ - ೪।೪।೨।[೮]

ಸ ಯತ್ರಾಧ್ವರ್ಯುಃ । ಶಾಲಾಕೈರ್ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ ತತ್ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಪಾತ್ನೀವತಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯಜ್ಞಾದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಯಜ್ಞಾತ್ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ಅನ್ತತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತದೇನಾ ಏತದನ್ತತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾತ್ಪ್ರಜನನಾದನ್ತತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪಾತ್ನೀವತಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೪।೨।[೯]

ತಂ ವಾ ಉಪಾಂಶುಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಯದಿ ಸಾವಿತ್ರಮುಪಾಂಶುಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದನ್ತರ್ಯಾಮಪಾತ್ರೇಣೈತಂ ಯದಿ ಸಾವಿತ್ರಮನ್ತರ್ಯಾಮಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದುಪಾಂಶುಪಾತ್ರೇಣೈತಂ ಸಮಾನಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯದುಪಾಂಶ್ವನ್ತರ್ಯಾಮೌ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಃ ಸ ಉದಾನೋ ವೃಷಾ ವೈ ಪ್ರಾಣೋ ಯೋಷಾ ಪತ್ನೀ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೪।೨।[೧೦]

ತಂ ವಾ ಅಪುರೋರುಕ್ಕಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಪುರೋರುಙ್ನೇತ್ಸ್ತ್ರೀಷು ವೀರ್ಯಂ ದಧಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದಪುರೋರುಕ್ಕಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೪।೨।[೧೧]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸುತಸ್ಯ ದೇವ ಸೋಮ ತ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ
ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಸೂತಸ್ಯ ದೇವ ಸೋಮ ತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹೇನ್ದೋರಿನ್ದ್ರಿಯಾವತ ಇತಿ ವೀರ್ಯವತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೇನ್ದೋರಿನ್ದ್ರಿಯಾವತ ಇತಿ ಪತ್ನೀವತೋ ಗ್ರಹಾಂ ಋಧ್ಯಾಸಮಿತಿ ನ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಪತ್ನೀಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನೇತ್ಸ್ತ್ರೀಷು ವೀರ್ಯಂ ದಧಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಪತ್ನೀಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೪।೨।[೧೨]

ಅಥ ಯಃ ಪ್ರಚರಣ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ರವಃ ಪರಿಶಿಷ್ಟೋ ಭವತಿ । ತೇನೈನಂ ಶ್ರೀಣಾತಿ ಸಮರ್ಧಯತಿ ವಾ ಅನ್ಯಾನ್ಗ್ರಹಾಞ್ಛ್ರೀಣನ್ನಥೈತಂ ವ್ಯರ್ಧಯತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಮೇತೇನ ವೈ ದೇವಾ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ಘ್ನನ್ನೇವ ಪತ್ನೀರ್ನಿರಾಕ್ಷ್ಣುವಂಸ್ತಾ ಹತಾ ನಿರಷ್ಟಾ ನಾತ್ಮನಶ್ಚನೈಶತ ನ ದಾಯಸ್ಯ ಚನೈಶತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ಹನ್ತ್ಯೇವ ಪತ್ನೀರ್ನಿರಕ್ಷ್ಣೋತಿ ತಾ ಹತಾ ನಿರಷ್ಟಾ ನಾತ್ಮನಶ್ಚನೇಶತೇ ನ ದಾಯಸ್ಯ ಚನೇಶತೇ - ೪।೪।೨।[೧೩]

ಸ ಶ್ರೀಣಾತಿ । ಅಹಂ ಪರಸ್ತಾದಹಮವಸ್ತಾದ್ಯದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದು ಮೇ ಪಿತಾಭೂತ್ ಅಹಂ ಸೂರ್ಯಮುಭಯತೋ ದದರ್ಶಾಹಂ ದೇವಾನಾಂ ಪರಮಂ ಗುಹಾ ಯದಿತಿ ಸ ಯದಹಮಹಮಿತಿ ಶ್ರೀಣಾತಿ ಪುಂಸ್ವೇವೈತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೪।೪।೨।[೧೪]

ಅಥಾಹಾಗ್ನೀತ್ಪಾತ್ನೀವತಸ್ಯ ಯಜೇತಿ । ವೃಷಾ ವಾ ಅಗ್ನೀದ್ಯೋಷಾ ಪತ್ನೀ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ
ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಾ ೩ಽಇ ಪತ್ನೀವನ್ ಇತಿ ವೃಷಾ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ಯೋಷಾ ಪತ್ನೀ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೪।೨।[೧೫]

ಸಜೂರ್ದೇವೇನ ತ್ವಷ್ಟ್ರೇತಿ । ತ್ವಷ್ಟಾ ವೈ ಸಿಕ್ತಂ ರೇತೋ ವಿಕರೋತಿ ತದೇಷ ಏವೈತತ್ಸಿಕ್ತಂ ರೇತೋ ವಿಕರೋತಿ ಸೋಮಂ ಪಿಬ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯುತ್ತರಾರ್ಧೇ ಜುಹೋತಿ ಯಾ ಇತರಾ ಆಹುತಯಸ್ತೇ ದೇವಾ ಅಥೈತಾಃ ಪತ್ನ್ಯ
ಏವಮಿವ ಹಿ ಮಿಥುನಂ ಕೢಪ್ತಮುತ್ತರತೋ ಹಿ ಸ್ತ್ರೀ ಪುಮಾಂಸಮುಪಶೇತ ಆಹರತ್ಯಧ್ವರ್ಯುರಗ್ನೀಧೇ ಭಕ್ಷಂ ಸ ಆಹಾಧ್ವರ್ಯ ಉಪ ಮಾ ಹ್ವಯಸ್ವೇತಿ ತಂ ನ ಪ್ರತ್ಯುಪಹ್ವಯೇತ ಕೋ ಹಿ ಹತಸ್ಯ ನಿರಷ್ಟಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯುಪಹವಸ್ತಂ ವೈ ಪ್ರತ್ಯೇವೋಪಹ್ವಯೇತ ಜುಹ್ವತ್ಯಸ್ಯಾಗ್ನೌ ವಷಟ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತ್ಯೇವೋಪಹ್ವಯೇತ - ೪।೪।೨।[೧೬]

ಅಥ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ । ಅಗ್ನೀನ್ನೇಷ್ಟುರುಪಸ್ಥಮಾಸೀದ ನೇಷ್ಟಃ ಪತ್ನೀಮುದಾನಯೋದ್ಗಾತ್ರಾ ಸಂಖ್ಯಾಪಯೋನ್ನೇತರ್ಹೋತುಶ್ಚಮಸಮನೂನ್ನಯ ಸೋಮಂ ಮಾಽತಿರೀರಿಚ ಇತಿ ಯದ್ಯಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಃ ಸ್ಯಾತ್ - ೪।೪।೨।[೧೭]

ಯದ್ಯುಕ್ಥ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಸೋಮಂ ಪ್ರಭಾವಯೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸ ಬಿಭ್ರದೇವೈತತ್ಪಾತ್ರಮಗ್ನೀನ್ನೇಷ್ಟುರುಪಸ್ಥಮಾಸೀದತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಏಷ ನಿದಾನೇನ ಯದಾಗ್ನೀಧ್ರೋ ಯೋಷಾ ನೇಷ್ಟಾ ವೃಷಾ ವಾ ಅಗ್ನೀದ್ಯೋಷಾ ನೇಷ್ಟಾ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತ ಉದಾನಯತಿ ನೇಷ್ಟಾ ಪತ್ನೀಂ ತಾಮುದ್ಗಾತ್ರಾ ಸಂಖ್ಯಾಪಯತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೃಷಾಸಿ ರೇತೋಧಾ ರೇತೋ ಮಯಿ ಧೇಹೀತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಉದ್ಗಾತಾ ಯೋಷಾ ಪತ್ನೀ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೪।೨।[೧೮]

##೪।೪।೩ ಹಾರಿಯೋಜನಗ್ರಹಃ
ಪಶವೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಛನ್ದಾಂಸಿ । ತದ್ಯಥೇದಂ ಪಶವೋ ಯುಕ್ತಾ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋ ವಹನ್ತ್ಯೇವಂ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯುಕ್ತಾನಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಂ ವಹನ್ತಿ ತದ್ಯತ್ರ ಛನ್ದಾಂಸಿ ದೇವಾನ್ತ್ಸಮತರ್ಪಯನ್ನಥ ಛನ್ದಾಂಸಿ ದೇವಾಃ
ಸಮತರ್ಪಯಂಸ್ತದತಸ್ತತ್ಪ್ರಾಗಭೂದ್ಯಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯುಕ್ತಾನಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಮವಾಕ್ಷುರ್ಯದೇನಾನ್ತ್ಸಮತೀತೃಪನ್ ೪।೪।೩।೧

ಅಥ ಹಾರಿಯೋಜನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಛನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ಹಾರಿಯೋಜನಶ್ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇವೈತತ್ಸಂತರ್ಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧಾರಿಯೋಜನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ೪।೪।೩।೨

ತಂ ವಾ ಅತಿರಿಕ್ತಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಯದಾ ಹಿ ಶಮ್ಯೋರಾಹಾಥೈನಂ ಗೃಹ್ಣಾತೀದಂ ವೈ ದೇವಾ ಅಥ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯತಿರಿಕ್ತಾನ್ಯಥ ಮನುಷ್ಯಾ ಅಥ ಪಶವೋಽತಿರಿಕ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾದತಿರಿಕ್ತಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ೪।೪।೩।೩

ದ್ರೋಣಕಲಶೇ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವೃತ್ರೋ ವೈ ಸೋಮ ಆಸೀತ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾ ಅಘ್ನಂಸ್ತಸ್ಯ ಮೂರ್ದ್ಧೋದ್ವವರ್ತ ಸ ದ್ರೋಣಕಲಶೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಿನ್ಯಾವಾನ್ವಾ ಯಾವಾನ್ವಾ ರಸಃ ಸಮಸ್ರವದತಿರಿಕ್ತೋ ವೈ ಸ ಆಸೀದತಿರಿಕ್ತ ಏಷ ಗ್ರಹಸ್ತದತಿರಿಕ್ತ ಏವೈತದತಿರಿಕ್ತಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ರೋಣಕಲಶೇ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ೪।೪।೩।೪

ತಂ ವಾ ಅಪುರೋರುಕ್ಕಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಚ್ಛನ್ದೋಭ್ಯೋ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ಯದೇವೈನಂ ಚ್ಛನ್ದೋಭ್ಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈಷ ಪುರೋರುಙ್ಮಾನ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಪುರೋರುಕ್ಕಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ೪।೪।೩।೫

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಹರಿರಸಿ ಹಾರಿಯೋಜನೋ ಹರಿಭ್ಯಾಂ ತ್ವೇತ್ಯೃಸಾಮೇ ವೈ
ಹರೀ ಋಕಸಾಮಾಭ್ಯಾಂ ಹ್ಯೇನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ೪।೪।೩।೬

ಅಥ ಧಾನಾ ಆವಪತಿ । ಹರ್ಯೋರ್ಧಾನಾ ಸ್ಥ ಸಹಸೋಮಾ ಇನ್ದ್ರಾಯೇತಿ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಮಿತಂ ಚ ಚ್ಛನ್ದೋಽಮಿತಂ ಚ ತದೇವೈತತ್ಸರ್ವಂ ಭಕ್ಷಯತಿ ೪।೪।೩।೭

ತಸ್ಯೋನ್ನೇತಾಽಽಶ್ರಾವಯತಿ । ಅತಿರಿಕ್ತೋ ವಾ ಉನ್ನೇತಾ ನ ಹ್ಯೇಷೋಽನ್ಯಸ್ಯಾಶ್ರಾವಯತ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಏಷ ಗ್ರಹಸ್ತದತಿರಿಕ್ತ ಏವೈತದತಿರಿಕ್ತಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದುನ್ನೇತಾಽಽಶ್ರಾವಯತಿ ೪।೪।೩।೮

ಮೂರ್ಧನ್ನಭಿನಿಧಾಯಾಶ್ರಾವಯತಿ । ಮೂರ್ದ್ಧಾ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷೋಽಥಾಹ ಧಾನಾಸೋಮೇಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಧಾನಾಸೋಮಾನ್ಪ್ರಸ್ಥಿತಾನ್ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತ್ಯನುವಷಟ್ಕೃತೇಽಥ ಧಾನಾ ವಿಲಿಪ್ಸನ್ತೇ ಭಕ್ಷಾಯ ೪।೪।೩।೯

ತದ್ಧೈಕೇ । ಹೋತ್ರೇ ದ್ರೋಣಕಲಶಂ ಪ್ರತಿಪರಾಹರನ್ತಿ ವಷಟ್ಕರ್ತುರ್ಭಕ್ಷ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾಚಮಸಂ ವಾ ಅನ್ಯೇ ಭಕ್ಷಾ ಅಥೈಷೋಽತಿರಿಕ್ತಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಭಕ್ಷಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧಾನಾ ವಿಲಿಪ್ಸನ್ತೇ ಭಕ್ಷಾಯ ೪।೪।೩।೧೦

ತಾ ನ ದದ್ಭಿಃ ಖಾದೇಯುಃ । ಪಶವೋ ವಾ ಏತೇ ನೇತ್ಪಶೂನ್ಪ್ರಮ್ರದೇ ಕರವಾಮಹಾ ಇತಿ ಪ್ರಾಣೈರೇವ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ಯಸ್ತೇ ಅಶ್ವಸನಿರ್ಭಕ್ಷೋ ಯೋ ಗೋಸನಿರಿತಿ ಪಶವೋ ಹ್ಯೇತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಯಸ್ತೇ ಅಶ್ವಸನಿರ್ಭಕ್ಷೋ ಯೋ ಗೋಸನಿರಿತಿ ತಸ್ಯ ತ ಇಷ್ಟಯಜುಷ ಸ್ತುತಸ್ತೋಮಸ್ಯೇತೀಷ್ಟಾನಿ ಹಿ ಯಜೂಂಷಿ ಭವನ್ತಿ ಸ್ತುತಾ ಸ್ತೋಮಾಃ ಶಸ್ತೋಕ್ಥಸ್ಯೇತಿ ಶಸ್ತಾನಿ ಹ್ಯುಕ್ಥಾನಿ ಭವನ್ತ್ಯುಪಹೂತಸ್ಯೋಪಹೂತೋ ಭಕ್ಷಯಾಮೀತ್ಯುಪಹೂತಸ್ಯ ಹ್ಯೇತದುಪಹೂತೋ ಭಕ್ಷಯತಿ ೪।೪।೩।೧೧

ತಾ ನಾಗ್ನೌ ಪ್ರಕಿರೇಯುಃ । ನೇದುಚ್ಛಿಷ್ಟಮಗ್ನೌ ಜುಹವಾಮೇತ್ಯುತ್ತರವೇದಾವೇವ ನಿವಪನ್ತಿ ತಥಾ ನ ಬಹಿರ್ದ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾದ್ಭವನ್ತಿ ೪।೪।೩।೧೨

ಅಥ ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಾನ್ತ್ಸಮವಮೃಶನ್ತಿ । ಯಾನೇಕೇಽಪ್ಸುಷೋಮಾ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಯಥಾ ವೈ ಯುಕ್ತೋ ವಹೇದೇವಮೇತೇ ಯ ಆರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯುತ ವೈ ಯುಕ್ತಃ ಕ್ಷಣುತೇ ವಾ ವಿ ವಾ ಲಿಶತೇ ಶಾನ್ತಿರಾಪೋ ಭೇಷಜಂ ತದ್ಯದೇವಾತ್ರ ಕ್ಷಣ್ವತೇ ವಾ ವಿ ವಾ ಲಿಶನ್ತೇ ಶಾನ್ತಿರಾಪಸ್ತದದ್ಭಿಃ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಶಮಯನ್ತೇ ತದದ್ಭಿಃ ಸಂದಧತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಾನ್ತ್ಸಮವಮೃಶನ್ತಿ ೪।೪।೩।೧೩

ತೇ ಸಮವಮೃಶನ್ತಿ । ಸಂ ವರ್ಚಸಾ ಪಯಸಾ ಸ ತನೂಭಿರಗನ್ಮಹಿ ಮನಸಾ ಸಂ ಶಿವೇನ ತ್ವಷ್ಟಾ ಸುದತ್ರೋ ವಿದಧಾತು ರಾಯೋಽನುಮಾರ್ಷ್ಟು ತನ್ವೋ ಯದ್ವಿಲಿಷ್ಟಮಿತಿ ಯದ್ವಿವೃಢಂ ತತ್ಸಂದಧತೇ ೪।೪।೩।೧೪

ಅಥ ಮುಖಾನ್ಯುಪಸ್ಪೃಶನ್ತೇ । ದ್ವಯಂ ತದ್ಯಸ್ಮಾನ್ಮುಖಾನ್ಯುಪಸ್ಪೃಶನ್ತೇಽಮೃತಂ ವಾ ಆಪೋಽಮೃತೇನೈವೈತತ್ಸಂಸ್ಪೃಶನ್ತ ಏತದು ಚೈವೈತತ್ಕರ್ಮಾತ್ಮನ್ಕುರ್ವತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮುಖಾನ್ಯುಪಸ್ಪೃಶನ್ತೇ ೪।೪।೩।೧೫

##೪।೪।೪ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಃ
ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ । ನವ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಜುಹೋತಿ ತದ್ಯನ್ನವ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಜುಹೋತಿ ನವ ವಾ ಅಮೂರ್ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನೇ ಸ್ತೋತ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತಿ ಸೈಷೋಭಯತೋ ನ್ಯೂನಾ ವಿರಾಟ್ಪ್ರಜನನಾಯೈತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಉಭಯತೋ ನ್ಯೂನಾತ್ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜ ಇತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತಸ್ಮಾದುಭಯತ ಏವ ನ್ಯೂನಾತ್ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜತ ಇತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಶ್ಚಾವಾಚೀಃ - ೪।೪।೪।[೧]

ಹಿಙ್ಕಾರ ಸ್ತೋತ್ರಿಯಾಣಾಂ ದಶಮಃ । ಸ್ವಾಹಾಕಾರ ಏತೇಷಾಂ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷಾ ನ್ಯೂನಾ ವಿರಾಡ್ದಶಂದಶಿನೀ
ಭವತಿ - ೪।೪।೪।[೨]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ನಾಮ । ಯಾ ವಾ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ದೇವತಾ ಹ್ವಯತಿ ಯಾಭ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಸರ್ವಾ ವೈ ತತ್ತಾಃ ಸಮಿಷ್ಟಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯತ್ತಾಸು ಸರ್ವಾಸು ಸಮಿಷ್ಟಾಸ್ವಥೈತಾನಿ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ನಾಮ- ೪।೪।೪।[೩]ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಜುಹೋತಿ । ರಿರಿಚಾನ ಇವ ವಾ ಏತದೀಜಾನಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ಹಿ ದದಾತಿ ತಮೇವಾತಸ್ತ್ರಿಭಿಃ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ - ೪।೪।೪।[೪]ಅಥ ಯಾನ್ಯುತ್ತರಾಣಿ ತ್ರೀಣಿ ಜುಹೋತಿ । ಯಾ ವಾ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ದೇವತಾ ಹ್ವಯತಿ ಯಾಭ್ಯ ಏಷ
ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತ ಉಪ ಹೈವ ತಾ ಆಸತೇ ಯಾವನ್ನ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಜುಹ್ವತೀಮಾನಿ ನು ನೋ ಜುಹ್ವತ್ವಿತಿ ತಾ ಏವೈತದ್ಯಥಾಯಥಂ ವ್ಯವಸೃಜತಿ ಯತ್ರ ಯತ್ರಾಸಾಂ ಚರಣಂ ತದನು - ೪।೪।೪।[೫]

ಅಥ ಯಾನ್ಯುತ್ತಮಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಜುಹೋತಿ । ಯಜ್ಞಂ ವಾ ಏತದಜೀಜನತ ಯದೇನಮತತ ತಂ ಜನಯಿತ್ವಾ
ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಜುಹೋತಿ - ೪।೪।೪।[೬]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಸಮಿನ್ದ್ರ ಣೋ ಮನಸಾ ನೇಷಿ ಗೋಭಿರಿತಿ ಮನಸೇತಿ ತನ್ಮನಸಾ ರಿರಿಚಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಗೋಭಿರಿತಿ ತದ್ಗೋಭೀ ರಿರಿಚಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಸಂ ಸೂರಿಭಿರ್ಮಘವನ್ತ್ಸಂ
ಸ್ವಸ್ತ್ಯಾ ಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ದೇವಕೃತಂ ಯದಸ್ತೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೇತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ರಿರಿಚಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಸಂ ದೇವಾನಾಂ ಸುಮತೌ ಯಜ್ಞಿಯಾನಾಂ ಸ್ವಾಹಾ - ೪।೪।೪।[೭]

ಸಂ ವರ್ಚಸಾ । ಪಯಸಾ ಸಂ ತನೂಭಿರಿತಿ ವರ್ಚಸೇತಿ ತದ್ವರ್ಚಸಾ ರಿರಿಚಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಪಯಸೇತಿ
ರಸೋ ವೈ ಪಯಸ್ತತ್ಪಯಸಾ ರಿರಿಚಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯತ್ಯಗನ್ಮಹಿ ಮನಸಾ ಸಂ ಶಿವೇನ ತ್ವಷ್ಟಾ ಸುದತ್ರೋ ವಿದಧಾತು ರಾಯೋಽನುಮಾರ್ಷ್ಟು ತನ್ವೋ ಯದ್ವಿಲಿಷ್ಟಮಿತಿ ವಿವೃಢಂ ತತ್ಸಂದಧಾತಿ - ೪।೪।೪।[೮]

ಸವಿತೇದಂ ಜುಷನ್ತಾಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ನಿಧಿಪಾ ದೇವೋ ಅಗ್ನಿಃ । ತ್ವಷ್ಟಾ ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಜಯಾ ಸಂರರಾಣಾ ಯಜಮಾನಾಯ ದ್ರವಿಣಂ ದಧಾತ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದ್ವೇವ ರಿರಿಚಾನಂ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯದಾಹ ಯಜಮಾನಾಯ ದ್ರವಿಣಂ ದಧಾತ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೪।೪।೪।[೯]

ಸುಗಾ ವೋ ದೇವಾಃ । ಸದನಾ ಅಕರ್ಮ ಯ ಆಜಗ್ಮೇದಂ ಸವನಂ ಜುಷಾಣಾ ಇತಿ ಸುಗಾನಿ ವೋ ದೇವಾಃ ಸದನಾನ್ಯಕರ್ಮ ಯ ಆಗನ್ತೇದಂ ಸವನಂ ಜುಷಾಣಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಭರಮಾಣಾ ವಹಮಾನಾ ಹವೀಂಷೀತಿ ತದ್ದೇವತಾ ವ್ಯವಸೃಜತಿ ಭರಮಾಣಾ ಅಹ ತೇ ಯನ್ತು ಯೇಽವಾಹನಾ ವಹಮಾನಾ ಉ ತೇ ಯನ್ತು ಯೇ ವಾಹನವನ್ತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಭರಮಾಣಾ ವಹಮಾನಾ ಹವೀಂಷ್ಯಸ್ಮೇ ಧತ್ತ ವಸವೋ ವಸೂನಿ ಸ್ವಾಹಾ - ೪।೪।೪।[೧೦]

ಯಾಂ ಆವಹಃ । ಉಶತೋ ದೇವ ದೇವಾಂಸ್ತಾನ್ಪ್ರೇರಯ ಸ್ವೇ ಅಗ್ನೇ ಸಧಸ್ಥ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ವಾ ಆಹಾಮೂನ್ದೇವಾನಾವಹಾಮೂನ್ದೇವಾನಾವಹೇತಿ ತಮೇವೈತದಾಹ ಯಾನ್ದೇವಾನಾವಾಕ್ಷೀಸ್ತಾನ್ಗಮಯ ಯತ್ರಯತ್ರೈಷಾಂ ಚರಣಂ ತದನ್ವಿತಿ ಜಕ್ಷಿವಾಂಸಃ ಪಪಿವಾಂಸಶ್ಚ ವಿಶ್ವ ಇತಿ ಜಕ್ಷಿವಾಂಸೋ ಹಿ ಪಶುಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ಭವನ್ತಿ ಪಪಿವಾಂಸ ಇತಿ ಪಪಿವಾಂಸೋ ಹಿ ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಂ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಜಕ್ಷಿವಾಂಸಃ ಪಪಿವಾಂಸಶ್ಚ ವಿಶ್ವೇಽಸುಂ ಘರ್ಮಂ ಸ್ವರಾತಿಷ್ಠತಾನು ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದ್ವೇವ ದೇವತಾ ವ್ಯವಸೃಜತಿ - ೪।೪।೪।[೧೧]

ವಯಂ ಹಿ ತ್ವಾ । ಪ್ರಯತಿ ಯಜ್ಞೇ ಅಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೇ ಹೋತಾರಮವೃಣೀಮಹೀಹ ಋಧಗಯಾ ಋಧಗುತಾಶಮಿಷ್ಠಾಃ ಪ್ರಜಾನನ್ಯಜ್ಞಮುಪಯಾಹಿ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನಿಮೇವೈತಯಾ ವಿಮುಞ್ಚತ್ಯಗ್ನಿಂ ವ್ಯವಸೃಜತಿ - ೪।೪।೪।[೧೨]

ದೇವಾ ಗಾತುವಿದ ಇತಿ । ಗಾತುವಿದೋ ಹಿ ದೇವಾ ಗಾತುಂ ವಿತ್ತ್ವೇತಿ ಯಜ್ಞಂ ವಿತ್ತ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಗಾತುಮಿತೇತಿ ತದೇತೇನ ಯಥಾಯಥಂ ವ್ಯವಸೃಜತಿ ಮನಸಸ್ಪತ ಇಮಂ ದೇವ ಯಜ್ಞಂ ಸ್ವಾಹಾ ವಾತೇ ಧಾ ಇತ್ಯಯಂ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತದಿಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯೈತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜ್ಞಂ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಾಹಾ ವಾತೇ ಧಾ ಇತಿ - ೪।೪।೪।[೧೩]

ಯಜ್ಞ ಯಜ್ಞಂ ಗಚ್ಛ । ಯಜ್ಞಪತಿಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಂ ಯೋನಿಂ ಗಚ್ಛ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಸನ್ತಂ ಸ್ವಾಯಾಂ ಯೋನೌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತ್ಯೇಷ ತೇ ಯಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞಪತೇ ಸಹಸೂಕ್ತವಾಕಃ ಸರ್ವವೀರಸ್ತಂ ಜುಷಸ್ವ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಸನ್ತಂ ಸಹಸೂಕ್ತವಾಕಃ ಸರ್ವವೀರಂ ಯಜಮಾನೇಽನ್ತತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೪।೪।೪।[೧೪]

##೪।೪।೫ ಅವಭೃಥಸ್ನಾನಮ್

ಸ ವಾ ಅವಭೃಥಮಭ್ಯವೈತಿ । ತದ್ಯದವಭೃಥಮಭ್ಯವೈತಿ ಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ರಸೋಽಭೂದಾಹುತಿಭ್ಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ತಮಜೀಜನದಥೈತಚ್ಛರೀರಂ ತಸ್ಮಿನ್ನ ರಸೋಽಸ್ತಿ ತನ್ನ ಪರಾಸ್ಯಂಸ್ತದಪೋಽಭ್ಯವಹರನ್ತಿ ರಸೋ ವಾ ಆಪಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ರಸಂ ದಧಾತಿ ತದೇನಮೇತೇನ ರಸೇನ ಸಂಗಮಯತಿ ತದೇನಮತೋ ಜನಯತಿ ಸ ಏನಂ ಜಾತ ಏವ ಸಞ್ಜನಯತಿ ತದ್ಯದಪೋಽಭ್ಯವಹರನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದವಭೃಥಃ - ೪।೪।೫।[೧]

ಅಥ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಜುಹೋತಿ । ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಹ್ಯೇವಾನ್ತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ ಹುತ್ವೈವ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಯದೇತಮಭಿತೋ ಭವತಿ ತೇನ ಚಾತ್ವಾಲಮುಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಸ ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣಾಮ್ಮೇಖಲಾಂ ಚ ಚಾತ್ವಾಲೇ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ - ೪।೪।೫।[೨]

ಮಾಹಿರ್ಭೂರ್ಮಾ ಪೃದಾಕುರಿತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಋಜೀಷಸ್ಯ ಸ್ವಗಾಕಾರೋ ಯದೇನದಪೋಽಭ್ಯವಹರನ್ತ್ಯಥೈಷ ಏವೈತಸ್ಯ ಸ್ವಗಾಕಾರೋ ರಜ್ಜುರಿವ ಹಿ ಸರ್ಪಾಃ ಕೂಪಾ ಇವ ಹಿ ಸರ್ಪಾಣಾಮಾಯತನಾನ್ಯಸ್ತಿ ವೈ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಚ ಸರ್ಪಾಣಾಂ ಚ ವಿಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಿವ ನೇತ್ತದತಃಸಮ್ಭವದಿತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಾಹಿರ್ಭೂರ್ಮಾ ಪೃದಾಕುರಿತಿ - ೪।೪।೫।[೩]

ಅಥ ವಾಚಯತಿ । ಉರುಂ ಹಿ ರಾಜಾ ವರುಣಶ್ಚಕಾರ ಸೂರ್ಯಾಯ ಪನ್ಥಾಮನ್ವೇತವಾ ಉ ಇತಿ ಯಥಾಯಮುರುರಭಯೋಽನಾಷ್ಟ್ರಃ ಸೂರ್ಯಾಯ ಪನ್ಥಾ ಏವಂ ಮೇಽಯಮುರುರಭಯೋಽನಾಷ್ಟ್ರಃಪನ್ಥಾ ಅಸ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೪।೫।[೪]

ಅಪದೇ ಪಾದಾ ಪ್ರತಿಧಾತವೇಽಕರಿತಿ । ಯದಿ ಹ ವಾ ಅಪ್ಯಪಾದ್ಭವತ್ಯಲಮೇವ ಪ್ರತಿಕ್ರಮಣಾಯ ಭವತ್ಯುತಾಪವಕ್ತಾ ಹೃದಯಾವಿಧಶ್ಚಿದಿತಿ ತದೇನಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ಧೃದ್ಯಾದೇನಸಃ ಪಾಪ್ಮನಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ - ೪।೪।೫।[೫]

ಅಥಾಹ ಸಾಮ ಗಾಯೇತಿ । ಸಾಮ ಬ್ರೂಹೀತಿ ವಾ ಗಾಯೇತಿ ತ್ವೇವ ಬ್ರೂಯಾದ್ಗಾಯನ್ತಿ ಹಿ ಸಾಮ ತದ್ಯತ್ಸಾಮ ಗಾಯತಿ ನೇದಿದಂ ಬಹಿರ್ದ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾಚ್ಛರೀರಂ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹಿನಸನ್ನಿತಿ ಸಾಮ ಹಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ- ೪।೪।೫।[೬]

ಆಗ್ನೇಯ್ಯಾಂ ಗಾಯತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾತಿಚ್ಛನ್ದಸಿ ಗಾಯತ್ಯೇಷಾ ವೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯದತಿಚ್ಛನ್ದಾಸ್ತಸ್ಮಾದತಿಚ್ಛನ್ದಸಿ ಗಾಯತಿ - ೪।೪।೫।[೭]

ಸ ಗಾಯತಿ । ಅಗ್ನಿಷ್ಟಪತಿ ಪ್ರತಿದಹತ್ಯಹಾವೋಽಹಾವ ಇತಿ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಏವೈತದ್ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತಿ - ೪।೪।೫।[೮]

ತ ಉದಞ್ಚೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ । ಜಘನೇನ ಚಾತ್ವಾಲಮಗ್ರೇಣಾಗ್ನೀಧ್ರಂ ಸ ಯಸ್ಯಾಂ ತತೋ ದಿಶ್ಯಾಪೋಭವನ್ತಿ ತದ್ಯನ್ತಿ - ೪।೪।೫।[೯]

ಸ ಯಃ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ಸ್ಥಾವರೋ ಹ್ರದಃ ಸ್ಯಾತ್ । ತಮಪೋಽಭ್ಯವೇಯಾದೇತಾ ವಾ ಅಪಾಂ ವರುಣಗೃಹೀತಾ ಯಾಃ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ನ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ವರುಣ್ಯೋ ವಾ ಅವಭೃಥೋ ನಿರ್ವರುಣತಾಯೈ ಯದ್ಯು ತಾ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಯಾ ಏವ ಕಾಶ್ಚಾಪೋಽಭ್ಯವೇಯಾತ್ - ೪।೪।೫।[೧೦]

ತಮಪೋಽವಕ್ರಮಯನ್ವಾಚಯತಿ । ನಮೋ ವರುಣಾಯಾಭಿಷ್ಠಿತೋ ವರುಣಸ್ಯ ಪಾಶ ಇತಿ ತದೇನಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ವರುಣ್ಯಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ - ೪।೪।೫।[೧೧]

ಅಥ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ । ಸಮಿಧಂ ಪ್ರಾಸ್ಯಾಭಿಜುಹೋತ್ಯಗ್ನೇರನೀಕಮಪ ಆವಿವೇಶಾಪಾಂ ನಪಾತ್ಪ್ರತಿರಕ್ಷನ್ನಸುರ್ಯಂ ದಮೇದಮೇ ಸಮಿಧಂ ಯಕ್ಷ್ಯಗ್ನೇ ಪ್ರತಿ ತೇ ಜಿಹ್ವಾ ಘೃತಮುಚ್ಚರಣ್ಯತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೪।೪।೫।[೧೨]

ಅಗ್ನೇರ್ಹ ವೈ ದೇವಾಃ । ಯಾವದ್ವಾ ಯಾವದ್ವಾಪ್ಸು ಪ್ರವೇಶಯಾಂಚಕ್ರುರ್ನೇದತೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯುಪೋತ್ತಿಷ್ಠಾನಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ ತಮೇತಯಾ ಚ ಸಮಿಧೈತಯಾ ಚಾಹುತ್ಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ಸಮಿದ್ಧೇ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹವಾನೀತಿ- ೪।೪।೫।[೧೩]

ಅಥಾಪರಂ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ । ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಸಮಿಧೋ ಯಜೇತಿ ಸೋಽಪಬರ್ಹಿಷಶ್ಚತುರಃ ಪ್ರಯಾಜಾನ್ಯಜತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಬರ್ಹಿರ್ವರುಣ್ಯೋ ವಾ ಅವಭೃಥೋ ನೇತ್ಪ್ರಜಾ ವರುಣೋ ಗೃಹ್ಣಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದಪಬರ್ಹಿಷಶ್ಚತುರಃ ಪ್ರಯಾಜಾನ್ಯಜತಿ - ೪।೪।೫।[೧೪]

ಅಥ ವಾರುಣ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ರಸೋಽಭೂದಾಹುತಿಭ್ಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯ
ತಮಜೀಜನದಥೈತಚ್ಛರೀರಂ ತಸ್ಮಿನ್ನ ರಸೋಽಸ್ತಿ ರಸೋ ವೈ ಪುರೋಡಾಶಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ರಸಂ ದಧಾತಿ ತದೇನಮೇತೇನ ರಸೇನ ಸಂಗಮಯತಿ ತದೇನಮತೋ ಜನಯತಿ ಸ ಏನಂ ಜಾತ ಏವ ಸಞ್ಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾರುಣ ಏಕಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ - ೪।೪।೫।[೧೫]

ಸ ಆಜ್ಯಸ್ಯೋಪಸ್ತೀರ್ಯ । ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯಾವದ್ಯನ್ನಾಹ ವರುಣಾಯಾನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯತ್ರ ಹೈಕ ಋಜೀಷಸ್ಯ ದ್ವಿರವದ್ಯನ್ತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾಚ್ಛರೀರಂ ವಾ ಏತದ್ಭವತಿ ನಾಲಮಾಹುತ್ಯೈ ದ್ವಿರವದ್ಯತಿ ಸಕೃದಭಿಘಾರಯತಿ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನೇ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ವರುಣಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೪।೪।೫।[೧೬]

ಅಥಾಜ್ಯಸ್ಯೋಪಸ್ತೀರ್ಯ । ಪುರೋಡಾಶಮವದಧದಾಹಾಗ್ನೀವರುಣಾಭ್ಯಾಮನುಬ್ರೂಹೀತಿ ತತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ ಸ ಯನ್ನಾಗ್ನಯ ಇತ್ಯಾಹ ನೇದಗ್ನಿ ವರುಣೋ ಗೃಹ್ಣಾದಿತಿ ಸ ಯದ್ಯಮುತ್ರಽರ್ಜೀಷಸ್ಯ ದ್ವಿರವದ್ಯೇದಥಾತ್ರ ಸಕೃದ್ಯದ್ಯು ನ ನಾದ್ರಿಯೇತಾಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನೀವರುಣೌ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೪।೪।೫।[೧೭]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಷಡಾಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಷಡ್ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ವರುಣಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಷಡಾಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ - ೪।೪।೫।[೧೮]

ಏತದಾದಿತ್ಯಾನಾಮಯನಮ್ । ಆದಿತ್ಯಾನೀಮಾನಿ ಯಜೂಂಷೀತ್ಯಾಹುಃ ಸ ಯಾವದಸ್ಯ ವಶಃ ಸ್ಯಾದೇವಮೇವ
ಚಿಕೀರ್ಷೇದ್ಯದ್ಯು ಏನಮಿತರಥಾ ಯಜಮಾನಃ ಕರ್ತವೈ ಬ್ರೂಯಾದಿತರಥೋ ತರ್ಹಿ ಕುರ್ಯಾದೇತಾನೇವ ಚತುರಃ ಪ್ರಯಾಜಾನಪಬರ್ಹಿಷೋ ಯಜೇದ್ದ್ವಾವಾಜ್ಯಭಾಗೌ ವರುಣಮಗ್ನೀವರುಣೌ ದ್ವಾವನುಯಾಜಾವಪಬರ್ಹಿಷೌ ತದ್ದಶ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ವಿರಾಜಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಮಭಿಸಮ್ಪಾದಯತಿ - ೪।೪।೫।[೧೯]

ಏತದಙ್ಗಿರಸಾಮಯನಮ್ । ಅತೋಽನ್ಯತರತ್ಕೃತ್ವಾ ಯಸ್ಮಿನ್ಕುಮ್ಭ ಋಜೀಷಂ ಭವತಿ ತಮ್ಪ್ರಪ್ಲಾವಯತಿ ಸಮುದ್ರೇ ತೇ ಹೃದಯಮಪ್ಸ್ವನ್ತರಿತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಸಮುದ್ರೋ ರಸೋ ವಾ ಆಪಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ರಸಂ ದಧಾತಿ ತದೇನಮೇತೇನ ರಸೇನ ಸಂಗಮಯತಿ ತದೇನಮತೋ ಜನಯತಿ ಸ ಏನಂ ಜಾತ ಏವ ಸಞ್ಜನಯತಿ ಸಂ ತ್ವಾ ವಿಶನ್ತ್ವೋಷಧೀರುತಾಪ ಇತಿ ತದಸ್ಮಿನ್ನುಭಯಂ ರಸಂ ದಧಾತಿ ಯಶ್ಚೌಷಧಿಷು ಯಶ್ಚಾಪ್ಸು ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತ್ವಾ ಯಜ್ಞಪತೇ ಸೂಕ್ತೋಕ್ತೌ ನಮೋವಾಕೇ ವಿಧೇಮ ಯತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದ್ಯದೇವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಾಧು ತದೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೪।೪।೫।[೨೦]

ಅಥಾನುಸೃಜ್ಯೋಪತಿಷ್ಠತೇ । ದೇವೀರಾಪ ಏಷ ವೋ ಗರ್ಭ ಇತ್ಯಪಾಂ ಹ್ಯೇಷ ಗರ್ಭಸ್ತಂ ಸುಪ್ರೀತಂ ಸುಭೃತಂ ಬಿಭೃತೇತಿ ತದೇನಮದ್ಭ್ಯಃ ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ ದೇವ ಸೋಮೈಷ ತೇ ಲೋಕ ಇತ್ಯಾಪೋಹ್ಯೇತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ತಸ್ಮಿಞ್ಛಂ ಚ ವಕ್ಷ್ವ ಪರಿ ಚ ವಕ್ಷ್ವೇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಃ ಶಂ ಚೈಧಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯಶ್ಚ ನ ಆರ್ತಿಭ್ಯೋ ಗೋಪಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೪।೫।[೨೧]

ಅಥೋಪಮಾರಯತಿ । ಅವಭೃಥ ನಿಚುಮ್ಪುಣ ನಿಚೇರುರಸಿ ನಿಚುಮ್ಪುಣಃ ಅವ ದೇವೈರ್ದೇವಕೃತಮೇನೋ ಽಯಾಸಿಷಮವ ಮರ್ತ್ಯೈರ್ಮರ್ತ್ಯಕೃತಮಿತ್ಯವಹ್ಯೇತದ್ದೇವೈರ್ದೇವಕೃತಮೇನೋಽಯಾಸೀತ್ಸೋಮೇನ ರಾಜ್ಞಾ ಅವ ಮರ್ತ್ಯೈರ್ಮರ್ತ್ಯಕೃತಮಿತ್ಯವ ಹ್ಯೇತನ್ಮರ್ತ್ಯೈರ್ಮರ್ತ್ಯಕೃತಮೇನೋಽಯಾಸೀತ್ಪಶುನಾ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪುರುರಾವ್ಣೋ ದೇವ ರಿಷಸ್ಪಾಹೀತಿಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ಮಾರ್ತಿಭ್ಯೋ ಗೋಪಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೪।೫।[೨೨]

ಅಥಾಭ್ಯವೇತ್ಯ ಸ್ನಾತಃ । ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇ ಪ್ರಧಾವತಸ್ತಾವನ್ಯೇ ವಾಸಸೀ ಪರಿಧಾಯೋದೇತಃ ಸ ಯಥಾಹಿಸ್ತ್ವಚೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯೇತೈವಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯತೇ ತಸ್ಮಿನ್ನ ತಾವಚ್ಚನೈನೋ ಭವತಿ ಯಾವತ್ಕುಮಾರೇಽದತಿ ಸ ಯೇನೈವ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ತೇನ ಪುನರಾಯನ್ತಿ ಪುನರೇತ್ಯಾಹವನೀಯೇ ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ ದೇವಾನಾಂ ಸಮಿದಸೀತಿ ಯಜಮಾನಮೇವೈತಯಾ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ದೇವಾನಾಂ ಹಿ ಸಮಿದ್ಧಿಮನು ಯಜಮಾನಃ ಸಮಿಧ್ಯತೇ - ೪।೪।೫।[೨೩]

##೪।೫।೧ ಉದಯನೀಯೇಷ್ಟಿಃ
ಆದಿತ್ಯೇನ ಚರುಣೋದಯನೀಯೇನ ಪ್ರಚರತಿ । ತದ್ಯದಾದಿತ್ಯಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ ಯದೇವೈನಾಮದೋ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಸ್ತವೈವ ಪ್ರಾಯಣೀಯಸ್ತವೋದಯನೀಯ ಇತಿ ತಮೇವಾಸ್ಯಾ ಏತದುಭಯತ್ರ ಭಾಗಂ ಕರೋತಿ - ೪।೫।೧।[೧]

ಸ ಯದಮುತ್ರ ರಾಜಾನಂ ಕ್ರೇಷ್ಯನ್ನುಪಪ್ರೈಷ್ಯನ್ಯಜತೇ । ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಪ್ರಾಯಣೀಯಂ ನಾಮಾಥ ಯದತ್ರಾವಭೃಥಾದುದೇತ್ಯ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದೇತದುದಯನೀಯಂ ನಾಮ ತದ್ವಾ ಏತತ್ಸಮಾನಮೇವ ಹವಿರದಿತ್ಯಾ ಏವ ಪ್ರಾಯಣೀಯಮದಿತ್ಯಾ ಉದಯನೀಯಮಿಯಂ ಹ್ಯೇವಾದಿತಿಃ - ೪।೫।೧।[೨]

ಸ ವೈ ಪಥ್ಯಾಮೇವಾಗ್ರೇ ಸ್ವಸ್ತಿಂ ಯಜತಿ । ತದ್ದೇವಾ ಅಪ್ರಜ್ಞಾಯಮಾನೇ ವಾಚೈವ ಪ್ರತ್ಯಪದ್ಯನ್ತ ವಾಚಾ ಹಿ ಮುಗ್ಧಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಯತೇಽಥಾತ್ರ ಪ್ರಜ್ಞಾತೇ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಕರೋತಿ - ೪।೫।೧।[೩]

ಸೋಽಗ್ನಿಮೇವ ಪ್ರಥಮಂ ಯಜತಿ । ಅಥ ಸೋಮಮಥ ಸವಿತಾರಮಥ ಪಥ್ಯಾಂ ಸ್ವಸ್ತಿಮಥಾದಿತಿಂ ವಾಗ್ವೈ ಪಥ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತಿರಿಯಮದಿತಿರಸ್ಯಾಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ವಾಚಮ್ಪ್ರತ್ಯಷ್ಠಾಪಯನ್ತ್ಸೇಯಂ ವಾಗಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ವದತಿ - ೪।೫।೧।[೪]

ಅನುಬನ್ಧ್ಯಾಯಾಗಃ
ಅಥ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀಂ ವಶಾಮನೂಬನ್ಧ್ಯಾಮಾಲಭತೇ । ಸ ಏಷೋಽನ್ಯ ಏವ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಪಶುಬನ್ಧ ಏವ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಹ್ಯೇವಾನ್ತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ - ೪।೫।೧।[೫]

ತದ್ಯನ್ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ವಶಾ ಭವತಿ । ಯದ್ವಾ ಈಜಾನಸ್ಯ ಸ್ವಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಮಿತ್ರೋಽಸ್ಯ ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯದ್ವಸ್ಯ ದುರಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ ವರುಣೋಽಸ್ಯ ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೧।[೬]

ತದಾಹುಃ । ಕ್ವೇ ಜಾನೋಽಭೂದಿತಿ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ ಮಿತ್ರಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದೇವಾಸ್ಮಾ ಏತಯಾ
ಪ್ರೀತಃ ಪ್ರತ್ಯವಸೃಜತಿ ಯದು ಚಾಸ್ಯ ವರುಣೋ ದುರಿಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಚ್ಚೈವಾಸ್ಮಾ ಏತಯಾ ಪ್ರೀತಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಂ ಕರೋತಿ ತದು ಚಾಸ್ಮೈ ಪ್ರತ್ಯವಸೃಜತಿ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಸ್ವ ಏವ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಸ್ವಂ ಸುಕೃತಮ್ - ೪।೫।೧।[೭]

ತದ್ಯನ್ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ವಶಾ ಭವತಿ । ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಮ್ಪ್ರಾಜನಯಂಸ್ತದಾಗ್ನಿಮಾರುತಮಿತ್ಯುಕ್ಥಂ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ಯಥಾ ತದ್ದೇವಾ ರೇತಃ ಪ್ರಾಜನಯಂಸ್ತತೋಽಙ್ಗಾರಾಃ ಸಮಭವನ್ನಙ್ಗಾರೇಭ್ಯೋಽಙ್ಗಿರಸಸ್ತದನ್ವನ್ಯೇ ಪಶವಃ - ೪।೫।೧।[೮]

ಅಥ ಯದಾಸಾಃ ಪಾಂಸವಃ ಪರ್ಯಶಿಷ್ಯನ್ತ । ತತೋ ಗರ್ದಭಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರ ಪಾಂಸುಲಂ ಭವತಿ ಗರ್ದಭಸ್ಥಾನಮಿವ ಬತೇತ್ಯಾಹುರಥ ಯದಾ ನ ಕಶ್ಚನ ರಸಃ ಪರ್ಯಶಿಷ್ಯತ ತತ ಏಷಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ವಶಾ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದೇಷಾ ನ ಪ್ರಜಾಯತೇ ರಸಾದ್ಧಿ ರೇತಃ ಸಮ್ಭವತಿ ರೇತಸಃ ಪಶವಸ್ತದ್ಯದನ್ತತಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದನ್ತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನುವರ್ತತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏಷಾತ್ರ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ವಶಾವಕೢಪ್ತತಮಾ ಭವತಿ ಯದಿ ವಶಾಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪ್ಯುಕ್ಷವಶ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ - ೪।೫।೧।[೯]

ಅಥೇತರಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಮರೀಮೃಶ್ಯನ್ತ । ತತೋ ವೈಶ್ವದೇವೀ ಸಮಭವದಥ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾಸೋಽನ್ತೋಽನ್ತೋ ಹಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ - ೪।೫।೧।[೧೦]

ಸ ಯಃ ಸಹಸ್ರಂ ವಾ ಭೂಯೋ ವಾ ದದ್ಯಾತ್ । ಸ ಏನಾಃ ಸರ್ವಾ ಆಲಭೇತ ಸರ್ವಂ ವೈ ತಸ್ಯಾಪ್ತಮ್ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ಜಿತಂ ಯಃ ಸಹಸ್ರಂ ವಾ ಭೂಯೋ ವಾ ದದಾತಿ ಸರ್ವಮೇತಾ ಏವಮೇವ ಯಥಾಪೂರ್ವಮ್ಮೈತ್ರಾವರುಣೀಮೇವಾಗ್ರೇಽಥ ವೈಶ್ವದೇವೀಮಥ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಮ್ - ೪।೫।೧।[೧೧]

ಅಥೋ ಯೇ ದೀರ್ಘಸತ್ತ್ರಮಾಸೀರನ್ । ಸಂವತ್ಸರಂ ವಾ ಭೂಯೋ ವಾ ತ ಏನಾಃ ಸರ್ವಾ ಆಲಭೇರನ್ತ್ಸರ್ವಂ ವೈ ತೇಷಾಮಾಪ್ತಂ ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ಜಿತಂ ಯೇ ದೀರ್ಘಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇ ಸಂವತ್ಸರಂ ವಾ ಭೂಯೋ ವಾ ಸರ್ವಮೇತಾ ಏವಮೇವ ಯಥಾಪೂರ್ವಮ್ - ೪।೫।೧।[೧೨]

ಉದವಸಾನೀಯೇಷ್ಟಿಃ
ಅಥೋದವಸಾನೀಯಯೇಷ್ಟ್ಯಾ ಯಜತೇ । ಸ ಆಗ್ನೇಯಂ ಪಞ್ಚಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತಸ್ಯ ಪಞ್ಚಪದಾಃ ಪಙ್ಕ್ತಯೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಯಾತಯಾಮೇವ ವಾ ಏತದೀಜಾನಸ್ಯ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಸೋಽಸ್ಮಾತ್ಪರಾಙಿವ ಭವತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಸರ್ವೇ ಯಜ್ಞಾ ಅಗ್ನೌ ಹಿ ಸರ್ವಾನ್ಯಜ್ಞಾಂಸ್ತನ್ವತೇ ಯೇ ಚ ಪಾಕಯಜ್ಞಾ ಯೇ ಚೇತರೇ ತದ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತತ್ಪುನರಾರಭತೇ ತಥಾಸ್ಯಾಯಾತಯಾಮಾ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ತಥೋ ಅಸ್ಮಾನ್ನ ಪರಾಙ್ಭವತಿ - ೪।೫।೧।[೧೩]

ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಪಞ್ಚಪದಾಃ ಪಙ್ಕ್ತಯೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾಃ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ
ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತತ್ಪುನರಾರಭತೇ ತಥಾಸ್ಯಾಯಾತಯಾಮಾ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ತಥೋ ಅಸ್ಮಾನ್ನ ಪರಾಙ್ಭವತಿ - ೪।೫।೧।[೧೪]

ತಸ್ಯ ಹಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ । ಆಗ್ನೇಯೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞೋ ಭವತ್ಯಗ್ನೇ ರೇತೋ ಹಿರಣ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾನಡ್ವಾನ್ವಾ ಸ ಹಿ ವಹೇನಾಗ್ನೇಯೋಽಗ್ನಿದಗ್ಧಮಿವ ಹ್ಯಸ್ಯ ವಹಮ್ಭವತಿ - ೪।೫।೧।[೧೫]

ಅಥೋ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮೇವಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ । ವೈಷ್ಣವ್ಯರ್ಚಾ ಜುಹೋತ್ಯುರು ವಿಷ್ಣೋ ವಿಕ್ರಮಸ್ವೋರುಕ್ಷಯಾಯ ನಸ್ಕೃಧಿ ಘೃತಂ ಘೃತಯೋನೇ ಪಿಬ ಪ್ರಪ್ರ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ತಿರ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತತ್ಪುನರಾರಭತೇ ತಥಾಸ್ಯಾಯಾತಯಾಮಾ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ತಥೋ ಅಸ್ಮಾನ್ನ ಪರಾಙ್ಭವತಿ ತತ್ರೋ ಯಚ್ಛಕ್ನುಯಾತ್ತದ್ದದ್ಯಾನ್ನಾದಕ್ಷಿಣಂ ಹವಿಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಹ್ಯಾಹುರಥ ಯದೇವೈಷೋದವಸಾನೀಯೇಷ್ಟಿಃ ಸಂತಿಷ್ಠತೇಽಥ ಸಾಯಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಕಾಲ ಏವ ಪ್ರಾತರಾಹುತಿಮ್ - ೪।೫।೧।[೧೬]

##೪।೫।೨ ಅನುಬನ್ಧ್ಯಾಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮ್
ವಶಾಮಾಲಭತೇ । ತಾಮಾಲಭ್ಯ ಸಂಜ್ಞಪಯನ್ತಿ ಸಂಜ್ಞಪ್ಯಾಹ ವಪಾಮುತ್ಖಿದೇತ್ಯುತ್ಖಿದ್ಯ ವಪಾಮನುಮರ್ಶಂ ಗರ್ಭಮೇಷ್ಟವೈ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸ ಯದಿ ನ ವಿನ್ದನ್ತಿ ಕಿಮಾದ್ರಿಯೇರನ್ಯದ್ಯು ವಿನ್ದನ್ತಿ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೫।೨।[೧]

ನ ವೈ ತದವಕಲ್ಪತೇ । ಯದೇಕಾಂ ಮನ್ಯಮಾನಾ ಏಕಯೇವೈತಯಾ ಚರೇಯುರ್ಯದ್ದ್ವೇ ಮನ್ಯಮಾನಾ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಿವ ಚರೇಯು ಸ್ಥಾಲೀಂ ಚೈವೋಷ್ಣೀಷಂ ಚೋಪಕಲ್ಪಯಿತವೈ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೪।೫।೨।[೨]

ಅಥ ವಪಯಾ ಚರನ್ತಿ । ಯಥೈವ ತಸ್ಯೈ ಚರಣಂ ವಪಯಾ ಚರಿತ್ವಾಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಪುನರೇತಃ ಸ ಆಹಾಧ್ವರ್ಯುರ್ನಿರೂಹೈತಂ ಗರ್ಭಮಿತಿ ತಂ ಹ ನೋದರತೋ ನಿರೂಹೇದಾರ್ತಾಯಾ ವೈ ಮೃತಾಯಾ ಉದರತೋ ನಿರೂಹನ್ತಿ ಯದಾ ವೈ ಗರ್ಭಃ ಸಮೃದ್ಧೋ ಭವತಿ ಪ್ರಜನನೇನ ವೈ ಸ ತರ್ಹಿ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙೈತಿ ತಮಪಿ ವಿರುಜ್ಯ ಶ್ರೋಣೀ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ನಿರೂಹಿತವೈ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೪।೫।೨।[೩]

ತಂ ನಿರುಹ್ಯಮಾಣಮಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಏಜತು ದಶಮಾಸ್ಯೋ ಗರ್ಭೋ ಜರಾಯುಣಾ ಸಹೇತಿ ಸ ಯದಾಹೈಜತ್ವಿತಿ ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ದಶಮಾಸ್ಯ ಇತಿ ಯದಾ ವೈ ಗರ್ಭಃ ಸಮೃದ್ಧೋ ಭವತ್ಯಥ ದಶಮಾಸ್ಯಸ್ತಮೇತದಪ್ಯದಶಮಾಸ್ಯಂ ಸನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಯಜುಷಾ ದಶಮಾಸ್ಯಂ ಕರೋತಿ - ೪।೫।೨।[೪]

ಜರಾಯುಣಾ ಸಹೇತಿ । ತದ್ಯಥಾ ದಶಮಾಸ್ಯೋ ಜರಾಯುಣಾ ಸಹೇಯಾದೇವಮೇತದಾಹ ಯಥಾಯಂ ವಾಯುರೇಜತಿ ಯಥಾ ಸಮುದ್ರ ಏಜತೀತಿ ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯೇವಾಯಂ ದಶಮಾಸ್ಯೋ ಅಸ್ರಜ್ಜರಾಯುಣಾ ಸಹೇತಿ ತದ್ಯಥಾ ದಶಮಾಸ್ಯೋ ಜರಾಯುಣಾ ಸಹ ಸ್ರಂಸೇತೈವಮೇತದಾಹ - ೪।೫।೨।[೫]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮೇತಂ ಗರ್ಭಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಙ್ಗಾದಙ್ಗಾದ್ಧೈವಾಸ್ಯಾವದ್ಯೇಯುರ್ಯಥೈವೇತರೇಷಾಮವದಾನಾನಾಮವದಾನಂ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದುತ ಹ್ಯೇಷೋಽವಿಕೃತಾಙ್ಗೋ ಭವತ್ಯಧಸ್ತಾದೇವ ಗ್ರೀವಾ ಅಪಿಕೃತ್ಯೈತಸ್ಯಾಂ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮೇತಂ ಮೇಧಂ ಶ್ಚೋತಯೇಯುಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷೋಽಙ್ಗೇಭ್ಯೋ ಮೇಧ ಶ್ಚೋತತಿ ತದಸ್ಯ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವಾಙ್ಗಾನಾಮವತ್ತಂ ಭವತ್ಯವದ್ಯನ್ತಿ ವಶಾಯಾ ಅವದಾನಾನಿ ಯಥೈವ ತೇಷಾಮವದಾನಮ್ - ೪।೫।೨।[೬]

ತಾನಿ ಪಶುಶ್ರಪಣೇ ಶ್ರಪಯನ್ತಿ । ತದೇವೈತಂ ಮೇಧಂ ಶ್ರಪಯನ್ತ್ಯುಷ್ಣೀಷೇಣಾವೇಷ್ಟ್ಯ ಗರ್ಭಂ ಪಾರ್ಶ್ವತಃ ಪಶುಶ್ರಪಣಸ್ಯೋಪನಿದಧಾತಿ ಯದಾ ಶೃತೋ ಭವತ್ಯಥ ಸಮುದ್ಯಾವದಾನಾನ್ಯೇವಾಭಿಜುಹೋತಿ ನೈತಂ ಮೇಧಮುದ್ವಾಸಯನ್ತಿ ಪಶುಂ ತದೇವೈತಮ್ಮೇಧಮುದ್ವಾಸಯನ್ತಿ - ೪।೫।೨।[೭]

ತಂ ಜಘನೇನ ಚಾತ್ವಾಲಮನ್ತರೇಣ ಯೂಪಂ ಚಾಗ್ನಿಂ ಚ ಹರನ್ತಿ । ದಕ್ಷಿಣತೋ ನಿಧಾಯ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾವದ್ಯತ್ಯಥ ಸ್ರುಚೋರುಪಸ್ತೃಣೀತೇಽಥ ಮನೋತಾಯೈ ಹವಿಷೋಽನುವಾಚ ಆಹಾವದ್ಯನ್ತಿ ವಶಾಯಾ ಅವದಾನಾನಾಂ ಯಥೈವ ತೇಷಾಮವದಾನಮ್ - ೪।೫।೨।[೮]

ಅಥ ಪ್ರಚರಣೀತಿ ಸ್ರುಗ್ಭವತಿ । ತಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಮೇಧಾಯೋಪಸ್ತೃಣೀತೇ ದ್ವಿರವದ್ಯತಿ ಸಕೃದಭಿಘಾರಯತಿ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನೇ ಅಥಾನುವಾಚ ಆಹಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇಽಧ್ವರ್ಯುರ್ಜುಹೋತ್ಯಧ್ವರ್ಯೋರನು ಹೋಮಂ ಜುಹೋತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ - ೪।೫।೨।[೯]

ಯಸ್ಯೈ ತೇ ಯಜ್ಞಿಯೋ ಗರ್ಭ ಇತಿ । ಅಯಜ್ಞಿಯಾ ವೈ ಗರ್ಭಾಸ್ತಮೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಯಜುಷಾ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರೋತಿ ಯಸ್ಯೈ ಯೋನಿರ್ಹಿರಣ್ಯಯೀತ್ಯದೋ ವಾ ಏತಸ್ಯೈ ಯೋನಿಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ದನ್ತಿ ಯದದೋ ನಿಷ್ಕರ್ಷನ್ತ್ಯಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತಾಮೇವಾಸ್ಯಾ ಏತದಮೃತಾಂ ಯೋನಿಂ ಕರೋತ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯಹ್ರುತಾ ಯಸ್ಯ ತಂ ಮಾತ್ರಾ ಸಮಜೀಗಮಂ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯದಿ ಪುಮಾನ್ತ್ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ಯು ಸ್ತ್ರೀ ಸ್ಯಾದಙ್ಗಾನ್ಯಹ್ರುತಾ ಯಸ್ಯೈ ತಾಂ ಮಾತ್ರಾ ಸಮಜೀಗಮಂ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯದ್ಯು ಅವಿಜ್ಞಾತೋ ಗರ್ಭೋ ಭವತಿ ಪುಂಸ್ಕೃತ್ಯೈವ ಜುಹುಯಾತ್ಪುಮಾಂಸೋ ಹಿ ಗರ್ಭಾ ಅಙ್ಗಾನ್ಯಹ್ರುತಾ ಯಸ್ಯ ತಂ ಮಾತ್ರಾ ಸಮಜೀಗಮಂ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯದೋ ವಾ ಏತಂ ಮಾತ್ರಾ ವಿಷ್ವಞ್ಚಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯದದೋ ನಿಷ್ಕರ್ಷನ್ತಿ ತಮೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ಯಜುಷಾ ಸಮರ್ಧ್ಯ ಮಧ್ಯತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪುನರ್ಮಾತ್ರಾ ಸಙ್ಗಮಯತಿ - ೪।೫।೨।[೧೦]

ಅಥಾಧ್ವಯುರ್ವನಸ್ಪತಿನಾ ಚರತಿ । ವನಸ್ಪತಿನಾಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚರಿತ್ವಾ ಯಾನ್ಯುಪಭೃತ್ಯವದಾನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನಿ ಸಮಾನಯಮಾನ ಆಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯತ್ಯಾಕ್ರಾಮತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಸ ಏತಂ ಸರ್ವಮೇವ ಮೇಧಂ ಗೃಹ್ಣೀತೇಽಥೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ದ್ವಿರಾಜ್ಯಸ್ಯಾಭಿಘಾರಯತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇಽಧ್ವರ್ಯುರ್ಜುಹೋತ್ಯಧ್ವರ್ಯೋರನು ಹೋಮಂ ಜುಹೋತಿ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ - ೪।೫।೨।[೧೧]

ಪುರುದಸ್ಮೋ ವಿಷುರೂಪ ಇನ್ದುರಿತಿ । ಬಹುದಾನ ಇತಿ ಹೈತದ್ಯದಾಹ ಪುರುದಸ್ಮ ಇತಿ ವಿಷುರೂಪ ಇತಿ
ವಿಷುರೂಪಾ ಇವ ಹಿ ಗರ್ಭಾ ಇನ್ದುರನ್ತರ್ಮಹಿಮಾನಮಾನಞ್ಜ ಧೀರ ಇತ್ಯನ್ತರ್ಹ್ಯೇಷಮಾತರ್ಯಕ್ತೋ ಭವತ್ಯೇಕಪದೀಂ ದ್ವಿಪದೀಂ ತ್ರಿಪದೀಂ ಚತುಷ್ಪದೀಮಷ್ಟಾಪದೀಂ ಭುವನಾನು ಪ್ರಥನ್ತಾಂ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪ್ರಥಯತ್ಯೇವೈನಾಮೇತತ್ಸುಭೂಯೋ ಹ ಜಯತ್ಯಷ್ಟಾಪದ್ಯೇಷ್ಟ್ವಾ ಯದು ಚಾನಷ್ಟಾಪದ್ಯಾ - ೪।೫।೨।[೧೨]

ತದಾಹುಃ । ಕ್ವೈತಂ ಗರ್ಭಂ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ವೃಕ್ಷ ಏವೈನಮುದ್ದಧ್ಯುರನ್ತರಿಕ್ಷಾಯತನಾ ವೈ ಗರ್ಭಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮಿವೈತದ್ಯದ್ವೃಕ್ಷಸ್ತದೇನಂ ಸ್ವ ಏವಾಯತನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತದು ವಾ ಆಹುರ್ಯ ಏನಂ ತತ್ರಾನುವ್ಯಾಹರೇದ್ವೃಕ್ಷ ಏನಂ ಮೃತಮುದ್ಧಾಸ್ಯನ್ತೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೪।೫।೨।[೧೩]

ಅಪ ಏವೈನಮಭ್ಯವಹರೇಯುಃ । ಆಪೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇನಮಪ್ಸ್ವೇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತದು ವಾ ಆಹುರ್ಯ ಏನಂ ತತ್ರಾನುವ್ಯಾಹರೇದಪ್ಸ್ವೇವ ಮರಿಷ್ಯತೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೪।೫।೨।[೧೪]

ಆಖೂತ್ಕರ ಏವೈನಮುಪಕಿರೇಯುಃ । ಇಯಂ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇನಮಸ್ಯಾಮೇವಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತದು ವಾ ಆಹುರ್ಯ ಏನಂ ತತ್ರಾನುವ್ಯಾಹರೇತ್ಕ್ಷಿಪ್ರೇಽಸ್ಮೈ ಮೃತಾಯ ಶ್ಮಶಾನಂ ಕರಿಷ್ಯನ್ತೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್ - ೪।೫।೨।[೧೫]

ಪಶುಶ್ರಪಣ ಏವೈನಂ ಮರುದ್ಭ್ಯೋ ಜುಹುಯಾತ್ । ಅಹುತಾದೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಮರುತೋ ವಿಡಹುತಮಿವೈತದ್ಯದಶೃತೋ ಗರ್ಭ ಆಹವನೀಯಾದ್ವಾ ಏಷ ಆಹೃತೋ ಭವತಿ ಪಶುಶ್ರಪಣಸ್ತಥಾ ಹ ನ ಬಹಿರ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾದ್ಭವತಿ ನ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಿವಾಹವನೀಯೇ ದೇವಾನಾಂ ವೈ ಮರುತಸ್ತದೇನಂ ಮರುತ್ಸ್ವೇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೪।೫।೨।[೧೬]

ಸ ಹುತ್ವೈವ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ । ಪ್ರಥಮಾವಶಾನ್ತೇಷ್ವಙ್ಗಾರೇಷ್ವೇತಂ ಸೋಷ್ಣೀಷಂ ಗರ್ಭಮಾದತ್ತೇ ತಂ ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠಞ್ಜುಹೋತಿ ಮಾರುತ್ಯರ್ಚಾ ಮರುತೋ ಯಸ್ಯ ಹಿ ಕ್ಷಯೇ ಪಾಥಾ ದಿವೋ ವಿಮಹಸಃ ಸ ಸುಗೋಪಾತಮೋ ಜನ ಇತಿ ನ ಸ್ವಾಹಾಕರೋತ್ಯಹುತಾದೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಮರುತೋ ವಿಡಹುತಮಿವೈತದ್ಯದಸ್ವಾಹಾಕೃತಂ ದೇವಾನಾಂ ವೈ ಮರುತಸ್ತದೇನಂ ಮರುತ್ಸ್ವೇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೪।೫।೨।[೧೭]

ಅಥಾಙ್ಗಾರೈರಭಿಸಮೂಹತಿ । ಮಹೀ ದ್ಯೌಃ ಪೃಥಿವೀ ಚ ನ ಇಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಮಿಮಿಕ್ಷತಾಮ್ಪಿಪೃತಾಂ ನೋ ಭರೀಮಭಿರಿತಿ - ೪।೫।೨।[೧೮]
ಇತ್ಯಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಃ
##೪।೫।೩ ಷೋಡಶೀಗ್ರಹಃ
ಇನ್ದ್ರೋ ಹ ವೈ ಷೋಡಶೀ । ತಂ ನು ಸಕೃದಿನ್ದ್ರಂ ಭೂತಾನ್ಯತ್ಯರಿಚ್ಯನ್ತ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಭೂತಾನಿ ತಾ ಹೈನೇನ ಸದೃಗ್ಭವಮಿವಾಸುಃ - ೪।೫।೩।[೧]

ಇನ್ದ್ರೋ ಹ ವಾ ಈಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ । ಕಥಂ ನ್ವಹಮಿದಂ ಸರ್ವಮತಿತಿಷ್ಠೇಯಮರ್ವಾಗೇವ ಮದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಸ ಏತಂ ಗ್ರಹಮಪಶ್ಯತ್ತಮಗೃಹ್ಣೀತ ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಮೇವಾತ್ಯತಿಷ್ಠದರ್ವಾಗೇವಾಸ್ಮಾದಿದಂ ಸರ್ವಮಭವತ್ಸರ್ವಂ ಹ ವಾ ಇದಮತಿತಿಷ್ಠತ್ಯರ್ವಾಗೇವಾಸ್ಮಾದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ - ೪।೫।೩।[೨]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯಾನೂಕ್ತಮ್ । ನ ತೇ ಮಹಿತ್ವಮನುಭೂದಧ ದ್ಯೌರ್ಯದನ್ಯಯಾ ಸ್ಫಿಗ್ಯಾ ಕ್ಷಾಮವಸ್ಥಾ ಇತಿ ನ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಸೌ ದ್ಯೌರನ್ಯತರಾಂ ಚನ ಸ್ಫಿಚೀಮನುಬಭೂವ ತಥೇದಂ ಸರ್ವಮೇವಾತ್ಯತಿಷ್ಠದರ್ವಾಗೇವಾಸ್ಮಾದಿದಂ ಸರ್ವಮಭವತ್ಸರ್ವಂ ಹ ವಾ ಇದಮತಿತಿಷ್ಠತ್ಯರ್ವಾಗೇವಾಸ್ಮಾದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ - ೪।೫।೩।[೩]

ತಂ ವೈ ಹರಿವತ್ಯರ್ಚಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಹರಿವತೀಷು ಸ್ತುವತೇ ಹರಿವತೀರನುಶಂಸತಿ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಹರ ಇನ್ದ್ರೋಽಸುರಾಣಾಂ ಸಪತ್ನಾನಾಂ ಸಮವೃಙ್ಕ್ತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ವೀರ್ಯಂ ಹರಃ ಸಪತ್ನಾನಾಂ ಸಂವೃಙ್ಕ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಧರಿವತ್ಯರ್ಚಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಹರಿವತೀಷು ಸ್ತುವತೇ ಹರಿವತೀರನುಶಂಸತಿ - ೪।೫।೩।[೪]

ತಂ ವಾ ಅನುಷ್ಟುಭಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಗಾಯತ್ರಂ ವೈ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಜಾಗತಂ ತೃತೀಯಸವನಮಥಾತಿರಿಕ್ತಾನುಷ್ಟುಬತ್ಯೇವೈನಮೇತದ್ರೇಚಯತಿ ತಸ್ಮಾದನುಷ್ಟುಭಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೩।[೫]

ತಂ ವೈ ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿನಾ ಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾಸ್ತದಿಮಾನೇವ ಲೋಕಾಂಸ್ತಿಸೃಭಿಃ ಸ್ರಕ್ತಿಭಿರಾಪ್ನೋತ್ಯತ್ಯೇವೈನಂ ಚತುರ್ಥ್ಯಾ ಸ್ರಕ್ತ್ಯಾ ರೇಚಯತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿನಾ ಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೩।[೬]

ತಂ ವೈ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಆಗ್ರಯಣಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಗೃಹೀತ ಏತಸ್ಮಾತ್ಕಾಲಾದುಪಶೇತೇ ತದೇನಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಸವನಾನ್ಯತಿರೇಚಯತಿ - ೪।೫।೩।[೭]

ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ವೈನಂ ಸವನೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಆಗ್ರಯಣಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸೋ ಏಷಾ ಮೀಮಾಂಸೈವ ಪ್ರಾತಃಸವನ ಏವೈನಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಾಗ್ರಯಣಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಗೃಹೀತ ಐತಸ್ಮಾತ್ಕಾಲಾದುಪಶೇತೇ - ೪।೫।೩।[೮]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಆತಿಷ್ಠ ವೃತ್ರಹನ್ರಥಂ ಯುಕ್ತಾ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಹರೀ ಅರ್ವಾಚೀನಂ ಸು ತೇ ಮನೋ ಗ್ರಾವಾ ಕೃಣೋತು ವಗ್ನುನಾ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಷೋಡಶಿನ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಷೋಡಶಿನ ಇತಿ - ೪।೫।೩।[೯]

ಅನಯಾ ವಾ । ಯುಕ್ಷ್ವಾ ಹಿ ಕೇಶಿನಾ ಹರೀ ವೃಷಣಾ ಕಕ್ಷ್ಯಪ್ರಾ ಅಥಾ ನ ಇನ್ದ್ರ ಸೋಮಪಾ ಗಿರಾಮುಪಶ್ರುತಿಂ ಚರ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಷೋಡಶಿನ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಷೋಡಶಿನ ಇತಿ - ೪।೫।೩।[೧೦]

ಅಥೇತ್ಯ ಸ್ತೋತ್ರಮುಪಾಕರೋತಿ । ಸೋಮೋಽತ್ಯರೇಚ್ಯುಪಾವರ್ತಧ್ವಮಿತ್ಯತ್ಯೇವೈನಮೇತದ್ರೇಚಯತಿ ತಂ ವೈ ಪುರಾಸ್ತಮಯಾದುಪಾಕರೋತ್ಯಸ್ತಮಿತೇಽನುಶಂಸತಿ ತದೇನೇನಾಹೋರಾತ್ರೇ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾಸ್ತಮಯಾದುಪಾಕರೋತ್ಯಸ್ತಮಿತೇಽನುಶಂಸತಿ - ೪।೫।೩।[೧೧]
##೪।೫।೪ ಅತಿಗ್ರಾಹ್ಯಾಗ್ರಹಾಃ
ಸರ್ವೇ ಹ ವೈ ದೇವಾಃ । ಅಗ್ರೇ ಸದೃಶಾ ಆಸುಃ ಸರ್ವೇ ಪುಣ್ಯಾಸ್ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸದೃಶಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಮ್ಪುಣ್ಯಾನಾಂ ತ್ರಯೋಽಕಾಮಯನ್ತಾತಿಷ್ಠಾವಾನಃ ಸ್ಯಾಮೇತ್ಯಗ್ನಿರಿನ್ದ್ರಃ ಸೂರ್ಯಃ - ೪।೫।೪।[೧]

ತೇಽರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಃ । ತ ಏತಾನತಿಗ್ರಾಹ್ಯಾನ್ದದೃಶುಸ್ತಾನತ್ಯಗೃಹ್ಣತ ತದ್ಯದೇನಾನತ್ಯಗೃಹ್ಣತ ತಸ್ಮಾದತಿಗ್ರಾಹ್ಯಾ ನಾಮ ತೇಽತಿಷ್ಠಾವಾನೋಽಭವನ್ಯಥೈತ ಏತದತಿಷ್ಠೇವಾತಿಷ್ಠೇವ ಹ ವೈ ಭವತಿ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಾನ್ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ - ೪।೫।೪।[೨]

ನೋ ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರೇಽಗ್ನೌ ವರ್ಚ ಆಸ । ಯದಿದಮಸ್ಮಿನ್ವರ್ಚಃ ಸೋಽಕಾಮಯತೇದಂ ಮಯಿ ವರ್ಚಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಸ ಏತಂ ಗ್ರಹಮಪಶ್ಯತ್ತಮಗೃಹ್ಣೀತ ತತೋಽಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ವರ್ಚ ಆಸ - ೪।೫।೪।[೩]

ನೋ ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಇನ್ದ್ರ ಓಜ ಆಸ । ಯದಿದಮಸ್ಮಿನ್ನೋಜಃ ಸೋಽಕಾಮಯತೇದಂ ಮಯ್ಯೋಜಃಸ್ಯಾದಿತಿ ಸ ಏತಂ ಗ್ರಹಮಪಶ್ಯತ್ತಮಗೃಹ್ಣೀತ ತತೋಽಸ್ಮಿನ್ನೇತದೋಜ ಆಸ - ೪।೫।೪।[೪]

ನೋ ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರೇ ಸೂರ್ಯೇ ಭ್ರಾಜ ಆಸ । ಯದಿದಮಸ್ಮಿನ್ಭ್ರಾಜಃ ಸೋಽಕಾಮಯತೇದಂ ಮಯಿ ಭ್ರಾಜಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಸ ಏತಂ ಗ್ರಹಮಪಶ್ಯತ್ತಮಗೃಹ್ಣೀತ ತತೋಽಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ಭ್ರಾಜ ಆಸೈತಾನಿ ಹ ವೈ ತೇಜಾಂಸ್ಯೇತಾನಿ ವೀರ್ಯಾಣ್ಯಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಾನ್ಗ್ರಹಾನ್ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ - ೪।೫।೪।[೫]

ತಾನ್ವೈ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಆಗ್ರಯಣಂ ಗೃಹೀತ್ವಾತ್ಮಾ ವಾ ಆಗ್ರಯಣೋ ಬಹು ವಾ ಇದಮಾತ್ಮನ
ಏಕೈಕಮತಿರಿಕ್ತಂ ಕ್ಲೋಮ ಹೃದಯಂ ತ್ವದ್ಯತ್ತ್ವತ್ - ೪।೫।೪।[೬]

ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ವೈನಾನ್ತ್ಸವನೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಉಕ್ಥ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವೋಪಾಕರಿಷ್ಯನ್ವಾ ಪೂತಭೃತೋಽಯಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷೋಽನಿರುಕ್ತ ಆತ್ಮಾ ಯದುಕ್ಥ್ಯಃ ಸೋ ಏಷಾ ಮೀಮಾಂಸೈವ ಪ್ರಾತಃಸವನ ಏವೈನಾನ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಾಗ್ರಯಣಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ - ೪।೫।೪।[೭]

ತೇ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೈವಾನು ಹೋಮಂ ಹೂಯನ್ತೇ । ಏಷ ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯೋ ಗ್ರಹೋ ಯನ್ಮಾಹೇನ್ದ್ರೋಽಪ್ಯಸ್ಯೈತನ್ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಮೇವ ಸ್ತೋತ್ರಂ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ಶಸ್ತ್ರಮಿನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ವಾ ಏತೇ ಕಾಮಾಯ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೈವಾನು ಹೋಮಂ ಹೂಯನ್ತೇ - ೪।೫।೪।[೮]

ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಅಗ್ನೇ ಪವಸ್ವ ಸ್ವಪಾ ಅಸ್ಮೇ ವರ್ಚಃ ಸುವೀರ್ಯಂ ದಧದ್ರಯಿಂ ಮಯಿ ಪೋಷಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸ್ಯಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ವರ್ಚಸ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ವರ್ಚಸೇ - ೪।೫।೪।[೯]

ಉತ್ತಿಷ್ಠನ್ನೋಜಸಾ । ಸಹ ಪೀತ್ವೀ ಶಿಪ್ರೇ ಅವೇಪಯಃ ಸೋಮಮಿನ್ದ್ರ ಚಮೂಸುತಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೌಜಸ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೌಜಸೇ - ೪।೫।೪।[೧೦]

ಅದೃಶ್ರಮಸ್ಯ ಕೇತವಃ । ವಿ ರಶ್ಮಯೋ ಜನಾಂ ಅನು ಭ್ರಾಜನ್ತೋ ಅಗ್ನಯೋ ಯಥಾ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಸೂರ್ಯಾಯ ತ್ವಾ ಭ್ರಾಜಾಯೈಷ ತೇ ಯೋನಿಃ ಸೂರ್ಯಾಯ ತ್ವಾ ಭ್ರಾಜಾಯೇತಿ - ೪।೫।೪।[೧೧]

ತೇಷಾಂ ಭಕ್ಷಃ । ಅಗ್ನೇ ವರ್ಚಸ್ವಿನ್ವರ್ಚಸ್ವಾಂಸ್ತ್ವಂ ದೇವೇಷ್ವಸಿ ವರ್ಚಸ್ವಾನಹಮ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಭೂಯಾಸಮಿನ್ದ್ರೌಜಿಷ್ಠೌಜಿಷ್ಠಸ್ತ್ವಂ ದೇವೇಷ್ವಸ್ಯೋಜಿಷ್ಠೋಽಹಮ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಭೂಯಾಸಂ ಸೂರ್ಯ ಭ್ರಾಜಿಷ್ಠ ಭ್ರಾಜಿಷ್ಠಸ್ತ್ವಂ ದೇವೇಷ್ವಸಿ ಭ್ರಾಜಿಷ್ಠೋಽಹಮ್ಮನುಷ್ಯೇಷು ಭೂಯಾಸಮಿತ್ಯೇತಾನಿ ಹ ವೈ ಭ್ರಾಜಾಂಸ್ಯೇತಾನಿ ವೀರ್ಯಾಣ್ಯಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ಯಸ್ಯೈವಂವಿದುಷ ಏತಾನ್ಗ್ರಹಾನ್ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ - ೪।೫।೪।[೧೨]

ತಾನ್ವೈ ಪೃಷ್ಠ್ಯೇ ಷಡಹೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಪೂರ್ವೇ ತ್ರ್ಯಹ ಆಗ್ನೇಯಮೇವ ಪ್ರಥಮೇಽಹನ್ನೈನ್ದ್ರಂ ದ್ವಿತೀಯೇ ಸೌರ್ಯಂ ತೃತೀಯ ಏವಮೇವಾನ್ವಹಮ್ - ೪।೫।೪।[೧೩]

ತಾನು ಹೈಕ ಉತ್ತರೇ ತ್ರ್ಯಹೇ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ । ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ಪೂರ್ವ ಏವೈನಾಂಸ್ತ್ರ್ಯಹೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಯದ್ಯುತ್ತರೇ ತ್ರ್ಯಹೇ ಗ್ರಹೀಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ಪೂರ್ವ ಏವೈನಾಂಸ್ತ್ರ್ಯಹೇ ಗೃಹೀತ್ವಾಥೋತ್ತರೇ ತ್ರ್ಯಹೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದೇವಮೇವ ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ವಿಶ್ವಜಿತಿ ಸರ್ವಪೃಷ್ಠ ಏಕಾಹ ಏವ ಗೃಹ್ಯನ್ತೇ - ೪।೫।೪।[೧೪]

##೪।೫।೫
ಏಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಏತಮ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೪।೫।೫।[೧]

ಉಪಾಂಶುಪಾತ್ರಮೇವಾನ್ವಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ । ತದ್ವೈ ತತ್ಪುನರ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನರಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೪।೫।೫।[೨]

ಅನ್ತರ್ಯಾಮಪಾತ್ರಮೇವಾನ್ವವಯಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ । ತದ್ವೈ ತತ್ಪುನರ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನರಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೪।೫।೫।[೩]

ಅಥ ಯದೇತಯೋರುಭಯೋಃ । ಸಹ ಸತೋರುಪಾಂಶು ಪೂರ್ವಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸಹ ಸತೋಽಜಾವಿಕಸ್ಯೋಭಯಸ್ಯೈವಾಜಾಃ ಪೂರ್ವಾ ಯನ್ತ್ಯನೂಚ್ಯೋಽವಯಃ - ೪।೫।೫।[೪]

ಅಥ ಯದುಪಾಂಶುಂ ಹುತ್ವಾ । ಊರ್ಧ್ವಮುನ್ಮಾರ್ಷ್ಟಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ಅಜಾ ಅರಾಡೀತರಾ ಆಕ್ರಮಮಾಣಾ ಇವ ಯನ್ತಿ - ೪।೫।೫।[೫]

ಅಥ ಯದನ್ತರ್ಯಾಮಂ ಹುತ್ವಾ । ಅವಾಞ್ಚಮವಮಾರ್ಷ್ಟಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ಅವಯೋಽವಾಚೀನಶೀರ್ಷ್ಣ್ಯಃ ಖನನ್ತ್ಯ ಇವ ಯನ್ತ್ಯೇತಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಮಾಂ ಯದಜಾವಯಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಾಸ್ತ್ರಿಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ವಿಜಾಯಮಾನಾ ದ್ವೌ ತ್ರೀನಿತಿ ಜನಯನ್ತಿ - ೪।೫।೫।[೬]

ಶುಕ್ರಪಾತ್ರಮೇವಾನು ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ । ತದ್ವೈ ತತ್ಪುನರ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನರಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತ ಏಷ ವೈ ಶುಕ್ರೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಏವೇನ್ದ್ರಃ ಪುರುಷೋ ವೈ ಪಶೂನಾಮೈನ್ದ್ರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇ - ೪।೫।೫।[೭]

ಋತುಪಾತ್ರಮೇವಾನ್ವೇಕಶಫಂ ಪ್ರಜಾಯತೇ । ತದ್ವೈ ತತ್ಪುನರ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನರಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತ ಇತೀವ ವಾ ಋತುಪಾತ್ರಮಿತೀವೈಕಶಫಸ್ಯ ಶಿರ ಆಗ್ರಯಣಪಾತ್ರಮುಕ್ಥ್ಯಪಾತ್ರಮಾದಿತ್ಯಪಾತ್ರಮೇತಾನ್ಯೇವಾನು ಗಾವಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಾನಿ ವೈ ತಾನಿ ಪುನರ್ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪುನರಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೪।೫।೫।[೮]

ಅಥ ಯದಜಾಃ । ಕನಿಷ್ಠಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದೇತಾಸ್ತ್ರಿಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ವಿಜಾಯಮಾನಾ ದ್ವೌ ತ್ರೀನಿತಿ ಜನಯನ್ತ್ಯಃ ಕನಿಷ್ಠಾಃ ಕನಿಷ್ಠಾನಿ ಹಿ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೪।೫।೫।[೯]

ಅಥ ಯದ್ಗಾವಃ । ಭೂಯಿಷ್ಠಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದೇತಾಃ ಸಕೃತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ವಿಜಾಯಮಾನಾ ಏಕೈಕಂ ಜನಯನ್ತ್ಯೋ ಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಭೂಯಿಷ್ಠಾನಿ ಹಿ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೪।೫।೫।[೧೦]

ಅಥ ದ್ರೋಣಕಲಶೇ । ಅನ್ತತೋ ಹಾರಿಯೋಜನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ದ್ರೋಣಕಲಶಃ ಸ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾವರ್ತತೇ ತಾ ಅವತಿ ತಾ ಅಭಿಜಿಘ್ರತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನಾ ಭವತಿ ಯದೇನಾಃ ಪ್ರಜನಯತಿ - ೪।೫।೫।[೧೧]

ಪಞ್ಚ ಹ ತ್ವೇವ ತಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣಿ । ಯಾನೀಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಸಮಾನಮುಪಾಂಶ್ವನ್ತರ್ಯಾಮಯೋಃ ಶುಕ್ರಪಾತ್ರಮೃತುಪಾತ್ರಮಾಗ್ರಯಣಪಾತ್ರಮುಕ್ಥ್ಯಪಾತ್ರಮ್ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞೋ ಯದ್ಯು ಷಡೇವರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೇತ್ಯಾದಿತ್ಯಪಾತ್ರಮೇವೈತೇಷಾಂ ಷಷ್ಠಮ್ - ೪।೫।೫।[೧೨]

ಏಕಂ ಹ ತ್ವೇವ ತತ್ಪಾತ್ರಮ್ । ಯದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತ ಉಪಾಂಶುಪಾತ್ರಮೇವ ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯುಪಾಂಶುಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಹ್ಯೇವೇದಂ ಸರ್ವಮನು - ೪।೫।೫।[೧೩]
##೪।೫।೬ ಪಾತ್ರಾವಕಾಶಮನ್ತ್ರಾಃ
ಏಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಏತಮ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಸ ಆಶ್ವಿನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾವಕಾಶಾನವಕಾಶಯತಿ - ೪।೫।೬।[೧]

ಸ ಉಪಾಂಶುಮೇವ ಪ್ರಥಮಮವಕಾಶಯತಿ । ಪ್ರಾಣಾಯ ಮೇ ವರ್ಚೋದಾ ವರ್ಚಸೇ ಪವಸ್ವೇತ್ಯಥೋಪಾಂಶುಸವನಂ ವ್ಯಾನಾಯ ಮೇ ವರ್ಚೋದಾ ವರ್ಚಸೇ ಪವಸ್ವೇತ್ಯಥಾನ್ತರ್ಯಾಮಮುದಾನಾಯ ಮೇ ವರ್ಚೋದಾ ವರ್ಚಸೇ ಪವಸ್ವೇತ್ಯಥೈನ್ದ್ರವಾಯವಂ ವಾಚೇ ಮೇ ವರ್ಚೋದಾ ವರ್ಚಸೇ ಪವಸ್ವೇತ್ಯಥ ಮೈತ್ರಾವರುಣಂ ಕ್ರತೂದಕ್ಷಾಭ್ಯಾಂ ಮೇ ವರ್ಚೋದಾ ವರ್ಚಸೇ ಪವಸ್ವೇತ್ಯಥಾಶ್ವಿನಂ ಶ್ರೋತ್ರಾಯ ಮೇ ವರ್ಚೋದಾ ವರ್ಚಸೇ ಪವಸ್ವೇತ್ಯಥ ಶುಕ್ರಾಮನ್ಥಿನೌ ಚಕ್ಷುರ್ಭ್ಯಾಂ ಮೇ ವರ್ಚೋದಸೌ ವರ್ಚಸೇ ಪವೇಥಾಮಿತಿ - ೪।೫।೬।[೨]

ಅಥಾಗ್ರಯಣಮ್ । ಆತ್ಮನೇ ಮೇ ವರ್ಚೋದಾ ವರ್ಚಸೇ ಪವಸ್ವೇತ್ಯಥೋಕ್ಥ್ಯಮೋಜಸೇ ಮೇ ವರ್ಚೋದಾ ವರ್ಚಸೇ ಪವಸ್ವೇತ್ಯಥ ಧ್ರುವಮಾಯುಷೇ ಮೇ ವರ್ಚೋದಾ ವರ್ಚಸೇ ಪವಸ್ವೇತ್ಯಥಾಮ್ಭೃಣೌ ವಿಶ್ವಾಭ್ಯೋ ಮೇ ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋ ವರ್ಚೋದಸೌ ವರ್ಚಸೇ ಪವೇಥಾಮಿತಿ ವೈಶ್ವದೇವೌ ವಾ ಅಮ್ಭೃಣಾವತೋಹಿ ದೇವೇಭ್ಯ ಉನ್ನಯನ್ತ್ಯತೋ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯೋಽತಃ ಪಿತೃಭ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶ್ವದೇವಾವಮ್ಭೃಣೌ - ೪।೫।೬।[೩]

ಅಥ ದ್ರೋಣಕಲಶಮ್ । ಕೋಽಸಿ ಕತಮೋಽಸೀತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಕಃ ಕಸ್ಯಾಸಿ ಕೋ ನಾಮಾಸೀತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಕೋ ನಾಮ ಯಸ್ಯ ತೇ ನಾಮಾಮನ್ಮಹೀತಿ ಮನುತೇ ಹ್ಯಸ್ಯ ನಾಮ ಯಂ ತ್ವಾ ಸೋಮೇನಾತೀತೃಪಾಮೇತಿ ತರ್ಪಯತಿ ಹ್ಯೇನಂ ಸೋಮೇನ ಸ ಆಶ್ವಿನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾನ್ವಙ್ಗಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಸುಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಭಿಃ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ತತ್ಪ್ರಜಾಮಾಶಾಸ್ತೇ ಸುವೀರೋ ವೀರೈರಿತಿ ತದ್ವೀರಾನಾಶಾಸ್ತೇ ಸುಪೋಷಃ ಪೋಷೈರಿತಿ ತತ್ಪುಷ್ಟಿಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೪।೫।೬।[೪]

ತಾನ್ವೈ ನ ಸರ್ವಮಿವಾವಕಾಶಯೇತ್ । ಯೋ ನ್ವೇವ ಜ್ಞಾತಮವಕಾಶಯೇದ್ಯೋ ವಾಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಯೋ
ವಾನೂಚಾನೋಽನೂಕ್ತೇನೈನಾನ್ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಸ ಆಶ್ವಿನಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಯಜ್ಞಂ ಜನಯತಿ ತಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಯಜ್ಞಂ ಜನಯಿತ್ವಾ ತಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಮಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೪।೫।೬।[೫]

##೪।೫।೭ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಮ್
ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ವ್ಯಾಹೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಯೋ ನಾಮೈಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಏತಮ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೪।೫।೭।[೧]

ಅಷ್ಟೌ ವಸವಃ । ಏಕಾದಶ ರುದ್ರಾ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಾ ಇಮೇ ಏವ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶ್ಯೌ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತದೇನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಕರೋತ್ಯೇತದ್ವಾ ಅಸ್ತ್ಯೇತದ್ಧ್ಯಮೃತಂ ಯದ್ಧ್ಯಮೃತಂ ತದ್ಧ್ಯಸ್ತ್ಯೇತದು ತದ್ಯನ್ಮರ್ತ್ಯಂ ಸ ಏಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತದೇನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ವ್ಯಾಹೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಯೋ ನಾಮ - ೪।೫।೭।[೨]

ತಾ ಹೈಕೇ । ಯಜ್ಞತನ್ವ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹ ತ್ವೇವೈತಾನಿ ಪರ್ವಾಣಿ ಸ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯಮಾನ ಏತಾ ಏವ ದೇವತಾ ಭವನ್ನೇತಿ - ೪।೫।೭।[೩]

ಸ ಯದಿ ಘರ್ಮದುಘಾ ಹ್ವಲೇತ್ । ಅನ್ಯಾಮುಪಸಂಕ್ರಾಮೇಯುಃ ಸ ಯಸ್ಯಾಮೇವೈನಂ ವೇಲಾಯಾಂ ಪುರಾ ಪಿನ್ವಯನ್ತಿ ತದ್ವೈವೈನಾಮುದೀಚೀಂ ಸ್ಥಾಪಯೇದಗ್ರೇಣ ವಾ ಶಾಲಾಂ ಪ್ರಾಚೀಮ್ - ೪।೫।೭।[೪]

ತದ್ಯೇ ಏತೇ ಅಭಿತಃ । ಪುಚ್ಛಕಾಣ್ಡಂ ಶಿಖಣ್ಡಾಸ್ಥೇ ಅನುಚ್ಛಯಾತೇ ತಯೋರ್ಯದ್ದಕ್ಷಿಣಂ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತಮಾಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತ್ಯೇತಾವಾನ್ವೈ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯ ಏತಾಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ವ್ಯಾಹೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ ತದಸ್ಯಾಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮೇವ ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ದಧಾತ್ಯೇಷಾ ಹ್ಯತೋ ಘರ್ಮಂ ಪಿನ್ವತ ಏಷೋ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೫।೭।[೫]

ಅಥ ಯದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹ್ವಲೇತ್ । ತತ್ಸಮನ್ವೀಕ್ಷ್ಯ ಜುಹುಯಾದ್ದೀಕ್ಷೋಪಸತ್ಸ್ವಾಹವನೀಯೇ ಪ್ರಸುತಆಗ್ನೀಧ್ರೇ ವಿ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪರ್ವ ಸ್ರ್ಂಸತೇ ಯದ್ಧ್ವಲತಿ ಸಾ ಯೈವ ತರ್ಹಿ ತತ್ರ ದೇವತಾ ಭವತಿ ತಯೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ತಯಾ ಸಂದಧಾತಿ - ೪।೫।೭।[೬]

ಅಥ ಯದಿ ಸ್ಕನ್ದೇತ್ । ತದದ್ಭಿರುಪನಿನಯೇದದ್ಭಿರ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ಸರ್ವಸ್ಯೈವಾಪ್ತ್ಯೈ ವೈಷ್ಣವವಾರುಣ್ಯರ್ಚಾ ಯದ್ವಾ ಇದಂ ಕಿಂ ಚಾರ್ಚತಿ ವರುಣ ಏವೇದಂ ಸರ್ವಮಾರ್ಪಯತಿ ಯಯೋರೋಜಸಾ ಸ್ಕಭಿತಾ ರಜಾಂಸಿ ವೀರ್ಯೇಭಿರ್ವೀರತಮಾ ಶವಿಷ್ಠಾ ಯಾ ಪತ್ಯೇತೇ ಅಪ್ರತೀತಾ ಸಹೋಭಿರ್ವಿಷ್ಣೂ ಅಗನ್ವರುಣಾ ಪೂರ್ವಹೂತಾವಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಸ್ಯೈತದಾರ್ಚ್ಛತಿ ವರುಣೋ ವಾ ಆರ್ಪಯಿತಾ ತದ್ಯಸ್ಯಾಶ್ಚೈವೈತದ್ದೇವತಾಯಾ ಆರ್ಚ್ಛತಿ ಯೋ ಚ ದೇವತಾರ್ಪಯತಿ ತಾಭ್ಯಾಮವೈತದುಭಾಭ್ಯಾಮ್ಭಿಷಜ್ಯತ್ಯುಭಾಭ್ಯಾಂ ಸಂದಧಾತಿ - ೪।೫।೭।[೭]

ಅಥೋ ಅಭ್ಯೇವ ಮೃಶೇತ್ । ದೇವಾನ್ದಿವಮಗನ್ಯಜ್ಞಸ್ತತೋ ಮಾ ದ್ರವಿಣಮಷ್ಟು ಮನುಷ್ಯಾನನ್ತರಿಕ್ಷಮಗನ್ಯಜ್ಞಸ್ತತೋ ಮಾ ದ್ರವಿಣಮಷ್ಟುಪಿತೄನ್ಪೃಥಿವೀಮಗನ್ಯಜ್ಞಸ್ತತೋ ಮಾ ದ್ರವಿಣಮಷ್ಟು ಯಂ ಕಂ ಚ ಲೋಕಮಗನ್ಯಜ್ಞಸ್ತತೋ ಮೇ ಭದ್ರಮಭೂದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೫।೭।[೮]

ತದ್ಧ ಸ್ಮೈತದಾರುಣಿರಾಹ । ಕಿಂ ಸ ಯಜೇತ ಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವ್ಯೃದ್ಧ್ಯಾ ಪಾಪೀಯಾನ್ಮನ್ಯೇತ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಾ ಅಹಂ ವ್ಯೃದ್ಧ್ಯಾ ಶ್ರೇಯಾನ್ಭವಾಮೀತ್ಯೇತದ್ಧ ಸ್ಮ ಸ ತದಭ್ಯಾಹ ಯದೇತಾ ಆಶಿಷ ಉಪಗಚ್ಛತಿ - ೪।೫।೭।[೯]]
##೪।೫।೮ ಗರ್ಗತ್ರಿರಾತ್ರಮಹೀನಮ್
ತದ್ಯತ್ರೈತತ್ತ್ರಿರಾತ್ರೇ ಸಹಸ್ರಂ ದದಾತಿ । ತದೇಷಾ ಸಾಹಸ್ರೀ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಪ್ರಥಮೇಽಹಂಸ್ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ನಯತಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತಂ ಚೈವಮೇವ ದ್ವಿತೀಯೇಽಹಂಸ್ತ್ರೀಣಿ ಚೈವ ಶತಾನಿ ನಯತಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತಂ ಚೈವಮೇವ ತೃತೀಯೇಽಹಂಸ್ತ್ರೀಣಿ ಚೈವ ಶತಾನಿ ನಯತಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತಂ ಚಾಥೈಷಾ ಸಾಹಸ್ರ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ - ೪।೫।೮।[೧]

ಸಾ ವೈ ತ್ರಿರೂಪಾ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹುಃ । ಏತದ್ಧ್ಯಸ್ಯೈ ರೂಪತಮಮಿವೇತಿ ರೋಹಿಣೀ ಹ ತ್ವೇವೋಪಧ್ವಸ್ತಾ ಸ್ಯಾದೇತದ್ಧೈವಾಸ್ಯೈ ರೂಪತಮಮಿವ - ೪।೫।೮।[೨]

ಸಾ ಸ್ಯಾದಪ್ರವೀತಾ । ವಾಗ್ವಾ ಏಷಾ ನಿದಾನೇನ ಯತ್ಸಾಹಸ್ರ್ಯಯಾತಯಾಮ್ನೀ ವಾಽಇಯಂ ವಾಗಯಾತಯಾಮ್ನ್ಯಪ್ರವೀತಾ ತಸ್ಮಾದಪ್ರವೀತಾ ಸ್ಯಾತ್ - ೪।೫।೮।[೩]

ತಾಂ ಪ್ರಥಮೇಽಹನ್ನಯೇತ್ । ವಾಗ್ವಾ ಏಷಾ ನಿದಾನೇನ ಯತ್ಸಾಹಸ್ರೀ ತಸ್ಯಾ ಏತತ್ಸಹಸ್ರಂ ವಾಚಃ ಪ್ರಜಾತಂ ಪೂರ್ವಾ ಹೈಷೈತಿ ಪಶ್ಚಾದೇನಾಂ ಪ್ರಜಾತಮನ್ವೇತ್ಯುತ್ತಮೇವೈನಾಮಹನ್ನಯೇತ್ಪೂರ್ವಮಹಾಸ್ಯೈ ಪ್ರಜಾತಮೇತಿ ಪಶ್ಚಾದೇಷಾನ್ವೇತಿ ಸೋ ಏಷಾ ಮೀಮಾಂಸೈವೋತ್ತಮ ಏವೈನಾಮಹನ್ನಯೇತ್ಪೂರ್ವಮಹಾಸ್ಯೈ ಪ್ರಜಾತಮೇತಿ ಪಶ್ಚಾದೇಷಾನ್ವೇತಿ - ೪।೫।೮।[೪]

ತಾಮುತ್ತರೇಣ ಹವಿರ್ಧಾನೇ । ದಕ್ಷಿಣೇನಾಗ್ನೀಧ್ರಂ ದ್ರೋಣಕಲಶಮವಘ್ರಾಪಯತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ದ್ರೋಣಕಲಶೋ ಯಜ್ಞಮೇವೈನಾಮೇತದ್ದರ್ಶಯತಿ - ೪।೫।೮।[೫]

ಆಜಿಘ್ರ ಕಲಶಮ್ । ಮಹ್ಯಾ ತ್ವಾ ವಿಶನ್ತ್ವಿನ್ದವ ಇತಿ ರಿರಿಚಾನ ಇವ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯಃ
ಸಹಸ್ರಂ ದದಾತಿ ತಮೇವೈತದ್ರಿರಿಚಾನಂ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯದಾಹಾಜಿಘ್ರ ಕಲಶಂ ಮಹ್ಯಾತ್ವಾ ವಿಶನ್ತ್ವಿನ್ದವ ಇತಿ - ೪।೫।೮।[೬]

ಪುನರೂರ್ಜಾ ನಿವರ್ತಸ್ವೇತಿ । ತದ್ವೇವ ರಿರಿಚಾನಂ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯದಾಹ ಪುನರೂರ್ಜಾ ನಿವರ್ತಸ್ವೇತಿ - ೪।೫।೮।[೭]

ಸಾ ನಃ ಸಹಸ್ರಂ ಧುಕ್ಷ್ವೇತಿ । ತತ್ಸಹಸ್ರೇಣ ರಿರಿಚಾನಂ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯದಾಹ ಸಾ ನಃ ಸಹಸ್ರಂ ಧುಕ್ಷ್ವೇತಿ - ೪।೫।೮।[೮]

ಉರುಧಾರಾ ಪಯಸ್ವತೀ ಪುನರ್ಮಾವಿಶತಾದ್ರಯಿರಿತಿ । ತದ್ವೇವ ರಿರಿಚಾನಂ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯದಾಹ ಪುನರ್ಮಾವಿಶತಾದ್ರಯಿರಿತಿ - ೪।೫।೮।[೯]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣೇ ಕರ್ಣ ಆಜಪತಿ । ಇಡೇ ರನ್ತೇ ಹವ್ಯೇ ಕಾಮ್ಯೇ ಚನ್ದ್ರೇ ಜ್ಯೋತೇಽದಿತಿ ಸರಸ್ವತಿ ಮಹಿ
ವಿಶ್ರುತಿ ಏತಾ ತೇ ಅಘ್ನ್ಯೇ ನಾಮಾನಿ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಮಾ ಸುಕೃತಂ ಬ್ರೂತಾದಿತಿ ವೋಚೇರಿತಿ ವೈತಾನಿ ಹ ವಾ
ಅಸ್ಯೈ ದೇವತ್ರಾ ನಾಮಾನಿ ಸಾ ಯಾನಿ ತೇ ದೇವತ್ರಾ ನಾಮಾನಿ ತೈರ್ಮಾ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸುಕೃತಮ್ಬ್ರೂತಾದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೪।೫।೮।[೧೦]

ತಾಮವಾರ್ಜನ್ತಿ । ಸಾ ಯದ್ಯಪುರುಷಾಭಿವೀತಾ ಪ್ರಾಚೀಯಾತ್ತತ್ರ ವಿದ್ಯಾದರಾತ್ಸೀದಯಂ ಯಜಮಾನಃ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಲೋಕಮಜೈಷೀದಿತಿ ಯದ್ಯುದೀಚೀಯಾಞ್ಛ್ರೇಯಾನಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಯಜಮಾನೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ವಿದ್ಯಾದ್ಯದಿ ಪ್ರತೀಚೀಯಾದಿಭ್ಯತಿಲ್ವಿಲ ಇವ ಧಾನ್ಯತಿಲ್ವಿಲೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ವಿದ್ಯಾದ್ಯದಿ
ದಕ್ಷಿಣೇಯಾತ್ಕ್ಷಿಪ್ರೇಽಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದ್ಯಜಮಾನಃ ಪ್ರೈಷ್ಯತೀತಿ ವಿದ್ಯಾದೇತಾನಿ ವಿಜ್ಞಾನಾನಿ - ೪।೫।೮।[೧೧]

ತದ್ಯಾ ಏತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಯಧಿ ಭವನ್ತಿ । ತಾಸ್ವೇತಾಮುಪಸಮಾಕುರ್ವನ್ತಿ ವಿ ವಾ ಏತಾಂ ವಿರಾಜಂ ವೃಹನ್ತಿ ಯಾಂ ವ್ಯಾಕುರ್ವನ್ತಿ ವಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಏಷಾ ವಿರಾಡ್ಯಾ ವಿವೃಢಾ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಟ್ತತ್ಕೃತ್ಸ್ನಾಂ ವಿರಾಜಂ ಸಂದಧಾತಿ ತಾಂ ಹೋತ್ರೇ ದದ್ಯಾದ್ಧೋತಾ ಹಿ ಸಾಹಸ್ರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಂ ಹೋತ್ರೇ ದದ್ಯಾತ್ - ೪।೫।೮।[೧೨]

ದ್ವೌ ವೋನ್ನೇತಾರೌ ಕುರ್ವೀತ । ತಯೋರ್ಯತರೋ ನಾಶ್ರಾವಯೇತ್ತಸ್ಮಾ ಏನಾಂ ದದ್ಯಾದ್ವ್ಯೃದ್ಧೋ ವಾ ಏಷ ಉನ್ನೇತಾ ಯ ಋತ್ವಿಕ್ಸನ್ನಾಶ್ರಾವಯತಿ ವ್ಯೃದ್ಧೋ ಏಷಾ ವಿರಾಡ್ಯಾ ವಿವೃಢಾ ತದ್ವ್ಯೃದ್ಧ ಏವೈತದ್ವ್ಯೃದ್ಧಂ ದಧಾತಿ - ೪।೫।೮।[೧೩]

ತದಾಹುಃ । ನ ಸಹಸ್ರೇಽಧಿ ಕಿಂ ಚನ ದದ್ಯಾತ್ಸಹಸ್ರೇಣ ಹ್ಯೇವ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನಾಪ್ನೋತೀತಿ ತದು ಹೋವಾಚಾಸುರಿಃ ಕಾಮಮೇವ ದದ್ಯಾತ್ಸಹಸ್ರೇಣಾಹ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನಾಪ್ನೋತಿ ಕಾಮೇನೋಅಸ್ಯೇತರದ್ದತ್ತಂ ಭವತೀತಿ - ೪।೫।೮।[೧೪]

ಅಥ ಯದಿ ರಥಂ ವಾ ಯುಕ್ತಂ ದಾಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ । ಯದ್ವಾ ವಶಾಯೈ ವಾ ವಪಾಯಾಂ ಹುತಾಯಾಂ ದದ್ಯಾದುದವಸಾನೀಯಾಯಾಂ ವೇಷ್ಟೌ - ೪।೫।೮।[೧೫]

ಸ ವೈ ದಕ್ಷಿಣಾ ನಯನ್ । ಅನ್ಯೂನಾ ದಶತೋ ನಯೇದ್ಯಸ್ಮಾ ಏಕಾಂ ದಾಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾದ್ದಶಭ್ಯಸ್ತೇಭ್ಯೋ ದಶತಮುಪಾವರ್ತಯೇದ್ಯಸ್ಮೈ ದ್ವೇ ದಾಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ಪಞ್ಚಭ್ಯಸ್ತೇಭ್ಯೋ ದಶತಮುಪಾವರ್ತಯೇದ್ಯಸ್ಮೈ ತಿಸ್ರೋ ದಾಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ತ್ರಿಭ್ಯಸ್ತೇಭ್ಯೋ ದಶತಮುಪಾವರ್ತಯೇದ್ಯಸ್ಮೈ ಪಞ್ಚ ದಾಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾದ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ತಾಭ್ಯಾಂ ದಶತಮುಪಾವರ್ತಯೇದೇವಮಾ ಶತಾತ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷಾನ್ಯೂನಾ ವಿರಾಡಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಕಾಮದುಘಾ ಭವತಿ - ೪।೫।೮।[೧೬]
##೪।೫।೯ ವ್ಯೂಢದ್ವಾದಶಾಹಃ
ತದ್ಯತ್ರೈತದ್ದ್ವಾದಶಾಹೇನ ವ್ಯೂಢಚ್ಛನ್ದಸಾ ಯಜತೇ । ತದ್ಗ್ರಹಾನ್ವ್ಯೂಹತಿ ವ್ಯೂಹತ ಉದ್ಗಾತಾ ಚ ಹೋತಾ ಚ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸ ಏಷ ಪ್ರಜ್ಞಾತ ಏವ ಪೂರ್ವಸ್ತ್ರ್ಯಹೋ ಭವತಿ ಸಮೂಢಚ್ಛನ್ದಾಸ್ತದೈನ್ದ್ರವಾಯವಾಗ್ರಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೯।[೧]

ಅಥ ಚತುರ್ಥೇಽಹನ್ವ್ಯೂಹತಿ । ಗ್ರಹಾನ್ವ್ಯೂಹನ್ತಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ತದಾಗ್ರಯಣಾಗ್ರಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ವಾ ಏತಚ್ಚತುರ್ಥಮಹರ್ಭವತ್ಯಾತ್ಮಾ ವಾ ಆಗ್ರಯಣ ಆತ್ಮಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಗ್ರಯಣಾಗ್ರಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೯।[೨]

ತಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನ ಸಾದಯತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಗ್ರಹಾ ನೇತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಮೋಹಯಾನೀತಿ ಮೋಹಯೇದ್ಧ ಪ್ರಾಣಾನ್ಯತ್ಸಾದಯೇತ್ತಂ ಧಾರಯನ್ತ ಏವೋಪಾಸತೇಽಥ ಗ್ರಹಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯದಾ ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯತ್ರೈವೈತಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ತದೇನಂ ಹಿಂಕೃತ್ಯ ಸಾದಯತ್ಯಥೈತತ್ಪ್ರಜ್ಞಾತಮೇವ ಪಞ್ಚಮಮಹರ್ಭವತಿ ತದೈನ್ದ್ರವಾಯವಾಗ್ರಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೯।[೩]

ಅಥ ಷಷ್ಠೇಽಹನ್ವ್ಯೂಹತಿ । ಗ್ರಹಾನ್ವ್ಯೂಹನ್ತಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ತಚ್ಛುಕ್ರಾಗ್ರಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ವಾ ಏತತ್ಷಷ್ಠಮಹರ್ಭವತ್ಯೇಷ ವೈ ಶುಕ್ರೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಏವೇನ್ದ್ರಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛುಕ್ರಾಗ್ರಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೯।[೪]ತಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನ ಸಾದಯತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಗ್ರಹಾ ನೇತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಮೋಹಯಾನೀತಿ ಮೋಹಯೇದ್ಧ ಪ್ರಾಣಾನ್ಯತ್ಸಾದಯೇತ್ತಂ ಧಾರಯನ್ತ ಏವೋಪಾಸತೇಽಥ ಗ್ರಹಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯದಾ ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯತ್ರೈವೈತಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ತದೇನಂ ಸಾದಯತಿ - ೪।೫।೯।[೫]

ಅಥ ಸಪ್ತಮೇಽಹನ್ವ್ಯೂಹತಿ । ಗ್ರಹಾನ್ವ್ಯೂಹನ್ತಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ತಚ್ಛುಕ್ರಾಗ್ರಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಬಾರ್ಹತಂ ವಾ
ಏತತ್ಸಪ್ತಮಮಹರ್ಭವತ್ಯೇಷ ವೈ ಶುಕ್ರೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಏವ ಬೃಹಂಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛುಕ್ರಾಗ್ರಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೯।[೬]

ತಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನ ಸಾದಯತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಗ್ರಹಾ ನೇತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಮೋಹಯಾನೀತಿ ಮೋಹಯೇದ್ಧ ಪ್ರಾಣಾನ್ಯತ್ಸಾದಯೇತ್ತಂ ಧಾರಯನ್ತ ಏವೋಪಾಸತೇಽಥ ಗ್ರಹಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯದಾ ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯತ್ರೈವೈತಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ತದೇನಂಸಾದಯತ್ಯಥೈತತ್ಪ್ರಜ್ಞಾತಮೇವಾಷ್ಟಮಮಹರ್ಭವತಿ ತದೈನ್ದ್ರವಾಯವಾಗ್ರಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೯।[೭]

ಅಥ ನವಮೇಽಹನ್ವ್ಯೂಹತಿ । ಗ್ರಹಾನ್ವ್ಯೂಹನ್ತಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ತದಾಗ್ರಯಣಾಗ್ರಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಜಾಗತಂ ವಾ ಏತನ್ನವಮಮಹರ್ಭವತ್ಯಾತ್ಮಾ ವಾ ಆಗ್ರಯಣಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಮಾತ್ಮಾ ಜಗತ್ತಸ್ಮಾದಾಗ್ರಯಣಾಗ್ರಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೫।೯।[೮]ತಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ನ ಸಾದಯತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಗ್ರಹಾ ನೇತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಮೋಹಯಾನೀತಿ ಮೋಹಯೇದ್ಧ ಪ್ರಾಣಾನ್ಯತ್ಸಾದಯೇತ್ತಂ ಧಾರಯನ್ತ ಏವೋಪಾಸತೇಽಥ ಗ್ರಹಾನ್ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯದಾ ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯತ್ರೈವೈತಸ್ಯ ಕಾಲಸ್ತದೇನಂ ಹಿಂಕೃತ್ಯ ಸಾದಯತಿ - ೪।೫।೯।[೯]

ತದಾಹುಃ । ನ ವ್ಯೂಹೇದ್ಗ್ರಹಾನ್ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಗ್ರಹಾ ನೇತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಮೋಹಯಾನೀತಿ ಮೋಹಯೇದ್ಧ ಪ್ರಾಣಾನ್ಯದ್ವ್ಯೂಹೇತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ವ್ಯೂಹೇತ್ - ೪।೫।೯।[೧೦]ತದು ವ್ಯೂಹೇದೇವ । ಅಙ್ಗಾನಿ ವೈ ಗ್ರಹಾಃ ಕಾಮಂ ವಾ ಇಮಾನ್ಯಙ್ಗಾನಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸಂ ಶೇತೇ ತಸ್ಮಾದು ವ್ಯೂಹೇದೇವ - ೪।೫।೯।[೧೧]ತದು ನೈವ ವ್ಯೂಹೇತ್ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಗ್ರಹಾ ನೇತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಮೋಹಯಾನೀತಿ ಮೋಹಯೇದ್ಧ ಪ್ರಾಣಾನ್ಯದ್ವ್ಯೂಹೇತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ವ್ಯೂಹೇತ್ - ೪।೫।೯।[೧೨]ಕಿಂ ನು ತತ್ರಾಧ್ವರ್ಯೋಃ । ಯದುದ್ಗಾತಾ ಚ ಹೋತಾ ಚ ಛನ್ದಾಂಸಿ ವ್ಯೂಹತ ಏತದ್ವಾ ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ವ್ಯೂಹತಿಗ್ರಹಾನ್ಯದೈನ್ದ್ರವಾಯವಾಗ್ರಾನ್ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಶುಕ್ರಾಗ್ರಾನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನ ಆಗ್ರಯಣಾಗ್ರಾಂಸ್ತೃತೀಯಸವನೇ - ೪।೫।೯।[೧೩]

##೪।೫।೧೦
ಯದಿ ಸೋಮಮಪಹರೇಯುಃ । ವಿಧಾವತೇಚ್ಛತೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸ ಯದಿ ವಿನ್ದನ್ತಿ ಕಿಮಾದ್ರಿಯೇರನ್ಯದ್ಯು ನ
ವಿನ್ದನ್ತಿ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ - ೪।೫।೧೦।[೧]

ದ್ವಯಾನಿ ವೈ ಫಾಲ್ಗುನಾನಿ । ಲೋಹಿತಪುಷ್ಪಾಣಿ ಚಾರುಣಪುಷ್ಪಾಣಿ ಚ ಸ ಯಾನ್ಯರುಣಪುಷ್ಪಾಣಿ ಫಾಲ್ಗುನಾನಿ ತಾನ್ಯಭಿಷುಣುಯಾದೇಷ ವೈ ಸೋಮಸ್ಯ ನ್ಯಙ್ಗೋ ಯದರುಣಪುಷ್ಪಾಣಿ ಫಾಲ್ಗುನಾನಿ ತಸ್ಮಾದರುಣಪುಷ್ಪಾಣ್ಯಭಿಷುಣುಯಾತ್ - ೪।೫।೧೦।[೨]

ಯದ್ಯರುಣಪುಷ್ಪಾಣಿ ನ ವಿನ್ದೇಯುಃ । ಶ್ಯೇನಹೃತಮಭಿಷುಣುಯಾದ್ಯತ್ರ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಸೋಮಮಚ್ಛಾಪತತ್ತಸ್ಯಾ ಆಹರನ್ತ್ಯೈ ಸೋಮಸ್ಯಾಂಶುರಪತತ್ತಚ್ಛ್ಯೇನಹೃತಮಭವತ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ಯೇನಹೃತಮಭಿಷುಣುಯಾತ್ - ೪।೫।೧೦।[೩]

ಯದಿ ಶ್ಯೇನಹೃತಂ ನ ವಿನ್ದೇಯುಃ । ಆದಾರಾನಭಿಷುಣುಯಾದ್ಯತ್ರ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರೋಽಚ್ಛಿದ್ಯತ್ತಸ್ಯ ಯೋ ರಸೋ ವ್ಯಪ್ರುಷ್ಯತ್ತತ ಆದಾರಾಃ ಸಮಭವಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾದಾರಾನಭಿಷುಣುಯಾತ್ - ೪।೫।೧೦।[೪]

ಯದ್ಯಾದಾರಾನ್ನ ವಿನ್ದೇಯುಃ । ಅರುಣದೂರ್ವಾ ಅಭಿಷುಣುಯಾದೇಷ ವೈ ಸೋಮಸ್ಯ ನ್ಯಙ್ಗೋ ಯದರುಣದೂರ್ವಾಸ್ತಸ್ಮಾದರುಣದೂರ್ವಾ ಅಭಿಷುಣುಯಾತ್ - ೪।೫।೧೦।[೫]

ಯದ್ಯರುಣದೂರ್ವಾ ನ ವಿನ್ದೇಯುಃ । ಅಪಿ ಯಾನೇವ ಕಾಂಶ್ಚ ಹರಿತಾನ್ಕುಶಾನಭಿಷುಣುಯಾತ್ತತ್ರಾಪ್ಯೇಕಾಮೇವ ಗಾಂ ದದ್ಯಾದಥಾವಭೃಥಾದೇವೋದೇತ್ಯ ಪುನರ್ದೀಕ್ಷೇತ ಪುನರ್ಯಜ್ಞೋ ಹ್ಯೇವ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಿತಿ ನು ಸೋಮಾಪಹೃತಾನಾಮ್ - ೪।೫।೧೦।[೬]

ಅಥ ಕಲಶದಿರಾಮ್ । ಯದಿ ಕಲಶೋ ದೀರ್ಯೇತಾನುಲಿಪ್ಸಧ್ವಮಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸ ಯದ್ಯನುಲಭೇರನ್ಪ್ರಸೃತಮಾತ್ರಂ ವಾಞ್ಜಲಿಮಾತ್ರಂ ವಾ ತದನ್ಯೈರೇಕಧನೈರಭ್ಯುನ್ನೀಯ ಯಥಾಪ್ರಭಾವಂ ಪ್ರಚರೇಯುರ್ಯದ್ಯು ನಾನುಲಭೇರನ್ನಾಗ್ರಯಣಸ್ಯೈವ ಪ್ರಸ್ಕನ್ದ್ಯಾನ್ಯೈರೇಕಧನೈರಭ್ಯುನ್ನೀಯ ಯಥಾಪ್ರಭಾವಂ ಪ್ರಚರೇಯುಃ ಸ ಯದ್ಯನೀತಾಸು ದಕ್ಷಿಣಾಸು ಕಲಶೋ ದೀರ್ಯೇತ ತತ್ರಾಪ್ಯೇಕಾಮೇವ ಗಾಂ ದದ್ಯಾದಥಾವಭೃಥಾದೇವೋದೇತ್ಯ ಪುನರ್ದೀಕ್ಷೇತ ಪುನರ್ಯಜ್ಞೋ ಹ್ಯೇವ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಿತಿ ನು ಕಲಶದಿರಾಮ್
- ೪।೫।೧೦।[೭]

ಅಥ ಸೋಮಾತಿರಿಕ್ತಾನಾಮ್ । ಯದ್ಯಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಮತಿರಿಚ್ಯೇತ ಪೂತಭೃತ ಏವೋಕ್ಥ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಯದ್ಯುಕ್ಥ್ಯಮತಿರಿಚ್ಯೇತ ಷೋಡಶಿನಮುಪೇಯುರ್ಯದಿ ಷೋಡಶಿನಮತಿರಿಚ್ಯೇತ ರಾತ್ರಿಮುಪೇಯುರ್ಯದಿ ರಾತ್ರಿಮತಿರಿಚ್ಯೇತಾಹರುಪೇಯುರ್ನೇತ್ತ್ವೇವಾತೀರೇಕೋಽಸ್ತಿ - ೪।೫।೧೦।[೮]

##೪।೬।೧ ಅಂಶುಗ್ರಹಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಏಷ ಯದಂಶುಃ । ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮೈವಾತ್ಮಾ ಹ್ಯಯಮ್ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತದಸ್ಯೈತಮಾತ್ಮಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯತ್ರೈತಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ಯಥಾ ಯಥೈತೇ ಪ್ರಾಣಾ ಗ್ರಹಾ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಯನ್ತೇ ಸ ಹ ಸರ್ವತನೂರೇವ ಯಜಮಾನೋಽಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಸಮ್ಭವತಿ - ೪।೬।೧।[೧]

ತದಾರಮ್ಭಣವತ್ । ಯತ್ರೈತಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತ್ಯಥೈತದನಾರಮ್ಭಣಮಿವ ಯತ್ರೈತಂ ನ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಂಶುಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೬।೧।[೨]ತಂ ವಾ ಔದುಮ್ಬರೇಣ ಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಏಷ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಉದುಮ್ಬರಸ್ತಸ್ಮಾದೌದುಮ್ಬರೇಣ ಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೬।೧।[೩]

ತಂ ವೈ ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿನಾ ಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾಸ್ತದಿಮಾನೇವ ಲೋಕಾಂಸ್ತಿಸೃಭಿರಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಅತೀಮಾಂಲ್ಲೋಕಾಂಶ್ಚತುರ್ಥಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವ ಚತುರ್ಥ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿನಾ ಪಾತ್ರೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೪।೬।೧।[೪]

ಸ ವೈ ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ಗ್ರಾವಾಣಮಾದತ್ತೇ । ತೂಷ್ಣೀಮಂಶೂನ್ನಿವಪತಿ ತೂಷ್ಣೀಮಪ ಉಪಸೃಜತಿ ತೂಷ್ಣೀಮುದ್ಯತ್ಯ ಸಕೃದಭಿಷುಣೋತಿ ತೂಷ್ಣೀಮೇನಮನವಾನನ್ಜುಹೋತಿ ತದೇನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಕರೋತಿ - ೪।೬।೧।[೫]

ಅಥಾಸ್ಯಾಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಬದ್ಧಂ ಭವತಿ । ತದುಪಜಿಘ್ರತಿ ಸ ಯದೇವಾತ್ರ ಕ್ಷಣುತೇ ವಾ ವಿ ವಾ ಲಿಶತೇಽಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಮೃತಮಾಯುರಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ - ೪।೬।೧।[೬]

ತದು ಹೋವಾಚ ರಾಮ ಔಪತಸ್ವಿನಿಃ । ಕಾಮಮೇವ ಪ್ರಾಣ್ಯಾತ್ಕಾಮಮುದನ್ಯಾದ್ಯದ್ವೈ ತೂಷ್ಣೀಂ ಜುಹೋತಿ ತದೇವೈನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಕರೋತೀತಿ - ೪।೬।೧।[೭]

ಅಥಾಸ್ಯಾಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಬದ್ಧಂ ಭವತಿ । ತದುಪಜಿಘ್ರತಿ ಸ ಯದೇವಾತ್ರ ಕ್ಷಣುತೇ ವಾ ವಿ ವಾ ಲಿಶತೇಽಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಮೃತಮಾಯುರಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ - ೪।೬।೧।[೮]

ತದು ಹೋವಾಚ ಬುಡಿಲ ಆಶ್ವತರಾಶ್ವಿಃ । ಉದ್ಯತ್ಯೈವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾನ್ನಾಭಿಷುಣುಯಾದಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ವಾ
ಅನ್ಯಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯಸ್ತದನ್ಯಥಾ ತತಃ ಕರೋತಿ ಯಥೋ ಚಾನ್ಯಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯೋಽಥ ಯದುದ್ಯಚ್ಛತಿ ತದೇವಾಸ್ಯಾಭಿಷುತಂ ಭವತೀತಿ - ೪।೬।೧।[೯]

ತದು ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ । ಅಭ್ಯೇವ ಷುಣುಯಾನ್ನ ಸೋಮ ಇನ್ದ್ರಮಸುತೋ ಮಮಾದ ನಾಬ್ರಹ್ಮಾಣೋ ಮಘವಾನಂ ಸುತಾಸ ಇತ್ಯೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಂ ನ ವಾ ಅನ್ಯಸ್ಯೈ ಕಸ್ಯೈ ಚನ ದೇವತಾಯೈ ಸಕೃದಭಿಷುಣೋತಿ ತದನ್ಯಥಾ ತತಃ ಕರೋತಿ ಯಥೋ ಚಾನ್ಯಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದಭ್ಯೇವ ಷುಣುಯಾದಿತಿ - ೪।೬।೧।[೧೦]

ತಸ್ಯ ದ್ವಾದಶ ಪ್ರಥಮಗರ್ಭಾಃ । ಪಷ್ಠೌಹ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಂಶುಸ್ತದೇನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಕರೋತಿ - ೪।೬।೧।[೧೧]

ತಾಸಾಂ ದ್ವಾದಶ ಗರ್ಭಾಃ । ತಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಂಶುಸ್ತದೇನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಕರೋತಿ - ೪।೬।೧।[೧೨]

ತದು ಹ ಕೌಕೂಸ್ತಃ । ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಮೇವೈತಾಃ ಪ್ರಥಮಗರ್ಭಾಃ ಪಷ್ಠೌಹೀರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ದದಾವೃಷಭಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶಂ ಹಿರಣ್ಯಮೇತದು ಹ ಸ ದದೌ - ೪।೬।೧।[೧೩]

ಸ ವಾ ಏಷ ನ ಸರ್ವಸ್ಯೈವ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಃ । ಆತ್ಮಾ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷ ಯೋ ನ್ವೇವ ಜ್ಞಾತಸ್ತಸ್ಯ ಗ್ರಹೀತವ್ಯೋ ಯೋ ವಾಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಯೋ ವಾನೂಚಾನೋಽನೂಕ್ತೇನೈನಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ - ೪।೬।೧।[೧೪]

ಸಹಸ್ರೇ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಃ । ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಸರ್ವಮೇಷ ಸರ್ವವೇದಸೇ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸರ್ವವೇದಸಂ ಸರ್ವಮೇಷ ವಿಶ್ವಜಿತಿ ಸರ್ವಪೃಷ್ಠೇ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಶ್ವಜಿತ್ಸರ್ವಪೃಷ್ಠಃ ಸರ್ವಮೇಷ ವಾಜಪೇಯೇ ರಾಜಸೂಯೇ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ಹಿ ತತ್ಸತ್ತ್ರೇ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸತ್ತ್ರಂ ಸರ್ವಮೇಷ ಏತಾನಿ ಗ್ರಹಣಾನಿ - ೪।೬।೧।[೧೫]

##೪।೬।೨ ವಿಷುವದಹಃ
ಏತಂ ವಾ ಏತೇ ಗಚ್ಛನ್ತಿ । ಷಡ್ಭಿರ್ಮಾಸೈರ್ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಯೇ ಸಂವತ್ಸರಮಾಸತೇ ತದುಚ್ಯತ ಏವ ಸಾಮತೋ ಯಥೈತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತ ಉಚ್ಯತ ಋಕ್ತೋಽಥೈತದೇವ ಯಜುಷ್ಟಃ ಪುರಶ್ಚರಣತೋ ಯದೇತಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತ್ಯೇತೇನೋ ಏವೈನಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ - ೪।೬।೨।[೧]ಅಥಾತೋ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇವ । ಉದು ತ್ಯಂ ಜಾತವೇದಸಂ ದೇವಂ ವಹನ್ತಿ ಕೇತವಃ ದೃಶೇ ವಿಶ್ವಾಯ ಸೂರ್ಯಮ್ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಸೂರ್ಯಾಯ ತ್ವಾ ಭ್ರಾಜಾಯೈಷ ತೇ ಯೋನಿಃ ಸೂರ್ಯಾಯ ತ್ವಾ ಭ್ರಾಜಾಯೇತಿ - ೪।೬।೨।[೨]

##೪।೬।೩
ಅಥಾತಃ ಪಶ್ವಯನಸ್ಯೈವ । ಪಶ್ವೇಕಾದಶಿನ್ಯೈವೇಯಾತ್ಸ ಆಗ್ನೇಯಂ ಪ್ರಥಮಮ್ಪಶುಮಾಲಭತೇಽಥ ವಾರುಣಮಥ ಪುನರಾಗ್ನೇಯಮೇವಮೇವೈತಯಾ ಪಶ್ವೇಕಾದಶಿನ್ಯೇಯಾತ್ - ೪।೬।೩।[೧]

ಅಥೋ ಅಪ್ಯೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಮೇವಾಹರಹಃ ಪಶುಮಾಲಭೇತ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಅಗ್ನೌ ಹಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತತ್ಸರ್ವಾಶ್ಚೈವೈತದ್ದೇವತಾನಾಪರಾಧ್ನೋತಿ ಯೋ ಚ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಾಂ ನಾಪರಾಧ್ನೋತಿ - ೪।೬।೩।[೨]

ಅಥಾತ ಸ್ತೋಮಾಯನಸ್ಯೈವ । ಆಗ್ನೇಯಮಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆಲಭೇತ ತದ್ಧಿ ಸಲೋಮ ಯದಾಗ್ನೇಯಮಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆಲಭೇತ ಯದ್ಯುಕ್ಥ್ಯಃ ಸ್ಯಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ದ್ವಿತೀಯಮಾಲಭೇತೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಾನಿ ಹ್ಯುಕ್ಥಾನಿ ಯದಿ ಷೋಡಶೀ ಸ್ಯಾದೈನ್ದ್ರಂ ತೃತೀಯಮಾಲಭೇತೇನ್ದ್ರೋ ಹಿ ಷೋಡಶೀ ಯದ್ಯತಿರಾತ್ರಃ ಸ್ಯಾತ್ಸಾರಸ್ವತಂ ಚತುರ್ಥಮಾಲಭೇತ ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ಯೋಷಾ ವೈ ವಾಗ್ಯೋಷಾ ರಾತ್ರಿಸ್ತದ್ಯಥಾಯಥಂ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನ್ವ್ಯಾವರ್ತಯತ್ಯೇತಾನಿ ತ್ರೀಣ್ಯಯನಾನಿ ತೇಷಾಂ ಯತಮತ್ಕಾಮಯೇತ ತೇನೇಯಾದ್ದ್ವಾ ಉಪಾಲಮ್ಭ್ಯೌ ಪಶೂ ಸೌರ್ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪಶುಮಾಲಭತೇ ವೈಷುವತೇಽಹನ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಮಹಾವ್ರತೇ - ೪।೬।೩।[೩]

##೪।೬।೪
ಅಥಾತೋ ಮಹಾವ್ರತೀಯಸ್ಯೈವ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜಾನಸ್ಯ ಪರ್ವಾಣಿ ವಿಸಸ್ರಂಸುಃ ಸ ವಿಸ್ರಸ್ತೈಃ ಪರ್ವಭಿರ್ನ ಶಶಾಕ ಸಂಹಾತುಂ ತತೋ ದೇವಾ ಅರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಸ್ತ ಏತಮ್ಮಹಾವ್ರತೀಯಂ ದದೃಶುಸ್ತಮಸ್ಮಾ ಅಗೃಹ್ಣಸ್ತೇನಾಸ್ಯ ಪರ್ವಾಣಿ ಸಮದಧುಃ - ೪।೬।೪।[೧]

ಸ ಸಂಹಿತೈಃ ಪರ್ವಭಿಃ । ಇದಮನ್ನಾದ್ಯಮಭ್ಯುತ್ತಸ್ಥೌ ಯದಿದಂ ಪ್ರಜಾಪತೇರನ್ನಾದ್ಯಂ ಯದ್ವೈ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಶನಂ ತದ್ದೇವಾನಾಂ ವ್ರತಂ ಮಹದ್ವಾ ಇದಂ ವ್ರತಮಭೂದ್ಯೇನಾಯಂ ಸಮಹಾಸ್ತೇತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಹಾವ್ರತೀಯೋ ನಾಮ - ೪।೬।೪।[೨]

ಏವಂ ವಾ ಏತೇ ಭವನ್ತಿ । ಯೇ ಸಂವತ್ಸರಮಾಸತೇ ಯಥೈವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜಾನ ಆಸೀತ್ಸ
ಯಥೈವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಾದ್ಯಮಭ್ಯುದತಿಷ್ಠದೇವಮೇವೈತ ಏತತ್ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಾದ್ಯಮಭ್ಯುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯೇಷಾಮೇವಂ ವಿದುಷಾಮೇತಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ - ೪।೬।೪।[೩]

ತಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರಾಯೈವ ವಿಮೃಧೇ ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಸರ್ವಾ ವೈ ತೇಷಾಂ ಮೃಧೋ ಹತಾ ಭವನ್ತಿ ಸರ್ವಂಜಿತಂ ಯೇ ಸಂವತ್ಸರಮಾಸತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಮೃಧೇ ವಿ ನ ಇನ್ದ್ರ ಮೃಧೋ ಜಹಿ ನೀಚಾ ಯಚ್ಛ ಪೃತನ್ಯತಃ । ಯೋ ಅಸ್ಮಾನಭಿದಾಸತ್ಯಧರಂ ಗಮಯಾ ತಮಃ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಿಮೃಧ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಿಮೃಧ ಇತಿ - ೪।೬।೪।[೪]

ಅಥೋ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣೇ । ವಿಶ್ವಂ ವೈ ತೇಷಾಂ ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಸರ್ವಂ ಜಿತಂ ಭವತಿ ಯೇ ಸಂವತ್ಸರಮಾಸತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣೇ ವಾಚಸ್ಪತಿಂ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಣಮೂತಯೇ ಮನೋಜುವಂ ವಾಜೇ ಅದ್ಯಾ ಹುವೇಮ । ಸ ನೋ ವಿಶ್ವಾನಿ ಹವನಾನಿ ಜೋಷದ್ವಿಶ್ವಶಮ್ಭೂರವಸೇ ಸಾಧುಕರ್ಮಾ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣ ಇತಿ - ೪।೬।೪।[೫]

ಯದ್ಯು ಐನ್ದ್ರೀಂ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣೀಂ ವಿದ್ಯಾತ್ । ತಥೈವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ್ಹವಿಷಾ ವರ್ಧನೇನ ತ್ರಾತಾರಮಿನ್ದ್ರಮಕೃಣೋರವಧ್ಯಮ್ । ತಸ್ಮೈ ವಿಶಃ ಸಮನಮನ್ತ ಪೂರ್ವೀರಯಮುಗ್ರೋ ವಿಹವ್ಯೋ ಯಥಾಸತ್ । ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣ ಏಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣ ಇತಿ
- ೪।೬।೪।[೬]

##೪।೬।೫ ಗ್ರಹೋಪಾಸನಾಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
ಏಷ ವೈ ಗ್ರಹಃ । ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಯೇನೇಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಗೃಹೀತಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣೀಮ ಇತಿ ಚರನ್ತಿ ಗ್ರಹಗೃಹೀತಾಃ ಸನ್ತ ಇತಿ - ೪।೬।೫।[೧]

೪।೬।೫।[೨]
ವಾಗೇವ ಗ್ರಹಃ । ವಾಚಾ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಗೃಹೀತಂ ಕಿಮು ತದ್ಯದ್ವಾಗ್ಗ್ರಹಃ - ೪।೬।೫।[೨]

ನಾಮೈವ ಗ್ರಹಃ । ನಾಮ್ನಾ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಗೃಹೀತಂ ಕಿಮು ತದ್ಯನ್ನಾಮ ಗ್ರಹೋ ಬಹೂನಾಂ ವೈ ನಾಮಾನಿ ವಿದ್ಮಾಥ ನಸ್ತೇನ ತೇ ನ ಗೃಹೀತಾ ಭವನ್ತಿ - ೪।೬।೫।[೩]

ಅನ್ನಮೇವ ಗ್ರಹಃ । ಅನ್ನೇನ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಗೃಹೀತಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾವನ್ತೋ ನೋಽಶನಮಶ್ನನ್ತಿ ತೇ ನಃ ಸರ್ವೇ ಗೃಹೀತಾ ಭವನ್ತ್ಯೇಷೈವ ಸ್ಥಿತಿಃ - ೪।೬।೫।[೪]

ಸ ಯ ಏಷ ಸೋಮಗ್ರಹಃ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಏಷ ಸ ಯಸ್ಯೈ ದೇವತಾಯಾ ಏತಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಾಸ್ಮೈ ದೇವತೈತೇನ ಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತಾ ತಂ ಕಾಮಂ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಯತ್ಕಾಮ್ಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ಉದ್ಯನ್ತಂ ವಾದಿತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇಽಸ್ತಂ ಯನ್ತಂ ವಾ ಗ್ರಹೋಽಸ್ಯಮುಮನಯಾರ್ತ್ಯಾ ಗೃಹಾಣಾಸಾವದೋ ಮಾ ಪ್ರಾಪದಿತಿ ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಯಾದಸಾವಸ್ಮೈ ಕಾಮೋ ಮಾ ಸಮರ್ಧೀತಿ ವಾ ನ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ಸ ಕಾಮಃ ಸಮೃಧ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಾ ಏವಮುಪತಿಷ್ಠತೇ - ೪।೬।೫।[೫]

##೪।೬।೬ ಯಜ್ಞೋಪಚಾರಃ
ದೇವಾ ಹ ವೈ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾಃ । ತೇಽಸುರರಕ್ಷಸೇಭ್ಯ ಆಸಙ್ಗಾದ್ಬಿಭಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತೇ ಹೋಚುಃ ಕೋ ನೋ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸಿಷ್ಯತೇಽಥಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಉತ್ತರತೋ ಯಜ್ಞಮುಪಚರಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೪।೬।೬।[೧]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಯ ಏವ ನೋ ವೀರ್ಯವತ್ತಮಃ ಸ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸ್ತಾಮಥಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಉತ್ತರತೋ ಯಜ್ಞಮುಪಚರಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೪।೬।೬।[೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ನೋ ವೀರ್ಯವತ್ತಮ ಇನ್ದ್ರೋ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸ್ತಾಮಥಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಉತ್ತರತೋ ಯಜ್ಞಮುಪಚರಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೪।೬।೬।[೩]

ತೇ ಹೇನ್ದ್ರಮೂಚುಃ । ತ್ವಂ ವೈ ನೋ ವೀರ್ಯವತ್ತಮೋಽಸಿ ತ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸ್ವಾಥಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಽಉತ್ತರತೋ ಯಜ್ಞಮುಪಚರಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ - ೪।೬।೬।[೪]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಕಿಂ ಮೇ ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸ್ಯಾ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಮ ತ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸಿನಂ ಪ್ರವೃಣೀತ ಇನ್ದ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಿತೀನ್ದ್ರಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷಾ ಸ ಇನ್ದ್ರೋ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸ್ತಾಥಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಉತ್ತರತೋ ಯಜ್ಞಮುಪಾಚರಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯ ಏವ ವೀರ್ಯವತ್ತಮಃ ಸ್ಯಾತ್ಸ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸೀತಾಥಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಉತ್ತರತೋ ಯಜ್ಞಮುಪಚರೇಯುರ್ಯೋ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಮನೂಚಾನತಮಃ ಸ ಏಷಾಂ ವೀರ್ಯವತ್ತಮೋಽಥ ಯದಿದಂ ಯ ಏವ ಕಶ್ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಭವತಿ ಕುವಿತ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸ್ತ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯ ಏವ ವೀರ್ಯವತ್ತಮಃ ಸ್ಯಾತ್ಸ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸೀತಾಥಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಉತ್ತರತೋ ಯಜ್ಞಮುಪಚರೇಯುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸತೇಽಥಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಉತ್ತರತೋ ಯಜ್ಞಮುಪಚರನ್ತಿ - ೪।೬।೬।[೫]

ಸ ಯತ್ರಾಹ । ಬ್ರಹ್ಮನ್ತ್ಸ್ತೋಷ್ಯಾಮಃ ಪ್ರಶಾಸ್ತರಿತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಜಪತ್ಯೇತಂ ತೇ ದೇವಸವಿತರ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಾಹುರ್ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ತೇನ ಯಜ್ಞಮವ ತೇನ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ತೇನ ಮಾಮವ ಸ್ತುತ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವ ಇತಿ ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುರೇತೇನ ನ್ವೇವ ಭೂಯಿಷ್ಠಾ ಇವೋಪಚರನ್ತಿ - ೪।೬।೬।[೬]

ಅನೇನ ತ್ವೇವೋಪಚರೇತ್ । ದೇವ ಸವಿತರೇತದ್ಬೃಹಸ್ಪತೇ ಪ್ರೇತಿ ತತ್ಸವಿತಾರಂ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಧಾವತಿ ಸ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಬೃಹಸ್ಪತೇ ಪ್ರೇತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತದ್ಯ ಏವ ದೇವಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರಾಹ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬೃಹಸ್ಪತೇ ಪ್ರೇತಿ - ೪।೬।೬।[೭]

ಅಥ ಮೈತ್ರಾವರುಣೋ ಜಪತಿ । ಪ್ರಸೂತಂ ದೇವೇನ ಸವಿತ್ರಾ ಜುಷ್ಟಂ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ತತ್ಸವಿತಾರಂ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಧಾವತಿ ಸ ಹಿ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಜುಷ್ಟಮ್ಮಿತ್ರಾವರುಣಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ವೈ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ಯ ದೇವತೇ ತದ್ಯೇ ಏವ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ಯ ದೇವತೇ ತಾಭ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರಾಹ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಜುಷ್ಟಂ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾಭ್ಯಾಮಿತಿ - ೪।೬।೬।[೮]

##೪।೬।೭ ಪುರಶ್ಚರಣೋಪನಿಷತ್
ತ್ರಯೀ ವೈ ವಿದ್ಯಾ । ಋಚೋ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾಮಾನೀಯಮೇವಽರ್ಚೋಽಸ್ಯಾಂ ಹ್ಯರ್ಚತಿ ಯೋಽರ್ಚತಿ ಸ ವಾಗೇವಽರ್ಚೋ
ವಾಚಾ ಹ್ಯರ್ಚತಿ ಯೋಽರ್ಚತಿ ಸೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವ ಯಜೂಂಷಿ ದ್ಯೌಃ ಸಾಮಾನಿ ಸೈಷಾ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ಸೌಮ್ಯೇಽಧ್ವರೇ ಪ್ರಯುಜ್ಯತೇ - ೪।೬।೭।[೧]

ಇಮಮೇವ ಲೋಕಮೃಚಾ ಜಯತಿ । ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಯಜುಷಾ ದಿವಮೇವ ಸಾಮ್ನಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯೈಕಾವಿದ್ಯಾನೂಕ್ತಾ ಸ್ಯಾದನ್ವೇವಾಪೀತರಯೋರ್ನಿರ್ಮಿತಂ ವಿವಕ್ಷೇತೇಮಮೇವ ಲೋಕಮೃಚಾ ಜಯತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಯಜುಷಾ ದಿವಮೇವ ಸಾಮ್ನಾ - ೪।೬।೭।[೨]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ಸಹಸ್ರಂ ವಾಚಃ ಪ್ರಜಾತಂ ದ್ವೇ ಇನ್ದ್ರಸ್ತೃತೀಯೇ ತೃತೀಯಂ ವಿಷ್ಣುರ್ಋಚಶ್ಚ ಸಾಮಾನಿ ಚೇನ್ದ್ರೋ ಯಜೂಂಷಿ ವಿಷ್ಣುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸದಸ್ಯೃಕ್ಸಾಮಾಭ್ಯಾಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ಹಿ ಸದಃ - ೪।೬।೭।[೩]

ಅಥೈತಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಯಜ್ಞಮ್ । ಏತೈರ್ಯಜುರ್ಭಿಃ ಪುರ ಇವೈವ ಬಿಭ್ರತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಶ್ಚರಣಂ ನಾಮ - ೪।೬।೭।[೪]

ವಾಗೇವಽರ್ಚಶ್ಚ ಸಾಮಾನಿ ಚ । ಮನ ಏವ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾ ಯತ್ರೇಯಂ ವಾಗಾಸೀತ್ಸರ್ವಮೇವ ತತ್ರಾಕ್ರಿಯತ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಯತಾಥ ಯತ್ರ ಮನ ಆಸೀನ್ನೈವ ತತ್ರ ಕಿಂ ಚನಾಕ್ರಿಯತ ನ ಪ್ರಾಜ್ಞಾಯತ ನೋ ಹಿ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯತಃ ಕಶ್ಚನಾಜಾನಾತಿ - ೪।೬।೭।[೫]

ತೇ ದೇವಾ ವಾಚಮಬ್ರುವನ್ । ಪ್ರಾಚೀ ಪ್ರೇಹೀದಂ ಪ್ರಜ್ಞಪಯೇತಿ ಸಾ ಹೋವಾಚ ಕಿಂ ಮೇ ತತಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚಾವಷಟ್ಕೃತಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ಯಜ್ಞೇ ಹೂಯತೇ ತತ್ತ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾವಷಟ್ಕೃತಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ಯಜ್ಞೇ ಹೂಯತೇ ತದ್ವಾಚಃ ಸಾ ಪ್ರಾಚೀ ಪ್ರೈತ್ಸೈತತ್ಪ್ರಾಜ್ಞಪಯದಿತೀದಂ ಕುರುತೇತೀದಂ ಕುರುತೇತಿ - ೪।೬।೭।[೬]

ತಸ್ಮಾದು ಕುರ್ವನ್ತ್ಯೇವಽರ್ಚಾ ಹವಿರ್ಧಾನೇ । ಪ್ರಾತರನುವಾಕಮನ್ವಾಹ ಸಾಮಿಧೇನೀರನ್ವಾಹ ಗ್ರಾವ್ಣೋಽಭಿಷ್ಟೌತ್ಯೇವಂ ಹಿ ಸಯುಜಾವಭವತಾಮ್ - ೪।೬।೭।[೭]

ತಸ್ಮಾದು ಕುರ್ವನ್ತ್ಯೇವ ಸದಸಿ । ಯಜುಷೌದುಮ್ಬರೀಮುಚ್ಛ್ರಯನ್ತಿ ಸದಃ ಸಂಮಿನ್ವನ್ತಿ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನುಪಕಿರನ್ತ್ಯೇವಂ ಹಿ ಸಯುಜಾವಭವತಾಮ್ - ೪।೬।೭।[೮]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ಸದಃ ಪರಿಶ್ರಯನ್ತಿ । ಏತಸ್ಮೈ ಮಿಥುನಾಯ ತಿರ ಇವೇದಂ ಮಿಥುನಂ ಚರ್ಯಾತಾ ಇತಿ ವ್ಯೃದ್ಧಂ ವಾ ಏತನ್ಮಿಥುನಂ ಯದನ್ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಪಿ ಜಾಯಾಪತೀ ಮಿಥುನಂ ಚರನ್ತೌ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ವ್ಯೇವ ದ್ರವತ ಆಗ ಏವ ಕುರ್ವಾತೇ ತಸ್ಮಾದದ್ವಾರೇಣ ಸದಃ ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ಮಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಥಾ ಇತಿ ಯಥಾ ಹ ಮಿಥುನಂ ಚರ್ಯಮಾಣಂ ಪಶ್ಯೇದೇವಂ ತತ್ಕಾಮಂ ದ್ವಾರೇಣ ದೇವಕೃತಂ ಹಿ ದ್ವಾರಮ್ - ೪।೬।೭।[೯]

ಏವಮೇವೈತದ್ಧವಿರ್ಧಾನಂ ಪರಿಶ್ರಯನ್ತಿ । ಏತಸ್ಮೈ ಮಿಥುನಾಯ ತಿರ ಇವೇದಂ ಮಿಥುನಂ ಚರ್ಯಾತಾ ಇತಿ ವ್ಯೃದ್ಧಂ ವಾ ಏತನ್ಮಿಥುನಂ ಯದನ್ಯಃ ಪಶ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಪಿ ಜಾಯಾಪತೀ ಮಿಥುನಂ ಚರನ್ತೌ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ವ್ಯೇವ ದ್ರವತ ಆಗ ಏವ ಕುರ್ವಾತೇ ತಸ್ಮಾದದ್ವಾರೇಣ ಹವಿರ್ಧಾನಂ ಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ಮಾ ಪ್ರೇಕ್ಷಥಾ ಇತಿ ಯಥಾ ಹ ಮಿಥುನಂ ಚರ್ಯಮಾಣಮ್ಪಶ್ಯೇದೇವಂ ತತ್ಕಾಮಂ ದ್ವಾರೇಣ ದೇವಕೃತಂ ಹಿ ದ್ವಾರಮ್ - ೪।೬।೭।[೧೦]

ತದ್ವಾ ಏತದ್ವೃಷಾ ಸಾಮ । ಯೋಷಾಮೃಚಂ ಸದಸ್ಯಧ್ಯೇತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾದಿನ್ದ್ರೋ ಜಾತಸ್ತೇಜಸೋ ವೈ
ತತ್ತೇಜೋ ಜಾತಂ ಯದೃಚಶ್ಚ ಸಾಮ್ನಶ್ಚೇನ್ದ್ರಽ ಇನ್ದ್ರ ಇತಿ ಹ್ಯೇತಮಾಚಕ್ಷತೇ ಯ ಏಷ ತಪತಿ - ೪।೬।೭।[೧೧]

ಅಥೈತದ್ವೃಷಾ ಸೋಮಃ । ಯೋಷಾ ಅಪೋ ಹವಿರ್ಧಾನೇಽಧ್ಯೇತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಿಥುನಾಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಜಾತೋಽನ್ನಾದ್ವೈ ತದನ್ನಂ ಜಾತಂ ಯದದ್ಭ್ಯಶ್ಚ ಸೋಮಾಚ್ಚ ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯಾನ್ನಂ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತದ್ಯಜಮಾನಂ ಚೈವೈತಜ್ಜನಯತ್ಯನ್ನಾದ್ಯಂ ಚಾಸ್ಮೈ ಜನಯತ್ಯೃಚಶ್ಚ ಸಾಮ್ನಶ್ಚ ಯಜಮಾನಂ ಜನಯತ್ಯದ್ಭ್ಯಶ್ಚ ಸೋಮಾಚ್ಚಾಸ್ಮಾ ಅನ್ನಾದ್ಯಮ್ - ೪।೬।೭।[೧೨]

ಯಜುಷಾ ಹ ವೈ ದೇವಾಃ । ಅಗ್ರೇ ಯಜ್ಞಂ ತೇನಿರೇಽಥರ್ಚಾಥ ಸಾಮ್ನಾ ತದಿದಮಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಯಜುಷೈವಾಗ್ರೇ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇಽಥರ್ಚಾಥ ಸಾಮ್ನಾ ಯಜೋ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದ್ಯಜುರಿತಿ - ೪।೬।೭।[೧೩]

ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾಃ । ಇಮಾ ವಿದ್ಯಾಃ ಕಾಮಾನ್ದುದುಹ್ರೇ ತದ್ಧ ಯಜುರ್ವಿದ್ಯೈವ ಭೂಯಿಷ್ಠಾನ್ಕಾಮಾನ್ದುದುಹೇ ಸಾ ನಿರ್ಧೀತತಮೇವಾಸ ಸಾ ನೇತರೇ ವಿದ್ಯೇ ಪ್ರತ್ಯಾಸ ನಾನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕ ಇತರೌ ಲೋಕೌ ಪ್ರತ್ಯಾಸ - ೪।೬।೭।[೧೪]

ತೇ ದೇವಾ ಅಕಾಮಯನ್ತ । ಕಥಂ ನ್ವಿಯಂ ವಿದ್ಯೇತರೇ ವಿದ್ಯೇ ಪ್ರತಿಸ್ಯಾತ್ಕಥಮನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕ ಇತರೌ ಲೋಕೌ ಪ್ರತಿಸ್ಯಾದಿತಿ - ೪।೬।೭।[೧೫]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಉಪಾಂಶ್ವೇವ ಯಜುರ್ಭಿಶ್ಚರಾಮ ತತ ಏಷಾ ವಿದ್ಯೇತರೇ ವಿದ್ಯೇ ಪ್ರತಿಭವಿಷ್ಯತಿ ತತೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕ ಇತರೌ ಲೋಕೌ ಪ್ರತಿಭವಿಷ್ಯತೀತಿ - ೪।೬।೭।[೧೬]

ತೈರುಪಾಂಶ್ವಚರನ್ । ಆಪ್ಯಾಯಯನ್ನೇವೈನಾನಿ ತತ್ತತ ಏಷಾ ವಿದ್ಯೇತರೇ ವಿದ್ಯೇ ಪ್ರತ್ಯಾಸೀತ್ತತೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕ ಇತರೌ ಲೋಕೌ ಪ್ರತ್ಯಾಸೀತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಜೂಂಷಿ ನಿರುಕ್ತಾನಿ ಸನ್ತ್ಯನಿರುಕ್ತಾನಿ ತಸ್ಮಾದಯಮನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೋ ನಿರುಕ್ತಃ ಸನ್ನನಿರುಕ್ತಃ - ೪।೬।೭।[೧೭]

ಸ ಯ ಉಪಾಂಶು ಯಜುರ್ಭಿಶ್ಚರತಿ । ಆಪ್ಯಾಯಯತ್ಯೇವೈನಾನಿ ಸ ತಾನ್ಯೇನಮಾಪೀನಾನ್ಯಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತ್ಯಥ ಯ ಉಚ್ಚೈಶ್ಚರತಿ ರೂಕ್ಷಯತ್ಯೇವೈನಾನಿ ಸ ತಾನ್ಯೇನಂ ರೂಕ್ಷಾಣಿ ರುಕ್ಷಯನ್ತಿ - ೪।೬।೭।[೧೮]

ವಾಗೇವಽರ್ಚಶ್ಚ ಸಾಮಾನಿ ಚ । ಮನ ಏವ ಯಜೂಂಷಿ ಸ ಯ ಋಚಾ ಚ ಸಾಮ್ನಾ ಚ ಚರನ್ತಿ ವಾಕ್ತೇ
ಭವನ್ತ್ಯಥ ಯೇ ಯಜುಷಾ ಚರನ್ತಿ ಮನಸ್ತೇ ಭವನ್ತಿತಸ್ಮಾನ್ನಾನಭಿಪ್ರೇಷಿತಮಧ್ವರ್ಯುಣಾ ಕಿಂ ಚನ ಕ್ರಿಯತೇ ಯದೈವಾಧ್ವರ್ಯುರಾಹಾನುಬ್ರೂಹಿ ಯಜೇತ್ಯಥೈವ ತೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯ ಋಚಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯದೈವಾಧ್ವರ್ಯುರಾಹ ಸೋಮಃ ಪವತ ಉಪಾವರ್ತಧ್ವಮಿತ್ಯಥೈವ ತೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯೇ ಸಾಮ್ನಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ನೋ ಹ್ಯನಭಿಗತಂ ಮನಸಾ ವಾಗ್ವದತಿ - ೪।೬।೭।[೧೯]

ತದ್ವಾ ಏತನ್ಮನೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ । ಪುರ ಇವೈವ ಚರತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಶ್ಚರಣಂ ನಾಮ ಪುರ ಇವ ಹ ವೈ ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ - ೪।೬।೭।[೨೦]

ತದ್ವಾ ಏತದೇವ ಪುರಶ್ಚರಣಮ್ । ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸ ಏತಸ್ಯೈವಾವೃತಾ ಚರೇದ್ಗ್ರಹಂ ಗೃಹೀತ್ವೈತಸ್ಯೈವಾವೃತಮನ್ವಾವರ್ತೇತ ಪ್ರತಿಗೀರ್ಯೈತಸ್ಯೈವಾವೃತಮನ್ವಾವರ್ತೇತ ಗ್ರಹಂ ಹುತ್ವೈತಸ್ಯೈವಾವೃತಮನ್ವಾವರ್ತೇತ ಸ ಹೈಷ ಭರ್ತಾ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನೇತಸ್ಯಾವೃತಾ ಶಕ್ನೋತಿ ಚರಿತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಹೈವ ಭಾರ್ಯಾನ್ಭರ್ತುಮ್ - ೪।೬।೭।[೨೧]

##೪।೬।೮ ಸತ್ರೋತ್ಥಾನಮ್
ಯಾ ವೈ ದೀಕ್ಷಾ ಸಾ ನಿಷತ್ । ತತ್ಸತ್ತ್ರಂ ತಸ್ಮಾದೇನಾನಾಸತ ಇತ್ಯಾಹುರಥ ಯತ್ತತೋ ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ
ತದ್ಯನ್ತಿ ತನ್ನಯತಿ ಯೋ ನೇತಾ ಭವತಿ ಸ ತಸ್ಮಾದೇನಾನ್ಯನ್ತೀತ್ಯಾಹುಃ - ೪।೬।೮।[೧]

ಯಾ ಹ ದೀಕ್ಷಾ ಸಾ ನಿಷತ್ । ತತ್ಸತ್ತ್ರಂ ತದಯನಂ ತತ್ಸತ್ತ್ರಾಯಣಮಥ ಯತ್ತತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಂ ಗತ್ವೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತದುತ್ಥಾನಂ ತಸ್ಮಾದೇನಾನುದಸ್ಥುರಿತ್ಯಾಹುರಿತಿ ನು ಪುರಸ್ತಾದ್ವದನಮ್ - ೪।೬।೮।[೨]

ಅಥ ದೀಕ್ಷಿಷ್ಯಮಾಣಾಃ ಸಮವಸ್ಯನ್ತಿ । ತೇ ಯದ್ಯಗ್ನಿಂ ಚೇಷ್ಯಮಾಣಾ ಭವನ್ತ್ಯರಣಿಷ್ವೇವಾಗ್ನೀನ್ತ್ಸಮಾರೋಹ್ಯೋಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಯತ್ರ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇನ ಪಶುನಾ ಯಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಭವನ್ತಿ ಮಥಿತ್ವೋಪಸಮಾಧಾಯೋದ್ಧೃತ್ಯಾಹವನೀಯಂ ಯಜನ್ತ ಏತೇನ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇನ ಪಶುನಾ - ೪।೬।೮।[೩]

ತಸ್ಯ ಶಿರೋ ನಿದಧತಿ । ತೇಷಾಂ ಯದಿ ತದಹರ್ದೀಕ್ಷಾ ನ ಸಮೈತ್ಯರಣಿಷ್ವೇವಾಗ್ನೀನ್ತ್ಸಮಾರೋಹ್ಯ ಯಥಾಯಥಂ ವಿಪರೇತ್ಯ ಜುಹ್ವತಿ - ೪।೬।೮।[೪]

ಅಥ ಯದಹರೇಷಾಂ ದೀಕ್ಷಾ ಸಮೈತಿ । ಅರಣಿಷ್ವೇವಾಗ್ನೀನ್ತ್ಸಮಾರೋಹ್ಯೋಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಯತ್ರ ದೀಕ್ಷಿಷ್ಯಮಾಣಾ ಭವನ್ತಿ ಗೃಹಪತಿರೇವ ಪ್ರಥಮೋ ಮನ್ಥತೇ ಮಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿ ಶಾಲಾಯಾ ಅಥೇತರೇಷಾಮರ್ಧಾ ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪವಿಶನ್ತ್ಯರ್ಧಾ ಉತ್ತರತೋ ಮಥಿತ್ವೋಪಸಮಾಧಾಯೈಕೈಕಮೇವೋಲ್ಮುಕಮಾದಾಯೋಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಗೃಹಪತೇರ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಗೃಹಪತೇರೇವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದುದ್ಧೃತ್ಯಾಹವನೀಯಂ ದೀಕ್ಷನ್ತೇ ತೇಷಾಂ ಸಮಾನ ಆಹವನೀಯೋ
ಭವತಿ ನಾನಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾ ದೀಕ್ಷೋಪಸತ್ಸು - ೪।೬।೮।[೫]

ಅಥ ಯದಹರೇಷಾಂ ಕ್ರಯೋ ಭವತಿ । ತದಹರ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಂ ಚಿತಿಮುಪದಧಾತ್ಯಥೇತರೇಭ್ಯ ಉಪವಸಥೇ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ವೈಸರ್ಜಿನಾನಾಂ ಕಾಲೇ ಪ್ರಾಚ್ಯಃ ಪತ್ನ್ಯ ಉಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಪ್ರಜಹತ್ಯೇತಾನಪರಾನಗ್ನೀನ್ಹುತ ಏವ ವೈಸರ್ಜಿನೇ - ೪।೬।೮।[೬]

ರಾಜಾನಂ ಪ್ರಣಯತಿ । ಉದ್ಯತ ಏವೈಷ ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯೋಽಗ್ನಿರ್ಭವತ್ಯಥೈತ ಏಕೈಕಮೇವೋಲ್ಮುಕಮಾದಾಯ ಯಥಾಧಿಷ್ಣ್ಯಂ ವಿಪರಾಯನ್ತಿ ತೈರೇವ ತೇಷಾಮುಲ್ಮುಕೈಃ ಪ್ರಘ್ನನ್ತೀತಿ ಸ ಸ್ಮಾಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಯೇ ತಥಾ ಕುರ್ವನ್ತೀತ್ಯೇತನ್ನ್ವೇಕಮಯನಮ್ - ೪।೬।೮।[೭]

ಅಥೇದಂ ದ್ವಿತೀಯಮ್ । ಅರಣಿಷ್ವೇವಾಗ್ನೀನ್ತ್ಸಮಾರೋಹ್ಯೋಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಯತ್ರ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇನ ಪಶುನಾ
ಯಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಭವನ್ತಿ ಮಥಿತ್ವೋಪಸಮಾಧಾಯೋದ್ಧೃತ್ಯಾಹವನೀಯಂ ಯಜನ್ತ ಏತೇನ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇನ ಪಶುನಾ - ೪।೬।೮।[೮]

ತಸ್ಯ ಶಿರೋ ನಿದಧತಿ । ತೇಷಾಂ ಯದಿ ತದಹರ್ದೀಕ್ಷಾ ನ ಸಮೈತ್ಯರಣಿಷ್ವೇವಾಗ್ನೀನ್ತ್ಸಮಾರೋಹ್ಯ ಯಥಾಯಥಂ ವಿಪರೇತ್ಯ ಜುಹ್ವತಿ - ೪।೬।೮।[೯]

ಅಥ ಯದಹರೇಷಾಂ ದೀಕ್ಷಾ ಸಮೈತಿ । ಅರಣಿಷ್ವೇವಾಗ್ನೀನ್ತ್ಸಮಾರೋಹ್ಯೋಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಯತ್ರ ದೀಕ್ಷಿಷ್ಯಮಾಣಾ ಭವನ್ತಿ ಗೃಹಪತಿರೇವ ಪ್ರಥಮೋ ಮನ್ಥತೇಽಥೇತರೇ ಪರ್ಯುಪವಿಶ್ಯ ಮನ್ಥನ್ತೇ ತೇ ಜಾತಂ ಜಾತಮೇವಾನುಪ್ರಹರನ್ತಿ ಗೃಹಪತೇರ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಗೃಹಪತೇರೇವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದುದ್ಧೃತ್ಯಾಹವನೀಯಂ ದೀಕ್ಷನ್ತೇ ತೇಷಾಂ ಸಮಾನ ಆಹವನೀಯೋ ಭವತಿ ಸಮಾನೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ದೀಕ್ಷೋಪಸತ್ಸು - ೪।೬।೮।[೧೦]

ಅಥ ಯದಹರೇಷಾಂ ಕ್ರಯೋ ಭವತಿ । ತದಹರ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಂ ಚಿತಿಮುಪದಧಾತ್ಯಥೇತರೇಭ್ಯ ಉಪವಸಥೇ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ವೈಸರ್ಜಿನಾನಾಂ ಕಾಲೇ ಪ್ರಾಚ್ಯಃ ಪತ್ನ್ಯ ಉಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಪ್ರಜಹತ್ಯೇತಮಪರಮಗ್ನಿಂ ಹುತ ಏವ ವೈಸರ್ಜಿನೇ - ೪।೬।೮।[೧೧]

ರಾಜಾನಂ ಪ್ರಣಯತಿ । ಉದ್ಯತ ಏವೈಷ ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯೋಽಗ್ನಿರ್ಭವತ್ಯಥೈತಽ ಏಕೈಕಮೇವೋಲ್ಮುಕಮಾದಾಯ ಯಥಾಧಿಷ್ಣ್ಯಂ ವಿಪರಾಯನ್ತಿ ಸಮದಮು ಹೈವ ತೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸಮದ್ಧೈನಾನ್ವಿನ್ದತ್ಯರ್ತುಕಾ ಹ ಭವನ್ತ್ಯಪಿ ಹ ತಮರ್ಧಂ ಸಮದ್ವಿನ್ದತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಧೇ ಯಜನ್ತೇ ಯೇ ತಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಏತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಯನಮ್ - ೪।೬।೮।[೧೨]

ಅಥೇದಂ ತೃತೀಯಮ್ । ಗೃಹಪತೇರೇವಾರಣ್ಯೋಃ ಸಂವದನ್ತೇ ಯ ಇತೋಽಗ್ನಿರ್ಜನಿಷ್ಯತೇ ಸ ನಃ ಸಹ ಯದನೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಜೇಷ್ಯಾಮೋಽನೇನ ಪಶುಬನ್ಧೇನ ತನ್ನಃ ಸಹ ಸಹ ನಃ ಸಾಧುಕೃತ್ಯಾ ಯ ಏವ ಪಾಪಂ ಕರವತ್ತಸ್ಯೈವ ತದಿತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ಗೃಹಪತಿರೇವ ಪ್ರಥಮಃ ಸಮಾರೋಹಯತೇಽಥೇತರೇಭ್ಯಃ ಸಮಾರೋಹಯತಿ ಸ್ವಯಂ ವೈವ ಸಮಾರೋಹಯನ್ತೇ ತ ಆಯನ್ತಿ ಯತ್ರ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇನ ಪಶುನಾ ಯಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾ ಭವನ್ತಿ ಮಥಿತ್ವೋಪಸಮಾಧಾಯೋದ್ಧೃತ್ಯಾಹವನೀಯಂ ಯಜನ್ತ ಏತೇನ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇನ ಪಶುನಾ - ೪।೬।೮।[೧೩]

ತಸ್ಯ ಶಿರೋ ನಿದಧತಿ । ತೇಷಾಂ ಯದಿ ತದಹರ್ದೀಕ್ಷಾ ನ ಸಮೈತ್ಯರಣಿಷ್ವೇವಾಗ್ನೀನ್ತ್ಸಮಾರೋಹ್ಯ ಯಥಾಯಥಂ ವಿಪರೇತ್ಯ ಜುಹ್ವತಿ - ೪।೬।೮।[೧೪]

ಅಥ ಯದಹರೇಷಾಂ ದೀಕ್ಷಾ ಸಮೈತಿ । ಗೃಹಪತೇರೇವಾರಣ್ಯೋಃ ಸಂವದನ್ತೇ ಯ ಇತೋಽಗ್ನಿರ್ಜನಿಷ್ಯತೇ ಸ ನಃ ಸಹ ಯದನೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಜೇಷ್ಯಾಮೋಽನೇನ ಸತ್ತ್ರೇಣ ತನ್ನಃ ಸಹ ಸಹ ನಃ ಸಾಧುಕೃತ್ಯಾ ಯ ಏವ ಪಾಪಂ ಕರವತ್ತಸ್ಯೈವ ತದಿತ್ಯೇವಮುಕ್ತ್ವಾ ಗೃಹಪತಿರೇವ ಪ್ರಥಮಃ ಸಮಾರೋಹಯತೇಽಥೇತರೇಭ್ಯಃ ಸಮಾರೋಹಯತಿ ಸ್ವಯಂ ವೈವ ಸಮಾರೋಹಯನ್ತೇ ತ ಆಯನ್ತಿ ಯತ್ರ ದೀಕ್ಷಿಷ್ಯಮಾಣಾ ಭವನ್ತಿ ಮಥಿತ್ವೋಪಸಮಾಧಾಯೋದ್ಧೃತ್ಯಾಹವನೀಯಂ ದೀಕ್ಷನ್ತೇ ತೇಷಾಂ ಸಮಾನ ಆಹವನೀಯೋ ಭವತಿ ಸಮಾನೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ದೀಕ್ಷೋಪಸತ್ಸು - ೪।೬।೮।[೧೫]

ಅಥ ಯದಹರೇಷಾಂ ಕ್ರಯೋ ಭವತಿ । ತದಹರ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಂ ಚಿತಿಮುಪದಧಾತ್ಯಥೇತರೇಭ್ಯ ಉಪವಸಥೇ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ವೈಸರ್ಜಿನಾನಾಂ ಕಾಲೇ ಪ್ರಾಚ್ಯಃ ಪತ್ನ್ಯ ಉಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಪ್ರಜಹತ್ಯೇತಮಪರಮಗ್ನಿಂ ಹುತ ಏವ ವೈಸರ್ಜಿನೇ - ೪।೬।೮।[೧೬]

ರಾಜಾನಂ ಪ್ರಣಯತಿ । ಉದ್ಯತ ಏವೈಷ ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯೋಽಗ್ನಿರ್ಭವತ್ಯಥೈತಽಏಕೈಕಮೇವೋಲ್ಮುಕಮಾದಾಯ ಯಥಾಧಿಷ್ಣ್ಯಂ ವಿಪರಾಯನ್ತಿ ತತ್ತತ್ಕೃತಂ ನಾನಾಕೃತಂ ಯನ್ನಾನಾಧಿಷ್ಣ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ವರೀಯಾನಾಕಾಶೋಽಸತ್ಪರಿಚರಣಾಯೇತ್ಯಥ ಯನ್ನಾನಾಪುರೋಡಾಶಾ ಭೂಯೋ ಹವಿರುಚ್ಛಿಷ್ಟಮಸತ್ಸಮಾಪ್ತ್ಯಾ ಽಇತಿ - ೪।೬।೮।[೧೭]

ಅಥ ಯೇನ ಸತ್ತ್ರೇಣ ದೇವಾಃ । ಕ್ಷಿಪ್ರ ಏವ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಘ್ನತೇಮಾಂ ಜಿತಿಮಜಯನ್ಯೈಷಾಮಿಯಂ ಜಿತಿಸ್ತದತ ಉದ್ಯತ ಏಕಗೃಹಪತಿಕಾ ವೈ ದೇವಾ ಏಕಪುರೋಡಾಶಾ ಏಕಧಿಷ್ಣ್ಯಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಏವ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಘ್ನತ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಪ್ರಾಜಾಯನ್ತ ತಥೋ ಏವೈತಽಏಕಗೃಹಪತಿಕಾ ಏಕಪುರೋಡಾಶಾ ಏಕಧಿಷ್ಣ್ಯಾಃ ಕ್ಷಿಪ್ರಽಏವ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಘ್ನತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೪।೬।೮।[೧೮]

ಅಥಾದಃ ಪೂರ್ವಸ್ಮಿನ್ನುದೀಚೀನವಂಶಾ ಶಾಲಾ ಭವತಿ । ತನ್ಮಾನುಷಂ ಸಮಾನ ಆಹವನೀಯೋ ಭವತಿ ನಾನಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಸ್ತದ್ವಿಕೃಷ್ಟಂ ಗೃಹಪತೇರೇವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಜಾಘನ್ಯಾ ಪತ್ನೀಃ ಸಂಯಾಜಯನ್ತ್ಯಾಜ್ಯೇನೇತರೇ ಪ್ರತಿಯಜನ್ತ ಆಸತೇ ತದ್ವಿಕೃಷ್ಟಮ್ - ೪।೬।೮।[೧೯]

ಅಥಾತ್ರ ಪ್ರಾಚೀನವಂಶಾ ಶಾಲಾ ಭವತಿ । ತದ್ದೇವತ್ರಾ ಸಮಾನ ಆಹವನೀಯೋ ಭವತಿ ಸಮಾನೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ ಸಮಾನ ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯಸ್ತದೇತತ್ಸತ್ತ್ರಂ ಸಮೃದ್ಧಂ ಯಥೈಕಾಹಃ ಸಮೃದ್ಧಽ ಏವಂ ತಸ್ಯ ನ ಹ್ವಲಾಸ್ತಿ ತಸ್ಯೈಷೈವ ಸಮಾನ್ಯಾವೃದ್ಯದನ್ಯದ್ಧಿಷ್ಣ್ಯೇಭ್ಯಃ - ೪।೬।೮।[೨೦]

##೪।೬।೯
ದೇವಾ ಹ ವೈ ಸತ್ತ್ರಮಾಸತ । ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛೇಮ ಯಶಃ ಸ್ಯಾಮಾನ್ನಾದಾಃ ಸ್ಯಾಮೇತಿ ತೇಭ್ಯ ಏತದನ್ನಾದ್ಯಮಭಿಜಿತಮಪಾಚಿಕ್ರಮಿಷತ್ಪಶವೋ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪಶವೋ ಹೈವೈಭ್ಯಸ್ತದಪಾಚಿಕ್ರಮಿಷನ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮೇ ಶ್ರಾನ್ತಾ ನ ಹಿಂಸ್ಯುಃ ಕಥಮಿವ ಸ್ವಿನ್ನಃ ಸಕ್ಷ್ಯನ್ತ ಇತಿ - ೪।೬।೯।[೧]

ತ ಏತೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ದ್ವೇ ಆಹುತೀ ಅಜುಹವುಃ । ಗೃಹಾ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಗೃಹಾ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇನಾನ್ಗೃಹೇಷ್ವೇವ ನ್ಯಯಚ್ಛಂಸ್ತಥೈಭ್ಯ ಏತದನ್ನಾದ್ಯಮಭಿಜಿತಂ ನಾಪಾಕ್ರಾಮತ್ - ೪।೬।೯।[೨]

ತಥೋ ಏವೇಮೇ ಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇ । ಯೇ ಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚ್ಛೇಮ ಯಶಃ ಸ್ಯಾಮಾನ್ನಾದಾಃ ಸ್ಯಾಮೇತಿ
ತೇಭ್ಯ ಏತದನ್ನಾದ್ಯಮಭಿಜಿತಮಪಚಿಕ್ರಮಿಷತಿ ಪಶವೋ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪಶವೋ ಹೈವೈಭ್ಯಸ್ತದಪಚಿಕ್ರಮಿಷನ್ತಿ ಯದ್ವೈ ನ ಇಮೇ ಶ್ರಾನ್ತಾ ನ ಹಿಂಸ್ಯುಃ ಕಥಮಿವ ಸ್ವಿನ್ನಃ ಸಕ್ಷ್ಯನ್ತ ಇತಿ - ೪।೬।೯।[೩]

ತ ಏತೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ದ್ವೇ ಆಹುತೀ ಜುಹ್ವತಿ ಗೃಹಾ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಗೃಹಾ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇನಾನ್ಗೃಹೇಷ್ವೇವ ನಿಯಚ್ಛನ್ತಿ ತಥೈಭ್ಯ ಏತದನ್ನಾದ್ಯಮಭಿಜಿತಂ ನಾಪಕ್ರಾಮತಿ - ೪।೬।೯।[೪]

ತಥೋ ಏವೈತಸ್ಮಾತ್ । ಏತದನ್ನಾದ್ಯಮುಪಾಹೃತಮಪಚಿಕ್ರಮಿಷತಿ ಯದ್ವೈ ಮಾಽಯಂ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾತ್ಕಥಮಿವ ಸ್ವಿನ್ಮಾ ಸಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ - ೪।೬।೯।[೫]

ತಸ್ಯ ಪರಸ್ತಾದೇವಾಗ್ರೇಽಲ್ಪಶ ಇವ ಪ್ರಾಶ್ನಾತಿ । ತದೇನದುಪನಿಮದತಿ ತದ್ವೇದ ನ ವೈ ತಥಾಽಭೂದ್ಯಥಾಽಮಂಸಿ ನ ವೈ ಮಾಽಹಿಂಸೀದಿತಿ ತದೇನಮುಪಾವಶ್ರಯತೇ ಸ ಹ ಪ್ರಿಯ ಏವಾನ್ನಸ್ಯಾನ್ನಾದೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತಸ್ಯ ವ್ರತಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಚರಿತುಮ್ - ೪।೬।೯।[೬]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ । ದಶಮೇಽಹನ್ತ್ಸತ್ತ್ರೋತ್ಥಾನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತೇಷಾಮೇಕೈಕ ಏವ ವಾಚಂಯಮ ಆಸ್ತೇ ವಾಚಮಾಪ್ಯಾಯಯಂಸ್ತಯಾಽಽಪೀನಯಾಽಯಾತಯಾಮ್ನ್ಯೋತ್ತರಮಹಸ್ತನ್ವತೇಽಥೇತರೇ ವಿಸೃಜ್ಯನ್ತೇ ಸಮಿದ್ಧಾರಾ ವಾ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಂ ವಾ ತತ್ರಾಪ್ಯಶ್ನನ್ತಿ - ೪।೬।೯।[೭]

ತೇಽಪರಾಹ್ಣ ಉಪಸಮೇತ್ಯ । ಅಪ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಪತ್ನೀಶಾಲಂ ಸಮ್ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ತೇಷು ಸಮನ್ವಾರಬ್ಧೇಷ್ವೇತೇ ಆಹುತೀ ಜುಹೋತೀಹ ರತಿರಿಹ ರಮಧ್ವಮಿಹ ಧೃತಿರಿಹ ಸ್ವಧೃತಿಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪಶೂನೇವೈತದಾಹ ಪಶೂನೇವೈತದಾತ್ಮನ್ನಿಯಚ್ಛನ್ತೇ - ೪।೬।೯।[೮]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಜುಹೋತಿ । ಉಪಸೃಜನ್ಧರುಣಂ ಮಾತ್ರ ಇತ್ಯಗ್ನಿಮೇವೈತತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಉಪಸೃಜನ್ನಾಹ ಧರುಣೋ ಮಾತರಂ ಧಯನ್ನಿತ್ಯಗ್ನಿಮೇವೈತತ್ಪೃಥಿವೀಂ ಧಯನ್ತಮಾಹ ರಾಯಸ್ಪೋಷಮಸ್ಮಾಸು ದೀಧರತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ರಾಯಸ್ಪೋಷಃ ಪಶೂನೇವೈತದಾತ್ಮನ್ನಿಯಚ್ಛನ್ತೇ - ೪।೬।೯।[೯]

ತೇ ಪ್ರಾಞ್ಚ ಉಪನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ । ತೇ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಞ್ಚೋ ಹವಿರ್ಧಾನೇ ಸಮ್ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ಪುರಸ್ತಾದ್ವೈ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಸ್ತಂಸ್ಯಮಾನಾ ಅಥೈವಂ ಸತ್ರೋತ್ಥಾನೇ - ೪।೬।೯।[೧೦]

ತ ಉತ್ತರಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಸ್ಯ । ಜಘನ್ಯಾಯಾಂ ಕೂಬರ್ಯಾಂ ಸಾಮಾಭಿಗಾಯನ್ತಿ ಸತ್ತ್ರಸ್ಯ ಋದ್ಧಿರಿತಿ
ರಾದ್ಧಿಮೇವೈತದಭ್ಯುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯುತ್ತರವೇದೇರ್ವೋತ್ತರಾಯಾಂ ಶ್ರೋಣಾವಿತರಂ ತು ಕೃತತರಮ್ - ೪।೬।೯।[೧೧]

ಯದುತ್ತರಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಸ್ಯ । ಜಘನ್ಯಾಯಾಂ ಕೂಬರ್ಯಾಮಗನ್ಮ ಜ್ಯೋತಿರಮೃತಾ ಅಭೂಮೇತಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಾ ಏತೇ ಭವನ್ತ್ಯಮೃತಾ ಭವನ್ತಿ ಯೇ ಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇ ದಿವಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅಧ್ಯಾರುಹಾಮೇತಿ ದಿವಂ ವಾ ಏತೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅಧ್ಯಾರೋಹನ್ತಿ ಯೇ ಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇಽವಿದಾಮ ದೇವಾನಿತಿ ವಿನ್ದನ್ತಿ ಹಿ ದೇವಾನ್ತ್ಸ್ವರ್ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ ತ್ರಿರ್ನಿಧನಮುಪಾವಯನ್ತಿ ಸ್ವರ್ಹ್ಯೇತೇ ಜ್ಯೋತಿರ್ಹ್ಯೇತೇ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯದೇವೈತಸ್ಯ ಸಾಮ್ನೋ ರೂಪಂ ತದೇವೈತೇ ಭವನ್ತಿ ಯೇ ಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇ - ೪।೬।೯।[೧೨]

ತೇ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಸ್ಯ । ಅಧೋಽಧೋಽಕ್ಷಂ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಸ ಯಥಾಹಿಸ್ತ್ವಚೋನಿರ್ಮುಚ್ಯೇತೈವಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯನ್ತೇಽತಿಚ್ಛನ್ದಸಾ ಸರ್ಪನ್ತ್ಯೇಷಾ ವೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯದತಿಚ್ಛನ್ದಾಸ್ತಥೈನಾನ್ಪಾಪ್ಮಾ ನಾನ್ವತ್ಯೇತಿ ತಸ್ಮಾದತಿಚ್ಛನ್ದಸಾ ಸರ್ಪನ್ತಿ - ೪।೬।೯।[೧೩]

ತೇ ಸರ್ಪನ್ತಿ । ಯುವಂ ತಮಿನ್ದ್ರಾಪರ್ವತಾ ಪುರೋಯುಧಾ ಯೋ ನಃ ಪೃತನ್ಯಾದಪ ತಂ ತಮಿದ್ಧತಂ ವಜ್ರೇಣ ತಂ ತಮಿದ್ಧತಮ್ । ದೂರೇ ಚತ್ತಾಯ ಚ್ಛನ್ತ್ಸದ್ಗಹನೇ ಯದಿನಕ್ಷತ್ । ಅಸ್ಮಾಕಂ ಶತ್ರೂನ್ಪರಿ ಶೂರ ವಿಶ್ವತೋ ದರ್ಮಾ ದರ್ಷೀಷ್ಟ ವಿಶ್ವತ ಇತಿ - ೪।೬।೯।[೧೪]

ತೇ ಪ್ರಾಞ್ಚ ಉಪನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ । ತೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಃ ಸದಃ ಸಮ್ಪ್ರಪದ್ಯನ್ತೇ ಪಶ್ಚಾದ್ವೈ ಪ್ರಾಞ್ಚಸ್ತಂಸ್ಯಮಾನಾ ಅಥೈವಂ ಸತ್ರೋತ್ಥಾನೇ - ೪।೬।೯।[೧೫]

ತೇ ಯಥಾಧಿಷ್ಣ್ಯಮೇವೋಪವಿಶನ್ತಿ । ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹ ವೈ ವಾಚೋ ರಸೋಽಭಿಜಿತೋಽಪಚಿಕ್ರಮಿಷಾಂಚಕಾರ ಸ ಇಮಾಮೇವ ಪರಾಙತ್ಯಸಿಸೃಪ್ಸದಿಯಂ ವೈ ವಾಕ್ತಸ್ಯಾ ಏಷ ರಸೋ ಯದೋಷಧಯೋ ಯದ್ವನಸ್ಪತಯಸ್ತಮೇತೇನ ಸಾಮ್ನಾಽಽಪ್ನುವನ್ತ್ಸ ಏನಾನಾಪ್ತೋಽಭ್ಯಾವರ್ತತ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾಮೂರ್ಧ್ವಾ ಓಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಊರ್ಧ್ವಾ ವನಸ್ಪತಯಸ್ತಥೋ ಏವೈತೇಭ್ಯ ಏತದ್ವಾಚೋ ರಸೋಽಭಿಜಿತೋಽಪಚಿಕ್ರಮಿಷತಿ ಸ ಇಮಾಮೇವ ಪರಾಙತಿಸಿಸೃಪ್ಸತೀಯಂ ವೈ ವಾಕ್ತಸ್ಯಾ ಏಷ ರಸೋ ಯದೋಷಧಯೋ ಯದ್ವನಸ್ಪತಯಸ್ತಮೇತೇನ ಸಾಮ್ನಾಽಽಪ್ನುವನ್ತಿ ಸ ಏನಾನಾಪ್ತೋಽಭ್ಯಾವರ್ತತೇ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾಮೂರ್ಧ್ವಾ ಓಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಊರ್ಧ್ವಾ ವನಸ್ಪತಯಃ - ೪।೬।೯।[೧೬]

ಸರ್ಪರಾಜ್ಞ್ಯಾ ಋಕ್ಷು ಸ್ತುವತೇ । ಇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ಸರ್ಪರಾಜ್ಞೀ ತದನಯೈವೈತತ್ಸರ್ವಮಾಪ್ನುವನ್ತಿ ಸ್ವಯಮ್ಪ್ರಸ್ತುತಮನುಪಗೀತಂ ಯಥಾ ನಾನ್ಯ ಉಪಶೃಣುಯಾದತಿ ಹ ರೇಚಯೇದ್ಯದನ್ಯಃ ಪ್ರಸ್ತುಯಾದತಿರೇಚಯೇದ್ಯದನ್ಯ ಉಪಗಾಯೇದತಿರೇಚಯೇದ್ಯದನ್ಯ ಉಪಶೃಣುಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಯಮ್ಪ್ರಸ್ತುತಮನುಪಗೀತಮ್ - ೪।೬।೯।[೧೭]

ಚತುರ್ಹೋತೄನ್ಹೋತಾ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ । ಏತದೇವೈತತ್ಸ್ತುತಮನುಶಂಸತಿ ಯದಿ ಹೋತಾ ನ ವಿದ್ಯಾದ್ಗೃಹಪತಿರ್ವ್ಯಾಚಕ್ಷೀತ ಹೋತುಸ್ತ್ವೇವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಮ್ - ೪।೬।೯।[೧೮]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯೋಃ ಪ್ರತಿಗರಃ । ಅರಾತ್ಸುರಿಮೇ ಯಜಮಾನಾ ಭದ್ರಮೇಭ್ಯೋಽಭೂದಿತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವೈತನ್ಮಾನುಷ್ಯೈ ವಾಚೋ ವದತಿ - ೪।೬।೯।[೧೯]

ಅಥ ವಾಕೋವಾಕ್ಯೇ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಂ ವದನ್ತಿ । ಸರ್ವಂ ವೈ ತೇಷಾಮಾಪ್ತಂ ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ಜಿತಂ ಯೇ ಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇಽಚಾರಿಷುರ್ಯಜುರ್ಭಿಸ್ತತ್ತಾನ್ಯಾಪಂಸ್ತದವಾರುತ್ಸತಾಶಂಸಿಷುರ್ಋಚಸ್ತತ್ತಾಽಆಪಸ್ತದವಾರುತ್ಸತಾಸ್ತೋಷತ ಸಾಮಭಿಸ್ತತ್ತಾನ್ಯಾಪಂಸ್ತದವಾರುತ್ಸತಾಥೈಷಾಮೇತದೇವಾನಾಪ್ತಮನವರುದ್ಧಂ ಭವತಿ ಯದ್ವಾಕೋವಾಕ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತದೇವೈತೇನಾಪ್ನುವನ್ತಿ ತದವರುನ್ಧತೇ - ೪।೬।೯।[೨೦]

ಔದುಮ್ಬರೀಮುಪಸಂಸೃಪ್ಯ ವಾಚಂ ಯಚ್ಛನ್ತಿ । ವಿದುಹನ್ತಿ ವಾ ಏತೇ ಯಜ್ಞಂ ನಿರ್ಧಯನ್ತಿ ಯೇ ವಾಚಾ
ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ ವಾಗ್ಘಿ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಮೇಷಾಂ ಪುರೈಕೈಕ ಏವ ವಾಚಂಯಮ ಆಸ್ತೇ ವಾಚಮಾಪ್ಯಾಯಯಂಸ್ತಯಾಽಽಪೀನಯಾಽಯಾತಯಾಮ್ನ್ಯೋತ್ತರಮಹಸ್ತನ್ವತೇಽಥಾತ್ರ ಸರ್ವೈವ ವಾಗಾಪ್ತಾ ಭವತ್ಯಪವೃಕ್ತಾ ತಾಂ ಸರ್ವ ಏವ ವಾಚಂಯಮಾ ವಾಚಮಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ ತಯಾಽಽಪೀನಯಾಽಯಾತಯಾಮ್ನ್ಯಾಽತಿರಾತ್ರಂ ತನ್ವತೇ - ೪।೬।೯।[೨೧]

ಔದುಮ್ಬರೀಮನ್ವಾರಭ್ಯಾಸತೇ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಊರ್ಗುದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೈವೈತದ್ವಾಚಮಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತಿ - ೪।೬।೯।[೨೨]

ತೇಽಸ್ತಮಿತೇ ಪ್ರಾಞ್ಚ ಉಪನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ । ತೇ ಜಘನೇನಾಹವನೀಯಮಾಸತೇಽಗ್ರೇಣ ಹವಿರ್ಧಾನೇ ತಾನ್ವಾಚಂಯಮಾನೇವ ವಾಚಂಯಮಃ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ವಸತೀವರೀಭಿರಭಿಪರಿಹರತಿ ತೇ ಯತ್ಕಾಮಾ ಆಸೀರಂಸ್ತೇನ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜೇರನ್ಕಾಮೈರ್ಹ ಸ್ಮ ವೈ ಪುರರ್ಷಯಃ ಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇಽಸೌ ನಃ ಕಾಮಃ ಸ ನಃ ಸಮೃಧ್ಯತಾಮಿತಿ ಯದ್ಯು ಅನೇಕಕಾಮಾಃ ಸ್ಯುರ್ಲೋಕಕಾಮಾ ವಾ ಪ್ರಜಾಕಾಮಾ ವಾ ಪಶುಕಾಮಾ ವಾ - ೪।೬।೯।[೨೩]

ಅನೇನೈವ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜೇರನ್ । ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿ ತತ್ಸತ್ಯೇನೈವೈತದ್ವಾಚಂ ಸಮರ್ಧಯನ್ತಿ ತಯಾ ಸಮೃದ್ಧಯಾಶಿಷ ಆಶಾಸತೇ ಸುಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಭಿಃ ಸ್ಯಾಮೇತಿ ತತ್ಪ್ರಜಾಮಾಶಾಸತೇ ಸುವೀರಾ ವೀರೈರಿತಿ ತದ್ವೀರಾನಾಶಾಸತೇ ಸುಪೋಷಾಃ ಪೋಷೈರಿತಿ ತತ್ಪುಷ್ಟಿಮಾಶಾಸತೇ - ೪।೬।೯।[೨೪]ಅಥ ಗೃಹಪತಿಃ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಮಾಹ್ವಯತಿ । ಯಂ ವಾ ಗೃಹಪತಿರ್ಬ್ರೂಯಾತ್ಪೃಥಗು ಹೈವೈಕೇ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಮಾಹ್ವಯನ್ತಿ ಗೃಹಪತಿಸ್ತ್ವೇವ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಮಾಹ್ವಯೇದ್ಯಂ ವಾ ಗೃಹಪತಿರ್ಬ್ರೂಯಾತ್ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಮುಪಹವಮಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಮಿಧೋಽಭ್ಯಾದಧತಿ -
##೫।೧।೧ ವಾಜಪೇಯಯಜ್ಞಃ
ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ । ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತತೋಽಸುರಾ ಅತಿಮಾನೇನೈವ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ವಯಂ ಜುಹುಯಾಮೇತಿ ಸ್ವೇಷ್ವೇವಾಸ್ಯೇಷು ಜುಹ್ವತಶ್ಚೇರುಸ್ತೇಽತಿಮಾನೇನೈವ ಪರಾಬಭೂವುಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾತಿಮನ್ಯೇತ ಪರಾಭವಸ್ಯ ಹೈತನ್ಮುಖಂ ಯದತಿಮಾನಃ - ೫।೧।೧।[೧]

ಅಥ ದೇವಾಃ । ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಜುಹ್ವತಶ್ಚೇರುಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರದದೌ ಯಜ್ಞೋ ಹೈಷಾಮಾಸ ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ದೇವಾನಾಮನ್ನಮ್ - ೫।೧।೧।[೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಕಸ್ಯ ನ ಇದಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತೇ ಮಮ ಮಮೇತ್ಯೇವ ನ ಸಮ್ಪಾದಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತೇ ಹಾಸಮ್ಪಾದ್ಯೋಚುರಾಜಿಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನಜಾಮಹೈ ಸ ಯೋ ನ ಉಜ್ಜೇಷ್ಯತಿ ತಸ್ಯ ನ ಇದಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಾಜಿಮಾಜನ್ತ - ೫।೧।೧।[೩]

ಸ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ । ಸವಿತಾರಮೇವ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಾಧಾವತ್ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತೇದಂ ಮೇ ಪ್ರಸುವ ತ್ವತ್ಪ್ರಸೂತ ಇದಮುಜ್ಜಯಾನೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಾಸುವತ್ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಉದಜಯತ್ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಮಭವತ್ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಮುದಜಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಹ್ಯುದಜಯತ್ಸರ್ವಮು ಹ್ಯೇವೇದಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತೇನೇಷ್ಟ್ವೈತಾಮೇವೋರ್ಧ್ವಾಂ ದಿಶಮುದಕ್ರಾಮತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಶ್ಚ ವೇದ ಯಶ್ಚ ನೈಷೋರ್ಧ್ವಾ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ದಿಗಿತ್ಯೇವಾಹುಃ - ೫।೧।೧।[೪]

ತದ್ಯೇ ಹ ಸ್ಮ ಪುರಾ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜನ್ತೇ । ಏತಾಂ ಹ ಸ್ಮೈವೋರ್ಧ್ವಾ ದಿಶಮುತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ತತ ಔಪಾವಿನೈವ ಜಾನಶ್ರುತೇಯೇನ ಪ್ರತ್ಯವರೂಢಂ ತತೋಽರ್ವಾಚೀನಂ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹನ್ತಿ - ೫।೧।೧।[೫]

ತೇನೇನ್ದ್ರೋಽಯಜತ । ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಮಭವತ್ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಮುದಜಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಹ್ಯುದಜಯತ್ಸರ್ವಮು ಹ್ಯೇವೇದಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತೇನೇಷ್ಟ್ವೈತಾಮೇವೋರ್ಧ್ವಾಂ ದಿಶಮುದಕ್ರಾಮತ್ - ೫।೧।೧।[೬]

ತದ್ಯೇ ಹ ಸ್ಮ ಪುರಾ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜನ್ತೇ । ಏತಾಂ ಹ ಸ್ಮೈವೋರ್ಧ್ವಾಂ ದಿಶಮುತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ತತ ಔಪಾವಿನೈವ ಜಾನಶ್ರುತೇಯೇನ ಪ್ರತ್ಯವರೂಢಂ ತತೋಽರ್ವಾಚೀನಂ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹನ್ತಿ - ೫।೧।೧।[೭]

ಸ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇ । ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಮುಜ್ಜಯತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಹ್ಯುಜ್ಜಯತಿ ಸರ್ವಮು ಹ್ಯೇವೇದಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೫।೧।೧।[೮]

ತದಾಹುಃ । ನ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜೇತ ಸರ್ವಂ ವಾ ಏಷ ಇದಮುಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಹ್ಯುಜ್ಜಯತಿ ಸರ್ವಮು ಹ್ಯೇವೇದಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಇಹ ನ ಕಿಂ ಚನ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ ತಸ್ಯೇಶ್ವರಃ ಪ್ರಜಾ ಪಾಪೀಯಸೀ ಭವಿತೋರಿತಿ - ೫।೧।೧।[೯]

ತದು ವೈ ಯಜೇತೈವ । ಯ ಏವಮೇತಂ ಯಜ್ಞಂ ಕೢಪ್ತಂ ವಿದ್ಯುರ್ಋಕ್ತೋ ಯಜುಷ್ಟಃ ಸಾಮತೋ ಯೇ ಪ್ರಜಜ್ಞಯಸ್ತ ಏನಂ ಯಾಜಯೇಯುರೇಷಾ ಹ ತ್ವೇತಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿರ್ಯದೇನಂ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಯಾಜಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದು ಯಜೇತೈವ - ೫।೧।೧।[೧೦]

ಸ ವಾ ಏಷ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯೈವ ಯಜ್ಞಃ । ಯದೇನೇನ ಬೃಹಸ್ಪತಿರಯಜತ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಥೋ ರಾಜನ್ಯಸ್ಯ ಯದೇನೇನೇನ್ದ್ರೋಽಯಜತ ಕ್ಷತ್ರಂ ಹೀನ್ದ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ರಾಜನ್ಯಃ - ೫।೧।೧।[೧೧]

ರಾಜ್ಞ ಏವ ರಾಜಸೂಯಮ್ । ರಾಜಾ ವೈ ರಾಜಸೂಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಭವತಿ ನ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಾಜ್ಯಾಯಾಲಮವರಂ ವೈ ರಾಜಸೂಯಂ ಪರಂ ವಾಜಪೇಯಮ್ - ೫।೧।೧।[೧೨]

ರಾಜಾ ವೈ ರಾಜಸೂಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಭವತಿ । ಸಮ್ರಾಙ್ವಾಜಪೇಯೇನಾವರಂ ಹಿ ರಾಜ್ಯಂ ಪರಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಂ ಕಾಮಯೇತ ವೈ ರಾಜಾ ಸಮ್ರಾಡ್ಭವಿತುಮವರಂ ಹಿ ರಾಜ್ಯಂ ಪರಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಂ ನ ಸಮ್ರಾಟ್ಕಾಮಯೇತ ರಾಜಾ ಭವಿತುಮವರಂ ಹಿ ರಾಜ್ಯಂ ಪರಂ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಮ್ - ೫।೧।೧।[೧೩]

ಸ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಸಮ್ರಾಡ್ಭವತಿ । ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಸಂವೃಙ್ಕ್ತೇ ಸಕರ್ಮಣಃಕರ್ಮಣಃ ಪುರಸ್ತಾದೇತಾಂ ಸಾವಿತ್ರೀಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ದೇವ ಸವಿತಃ ಪ್ರಸುವ ಯಜ್ಞಮ್ಪ್ರಸುವ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ಭಗಾಯೇತಿ - ೫।೧।೧।[೧೪]

ತದ್ಯಥೈವಾದೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ । ಸವಿತಾರಂ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಾಧಾವತ್ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಮ್ಪ್ರಸವಿತೇದಂ ಮೇ ಪ್ರಸುವ ತ್ವತ್ಪ್ರಸೂತ ಇದಮುಜ್ಜಯಾನೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಾಸುವತ್ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಉದಜಯದೇವಮೇವೈಷ ಏತತ್ಸವಿತಾರಮೇವ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಧಾವತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತೇದಂ ಮೇ ಪ್ರಸುವ ತ್ವತ್ಪ್ರಸೂತ ಇದಮುಜ್ಜಯಾನೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಸೌತಿ ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಉಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೧।[೧೫]

ತಸ್ಮಾದಾಹ । ದೇವ ಸವಿತಃ ಪ್ರಸುವ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸುವ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ಭಗಾಯ ದಿವ್ಯೋ ಗನ್ಧರ್ವಃ ಕೇತಪೂಃ ಕೇತಂ ನಃ ಪುನಾತು ವಾಚಸ್ಪತಿರ್ವಾಜಂ ನಃ ಸ್ವದತು ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವಾಚಸ್ಪತಿರನ್ನಂ ವಾಜಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ನ ಇದಮದ್ಯಾನ್ನಂ ಸ್ವದತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸ ಏತಾಮೇವಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತ್ಯಾ ಶ್ವಃಸುತ್ಯಾಯಾ ಏತದ್ಧ್ಯಸ್ಯೈತತ್ಕರ್ಮಾರಬ್ಧಂ ಭವತಿ ಪ್ರಸನ್ನ ಏತಂ ಯಜ್ಞಂ ಭವತಿ - ೫।೧।೧।[೧೬]
##೫।೧।೨
ಅಂಶುಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸರ್ವತ್ವಾಯೈವ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಂಶುಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥೈತಾನ್ಪ್ರಜ್ಞಾತಾನೇವಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಿಕಾನ್ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಾಗ್ರಯಣಾತ್ - ೫।೧।೨।[೧]

ಅಥ ಪೃಷ್ಠ್ಯಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ತದ್ಯದೇವೈತೈರ್ದೇವಾ ಉದಜಯಂಸ್ತದೇವೈಷ ಏತೈರುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೨]

ಅಥ ಷೋಡಶಿನಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ತದ್ಯದೇವೈತೇನೇನ್ದ್ರ ಉದಜಯತ್ತದೇವೈಷ ಏತೇನೋಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೩]

ಅಥೈತಾನ್ಪಞ್ಚ ವಾಜಪೇಯಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಧ್ರುವಸದಂ ತ್ವಾ ನೃಷದಮ್ಮನಃಸದಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯೇಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟತಮಮಿತಿ ಸಾದಯತ್ಯೇಷಾಂ ವೈ ಲೋಕಾನಾಮಯಮೇವ ಧ್ರುವ ಇಯಂ ಪೃಥಿವೀಮಮೇವೈತೇನ ಲೋಕಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೪]

ಅಪ್ಸುಷದಂ ತ್ವಾ ಘೃತಸದಂ ವ್ಯೋಮಸದಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯೇಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟತಮಮಿತಿ ಸಾದಯತ್ಯೇಷಾಂ ವೈ ಲೋಕಾನಾಮಯಮೇವ ವ್ಯೋಮೇದಮನ್ತರಿಕ್ಷಮನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೫]

ಪೃಥಿವಿಸದಂ ತ್ವಾನ್ತರಿಕ್ಷಸದಂ ದಿವಿಸದಂ ದೇವಸದಂ ನಾಕಸದಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯೇಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟತಮಮಿತಿ ಸಾದಯತ್ಯೇಷ ವೈ ದೇವಸನ್ನಾಕಸದೇಷ ಏವ ದೇವಲೋಕೋ ದೇವಲೋಕಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೬]

ಅಪಾಂ ರಸಮುದ್ವಯಸಂ ಸೂರ್ಯೇ ಸನ್ತಂ ಸಮಾಹಿತಮಪಾಂ ರಸಸ್ಯ ಯೋ ರಸಸ್ತಂ ವೋ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯುತ್ತಮಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯೇಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟತಮಮಿತಿ ಸಾದಯತ್ಯೇಷ ವಾ ಅಪಾಂ ರಸೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸ ಏಷ ಸೂರ್ಯೇ ಸಮಾಹಿತಃ ಸೂರ್ಯಾತ್ಪವತ ಏತಮೇವೈತೇನ ರಸಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೭]

ಗ್ರಹಾ ಊರ್ಜಾಹುತಯಃ । ವ್ಯನ್ತೋ ವಿಪ್ರಾಯ ಮತಿಂ ತೇಷಾಂ ವಿಶಿಪ್ರಿಯಾಣಾಂ ವೋಽಹಮಿಷಮೂರ್ಜಂ ಸಮಗ್ರಭಮುಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯೇಷ ತೇ ಯೋನಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟತಮಮಿತಿ ಸಾದಯತ್ಯೂರ್ಗ್ವೈ ರಸೋ ರಸಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೮]

ತಾನ್ವಾ ಏತಾನ್ । ಪಞ್ಚ ವಾಜಪೇಯಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚ ವಾಜಪೇಯಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೫।೧।೨।[೯]

ಅಥ ಸಪ್ತದಶ ಸೋಮಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಸಪ್ತದಶ ಸುರಾಗ್ರಹಾನ್ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಾ ಏತೇ ಅನ್ಧಸೀ ಯತ್ಸೋಮಶ್ಚ ಸುರಾ ಚ ತತಃ ಸತ್ಯಂ ಶ್ರೀರ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಸೋಮೋಽನೃತಂ ಪಾಪ್ಮಾ ತಮಃ ಸುರೈತೇ ಏವೈತದುಭೇ ಅನ್ಧಸೀ ಉಜ್ಜಯತಿ ಸರ್ವಂ ವಾ ಏಷ ಇದಮುಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಹ್ಯುಜ್ಜಯತಿ ಸರ್ವಮು ಹ್ಯೇವೇದಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೫।೧।೨।[೧೦]

ಸ ಯತ್ಸಪ್ತದಶ । ಸೋಮಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಯೈತತ್ಸತ್ಯಂ ಶ್ರಿಯಂ ಜ್ಯೋತಿರುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೧೧]

ಅಥ ಯತ್ಸಪ್ತದಶ । ಸುರಾಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಃ ಸ ಯಾವಾನೇವ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಯೈತದನೃತಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ತಮ ಉಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೧೨]

ತ ಉಭಯೇ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ಗ್ರಹಾಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ । ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೨।[೧೩]

ಅಥ ಯತ್ರ ರಾಜಾನಂ ಕ್ರೀಣಾತಿ । ತದ್ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪ್ರತಿವೇಶತಃ ಕೇಶವಾತ್ಪುರುಷಾತ್ಸೀಸೇನ ಪರಿಸ್ರುತಂ ಕ್ರೀಣಾತಿ ನ ವಾ ಏಷ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಪುಮಾನ್ಯತ್ಕೇಶವಃ ಪುರುಷೋ ಯದಹ ಪುಮಾಂಸ್ತೇನ ನ ಸ್ತ್ರೀ ಯದು ಕೇಶವಸ್ತೇನ ನ ಪುಮಾನ್ನೈತದಯೋ ನ ಹಿರಣ್ಯಂ ಯತ್ಸೀಸಂ ನೈಷ ಸೋಮೋ ನ ಸುರಾ ಯತ್ಪರಿಸ್ರುತ್ತಸ್ಮಾತ್ಕೇಶವಾತ್ಪುರುಷಾತ್ಸೀಸೇನ ಪರಿಸ್ರುತಂ ಕ್ರೀಣಾತಿ

ಅಥ ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ದ್ವೌ ಖರೌ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪುರೋಽಕ್ಷಮೇವಾನ್ಯಂ ಪಶ್ಚಾದಕ್ಷಮನ್ಯಂ ನೇತ್ಸೋಮಗ್ರಹಾಂಶ್ಚ ಸುರಾಗ್ರಹಾಂಶ್ಚ ಸಹ ಸಾದಯಾಮೇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುರ್ದ್ವೌ ಖರೌ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಪುರೋಽಕ್ಷಮೇವಾನ್ಯಂ ಪಶ್ಚಾದಕ್ಷಮನ್ಯಮ್ - ೫।೧।೨।[೧೫]

ಅಥ ಯತ್ರ ಪೂರ್ವಯಾ ದ್ವಾರಾ । ವಸತೀವರೀಃ ಪ್ರಪಾದಯನ್ತಿ ತದಪರಯಾ ದ್ವಾರಾ ನೇಷ್ಟಾ ಪರಿಸ್ರುತಂ ಪ್ರಪಾದಯತಿ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯಭ್ಯವಹರನ್ತಿ ಪುರೋಽಕ್ಷಮೇವ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙಾಸೀನೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ ಸೋಮಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪಶ್ಚಾದಕ್ಷಂ ಪ್ರಾಙಾಸೀನೋ ನೇಷ್ಟಾ ಸುರಾಗ್ರಹಾನ್ತ್ಸೋಮಗ್ರಹಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸುರಾಗ್ರಹಂ ನೇಷ್ಟಾ ಸೋಮಗ್ರಹಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸುರಾಗ್ರಹಂ ನೇಷ್ಟೈವಮೇವೈನಾನ್ವ್ಯತ್ಯಾಸಂ ಗೃಹ್ಣೀತಃ - ೫।೧।೨।[೧೬]

ನ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮಕ್ಷಮಧ್ವರ್ಯುಃ । ಸೋಮಗ್ರಹಮತಿಹರತಿ ನ ಪ್ರಾಞ್ಚಮಕ್ಷಂ ನೇಷ್ಟಾ ಸುರಾಗ್ರಹಂ ನೇಜ್ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚ ತಮಶ್ಚ ಸಂಸೃಜಾವೇತಿ - ೫।೧।೨।[೧೭]

ಉಪರ್ಯುಪರ್ಯೇವಾಕ್ಷಮಧ್ವರ್ಯುಃ । ಸೋಮಗ್ರಹಂ ಧಾರಯತ್ಯಧೋಽಧೋಽಕ್ಷಂ ನೇಷ್ಟಾ ಸುರಾಗ್ರಹಂ ಸಮ್ಪೃಚೌ ಸ್ಥಃ ಸಂ ಮಾ ಭದ್ರೇಣ ಪೃಙ್ಕ್ತಮಿತಿ ನೇತ್ಪಾಪಮಿತಿ ಬ್ರವಾವೇತಿ ತೌ ಪುನರ್ವಿಹರತೋ ವಿಪೃಚೌ ಸ್ಥೋ ವಿ ಮಾ ಪಾಪ್ಮನಾ ಪೃಙ್ಕ್ತಮಿತಿ ತದ್ಯಥೇಷೀಕಾಮ್ಮುಞ್ಜಾದ್ವಿವೃಹೇದೇವಮೇನಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ವಿವೃಹತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನ ತಾವಚ್ಚನೈನೋ ಭವತಿ ಯಾವತ್ತೃಣಸ್ಯಾಗ್ರಂ ತೌ ಸಾದಯತಃ - ೫।೧।೨।[೧೮]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುಃ । ಹಿರಣ್ಯಪಾತ್ರೇಣ ಮಧುಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಂ ಮಧ್ಯೇ ಸೋಮಗ್ರಹಾಣಾಂ ಸಾದಯತ್ಯಥೋಕ್ಥ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಧ್ರುವಮಥೈತಾನ್ತ್ಸೋಮಗ್ರಹಾನುತ್ತಮೇ ಸ್ತೋತ್ರ ಋತ್ವಿಜಾಂ ಚಮಸೇಷು ವ್ಯವನೀಯ ಜುಹ್ವತಿ ತಾನ್ಭಕ್ಷಯನ್ತ್ಯಥ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನೇ ಮಧುಗ್ರಹಸ್ಯ ಚ ಸುರಾಗ್ರಹಾಣಾಂ ಚೋದ್ಯತೇ ತಸ್ಯಾತಃ - ೫।೧।೨।[೧೯]

##೫।೧।೩ ಪಶುತನ್ತ್ರಮ್
ಆಗ್ನೇಯಮಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಽಆಲಭತೇ । ಅಗ್ನಿರ್ವಾ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೋಽಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತ್ಯೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಮುಕ್ಥೇಭ್ಯ ಆಲಭತ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಾನಿ ವಾಽಉಕ್ಥ್ಯಾನ್ಯುಕ್ಥಾನ್ಯೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ಷೋಡಶಿನಽಆಲಭತ ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಷೋಡಶೀ ಷೋಡಶಿನಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೩।[೧]

ಸಾರಸ್ವತಂ ಸಪ್ತದಶಾಯ ಸ್ತೋತ್ರಾಯಾಲಭತೇ । ತದೇತದನತಿರಾತ್ರೇ ಸತಿ ರಾತ್ರೇ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತದೇತೇನ ಸಾರಸ್ವತೇನ ರಾತ್ರಿಮುಜ್ಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇತದನತಿರಾತ್ರೇ ಸತಿ ರಾತ್ರೇ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೫।೧।೩।[೨]

ಅಥ ಮರುದ್ಭ್ಯ ಉಜ್ಜೇಷೇಭ್ಯಃ । ವಶಾಂ ಪೃಶ್ನಿಮಾಲಭತ ಇಯಂ ವೈ ವಶಾ ಪೃಶ್ನಿರ್ಯದಿದಮಸ್ಯಾಂ ಮೂಲಿ ಚಾಮೂಲಂ ಚಾನ್ನಾದ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ತೇನೇಯಂ ವಶಾ ಪೃಶ್ನಿರನ್ನಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇಽನ್ನಪೇಯಂ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದ್ವಾಜಪೇಯಂ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋಽನ್ನಂ ವೈ ವಿಶ ಉಜ್ಜೇಷೇಭ್ಯ ಇತ್ಯುಜ್ಜಿತ್ಯಾ ಏವ ದುರ್ವೇದೇ ಉಜ್ಜೇಷವತ್ಯೌ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ಯದ್ಯುಜ್ಜೇಷವತ್ಯೌ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಯೇ ಏವ ಕೇ ಚ ಮಾರುತ್ಯೌ ಸ್ಯಾತಾಂ ದುರ್ವೇದೋ ಏವ ವಶಾಪೃಶ್ನಿರ್ಯದಿ ವಶಾಂ ಪೃಶ್ನಿ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಯೈವ ಕಾ ಚ ವಶಾ ಸ್ಯಾತ್ - ೫।೧।೩।[೩]

ತಸ್ಯಾ ಆವೃತ್ । ಯತ್ರ ಹೋತಾ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಮನುಶಂಸತಿ ತದಸ್ಯೈ ವಪಯಾ ಪ್ರಚರೇಯುರೇಷ ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯೋ ಗ್ರಹೋ ಯನ್ಮಾಹೇನ್ದ್ರೋಽಪ್ಯಸ್ಯೈತನ್ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಮೇವ ಸ್ತೋತ್ರಂ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ಶಸ್ತ್ರಮಿನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನಸ್ತನ್ಮಧ್ಯತ ಏವೈತದ್ಯಜಮಾನೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾ ಅತ್ರ ವಪಯಾ ಪ್ರಚರೇಯುಃ - ೫।೧।೩।[೪]

ದ್ವೇಧಾವದಾನಾನಿ ಶ್ರಪಯನ್ತಿ । ತತೋಽರ್ದ್ಧಾನಾಂ ಜುಹ್ವಾಮುಪಸ್ತೀರ್ಯ ದ್ವಿರ್ದ್ವಿರವದ್ಯತಿ ಸಕೃದಭಿಘಾರಯತಿ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನಾನ್ಯಥೋಪಭೃತಿ ಸಕೃತ್ಸಕೃದವದ್ಯತಿ ದ್ವಿರಭಿಘಾರಯತಿ ನ ಪ್ರತ್ಯನಕ್ತ್ಯವದಾನಾನಿ ತದ್ಯದರ್ದ್ಧಾನಾಂ ದ್ವಿರ್ದ್ವಿರವದ್ಯತಿ ತಥೈಷಾ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಭವತ್ಯಥ ಯದೇತೈಃ ಪ್ರಚರತಿ ತೇನ ದೈವೀಂ ವಿಶಮುಜ್ಜಯತ್ಯಥಾರ್ದ್ಧಾನಿ ಮಾನುಷ್ಯೈ ವಿಶ ಉಪಹರತಿ ತೇನೋ ಮಾನುಷೀಂ ವಿಶಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೩।[೫]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಹ್ವಲತಿ ವಾ ಏಷ ಯೋ ಯಜ್ಞಪಥಾದೇತ್ಯೇತಿ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಪಥಾದ್ಯ ಏವಂ
ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈವೈತರೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ವಪಾಭಿಃ ಪ್ರಚರನ್ತಿ ತದೇವೈತಸ್ಯೈ ವಪಯಾ ಪ್ರಚರೇಯುರೇಕಧಾವದಾನಾನಿ ಶ್ರಪಯನ್ತಿ ನ ಮಾನುಷ್ಯೈ ವಿಶ ಉಪಹರನ್ತಿ - ೫।೧।೩।[೬]

ಅಥ ಸಪ್ತದಶ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾನ್ಪಶೂನಾಲಭತೇ । ತೇ ವೈ ಸರ್ವೇ ತೂಪರಾ ಭವನ್ತಿ ಸರ್ವೇ ಶ್ಯಾಮಾಃ ಸರ್ವೇ ಮುಷ್ಕರಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇಽನ್ನಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪಶುರ್ವಾ ಅನ್ನಂ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ ಸೋಮೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪಶುರ್ವೈ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಸೋಮಸ್ತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ ಸಪ್ತದಶ ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೩।[೭]

ತೇ ವೈ ಸರ್ವೇ ತೂಪರಾ ಭವನ್ತಿ । ಪುರುಷೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ನೇದಿಷ್ಠಂ ಸೋಽಯಂ ತೂಪರೋಽವಿಷಾಣಸ್ತೂಪರೋ ವಾ ಅವಿಷಾಣಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಏತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇ ತೂಪರಾ ಭವನ್ತಿ - ೫।೧।೩।[೮]

ಸರ್ವೇ ಶ್ಯಾಮಾಃ । ದ್ವೇ ವೈ ಶ್ಯಾಮಸ್ಯ ರೂಪೇ ಶುಕ್ಲಂ ಚೈವ ಲೋಮ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಂ ಪ್ರಜನನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಏತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇ ಶ್ಯಾಮಾ ಭವನ್ತಿ - ೫।೧।೩।[೯]

ಸರ್ವೇ ಮುಷ್ಕರಾಃ । ಪ್ರಜನನಂ ವೈ ಮುಷ್ಕರಃ ಪ್ರಜನನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಏತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇ ಮುಷ್ಕರಾ ಭವನ್ತಿ ದುರ್ವೇದಾ ಏವಂ ಸಮೃದ್ಧಾಃ ಪಶವೋ ಯದ್ಯೇವಂ ಸಮೃದ್ಧಾನ್ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಕತಿಪಯಾ ಏವೈವಂ ಸಮೃದ್ಧಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸರ್ವಮು ಹ್ಯೇವೇದಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೫।೧।೩।[೧೦]

ತದ್ಧೈಕೇ । ವಾಚ ಉತ್ತಮಮಾಲಭನ್ತೇ ಯದಿ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪರಮಸ್ತಿ ವಾಗೇವ ತದೇತದ್ವಾಚಮುಜ್ಜಯಾಮ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಮ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯದಿಮೇ ಲೋಕಾ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಸಾ ಯದೇವೈಷು ಲೋಕೇಷು ವಾಗ್ವದತಿ ತದ್ವಾಚಮುಜ್ಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದು ತನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೫।೧।೩।[೧೧]

ತೇಷಾಮಾವೃತ್ । ಯತ್ರ ಮೈತ್ರಾವರುಣೋ ವಾಮದೇವ್ಯಮನುಶಂಸತಿ ತದೇಷಾಂ ವಪಾಭಿಃ ಪ್ರಚರೇಯುಃ ಪ್ರಜನನಂ ವೈ ವಾಮದೇವ್ಯಂ ಪ್ರಜನನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಏತೇ ತಸ್ಮಾದೇಷಾಂ ವಪಾಭಿರತ್ರ ಪ್ರಚರೇಯುಃ - ೫।೧।೩।[೧೨]

ಅಥೇಷ್ಟಾ ಅನುಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ । ಅವ್ಯೂಢೇ ಸ್ರುಚಾವಥೈಷಾಂ ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರನ್ತಿ ಸೋಽನ್ತೋಽನ್ತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತದನ್ತತ ಏವೈತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತ್ಯಥ ಯತ್ಪುರಾ ಪ್ರಚರೇದ್ಯಥಾ ಯಮಧ್ವಾನಮೇಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ತಂ ಗತ್ವಾ ಸ ಕ್ವ ತತಃ ಸ್ಯಾದೇವಂ ತತ್ತಸ್ಮಾದೇಷಾಮತ್ರ ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರನ್ತಿ - ೫।೧।೩।[೧೩]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಹ್ವಲತಿ ವಾ ಏಷ ಯೋ ಯಜ್ಞಪಥಾದೇತ್ಯೇತಿ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಪಥಾದ್ಯ ಏವಂ
ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈವೇತರೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ವಪಾಭಿಃ ಪ್ರಚರನ್ತಿ ತದೇವೈತೇಷಾಂ ವಪಾಭಿಃ ಪ್ರಚರೇಯುರ್ಯತ್ರೈವೇತರೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರನ್ತಿ ತದೇವೈತೇಷಾಂ ಹವಿಷಾ ಪ್ರಚರೇಯುರೇಕಾನುವಾಕ್ಯಾ ಏಕಾ ಯಾಜ್ಯೈಕದೇವತ್ಯಾ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಯ ಇತ್ಯುಪಾಂಶೂಕ್ತ್ವಾ ಚ್ಛಾಗಾನಾಂ ಹವಿಷೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ ಪ್ರಜಾಪತಯ ಇತ್ಯುಪಾಂಶೂಕ್ತ್ವಾ ಚ್ಛಾಗಾನಾಂ ಹವಿಃ ಪ್ರಸ್ಥಿತಂ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೫।೧।೩।[೧೪]

##೫।೧।೪ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇಸವನೇ ಕರ್ತವ್ಯೇ ಪ್ರಯೋಗಃ
ತಂ ವೈ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನೇಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನ ಆಜಿಂ ಧಾವನ್ತ್ಯೇಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಏತಮ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತನ್ಮಧ್ಯತ ಏವೈತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೪।[೧]ಅಗೃಹೀತೇ ಮಾಹೇನ್ದ್ರೇ । ಏಷ ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯೋ ಗ್ರಹೋ ಯನ್ಮಾಹೇನ್ದ್ರೋಽಪ್ಯಸ್ಯೈತನ್ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಮೇವ ಸ್ತೋತ್ರಂ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ಶಸ್ತ್ರಮಿನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನಸ್ತದೇನಂ ಸ್ವ ಏವಾಯತನೇಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾದಗೃಹೀತೇ ಮಾಹೇನ್ದ್ರೇ - ೫।೧।೪।[೨]

ಅಥ ರಥಮುಪಾವಹರತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸೀತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ರಥ ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸೀತಿ ವಾಜಸಾ ಇತಿ ವಾಜಸಾ ಹಿ ರಥಸ್ತ್ವಯಾಽಯಂ ವಾಜಂ ಸೇದಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜಸ್ತ್ವಯಾಽಯಮನ್ನಮುಜ್ಜಯತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೫।೧।೪।[೩]

ತಂ ಧೂರ್ಗೃಹೀತಮನ್ತರ್ವೇದ್ಯಭ್ಯವವರ್ತಯತಿ । ವಾಜಸ್ಯ ನು ಪ್ರಸವೇ ಮಾತರಮ್ಮಹೀಮಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜೋಽನ್ನಸ್ಯ ನು ಪ್ರಸವೇ ಮಾತರಂ ಮಹೀಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾದಿತಿಂ ನಾಮ ವಚಸಾ ಕರಾಮಹಾ ಇತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾದಿತಿಂ ನಾಮ ವಚಸಾ ಕರಾಮಹ ಇತಿ ಯಸ್ಯಾಮಿದಂ ವಿಶ್ವಂ ಭುವನಮಾವಿವೇಶೇತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಭುವನಮಾವಿಷ್ಟಂ ತಸ್ಯಾಂ ನೋ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ಧರ್ಮ ಸಾವಿಷದಿತಿ ತಸ್ಯಾಂ ನೋ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ಯಜಮಾನಂ ಸುವತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೫।೧।೪।[೪]

ಅಥಾಶ್ವಾನದ್ಭಿರಭ್ಯುಕ್ಷತಿ । ಸ್ನಪನಾಯಾಭ್ಯವನೀಯಮಾನಾನ್ತ್ಸ್ನಪಿತಾನ್ವೋದಾನೀತಾನದ್ಭ್ಯೋ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇಽಶ್ವಃ ಸಮ್ಬಭೂವ ಸೋಽದ್ಭ್ಯಃ ಸಮ್ಭವನ್ನ ಸರ್ವಃ ಸಮಭವದಸರ್ವೋ ಹಿ ವೈ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಸರ್ವೈಃ ಪದ್ಭಿಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯೇಕೈಕಮೇವ ಪಾದಮುದಚ್ಯ ತಿಷ್ಠತಿ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರಾಪ್ಸ್ವಹೀಯತ ತೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಾನದ್ಭಿರಭ್ಯುಕ್ಷತಿ ಸ್ನಪನಾಯಾಭ್ಯವನೀಯಮಾನಾನ್ತ್ಸ್ನಪಿತಾನ್ವೋದಾನೀತಾನ್ - ೫।೧।೪।[೫]

ಸೋಽಭ್ಯುಕ್ಷತಿ । ಅಪ್ಸ್ವನ್ತರಮೃತಮಪ್ಸು ಭೇಷಜಮಪಾಮುತ ಪ್ರಶಸ್ತಿಷ್ವಶ್ವಾ ಭವತ ವಾಜಿನ ಇತ್ಯನೇನಾಪಿ ದೇವೀರಾಪೋ ಯೋ ವ ಊರ್ಮಿಃ ಪ್ರತೂರ್ತಿಃ ಕಕುನ್ಮಾನ್ವಾಜಸಾಸ್ತೇನಾಯಂ ವಾಜಂ ಸೇದಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜಸ್ತೇನಾಯಮನ್ನಮುಜ್ಜಯತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೫।೧।೪।[೬]

ಅಥ ರಥಂ ಯುನಕ್ತಿ । ಸ ದಕ್ಷಿಣಾಯುಗ್ಯಮೇವಾಗ್ರೇ ಯುನಕ್ತಿ ಸವ್ಯಾಯುಗ್ಯಂ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಮಾನುಷೇಽಥೈವಂ ದೇವತ್ರಾ - ೫।೧।೪।[೭]

ಸ ಯುನಕ್ತಿ । ವಾತೋ ವಾ ಮನೋ ವೇತಿ ನ ವೈ ವಾತಾತ್ಕಿಂ ಚನಾಶೀಯೋಽಸ್ತಿ ನ ಮನಸಃ ಕಿಂ ಚನಾಶೀಯೋಽಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಾತೋ ವಾ ಮನೋ ವೇತಿ ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಸ್ತೇಽಗ್ರೇಽಶ್ವಮಯುಞ್ಜನ್ನಿತಿ ಗನ್ಧರ್ವಾ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇಽಶ್ವಂ ಯುಯುಜುಸ್ತದ್ಯೇಽಗ್ರೇಽಶ್ವಮಯುಞ್ಜಂಸ್ತೇ ತ್ವಾ ಯುಞ್ಜನ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತೇ ಅಸ್ಮಿನ್ಜವಮಾದಧುರಿತಿ ತದ್ಯೇಽಸ್ಮಿನ್ಜವಮಾದಧುಸ್ತೇ ತ್ವಯಿ ಜವಮಾದಧತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೫।೧।೪।[೮]

ಅಥ ಸವ್ಯಾಯುಗ್ಯಂ ಯುನಕ್ತಿ । ವಾತರಂಹಾ ಭವ ವಾಜಿನ್ಯುಜ್ಯಮಾನ ಇತಿ ವಾತಜವೋ ಭವ ವಾಜಿನ್ಯುಜ್ಯಮಾನ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೇವ ದಕ್ಷಿಣಃ ಶ್ರಿಯೈಧೀತಿ ಯಥೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಃ ಶ್ರಿಯೈವಂ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಶ್ರಿಯೈಧೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯುಞ್ಜನ್ತು ತ್ವಾ ಮರುತೋ ವಿಶ್ವವೇದಸ ಇತಿ ಯುಞ್ಜನ್ತು ತ್ವಾ ದೇವಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾ ತೇ ತ್ವಷ್ಟಾ ಪತ್ಸು ಜವಂ ದಧಾತ್ವಿತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತ್ಯಥ ದಕ್ಷಿಣಾಪ್ರಷ್ಟಿಂ ಯುನಕ್ತಿ ಸವ್ಯಾಪ್ರಷ್ಟಿಂ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಮಾನುಷೇಽಥೈವಂ ದೇವತ್ರಾ - ೫।೧।೪।[೯]

ಸ ಯುನಕ್ತಿ । ಜವೋ ಯಸ್ತೇ ವಾಜಿನ್ನಿಹಿತೋ ಗುಹಾ ಯಃ ಶ್ಯೇನೇ ಪರೀತ್ತೋ ಅಚರಚ್ಚ ವಾತ ಇತಿ ಜವೋ ಯಸ್ತೇ ವಾಜಿನ್ನಪ್ಯನ್ಯತ್ರಾಪನಿಹಿತಸ್ತೇನ ನ ಇಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತೇನ ನೋ ವಾಜಿನ್ಬಲವಾನ್ಬಲೇನ ವಾಜಜಿಚ್ಚ ಭವ ಸಮನೇ ಚ ಪಾರಯಿಷ್ಣುರಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜೋಽನ್ನಜಿಚ್ಚ ನ ಏಧ್ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ನೋ ಯಜ್ಞೇ ದೇವಸಮನ ಇಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೫।೧।೪।[೧೦]

ತೇ ವಾ ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ಯುಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ । ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ದೇವಾನಾಂ ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾಽಧಿಪ್ರಷ್ಟಿಯುಗ ಏವ ಚತುರ್ಥೋಽನ್ವೇತಿ ಮಾನುಷಾ ಹಿ ಸ ತಂ ಯತ್ರ ದಾಸ್ಯನ್ಭವತಿ ತಚ್ಚತುರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯ ದದಾತಿ ತಸ್ಮಾದಪೀತರಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞ ಏತ ಏವ ತ್ರಯೋ ಯುಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ದೇವಾನಾಂ ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾಽಧಿಪ್ರಷ್ಟಿಯುಗ ಏವ ಚತುರ್ಥೋಽನ್ವೇತಿ ಮಾನುಷೋ ಹಿ ಸ ತಂ ಯತ್ರ ದಾಸ್ಯನ್ಭವತಿ ತಚ್ಚತುರ್ಥಮುಪಯುಜ್ಯ ದದಾತಿ - ೫।೧।೪।[೧೧]

ಅಥ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಚರುಂ ನೈವಾರಂ ಸಪ್ತದಶಶರಾವಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಅನ್ನಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇಽನ್ನಪೇಯಂ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದ್ವಾಜಪೇಯಂ ತದ್ಯದೇವೈತದನ್ನಮುದಜೈಷೀತ್ತದೇವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಕರೋತಿ - ೫।೧।೪।[೧೨]

ಅಥ ಯದ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋ ಭವತಿ । ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಹ್ಯೇತಮಗ್ರ ಉದಜಯತ್ತಸ್ಮಾದ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋ ಭವತಿ - ೫।೧।೪।[೧೩]

ಅಥ ಯನ್ನೈವಾರೋ ಭವತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿರೇತೇ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪಚ್ಯನ್ತೇ ಯನ್ನೀವಾರಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನೈವಾರೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತದಶಶರಾವೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೪।[೧೪]

ತಮಶ್ವಾನವಘ್ರಾಪಯತಿ । ವಾಜಿನ ಇತಿ ವಾಜಿನೋ ಹ್ಯಶ್ವಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಾಜಿನ ಇತಿ ವಾಜಜಿತ
ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜೋಽನ್ನಜಿತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವಾಜಂ ಸರಿಷ್ಯನ್ತ ಇತ್ಯಾಜಿಂ ಹಿ ಸರಿಷ್ಯನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಭಾಗಮವಜಿಘ್ರತೇತಿ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಹ್ಯೇಷ ಭಾಗೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಭಾಗಮವಜಿಘ್ರತೇತಿ ತದ್ಯದಶ್ವಾನವಘ್ರಾಪಯತೀಮಮುಜ್ಜಯಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಶ್ವಾನವಘ್ರಾಪಯತಿ - ೫।೧।೪।[೧೫]

##೫।೧।೫।
ತದ್ಯದಾಜಿಂ ಧಾವನ್ತಿ । ಇಮಮೇವೈತೇನ ಲೋಕಮುಜ್ಜಯತ್ಯಥ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ರಥಚಕ್ರೇ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ ನಾಭಿದಘ್ನ ಉದ್ಧಿತೇಽನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತ್ಯಥ ಯದ್ಯೂಪಂ ರೋಹತಿ ದೇವಲೋಕಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತಿತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತತ್ತ್ರಯಂ ಕ್ರಿಯತೇ - ೫।೧।೫।[೧]

ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ರಥಚಕ್ರಮಧಿರೋಹತಿ । ನಾಭಿದಘ್ನ ಉದ್ಧಿತಂ ದೇವಸ್ಯಾಹಂ ಸವಿತುಃ ಸವೇ ಸತ್ಯಸವಸೋ ಬೃಹಸ್ಪತೇರುತ್ತಮಂ ನಾಕಂ ರುಹೇಯಮಿತಿ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಜತೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ - ೫।೧।೫।[೨]

ಅಥ ಯದಿ ರಾಜನ್ಯೋ ಯಜತೇ । ದೇವಸ್ಯಾಹಂ ಸವಿತುಃ ಸವೇ ಸತ್ಯಸವಸ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯೋತ್ತಮಂ ನಾಕಂ ರುಹೇಯಮಿತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಹೀನ್ದ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ರಾಜನ್ಯಃ - ೫।೧।೫।[೩]

ತ್ರಿಃ ಸಾಮಾಭಿಗಾಯತಿ । ತ್ರಿರಭಿಗೀಯಾವರೋಹತಿ ದೇವಸ್ಯಾಹಂ ಸವಿತುಃ ಸವೇ ಸತ್ಯಪ್ರಸವಸೋ ಬೃಹಸ್ಪತೇರುತ್ತಮಂ ನಾಕಮರುಹಮಿತಿ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಜತೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ - ೫।೧।೫।[೪]
ಅಥ ಯದಿ ರಾಜನ್ಯೋ ಯಜತೇ । ದೇವಸ್ಯಾಹಂ ಸವಿತುಃ ಸವೇ ಸತ್ಯಪ್ರಸವಸ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯೋತ್ತಮಂ ನಾಕಮರುಹಮಿತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಹೀನ್ದ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ರಾಜನ್ಯಃ - ೫।೧।೫।[೫]

ಅಥ ಸಪ್ತದಶ ದುನ್ದುಭೀನನುವೇದ್ಯನ್ತಂ ಸಮ್ಮಿನ್ವನ್ತಿ । ಪ್ರತೀಚ ಆಗ್ನೀಧ್ರಾತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇ ವಾಗ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷಾ ವೈ ಪರಮಾ ವಾಗ್ಯಾ ಸಪ್ತದಶಾನಾಂ ದುನ್ದುಭೀನಾಂ ಪರಮಾಮೇವೈತದ್ವಾಚ ಪರಮಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ ಸಪ್ತದಶ ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೫।[೬]
ಅಥೈತೇಷಾಂ ದುನ್ದುಭೀನಾಮ್ । ಏಕಂ ಯಜುಷಾಽಽಹನ್ತಿ ತತ್ಸರ್ವೇ ಯಜುಷಾಽಽಹತಾ ಭವನ್ತಿ - ೫।೧।೫।[೭]

ಸ ಆಹನ್ತಿ । ಬೃಹಸ್ಪತೇ ವಾಜಂ ಜಯ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ವಾಚಂ ವದತ ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ವಾಜಂ ಜಾಪಯತೇತಿ
ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಜತೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ - ೫।೧।೫।[೮]

ಅಥ ಯದಿ ರಾಜನ್ಯೋ ಯಜತೇ । ಇನ್ದ್ರ ವಾಜಂ ಜಯೇನ್ದ್ರಾಯ ವಾಚಂ ವದತೇನ್ದ್ರಂ ವಾಜಂ ಜಾಪಯತೇತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಹೀನ್ದ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ರಾಜನ್ಯಃ - ೫।೧।೫।[೯]

ಅಥೈತೇಷ್ವಾಜಿಸೃತ್ಸು ರಥೇಷು । ಪುನರಾಸೃತೇಷ್ವೇತೇಷಾಂ ದುನ್ದುಭೀನಾಮೇಕಂ ಯಜುಷೋಪಾವಹರತಿ ತತ್ಸರ್ವೇ ಯಜುಷೋಪಾವಹೃತಾ ಭವನ್ತಿ - ೫।೧।೫।[೧೦]

ಸ ಉಪಾವಹರತಿ । ಏಷಾ ವಃ ಸಾ ಸತ್ಯಾ ಸಂವಾಗಭೂದ್ಯಯಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ವಾಜಮಜೀಜಪತಾಜೀಜಪತ
ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ವಾಜಂ ವನಸ್ಪತಯೋ ವಿಮುಚ್ಯಧ್ವಮಿತಿ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಜತೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ - ೫।೧।೫।[೧೧]

ಅಥ ಯದಿ ರಾಜನ್ಯೋ ಯಜತೇ । ಏಷಾ ವಃ ಸಾ ಸತ್ಯಾ ಸಂವಾಗಭೂದ್ಯಯೇನ್ದ್ರಂ ವಾಜಮಜೀಜಪತಾಜೀಜಪತೇನ್ದ್ರಂ ವಾಜಂ ವನಸ್ಪತಯೋ ವಿಮುಚ್ಯಧ್ವಮಿತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಹೀನ್ದ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ರಾಜನ್ಯಃ - ೫।೧।೫।[೧೨]

ಅಥ ವೇದ್ಯನ್ತಾತ್ । ರಾಜನ್ಯ ಉದಙ್ಸಪ್ತದಶ ಪ್ರವ್ಯಾಧಾನ್ಪ್ರವಿಧ್ಯತಿ ಯಾವಾನ್ವಾ ಏಕಃ ಪ್ರವ್ಯಾಧಸ್ತಾವಾಂಸ್ತಿರ್ಯಙ್ಪ್ರಜಾಪತಿರಥ ಯಾವತ್ಸಪ್ತದಶ ಪ್ರವ್ಯಾಧಾಸ್ತಾವಾನನ್ವಙ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೫।೧।೫।[೧೩]

ತದ್ಯದ್ರಾಜನ್ಯಃ ಪ್ರವಿಧ್ಯತಿ । ಏಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಮಾಂ ಯದ್ರಾಜನ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದೇಕಃ ಸನ್ಬಹೂನಾಮೀಷ್ಟೇ ಯದ್ವೇವ ಚತುರಕ್ಷರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚತುರಕ್ಷರೋ ರಾಜನ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜನ್ಯಃ ಪ್ರವಿಧ್ಯತಿ ಸಪ್ತದಶ ಪ್ರವ್ಯಾಧಾನ್ಪ್ರವಿಧ್ಯತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೫।[೧೪]

ಅಥ ಯಂ ಯಜುಷಾ ಯುನಕ್ತಿ । ತಂ ಯಜಮಾನ ಆತಿಷ್ಠತಿ ದೇವಸ್ಯಾಹಂ ಸವಿತುಃ ಸವೇ ಸತ್ಯಪ್ರಸವಸೋ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ವಾಜಜಿತೋ ವಾಜಂ ಜೇಷಮಿತಿ - ೫।೧।೫।[೧೫]

ತದ್ಯಥೈವಾದೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ । ಸವಿತಾರಂ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಾಧಾವತ್ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಮ್ಪ್ರಸವಿತೇದಂ ಮೇ ಪ್ರಸುವ ತ್ವತ್ಪ್ರಸೂತ ಇದಮುಜ್ಜಯಾನೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಾಸುವತ್ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಉದಜಯದೇವಮೇವೈಷ ಏತತ್ಸವಿತಾರಮೇವ ಪ್ರಸವಾಯೋಪಧಾವತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತೇದಂ ಮೇ ಪ್ರಸುವ ತ್ವತ್ಪ್ರಸೂತ ಇದಮುಜ್ಜಯಾನೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಸೌತಿ ತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಉಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೫।[೧೬]

ಅಥ ಯದ್ಯಧ್ವರ್ಯೋಃ । ಅನ್ತೇವಾಸೀ ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ವೈತದ್ಯಜುರಧೀಯಾತ್ಸೋಽನ್ವಾಸ್ಥಾಯ ವಾಚಯತಿ ವಾಜಿನ ಇತಿ ವಾಜಿನೋ ಹ್ಯಶ್ವಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಾಜಿನ ಇತಿ ವಾಜಜಿತ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜೋಽನ್ನಜಿತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಧ್ವನ ಸ್ಕಭ್ನುವನ್ತ ಇತ್ಯಧ್ವನೋ ಹಿ ಸ್ಕಭ್ನುವನ್ತೋ ಧಾವನ್ತಿ ಯೋಜನಾ ಮಿಮಾನಾ ಇತಿ ಯೋಜನಶೋ ಹಿ ಮಿಮಾನಾ ಅಧ್ವಾನಂ ಧಾವನ್ತಿ ಕಾಷ್ಠಾಂ ಗಚ್ಛತೇತಿ ಯಥೈನಾನನ್ತರಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನ ಹಿಂಸ್ಯುರೇವಮೇತದಾಹ ಧಾವನ್ತ್ಯಾಜಿಮಾಘ್ನನ್ತಿ ದುನ್ದುಭೀನಭಿ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ - ೫।೧।೫।[೧೭]

ಅಥೈತಾಭ್ಯಾಂ ಜಗತೀಭ್ಯಾಮ್ । ಜುಹೋತಿ ವಾಽನು ವಾ ಮನ್ತ್ರಯತೇ ಯದಿ ಜುಹೋತಿ ಯದ್ಯನುಮನ್ತ್ರಯತೇ ಸಮಾನ ಏವ ಬನ್ಧುಃ - ೫।೧।೫।[೧೮]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಏಷ ಸ್ಯ ವಾಜೀ ಕ್ಷಿಪಣಿಂ ತುರಣ್ಯತಿ ಗ್ರೀವಾಯಾಂ ಬದ್ಧೋ ಅಪಿಕಕ್ಷ ಆಸನಿ ಕ್ರತುಂ
ದಧಿಕ್ರಾ ಅನು ಸಂಸನಿಷ್ಯದತ್ಪಥಾಮಙ್ಕಾಂಸ್ಯನ್ವಾಪನೀಫಣತ್ಸ್ವಾಹಾ - ೫।೧।೫।[೧೯]

ಉತ ಸ್ಮ । ಅಸ್ಯ ದ್ರವತಸ್ತುರಣ್ಯತಃ ಪರ್ಣಂ ನ ವೇರನುವಾತಿ ಪ್ರಗರ್ದ್ಧಿನಃ ಶ್ಯೇನಸ್ಯೇವ ಧ್ರಜತೋ ಅಙ್ಕಸಂ ಪರಿ ದಧಿಕ್ರಾವ್ಣಃ ಸಹೋರ್ಜಾ ತರಿತ್ರತಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೫।೧।೫।[೨೦]

ಅಥೋತ್ತರೇಣ ತ್ರಿಚೇನ । ಜುಹೋತಿ ವಾಽನು ವಾ ಮನ್ತ್ರಯತೇ ದ್ವಯಂ ತದ್ಯಸ್ಮಾಜ್ಜುಹೋತಿ ವಾಽನು ವಾ ಮನ್ತ್ರಯತೇ ಯದಿ ಜುಹೋತಿ ಯದ್ಯನುಮನ್ತ್ರಯತೇ ಸಮಾನ ಏವ ಬನ್ಧುರೇತಾನೇವೈತದಶ್ವಾನ್ಧಾವತ ಉಪವಾಜಯತ್ಯೇತೇಷು ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ ತಿಸ್ರೋ ವಾ ಇಮಾಃ ಪೃಥಿವ್ಯ ಇಯಮಹೈಕಾ ದ್ವೇ ಅಸ್ಯಾಃ ಪರೇ ತಾ ಏವೈತದುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೧।೫।[೨೧]

ಸೋಽನುಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಶಂ ನೋ ಭವನ್ತು ವಾಜಿನೋ ಹವೇಷು ದೇವತಾತಾ ಮಿತದ್ರವಃ ಸ್ವರ್ಕಾಃ ಜಮ್ಭಯನ್ತೋಽಹಿಂ ವೃಕಂ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಸನೇಮ್ಯಸ್ಮದ್ಯುಯವನ್ನಮೀವಾಃ - ೫।೧।೫।[೨೨]

ತೇ ನೋಽಅರ್ವನ್ತಃ । ಹವನಶ್ರುತೋ ಹವಂ ವಿಶ್ವೇ ಶೃಣ್ವನ್ತು ವಾಜಿನೋ ಮಿತದ್ರವಃ ಸಹಸ್ರಸಾ ಮೇಧಸಾತಾ ಸನಿಷ್ಯವೋ ಮಹೋ ಯೇ ಧನಂ ಸಮಿಥೇಷು ಜಭ್ರಿರೇ - ೫।೧।೫।[೨೩]

ವಾಜೇವಾಜೇಽವತ । ವಾಜಿನೋ ನೋ ಧನೇಷು ವಿಪ್ರಾ ಅಮೃತಾ ಋತಜ್ಞಾಃ ॥ ಅಸ್ಯ ಮಧ್ವಃ ಪಿಬತ ಮಾದಯಧ್ವಂ ತೃಪ್ತಾ ಯಾತ ಪಥಿಭಿರ್ದೇವಯಾನೈರಿತಿ - ೫।೧।೫।[೨೪]
ಅಥ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೇನ ಚರುಣಾ ಪ್ರತ್ಯುಪತಿಷ್ಠತೇ । ತಮುಪಸ್ಪೃಶತ್ಯನ್ನಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇಽನ್ನಪೇಯಂ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದ್ವಾಜಪೇಯಂ ತದ್ಯದೇವೈತದನ್ನಮುದಜೈಷೀತ್ತೇನೈವೈತದೇತಾಂ ಗತಿಂ ಗತ್ವಾ ಸಂಸ್ಪೃಶತೇ ತದಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೧।೫।[೨೫]

ಸ ಉಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಆ ಮಾ ವಾಜಸ್ಯ ಪ್ರಸವೋ ಜಗಮ್ಯಾದಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜ ಆ ಮಾಽನ್ನಸ್ಯ ಪ್ರಸವೋ ಜಗಮ್ಯಾದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹೇಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ವಿಶ್ವರೂಪೇ ಇತಿ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರಾ ಮಾ ಗನ್ತಾಂ ಪಿತರಾ ಮಾತರಾ ಚೇತಿ ಮಾತೇವ ಚ ಹಿ ಪಿತೇವ ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿರಾ ಮಾ ಸೋಮೋ ಽಅಮೃತತ್ವೇನ ಗಮ್ಯಾದಿತಿ ಸೋಮೋ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೫।೧।೫।[೨೬]

ತಮಶ್ವಾನವಘ್ರಾಪಯತಿ । ವಾಜಿನ ಇತಿ ವಾಜಿನೋ ಹ್ಯಶ್ವಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಾಜಿನ ಇತಿ ವಾಜಜಿತ
ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜೋಽನ್ನಜಿತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವಾಜಂ ಸಸೃವಾಂಸಂ ಇತಿ ಸರಿಷ್ಯನ್ತ ಇತಿ ವಾ ಅಗ್ರ ಆಹ ಸರಿಷ್ಯನ್ತ ಇವ ಹಿ ತರ್ಹಿ ಭವನ್ತ್ಯಥಾತ್ರ ಸಸೃವಾಂಸ ಇತಿ ಸಸೃವಾಂಸ ಇವ ಹ್ಯತ್ರ ಭವನ್ತಿ
ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸಸೃವಾಂಸ ಇತಿ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಭಾಗಮವಜಿಘ್ರತೇತಿ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಹ್ಯೇಷ ಭಾಗೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಭಾಗಮವಜಿಘ್ರತೇತಿ ನಿಮೃಜಾನಾ ಇತಿ ತದ್ಯಜಮಾನೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ ತದ್ಯದಶ್ವಾನವಘ್ರಾಪಯತೀಮಮುಜ್ಜಯಾನೀತಿ ವಾ ಅಗ್ರೇಽವಘ್ರಾಪಯತ್ಯಥಾತ್ರೇಮಮುದಜೈಷಮಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಶ್ವಾನವಘ್ರಾಪಯತಿ - ೫।೧।೫।[೨೭]

ಅಥೈತೇಷಾಮಾಜಿಶ್ರಿತಾಂ ರಥಾನಾಮ್ । ಏಕಸ್ಮಿನ್ವೈಶ್ಯೋ ವಾ ರಾಜನ್ಯೋ ವೋಪಾಸ್ಥಿತೋ ಭವತಿ ಸ ವೇದೇರುತ್ತರಾಯಾಂ ಶ್ರೋಣಾ ಉಪವಿಶತ್ಯಥಾಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಪೂರ್ವಯಾ ದ್ವಾರಾ ಮಧುಗ್ರಹಮಾದಾಯ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಸ್ತಂ ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ವಾ ರಾಜನ್ಯಸ್ಯ ವಾ ಪ್ರಾಣಾವಾಧತ್ತೋಽಥ ನೇಷ್ಟಾಽಪರಯಾ ದ್ವಾರಾ ಸುರಾಗ್ರಹಾನಾದಾಯ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ ಸ ಜಘನೇನ ಶಾಲಾಂ ಪರ್ಯೇತ್ಯೈಕಂ ವೈಶ್ಯಸ್ಯ ವಾ ರಾಜನ್ಯಸ್ಯ ವಾ ಪ್ರಾಣಾವಾದಧದಾಹಾನೇನ ತ ಇಮಂ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣಾಮೀತಿ ಸತ್ಯಂ ವೈ ಶ್ರೀರ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಸೋಮೋಽನೃತಂ ಪಾಪ್ಮಾ ತಮಃ ಸುರಾ ಸತ್ಯಮೇವೈತಚ್ಛ್ರಿಯಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯಜಮಾನೇ ದಧಾತ್ಯನೃತೇನ ಪಾಪ್ಮನಾ ತಮಸಾ ವೈಶ್ಯಂ ವಿಧ್ಯತಿ ತೈಃ ಸ ಯಂ ಭೋಗಂ ಕಾಮಯತೇ ತಂ ಕುರುತೇಽಥೈತಂ ಸಹಿರಣ್ಯಪಾತ್ರಮೇವ ಮಧುಗ್ರಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ
ದದದಮೃತಮಾಯುರಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇಽಮೃತಂ ಹ್ಯಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತೇನ ಸ ಯಂ ಭೋಗಂ ಕಾಮಯತೇ ತಂ ಕುರುತೇ - ೫।೧।೫।[೨೮]

##೫।೨।೧ ಯೂಪಾರೋಹಣಮ್

ಅಥ ಸ್ರುವಂ ಚಾಜ್ಯವಿಲಾಪನೀಂ ಚಾದಾಯ । ಆಹವನೀಯಮಭ್ಯೈತಿ ಸ ಏತಾ ದ್ವಾದಶಾಪ್ತೀರ್ಜುಹೋತಿ ವಾ
ವಾಚಯತಿ ವಾ ಯದಿ ಜುಹೋತಿ ಯದಿ ವಾಚಯತಿ ಸಮಾನ ಏವ ಬನ್ಧುಃ - ೫।೨।೧।[೧]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಆಪಯೇ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವಾಪಯೇ ಸ್ವಾಹಾಽಪಿಜಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಕ್ರತವೇ ಸ್ವಾಹಾ ವಸವೇ ಸ್ವಾಹಾಽಹರ್ಪತಯೇ ಸ್ವಾಹಾಽಹ್ನೇ ಮುಗ್ಧಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಮುಗ್ಧಾಯ ವೈನಂಶಿನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ವಿನಂಶಿನ ಆನ್ತ್ಯಾಯನಾಯ ಸ್ವಾಹಾನ್ತ್ಯಾಯ ಭೌವನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಭುವನಸ್ಯ ಪತಯೇ ಸ್ವಾಹಾಧಿಪತಯೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇತಾ ದ್ವಾದಶಾಪ್ತೀರ್ಜುಹೋತಿ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯೈವಾಸ್ಯಾಪ್ತಿರ್ಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಾಮೇವೈತದುಜ್ಜಯತಿ ತಾಮಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೨।೧।[೨]

ಅಥ ಷಟ್ಕೢಪ್ತೀಃ । ಜುಹೋತಿ ವಾ ವಾಚಯತಿ ವಾ ಯದಿ ಜುಹೋತಿ ಯದಿ ವಾಚಯತಿ ಸಮಾನ ಏವ
ಬನ್ಧುಃ - ೫।೨।೧।[೩]

ಸ ವಾಚಯತಿ । ಆಯುರ್ಯಜ್ಞೇನ ಕಲ್ಪತಾಂ ಪ್ರಾಣೋ ಯಜ್ಞೇನ ಕಲ್ಪತಾಂ ಚಕ್ಷುರ್ಯಜ್ಞೇನ ಕಲ್ಪತಾಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಯಜ್ಞೇನ ಕಲ್ಪತಾಂ ಪೃಷ್ಠಂ ಯಜ್ಞೇನ ಕಲ್ಪತಾಂ ಯಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞೇನ ಕಲ್ಪತಾಮಿತ್ಯೇತಾಃ ಷಟ್ಕೢಪ್ತೀರ್ವಾಚಯತಿ ಷಡ್ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯೈವಾಸ್ಯ ಕೢಪ್ತಿರ್ಯಾ ಸಮ್ಪತ್ತಾಮೇವೈತದುಜ್ಜಯತಿ ತಾಮಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೨।೧।[೪]

ಅಷ್ಟಾಶ್ರಿರ್ಯೂಪೋ ಭವತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರಮಗ್ನೇಶ್ಛನ್ದೋ ದೇವಲೋಕಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತಿ ಸಪ್ತದಶಭಿರ್ವಾಸೋಭಿರ್ಯೂಪೋ ವೇಷ್ಟಿತೋ ವಾ ವಿಗ್ರಥಿತೋ ವಾ ಭವತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೨।೧।[೫]

ಗೌಧೂಮಂ ಚಷಾಲಂ ಭವತಿ । ಪುರುಷೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ನೇದಿಷ್ಠಂ ಸೋಽಯಮತ್ವಗೇತೇ ವೈ ಪುರುಷಸ್ಯೌಷಧೀನಾಂ ನೇದಿಷ್ಠತಮಾಂ ಯದ್ಗೋಧೂಮಾಸ್ತೇಷಾಂ ನ ತ್ವಗಸ್ತಿ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತಿ - ೫।೨।೧।[೬]

ಗರ್ತನ್ವಾನ್ಯೂಪೋಽತೀಕ್ಷ್ಣಾಗ್ರೋ ಭವತಿ । ಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ವೈ ಗರ್ತಃ ಪಿತೃಲೋಕಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತಿ। ಸಪ್ತದಶಾರತ್ನಿರ್ಭವತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೨।೧।[೭]

ಅಥ ನೇಷ್ಟಾ ಪತ್ನೀಮುದಾನೇಷ್ಯನ್ । ಕೌಶಂ ವಾಸಃ ಪರಿಧಾಪಯತಿ ಕೌಶಂ ವಾ ಚಣ್ಡಾತಕಮನ್ತರಂ ದೀಕ್ಷಿತವಸನಾಜ್ಜಘನಾರ್ದ್ಧೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯತ್ಪತ್ನೀ ತಾಮೇತತ್ಪ್ರಾಚೀಂ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸಾದಯಿಷ್ಯನ್ಭವತ್ಯಸ್ತಿ ವೈ ಪತ್ನ್ಯಾ ಅಮೇಧ್ಯಂ ಯದವಾಚೀನಂ ನಾಭೇರ್ಮೇಧ್ಯಾ ವೈ ದರ್ಭಾಸ್ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾ ಅಮೇಧ್ಯಂ ತದೇವಾಸ್ಯಾ ಏತದ್ದರ್ಭೈರ್ಮೇಧ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾಥೈನಾಂ ಪ್ರಾಚೀಂ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನೇಷ್ಟಾ ಪತ್ನೀಮುದಾನೇಸ್ಯನ್ಕೌಶಂ ವಾಸಃ ಪರಿಧಾಪಯತಿ ಕೌಶಂ ವಾ ಚಣ್ಡಾತಕಮನ್ತರಂ ದೀಕ್ಷಿತವಸನಾತ್ - ೫।೨।೧।[೮]

ಅಥ ನಿಶ್ರಯಣೀಂ ನಿಶ್ರಯತಿ । ಸ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಙ್ ರೋಹೇದುತ್ತರತೋ ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಕ್ಷಿಣತಸ್ತ್ವೇವೋದಙ್ರೋಹೇತ್ತಥಾ ಹ್ಯುದಗ್ಭವತಿ - ೫।೨।೧।[೯]

ಸ ರೋಕ್ಷ್ಯಞ್ಜಾಯಾಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಜಾಯ ಏಹಿ ಸ್ವೋ ರೋಹಾವೇತಿ ರೋಹಾವೇತ್ಯಾಹ ಜಾಯಾ ತದ್ಯಜ್ಜಾಯಾಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇಽರ್ದ್ಧೋ ಹ ವಾ ಏಷ ಆತ್ಮನೋ ಯಜ್ಜಾಯಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾವಜ್ಜಾಯಾಂ ನ ವಿನ್ದತೇ ನೈವ ತಾವತ್ಪ್ರಜಾಯತೇಽಸರ್ವೋ ಹಿ ತಾವದ್ಭವತ್ಯಥ ಯದೈವ ಜಾಯಾಂ ವಿನ್ದತೇಽಥ ಪ್ರಜಾಯತೇ ತರ್ಹಿ ಹಿ ಸರ್ವೋ ಭವತಿ ಸರ್ವ ಏತಾಂ ಗತಿಂ ಗಚ್ಛಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯಾಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ - ೫।೨।೧।[೧೦]

ಸ ರೋಹತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭೂಮೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ಹ್ಯೇಷ ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇ - ೫।೨।೧।[೧೧]

ಅಥ ಗೋಧೂಮಾನುಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಸ್ವರ್ದೇವಾ ಅಗನ್ಮೇತಿ ಸ್ವರ್ಹ್ಯೇಷ ಗಚ್ಛತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇ - ೫।೨।೧।[೧೨]

ತದ್ಯದ್ಗೋಧೂಮಾನುಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಅನ್ನಂ ವೈ ಗೋಧೂಮಾ ಅನ್ನಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ
ಯಜತೇಽನ್ನಪೇಯಂ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದ್ವಾಜಪೇಯಂ ತದ್ಯದೇವೈತದನ್ನಮುದಜೈಷೀತ್ತೇನೈವೈತದೇತಾಂ ಗತಿಂ ಗತ್ವಾ ಸಂಸ್ಪೃಶತೇ ತದಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಗೋಧೂಮಾನುಪಸ್ಪೃಶತಿ - ೫।೨।೧।[೧೩]

ಅಥ ಶೀರ್ಷ್ಣಾ ಯೂಪಮತ್ಯುಜ್ಜಿಹೀತೇ । ಅಮೃತಾ ಅಭೂಮೇತಿ ದೇವಲೋಕಮೇವೈತೇನೋಜ್ಜಯತಿ - ೫।೨।೧।[೧೪]

ಅಥ ದಿಶೋಽನುವೀಕ್ಷಮಾಣೋ ಜಪತಿ । ಅಸ್ಮೇ ವೋ ಅಸ್ತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಮಸ್ಮೇ ನೃಮ್ಣಮುತ ಕ್ರತುರಸ್ಮೇವರ್ಚಾಂಸಿ ಸನ್ತು ವ ಇತಿ ಸರ್ವಂ ವಾ ಏಷ ಇದಮುಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಹ್ಯುಜ್ಜಯತಿ ಸರ್ವಮು ಹ್ಯೇವೇದಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸೋಽಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಯಶ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಂ ಸಂವೃಜ್ಯ ತದಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತದಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದ್ದಿಶೋಽನುವೀಕ್ಷಮಾಣೋ ಜಪತಿ- ೫।೨।೧।[೧೫]

ಅಥೈನಮೂಷಪುಟೈರನೂದಸ್ಯನ್ತಿ । ಪಶವೋ ವಾ ಊಷಾ ಅನ್ನಂ ವೈ ಪಶವೋಽನ್ನಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇಽನ್ನಪೇಯಂ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದ್ವಾಜಪೇಯಂ ತದ್ಯದೇವೈತದನ್ನಮುದಜೈಷೀತ್ತೇನೈವೈತದೇತಾಂ ಗತಿಂ ಗತ್ವಾ ಸಂಸ್ಪೃಶತೇ ತದಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದೇನಮೂಷಪುಟೈರನೂದಸ್ಯನ್ತಿ - ೫।೨।೧।[೧೬]

ಆಶ್ವತ್ಥೇಷು ಪಲಾಶೇಷೂಪನದ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ । ಸ ಯದೇವಾದೋಽಶ್ವತ್ಥೇ ತಿಷ್ಠತ ಇನ್ದ್ರೋ ಮರುತ ಉಪಾಮನ್ತ್ರಯತ ತಸ್ಮಾದಾಶ್ವತ್ಥೇಷು ಪಲಾಶೇಷೂಪನದ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ ವಿಶೋಽನೂದಸ್ಯನ್ತಿ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋಽನ್ನಂ ವಿಶಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶೋಽನೂದಸ್ಯನ್ತಿ ಸಪ್ತದಶ ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೨।೧।[೧೭]

ಅಥೇಮಾಮುಪಾವೇಕ್ಷಮಾಣೋ ಜಪತಿ । ನಮೋ ಮಾತ್ರೇ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ನಮೋ ಮಾತ್ರೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ಹ ವಾ ಅಭಿಷಿಷಿಚಾನಾತ್ಪೃಥಿವೀ ಬಿಭಯಾಂಚಕಾರ ಮಹದ್ವಾ ಅಯಮಭೂದ್ಯೋಽಭ್ಯಷೇಚಿ ಯದ್ವೈ ಮಾಯಂ ನಾವದೃಣೀಯಾದಿತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಹ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಬಿಭಯಾಂಚಕಾರ ಯದ್ವೈ ಮೇಯಂ ನಾವಧೂನ್ವೀತೇತಿ ತದನಯೈವೈತನ್ಮಿತ್ರಧೇಯಮಕುರುತ ನ ಹಿ ಮಾತಾ ಪುತ್ರಂ ಹಿನಸ್ತಿ ನ ಪುತ್ರೋ ಮಾತರಮ್ - ೫।೨।೧।[೧೮]

ಬೃಹಸ್ಪತಿಸವೋ ವಾ ಏಷ ಯದ್ವಾಜಪೇಯಮ್ । ಪೃಥಿವ್ಯು ಹೈತಸ್ಮಾದ್ಬಿಭೇತಿ ಮಹದ್ವಾ ಅಯಮಭೂದ್ಯೋಽಭ್ಯಷೇಚಿ ಯದ್ವೈ ಮಾಯಂ ನಾವದೃಣೀಯಾದಿತ್ಯೇಷ ಉ ಹಾಸ್ಯೈ ಬಿಭೇತಿ ಯದ್ವೈ ಮೇಯಂ ನಾವಧೂನ್ವೀತೇತಿ ತದನಯೈವೈತನ್ಮಿತ್ರಧೇಯಂ ಕುರುತೇ ನ ಹಿ ಮಾತಾ ಪುತ್ರಂ ಹಿನಸ್ತಿ ನ ಪುತ್ರೋ ಮಾತರಮ್ - ೫।೨।೧।[೧೯]

ಅಥ ಹಿರಣ್ಯಮಭ್ಯವರೋಹತಿ । ಅಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಮೃತ ಆಯುಷಿ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೫।೨।೧।[೨೦]

ಅಥಾಜರ್ಷಭಸ್ಯಾಜಿನಮುಪಸ್ತೃಣಾತಿ । ತದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ರುಕ್ಮಂ ನಿದಧಾತಿ ತಮಭ್ಯವರೋಹತೀಮಾಂ ವೈವ - ೫।೨।೧।[೨೧]

ಅಥಾಸ್ಮಾ ಆಸನ್ದೀಮಾಹರನ್ತಿ । ಉಪರಿಸದ್ಯಂ ವಾ ಏಷ ಜಯತಿ ಯೋ ಜಯತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಸದ್ಯಂ ತದೇನಮುಪರ್ಯಾಸೀನಮಧಸ್ತಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾಸತೇ ತಸ್ಮಾದಸ್ಮಾ ಆಸನ್ದೀಮಾಹರನ್ತಿ - ೫।೨।೧।[೨೨]

ಔದುಮ್ಬರೀ ಭವತಿ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಊರ್ಗುದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೋಽನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದೌದುಮ್ಬರೀ ಭವತಿ ತಾಮಗ್ರೇಣ ಹವಿರ್ಧಾನೇ ಜಘನೇನಾಹವನೀಯಂ ನಿದಧಾತಿ - ೫।೨।೧।[೨೩]

ಅಥಾಜರ್ಷಭಸ್ಯಾಜಿನಮಾಸ್ತೃಣಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಏಷ ಯದಜರ್ಷಭ ಏತಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಮಾಂ ಯದಜಾಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಾಸ್ತ್ರಿಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ವಿಜಾಯಮಾನಾ ದ್ವೌ ತ್ರೀನಿತಿ ಜನಯನ್ತಿ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಜರ್ಷಭಸ್ಯಾಜಿನಮಾಸ್ತೃಣಾತಿ - ೫।೨।೧।[೨೪]

ಸ ಆಸ್ತೃಣಾತಿ । ಇಯಂ ತೇ ರಾಡಿತಿ ರಾಜ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಥೈನಮಾಸಾದಯತಿ ಯನ್ತಾಸಿ
ಯಮನ ಇತಿ ಯನ್ತಾರಮೇವೈನಮೇತದ್ಯಮನಮಾಸಾಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಕರೋತಿ ಧ್ರುವೋಽಸಿ ಧರುಣ ಇತಿ ಧ್ರುವಮೇವೈನಮೇತದ್ಧರುಣಮಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಕರೋತಿ ಕೃಷ್ಯೈ ತ್ವಾ ಕ್ಷೇಮಾಯ ತ್ವಾ ರಯ್ಯೈ ತ್ವಾ ಪೋಷಾಯ ತ್ವೇತಿ ಸಾಧವೇ ತ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೫।೨।೧।[೨೫]

##೫।೨।೨
ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೇನ ಚರುಣಾ ಪ್ರಚರತಿ । ತಸ್ಯಾನಿಷ್ಟ ಏವ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ಭವತ್ಯಥಾಸ್ಮಾ ಅನ್ನಂ ಸಮ್ಭರತ್ಯನ್ನಂ ವಾ ಏಷ ಉಜ್ಜಯತಿ ಯೋ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜತೇಽನ್ನಪೇಯಂ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದ್ವಾಜಪೇಯಂ ತದ್ಯದೇವೈತದನ್ನಮುದಜೈಷೀತ್ತದೇವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೨।೨।[೧]

ಔದುಮ್ಬರೇ ಪಾತ್ರೇ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಊರ್ಗುದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೋಽನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದೌದುಮ್ಬರೇ ಪಾತ್ರೇ ಸೋಽಪ ಏವ ಪ್ರಥಮಾಃ ಸಮ್ಭರತ್ಯಥ ಪಯೋಽಥ ಯಥೋಪಸ್ಮಾರಮನ್ನಾನಿ - ೫।೨।೨।[೨]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಸಪ್ತದಶಾನ್ನಾನಿ ಸಮ್ಭರನ್ತಿ ಸಪ್ತದಶಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ನ್ವೇವ ಸರ್ವಮನ್ನಮನವರುದ್ಧಂ ಕ ಉ ತಸ್ಮೈ ಮನುಷ್ಯೋ ಯಃ ಸರ್ವಮನ್ನಮವರುನ್ಧೀತ ತಸ್ಮಾದು ಸರ್ವಮೇವಾನ್ನಂ ಯಥೋಪಸ್ಮಾರಂ ಸಮ್ಭರನ್ನೇಕಮನ್ನಂ ನ ಸಮ್ಭರೇತ್ - ೫।೨।೨।[೩]

ಸ ಯನ್ನ ಸಮ್ಭರತಿ । ತಸ್ಯೋದ್ಬ್ರುವೀತ ತಸ್ಯ ನಾಶ್ನೀಯಾದ್ಯಾವಜ್ಜೀವಂ ತಥಾ ನಾನ್ತಮೇತಿ ತಥಾ
ಜ್ಯೋಗ್ಜೀವತಿ ಸ ಏತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯಾನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯ ಸಮ್ಭೃತಸ್ಯ ಸ್ರುವೇಣೋಪಘಾತಂ ವಾಜಪ್ರಸವೀಯಾನಿ ಜುಹೋತಿ ತದ್ಯಾಭ್ಯ ಏವೈತದ್ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ ತಾ ಅಸ್ಮೈ ಪ್ರಸುವನ್ತಿ ತಾಭಿಃ ಪ್ರಸೂತ ಉಜ್ಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಜಪ್ರಸವೀಯಾನಿ ಜುಹೋತಿ - ೫।೨।೨।[೪]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ವಾಜಸ್ಯೇಮಂ ಪ್ರಸವಃ ಸುಷುವೇಽಗ್ರೇ ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಮೋಷಧೀಷ್ವಪ್ಸು ॥ ತಾ ಅಸ್ಮಭ್ಯಂ ಮಧುಮತೀರ್ಭವನ್ತು ವಯಂ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಜಾಗೃಯಾಮ ಪುರೋಹಿತಾಃ ಸ್ವಾಹಾ - ೫।೨।೨।[೫]

ವಾಜಸ್ಯೇಮಾಮ್ । ಪ್ರಸವಃ ಶಿಶ್ರಿಯೇ ದಿವಮಿಮಾ ಚ ವಿಶ್ವಾ ಭುವನಾನಿ ಸಮ್ರಾಟ್। ಅದಿತ್ಸನ್ತಂ ದಾಪಯತಿ ಪ್ರಜಾನನ್ತ್ಸ ನೋ ರಯಿಂ ಸರ್ವವೀರಂ ನಿಯಚ್ಛತು ಸ್ವಾಹಾ - ೫।೨।೨।[೬]

ವಾಜಸ್ಯ ನು । ಪ್ರಸವ ಆಬಭೂವೇಮಾ ಚ ವಿಶ್ವಾ ಭುವನಾನಿ ಸರ್ವತಃ॥ ಸನೇಮಿ ರಾಜಾ ಪರಿಯಾತಿ ವಿದ್ವಾನ್ಪ್ರಜಾಂ ಪುಷ್ಟಿಂ ವರ್ಧಯಮಾನೋ ಅಸ್ಮೇ ಸ್ವಾಹಾ - ೫।೨।೨।[೭]

ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಮವಸೇಽಗ್ನಿಮನ್ವಾರಭಾಮಹೇ । ಆದಿತ್ಯಾನ್ವಿಷ್ಣುಂ ಸೂರ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಚ ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ಸ್ವಾಹಾ - ೫।೨।೨।[೮]

ಅರ್ಯಮಣಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿಮ್ । ಇನ್ದ್ರಂ ದಾನಾಯ ಚೋದಯ ವಾಚಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಸರಸ್ವತೀಂ ಸವಿತಾರಂ ಚ ವಾಜಿನಂ ಸ್ವಾಹಾ - ೫।೨।೨।[೯]

ಅಗ್ನೇ ಅಚ್ಛಾ । ವದೇಹ ನಃ ಪ್ರತಿ ನಃ ಸುಮನಾ ಭವ। ಪ್ರ ನೋ ಯಚ್ಛ ಸಹಸ್ರಜಿತ್ತ್ವಂ ಹಿ ಧನದಾ
ಅಸಿ ಸ್ವಾಹಾ - ೫।೨।೨।[೧೦]

ಪ್ರ ನಃ । ಯಚ್ಛತ್ವರ್ಯಮಾ ಪ್ರ ಪೂಷಾ ಪ್ರ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಪ್ರ ವಾಗ್ದೇವೀ ದದಾತು ನಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೫।೨।೨।[೧೧]

ಅಥೈನಂ ಪರಿಶಿಷ್ಟೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ।ಅನ್ನಾದ್ಯೇನೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯನ್ನಾದ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇನಮ್ಪರಿಶಿಷ್ಟೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ - ೫।೨।೨।[೧೨]

ಸೋಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಿತಿ
ದೇವಹಸ್ತೈರೇವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ವಾಚೋ ಯನ್ತುರ್ಯನ್ತ್ರಿಯೇ ದಧಾಮೀತಿ ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ತದೇನಂ ವಾಚ ಏವ ಯನ್ತುರ್ಯನ್ತ್ರಿಯೇ ದಧಾತಿ - ೫।೨।೨।[೧೩]

ತದು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ವಿಶ್ವೇಷಾಂ ತ್ವಾ ದೇವಾನಾಂ ಯನ್ತುರ್ಯನ್ತ್ರಿಯೇ ದಧಾಮೀತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಶ್ವೇದೇವಾಸ್ತದೇನಂ ಸರ್ವಸ್ಯೈವ ಯನ್ತುರ್ಯನ್ತ್ರಿಯೇ ದಧಾತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ತ್ವಾ ವಾಚೋ ಯನ್ತುರ್ಯನ್ತ್ರಿಯೇ ದಧಾಮೀತ್ಯೇವ ಬ್ರೂಯಾದ್ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ತದೇನಂ ವಾಚ ಏವ ಯನ್ತುರ್ಯನ್ತ್ರಿಯೇ ದಧಾತಿ ಬೃಹಸ್ಪತೇಷ್ಟ್ವಾ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚಾಮ್ಯಸಾವಿತಿ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದ್ಬೃಹಸ್ಪತೇರೇವೈನಮೇತತ್ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಗಮಯತಿ - ೫।೨।೨।[೧೪]

ಅಥಾಹ । ಸಮ್ರಾಡಯಮಸೌ ಸಮ್ರಾಡಯಮಸಾವಿತಿ ನಿವೇದಿತಮೇವೈನಮೇತತ್ಸನ್ತಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ನಿವೇದಯತ್ಯಯಂ ಮಹಾವೀರ್ಯೋ ಯೋಽಭ್ಯಷೇಚೀತ್ಯಯಂ ಯುಷ್ಮಾಕೈಕೋಽಭೂತ್ತಂ ಗೋಪಾಯತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವ ಆಹ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಃ - ೫।೨।೨।[೧೫]

ಅಥೋಜ್ಜಿತೀಃ । ಜುಹೋತಿ ವಾ ವಾಚಯತಿ ವಾ ಯದಿ ಜುಹೋತಿ ಯದಿ ವಾಚಯತಿ ಸಮಾನ ಏವ ಬನ್ಧುಃ - ೫।೨।೨।[೧೬]

ಸ ವಾಚಯತಿ । ಅಗ್ನಿರೇಕಾಕ್ಷರೇಣ ಪ್ರಾಣಮುದಜಯತ್ತಮುಜ್ಜೇಷಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸಪ್ತದಶಾಕ್ಷರೇಣ ಸಪ್ತದಶಂ ಸ್ತೋಮಮುದಜಯತ್ತಮುಜ್ಜೇಷಮಿತಿ ತದ್ಯದೇವೈತಾಭಿರೇತಾದೇವತಾ ಉದಜಯಂಸ್ತದೇವೈಷ ಏತಾಭಿರುಜ್ಜಯತಿ ಸಪ್ತದಶ ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ - ೫।೨।೨।[೧೭]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ತದ್ಯದನ್ತರೇಣಾಹುತೀ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತ ಏಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಏತಮ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತನ್ಮಧ್ಯತ ಏವೈತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಜ್ಜಯತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರೇಣಾಹುತೀ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಿಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೫।೨।೨।[೧೮]

ಅಥೇಡಾಮಾದಧಾತಿ । ಉಪಹೂತಾಯಾಮಿಡಾಯಾಮಪ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ತೋತ್ರಮುಪಾಕರೋತಿ ತಂ ಸ್ತೋತ್ರಾಯ ಪ್ರಮೀವತಿ ಸ ಉಪಾವರೋಹತಿ ಸೋಽನ್ತೇ ಸ್ತೋತ್ರಸ್ಯ ಭವತ್ಯನ್ತೇ ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ - ೫।೨।೨।[೧೯]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಏತತ್ಕೃತ್ವಾಥೈತತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದಾತ್ಮಾ ವೈ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಪ್ರಜಾ ಶಸ್ತ್ರಮೇತಸ್ಮಾದ್ಧ ಸ ಯಜಮಾನಂ ಪ್ರಣಾಶಯತಿ ಸ ಜಿಹ್ಮ ಏತಿ ಸ ಹ್ವಲತಿ ತಸ್ಮಾದೇತದೇವ ಕೃತ್ವಾಽಥೈತತ್ಕುರ್ಯಾತ್ - ೫।೨।೨।[೨೦]

ಅಥೇಡಾಮಾದಧಾತಿ । ಉಪಹೂತಾಯಾಮಿಡಾಯಾಮಪ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ತೋತ್ರಮುಪಾಕರೋತಿ ತಂ ಸ್ತೋತ್ರಾಯ ಪ್ರಮೀವತಿ ಸ ಉಪಾವರೋಹತಿ ಸೋಽನ್ತೇ ಸ್ತೋತ್ರಸ್ಯ ಭವತ್ಯನ್ತೇ ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ - ೫।೨।೨।[೨೧]
ಇತಿ ವಾಜಪೇಯಯಜ್ಞಾಧಿಕಾರಃ

##೫।೨।೩ ಅಥ ರಾಜಸೂಯಯಜ್ಞಃ
ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ । ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಯಾಂ ವರಂ ದದಾತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ವರಃ ಸರ್ವಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಸೂಯಾ ಇತಿ ಸ ಯದಿ ಕಾಮಯೇತ ಜುಹುಯಾದೇತಾಂ ಯದ್ಯು ಕಾಮಯೇತಾಪಿ ನಾದ್ರಿಯೇತ - ೫।೨।೩।[೧]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಅನುಮತ್ಯೈ ಹವಿರಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಸ ಯೇ ಜಘನೇನ ಶಮ್ಯಾಂ ಪಿಷ್ಯಮಾಣಾನಾಮವಶೀಯನ್ತೇ ಪಿಷ್ಟಾನಿ ವಾ ತಣ್ಡುಲಾ ವಾ ತಾನ್ತ್ಸ್ರುವೇ ಸಾರ್ಧಂ ಸಂವಪತ್ಯನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಾದುಲ್ಮುಕಮಾದದತೇ ತೇನ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯನ್ತಿ ಸ ಯತ್ರ ಸ್ವಕೃತಂ ವೇರಿಣಂ ವಿನ್ದತಿ ಶ್ವಭ್ರಪ್ರದರಂ ವಾ - ೫।೨।೩।[೨]

ತದಗ್ನಿಂ ಸಮಾಧಾಯ ಜುಹೋತಿ । ಏಷ ತೇ ನಿರ್ಋತೇ ಭಾಗಸ್ತಂ ಜುಷಸ್ವ ಸ್ವಾಹೇತೀಯಂ ವೈ ನಿರ್ಋತಿಃ ಸಾ ಯಂ ಪಾಪ್ಮನಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಂ ನಿರ್ಋತ್ಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾ ಅತ್ರ ನೈರ್ಋತಂ ರೂಪಂ ತದೇವೈತಚ್ಛಮಯತಿ ತಥೋ ಹೈನಂ ಸೂಯಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿರ್ನ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಯತ್ಸ್ವಕೃತೇ ವೇರಿಣೇ ಜುಹೋತಿ ಶ್ವಭ್ರಪ್ರದರೇ ವೈತದು ಹ್ಯಸ್ಯೈ ನಿರ್ಋತಿಗೃಹೀತಮ್ - ೫।೨।೩।[೩]

ಅಥಾಪ್ರತೀಕ್ಷಂ ಪುನರಾಯನ್ತಿ । ಅಥಾನುಮತ್ಯಾ ಅಷ್ಟಾಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪ್ರಚರತೀಯಂ ವಾ ಅನುಮತಿಃ ಸ ಯಸ್ತತ್ಕರ್ಮ ಶಕ್ನೋತಿ ಕರ್ತುಂ ಯಚ್ಚಿಕೀರ್ಷತೀಯಂ ಹಾಸ್ಮೈ ತದನುಮನ್ಯತೇ ತದಿಮಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯನಯಾಽನುಮತ್ಯಾಽನುಮತಃ ಸೂಯಾ ಇತಿ - ೫।೨।೩।[೪]

ಅಥ ಯದಷ್ಟಾಕಪಾಲೋ ಭವತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೀ ವಾ ಇಯಂ ಪೃಥಿವ್ಯಥ ಯತ್ಸಮಾನಸ್ಯ ಹವಿಷ ಉಭಯತ್ರ ಜುಹೋತ್ಯೇಷಾ ಹ್ಯೇವೈತದುಭಯಂ ತಸ್ಯ ವಾಸೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯದ್ವೈ ಸವಾಸಾ ಅರಣ್ಯಂ ನೋದಾಶಂಸತೇ ನಿಧಾಯ ವೈ ತದ್ವಾಸೋಽತಿಮುಚ್ಯತೇ ತಥೋ ಹೈನಂ ಸೂಯಮಾನಮಾಸಙ್ಗೋ ನ ವಿನ್ದತಿ - ೫।೨।೩।[೫]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಆಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತೇನ ಯಥೇಷ್ಟ್ಯೈವಂ ಯಜತೇ ತದ್ಯದೇವಾದಃ ಪ್ರಜಾತಮಾಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಂ ದೀಕ್ಷಣೀಯಂ ಹವಿಸ್ತದೇವೈತದಗ್ನಿರ್ವೈ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಅಗ್ನೌ ಹಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾವರಾರ್ಧ್ಯೋ ವಿಷ್ಣುಃ ಪರಾರ್ಧ್ಯಸ್ತತ್ಸರ್ವಾಶ್ಚೈವೈತದ್ದೇವತಾಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಸರ್ವಂ ಚ ಯಜ್ಞಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನಾವೈಷ್ಣವ ಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ಹಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನೇಯೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞೋ ಭವತ್ಯಗ್ನೇ ರೇತೋ ಹಿರಣ್ಯಂ ಯೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಃ ಸ ಯಜ್ಞೋಽಗ್ನಿರು ವೈ ಯಜ್ಞ ಏವ ತದು ತದಾಗ್ನೇಯಮೇವ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೨।೩।[೬]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತೇನ ಯಥೇಷ್ಟ್ಯೈವಂ ಯಜತ ಏತೇನ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಮಹನ್ನೇತೇನೋ ಏವ ವ್ಯಜಯತ ಯಾಽಸ್ಯೇಯಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನ್ತಿ ತಥೋ ಏವ ವಿಜಯತೇ ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದಗ್ನೀಷೋಮೀಯ ಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯೋತ್ಸೃಷ್ಟೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣೋತ್ಸರ್ಜಂ ವಾ ಅಮುಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ಘ್ನನ್ತಿ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನಾಹ ಘ್ನನ್ತ್ಯಾಮಾವಾಸ್ಯೇನೋತ್ಸೃಜನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದುತ್ಸೃಷ್ಟೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೨।೩।[೭]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತೇನ ಯಥೇಷ್ಟ್ಯೈವಂ ಯಜತೇ ಯತ್ರ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಮಹಂಸ್ತದಸ್ಯ ಭೀತಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಪಚಕ್ರಾಮ ಸ ಏತೇನ ಹವಿಷೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಂ ಪುನರಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ಹವಿಷೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತೇಜೋ ವಾ ಅಗ್ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಿನ್ದ್ರ ಉಭೇ ವೀರ್ಯೇ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯರ್ಷಭೋಽನಡ್ವಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಸ ಹಿ ವಹೇನಾಗ್ನೇಯ ಆಣ್ಡಾಭ್ಯಾಮೈನ್ದ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದೃಷಭೋಽನಡ್ವಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೨।೩।[೮]

ಅಥಾಗ್ರಯಣೇಷ್ಟ್ಯಾ ಯಜತೇ । ಸರ್ವಾನ್ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನವರುನ್ದ್ಧೇ ಸರ್ವಾ ಇಷ್ಟೀರಪಿ ದರ್ವಿಹೋಮಾನ್ಯೋ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ದೇವಸೃಷ್ಟೋ ವಾ ಏಷೇಷ್ಟಿರ್ಯದಾಗ್ರಯಣೇಷ್ಟಿರನಯಾ ಮೇಽಪೀಷ್ಟಮಸದನಯಾಪಿ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದಾಗ್ರಯಣೇಷ್ಟ್ಯಾ ಯಜತ ಓಷಧೀರ್ವಾ ಏಷ ಸೂಯಮಾನೋಽಭಿಸೂಯತೇ ತದೋಷಧೀರೇವೈತದನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಕುರುತೇಽನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾ ಓಷಧೀರಭಿಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಯ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೨।೩।[೯]

ಅಥ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೈರ್ಯಜತೇ । ಸರ್ವಾನ್ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನವರುನ್ದ್ಧೇ ಸರ್ವಾ ಇಷ್ಟೀರಪಿ ದರ್ವಿಹೋಮಾನ್ಯೋ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ದೇವಸೃಷ್ಟೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಕ್ರತುರ್ಯಚ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನ್ಯೇಭಿರ್ಮೇಽಪೀಷ್ಟಮಸದೇಭಿರಪಿ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೈರ್ಯಜತೇ - ೫।೨।೩।[೧೦]

##೫।೨।೪ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾದಿಯಾಗಾಃ
ವೈಶ್ವದೇವೇನ ಯಜತೇ । ವೈಶ್ವದೇವೇನ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಭೂಮಾನಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜೇ ಭೂಮಾನಮ್ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ವೈಶ್ವದೇವೇನೈವ ಭೂಮಾನಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜತೇ ಭೂಮಾನಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಸೂಯಾ ಇತಿ - ೫।೨।೪।[೧]

ಅಥ ವರುಣಪ್ರಘಾಸೈರ್ಯಜತೇ । ವರುಣಪ್ರಘಾಸೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಾಮುಞ್ಚತ್ತಾ ಅಸ್ಯಾನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾ ಪ್ರಾಜಾಯನ್ತಾನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭಿ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ವರುಣಪ್ರಘಾಸೈರೇವ ಪ್ರಜಾ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ ತಾ ಅಸ್ಯಾನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇಽನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭಿ ಸೂಯಾ ಇತಿ - ೫।೨।೪।[೨]

ಅಥ ಸಾಕಮೇಧೈರ್ಯಜತೇ । ಸಾಕಮೇಧೈರ್ವೈ ದೇವಾ ವೃತ್ರಮಘ್ನಂಸ್ತೈರ್ವೇವ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೈಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಹನ್ತಿ ತಥೋ ಏವ ವಿಜಯತೇ ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೂಯಾ ಇತಿ - ೫।೨।೪।[೩]

ಅಥ ಶುನಾಸೀರ್ಯೇಣ ಯಜತೇ । ಉಭೌ ರಸೌ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಸೂಯಾ ಇತ್ಯಥ ಪಞ್ಚವಾತೀಯಂ ಸ ಪಞ್ಚಧಾಽಽಹವನೀಯಂ ವ್ಯುಹ್ಯ ಸ್ರುವೇಣೋಪಘಾತಂ ಜುಹೋತಿ - ೫।೨।೪।[೪]

ಸ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ್ಯೇ ಜುಹೋತಿ । ಅಗ್ನಿನೇತ್ರೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪುರಃಸದ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ್ಯೇ ಜುಹೋತಿ ಯಮನೇತ್ರೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾಸದ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥ ಪಶ್ಚಾರ್ಧ್ಯೇ ಜುಹೋತಿ ವಿಶ್ವದೇವನೇತ್ರೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಸದ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥೋತ್ತರಾರ್ಧ್ಯೇ ಜುಹೋತಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣನೇತ್ರೇಭ್ಯೋ ವಾ ಮರುನ್ನೇತ್ರೇಭ್ಯೋ ವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಉತ್ತರಾಸದ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥ ಮಧ್ಯೇ ಜುಹೋತಿ ಸೋಮನೇತ್ರೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯ ಉಪರಿಸದ್ಭ್ಯೋ
ದುವಸ್ವದ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೫।೨।೪।[೫]

ಅಥ ಸಾರ್ದ್ಧಂ ಸಮುಹ್ಯ ಜುಹೋತಿ । ಯೇ ದೇವಾ ಅಗ್ನಿನೇತ್ರಾಃ ಪುರಃಸದಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹಾ ಯೇ ದೇವಾ ಯಮನೇತ್ರಾ ದಕ್ಷಿಣಾಸದಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹಾ ಯೇ ದೇವಾ ವಿಶ್ವದೇವನೇತ್ರಾಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಸದಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹಾ ಯೇ ದೇವಾ ಮಿತ್ರಾವರುಣನೇತ್ರಾ ವಾ ಮರುನ್ನೇತ್ರಾ ವೋತ್ತರಾಸದಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹಾ ಯೇ ದೇವಾಃ ಸೋಮನೇತ್ರಾ ಉಪರಿಸದೋ ದುವಸ್ವನ್ತಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದ್ಯದೇವಂ ಜುಹೋತಿ - ೫।೨।೪।[೬]

ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾಃ । ಸಾಕಮೇಧೈರ್ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತದ್ಧೋಚುರುತ್ಪಿಬನ್ತೇ ವಾ ಇಮಾನಿ ದಿಕ್ಷು ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹನ್ತೈಭ್ಯೋ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಹರಾಮೇತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ತ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ದಿಕ್ಷು ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಾಘ್ನಂಸ್ತೇ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ದಿಕ್ಷು ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಹನ್ತಿ ತಥೋ ಏವ ವಿಜಯತೇ ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೂಯಾ ಇತಿ - ೫।೨।೪।[೭]

ಅಥ ಯದೇತಾ ಅಪರಾಃ ಪಞ್ಚಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ । ಕ್ಷಣ್ವನ್ತಿ ವಾ ಏತದಗ್ನೇರ್ವಿವೃಹನ್ತಿ ಯತ್ಪಞ್ಚಧಾಹವನೀಯಂ ವ್ಯೂಹನ್ತಿ ತದೇವಾಸ್ಯೈತೇನ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ಅಪರಾಃ ಪಞ್ಚಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ - ೫।೨।೪।[೮]

ತಸ್ಯ ಪ್ರಷ್ಟಿವಾಹನೋಽಶ್ವರಥೋ ದಕ್ಷಿಣಾ । ತ್ರಯೋಽಶ್ವಾ ದ್ವೌ ಸವ್ಯಷ್ಟೃಸಾರಥೀ ತೇ ಪಞ್ಚಪ್ರಾಣಾ ಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಃ ಸ ವಾತಸ್ತದ್ಯದೇತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣ ಏಷಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚವಾತೀಯಂ ನಾಮ - ೫।೨।೪।[೯]

ಸ ಹೈತೇನಾಪಿ ಭಿಷಜ್ಯೇತ್ । ಅಯಂ ವೈ ಪ್ರಾಣೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಃ ಸ ಆಯುಃ ಸೋಽಯಮೇಕ ಇವೈವ ಪವತೇ ಸೋಽಯಂ ಪುರುಷೇಽನ್ತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ ದಶಧಾ ವಿಹಿತೋ ದಶ ವಾ ಏತಾ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ತದಸ್ಮಿನ್ದಶ ಪ್ರಾಣಾನ್ಕೃತ್ಸ್ನಮೇವ ಸರ್ವಮಾಯುರ್ದಧಾತಿ ಸ ಯದಿಹಾಪಿ ಗತಾಸುರಿವ ಭವತ್ಯಾ ಹೈವೈನೇನ ಹರತಿ - ೫।೨।೪।[೧೦]

ಅಥೇನ್ದ್ರತುರೀಯಮ್ । ಆಗ್ನೇಯೋಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ವಾರುಣೋ ಯವಮಯಶ್ಚರೂ ರೌದ್ರೋ ಗಾವೇಧುಕಶ್ಚರುರನಡುಹ್ಯೈ ವಹಲಾಯಾ ಐನ್ದ್ರಂ ದಧಿ ತೇನೇನ್ದ್ರತುರೀಯೇಣ ಯಜತ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಉ ಹೈವೈತತ್ಸಮೂದಾತೇ ಉತ್ಪಿಬನ್ತೇ ವಾ ಇಮಾನಿ ದಿಕ್ಷು ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹನ್ತೈಭ್ಯೋ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಹರಾವೇತಿ - ೫।೨।೪।[೧೧]

ಸ ಹಾಗ್ನಿರುವಾಚ । ತ್ರಯೋ ಮಮ ಭಾಗಾಃ ಸನ್ತ್ವೇಕಸ್ತವೇತಿ ತಥೇತಿ ತಾವೇತೇನ ಹವಿಷಾ ದಿಕ್ಷು ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಾಹತಾಂ ತೌ ವ್ಯಜಯೇತಾಂ ಯೈನಯೋರಿಯಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತೇನ ಹವಿಷಾ ದಿಕ್ಷು ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯವಹನ್ತಿ ತಥೋ ಏವ ವಿಜಯತೇ ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೂಯಾ ಇತಿ - ೫।೨।೪।[೧೨]

ಸ ಯ ಏಷ ಆಗ್ನೇಯೋಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಸೋಽಗ್ನೇರೇಕೋ ಭಾಗೋಽಥ ಯದ್ವಾರುಣೋ ಯವಮಯಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ ಯೋ ವೈ ವರುಣಃ ಸೋಽಗ್ನಿಃ ಸೋಽಗ್ನೇರ್ದ್ವಿತೀಯೋ ಭಾಗೋಽಥ ಯದ್ರೌದ್ರೋ ಗಾವೇಧುಕಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ ಯೋ ವೈ ರುದ್ರಃ ಸೋಽಗ್ನಿಃ ಸೋಽಗ್ನೇಸ್ತೃತೀಯೋ ಭಾಗೋಽಥ ಯದ್ಗಾವೇಧುಕೋ ಭವತಿ ವಾಸ್ತವ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ದೇವೋ ವಾಸ್ತವ್ಯಾ ಗವೇಧುಕಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಗಾವೇಧುಕೋ ಭವತ್ಯಥ ಯದನಡುಹ್ಯೈ ವಹಲಾಯಾ ಐನ್ದ್ರಂ ದಧಿ ಭವತಿ ಸ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಚತುರ್ಥೋ ಭಾಗೋ ಯದ್ವೈ ಚತುರ್ಥಂ ತತ್ತುರೀಯಂ ತಸ್ಮಾದಿನ್ದ್ರತುರೀಯಂ ನಾಮ ತಸ್ಯೈಷೈವಾನಡುಹೀ ವಹಲಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸಾ ಹಿ ವಹೇನಾಗ್ನೇಯ್ಯಗ್ನಿದಗ್ಧಮಿವ ಹ್ಯಸ್ಯೈ ವಹಂ ಭವತ್ಯಥ ಯತ್ಸ್ತ್ರೀ ಸತೀ ವಹತ್ಯಧರ್ಮೇಣ ತದಸ್ಯೈ ವಾರುಣಂ ರೂಪಮಥ ಯದ್ಗೌಸ್ತೇನ ರೌದ್ರ್ಯಥ ಯದಸ್ಯಾ ಐನ್ದ್ರಂ ದಧಿ ತೇನೈನ್ದ್ರ್ಯೇಷಾ ಹಿ ವಾ ಏತತ್ಸರ್ವಂ ವ್ಯಶ್ನುತೇ ತಸ್ಮಾದೇಷೈವಾನಡುಹೀ ವಹಲಾ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೨।೪।[೧೩]

ಅಥಾಪಾಮಾರ್ಗಹೋಮಂ ಜುಹೋತಿ । ಅಪಾಮಾರ್ಗೈರ್ವೈ ದೇವಾ ದಿಕ್ಷು ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಾಮೃಜತ ತೇ ವ್ಯಜಯನ್ತ ಯೇಯಮೇಷಾಂ ವಿಜಿತಿಸ್ತಾಂ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದಪಾಮಾರ್ಗೈರೇವ ದಿಕ್ಷು ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಮೃಷ್ಟೇ ತಥೋ ಏವ ವಿಜಯತೇ ವಿಜಿತೇಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಸೂಯಾ ಇತಿ - ೫।೨।೪।[೧೪]

ಸ ಪಾಲಾಶೇ ವಾ ಸ್ರುವೇ ವೈಕಙ್ಕತೇ ವಾ । ಅಪಾಮಾರ್ಗತಣ್ಡುಲಾನಾದತ್ತೇಽನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನಾದುಲ್ಮುಕಮಾದದತೇ ತೇನ ಪ್ರಾಞ್ಚೋ ವೋದಞ್ಚೋ ವಾ ಯನ್ತಿ ತದಗ್ನಿಂ ಸಮಾಧಾಯ ಜುಹೋತಿ - ೫।೨।೪।[೧೫]

ಸ ಉಲ್ಮುಕಮಾದತ್ತೇ । ಅಗ್ನೇ ಸಹಸ್ವ ಪೃತನಾ ಇತಿ ಯುಧೋ ವೈ ಪೃತನಾ ಯುಧಃ ಸಹಸ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಭಿಮಾತೀರಪಾಸ್ಯೇತಿ ಸಪತ್ನೋ ವಾ ಅಭಿಮಾತಿಃ ಸಪತ್ನಮಪಜಹೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ದುಷ್ಟರಸ್ತರನ್ನರಾತೀರಿತಿ ದುಸ್ತರೋ ಹ್ಯೇಷ ರಕ್ಷೋಭಿರ್ನಾಷ್ಟ್ರಾಭಿಸ್ತರನ್ನರಾತೀರಿತಿ ಸರ್ವಂ ಹ್ಯೇಷ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ತರತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತರನ್ನರಾತೀರಿತಿ ವರ್ಚೋ ಧಾ ಯಜ್ಞವಾಹಸೀತಿ ಸಾಧು ಯಜಮಾನಂ ದಧದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೫।೨।೪।[೧೬]

ತದಗ್ನಿಂ ಸಮಾಧಾಯ ಜುಹೋತಿ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮುಪಾಂಶೋರ್ವೀರ್ಯೇಣ ಜುಹೋಮೀತಿ ಯಜ್ಞಮುಖಂ ವಾ ಉಪಾಂಶುರ್ಯಜ್ಞಮುಖೇನೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹನ್ತಿ ಹತಂ ರಕ್ಷಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹನ್ತಿ - ೫।೨।೪।[೧೭]

ಸ ಯದಿ ಪಾಲಾಶಃ ಸ್ರುವೋ ಭವತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಪಲಾಶೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹನ್ತಿ ಯದ್ಯು ವೈಕಙ್ಕತೋ ವಜ್ರೋ ವೈ ವಿಕಙ್ಕತೋ ವಜ್ರೇಣೈವೈತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹನ್ತಿ ರಕ್ಷಸಾಂ ತ್ವಾ ವಧಾಯೇತಿ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹನ್ತಿ - ೫।೨।೪।[೧೮]

ಸ ಯದಿ ಪ್ರಾಙಿತ್ವಾ ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಸ್ರುವಮಸ್ಯತಿ ಯದ್ಯುದಙ್ಙಿತ್ವಾ ಜುಹೋತ್ಯುದಞ್ಚಂ ಸ್ರುವಮಸ್ಯತ್ಯವಧಿಷ್ಮ ರಕ್ಷ ಇತಿ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹನ್ತಿ - ೫।೨।೪।[೧೯]

ಅಥಾಪ್ರತೀಕ್ಷಂ ಪುನರಾಯನ್ತಿ । ಸ ಹೈತೇನಾಪಿ ಪ್ರತಿಸರಂ ಕುರ್ವೀತ ಸ ಯಸ್ಯಾಂ ತತೋ ದಿಶಿ ಭವತಿ ತತ್ಪ್ರತೀತ್ಯ ಜುಹೋತಿ ಪ್ರತೀಚೀನಫಲೋ ವಾ ಅಪಾಮಾರ್ಗಃ ಸ ಯೋ ಹಾಸ್ಮೈ ತತ್ರ ಕಿಂಚಿತ್ಕರೋತಿ ತಮೇವ ತತ್ಪ್ರತ್ಯಗ್ಧೂರ್ವತಿ ತಸ್ಯ ನಾಮಾದಿಶೇದವಧಿಷ್ಮಾಮುಮಸೌ ಹತ ಇತಿ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹನ್ತಿ - ೫।೨।೪।[೨೦]

##೫।೨।೫ ತ್ರಿಷಂಯುಕ್ತಾದಿಯಾಗಾಃ
ಆಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಐನ್ದ್ರಾವೈಷ್ಣವಂ ಚರುಂ ವೈಷ್ಣವಂ ತ್ರಿಕಪಾಲಂ ವಾ ಪುರೋಡಾಶಂ ಚರುಂ ವಾ ತೇನ ತ್ರಿಷಂಯುಕ್ತೇನ ಯಜತೇ ಪುರುಷಾನೇತದ್ದೇವಾ ಉಪಾಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ಪುರುಷಾನೇವೋಪೈತಿ - ೫।೨।೫।[೧]

ಸ ಯದಾಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಃ । ಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ದಾತಾ ವೈಷ್ಣವಾಃ ಪುರುಷಾಸ್ತದಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿರ್ದಾತಾ ಪುರುಷಾನ್ದದಾತಿ - ೫।೨।೫।[೨]

ಅಥ ಯದೈನ್ದ್ರಾವೈಷ್ಣವಃ । ಚರುರ್ಭವತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನೋ ವೈಷ್ಣವಾಃ ಪುರುಷಾಸ್ತದಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿರ್ದಾತಾ ಪುರುಷಾನ್ದದಾತಿ ತೈರೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಪೃಶತೇ ತಾನಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೨।೫।[೩]

ಅಥ ಯದ್ವೈಷ್ಣವಃ । ತ್ರಿಕಪಾಲೋ ವಾ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ಚರುರ್ವಾ ಯಾನೇವಾಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿರ್ದಾತಾ ಪುರುಷಾನ್ದದಾತಿ ತೇಷ್ವೇವೈತದನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಯದ್ವೈ ಪುರುಷವಾನ್ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷತಿ ಶಕ್ನೋತಿ ವೈ ತತ್ಕರ್ತುಂ ತತ್ಪುರುಷಾನೇವೈತದುಪೈತಿ ಪುರುಷವಾನ್ತ್ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಯ ವಾಮನೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಸ ಹಿ ವೈಷ್ಣವೋ ಯದ್ವಾಮನಃ - ೫।೨।೫।[೪]

ಅಥಾಪರೇಣ ತ್ರಿಷಂಯುಕ್ತೇನ ಯಜತೇ । ಸ ಆಗ್ನಾಪೌಷ್ಣಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯೈನ್ದ್ರಾಪೌಷ್ಣಂ ಚರುಂ ಪೌಷ್ಣಂ ಚರುಂ ತೇನ ತ್ರಿಷಂಯುಕ್ತೇನ ಯಜತೇ ಪಶೂನೇವ ತದ್ದೇವಾ ಉಪಾಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ಪಶೂನೇವೋಪೈತಿ - ೫।೨।೫।[೫]

ಸ ಯದಾಗ್ನಾಪೌಷ್ಣಃ । ಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ದಾತಾ ಪೌಷ್ಣಾಃ ಪಶವಸ್ತದಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿರೇವ ದಾತಾ ಪಶೂನ್ದದಾತಿ - ೫।೨।೫।[೬]

ಅಥ ಯದೈನ್ದ್ರಾಪೌಷ್ಣಃ । ಚರುರ್ಭವತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನಃ ಪೌಷ್ಣಾಃ ಪಶವಃ ಸ ಯಾನೇವಾಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿರ್ದಾತಾ ಪಶೂನ್ದದಾತಿ ತೈರೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಪೃಶತೇ ತಾನಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೨।೫।[೭]

ಅಥ ಯತ್ಪೌಷ್ಣಃ । ಚರುರ್ಭವತಿ ಯಾನೇವಾಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿರ್ದಾತಾ ಪಶೂನ್ದದಾತಿ ತೇಷ್ವೇವೈತದನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಯದ್ವೈ ಪಶುಮಾನ್ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷತಿ ಶಕ್ನೋತಿ ವೈ ತತ್ಕರ್ತುಂ ತತ್ಪಶೂನೇವೈತದುಪೈತಿ ಪಶುಮಾನ್ತ್ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಯ ಶ್ಯಾಮೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಸ ಹಿ ಪೌಷ್ಣೋ ಯಚ್ಛ್ಯಾಮೋ ದ್ವೇ ವೈ ಶ್ಯಾಮಸ್ಯ ರೂಪೇ ಶುಕ್ಲಂ ಚೈವ ಲೋಮ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಂ ವೈ ಪೂಷಾ ಪಶವೋ ಹಿ ಪೂಷಾ ಪಶವೋ ಹಿ ಪ್ರಜನನಮ್ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ಯಾಮೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೨।೫।[೮]

ಅಥಾಪರೇಣ ತ್ರಿಷಂಯುಕ್ತೇನ ಯಜತೇ । ಸೋಽಗ್ನೀಷೋಮೀಯಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯೈನ್ದ್ರಾಸೌಮ್ಯಂ ಚರುಂ ಸೌಮ್ಯಂ ಚರುಂ ತೇನ ತ್ರಿಷಂಯುಕ್ತೇನ ಯಜತೇ ವರ್ಚ ಏವ ತದ್ದೇವಾ ಉಪಾಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ವರ್ಚ ಏವೋಪೈತಿ - ೫।೨।೫।[೯]

ಸ ಯದಗ್ನೀಷೋಮೀಯಃ । ಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ದಾತಾ ವರ್ಚಃ ಸೋಮಸ್ತದಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿರೇವ ದಾತಾ ವರ್ಚೋ ದದಾತಿ - ೫।೨।೫।[೧೦]

ಅಥ ಯದೈನ್ದ್ರಾಸೌಮ್ಯಃ । ಚರುರ್ಭವತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನೋ ವರ್ಚಃ ಸೋಮಃ ಸ ಯದೇವಾಸ್ಮಾಅಗ್ನಿರ್ದಾತಾ ವರ್ಚೋ ದದಾತಿ ತೇನೈವೈತತ್ಸಂಸ್ಪೃಶತೇ ತದಾನ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೨।೫।[೧೧]

ಅಥ ಯತ್ಸೌಮ್ಯಃ । ಚರುರ್ಭವತಿ ಯದೇವಾಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿರ್ದಾತಾ ವರ್ಚೋ ದದಾತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತದನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಯದ್ವೈ ವರ್ಚಸ್ವೀ ಕರ್ಮ ಚಿಕೀರ್ಷತಿ ಶಕ್ನೋತಿ ವೈ ತತ್ಕರ್ತುಂ ತದ್ವರ್ಚ ಏವೈತದುಪೈತಿ ವರ್ಚಸ್ವೀ ಸೂಯಾ ಇತಿ ನೋ ಹ್ಯವರ್ಚಸೋ ವ್ಯಾಪ್ತ್ಯಾ ಚನಾರ್ಥೋಽಸ್ತಿ ತಸ್ಯ ಬಭ್ರುರ್ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಸ ಹಿ ಸೌಮ್ಯೋ ಯದ್ಬಭ್ರುಃ - ೫।೨।೫।[೧೨]

ಅಥ ಶ್ವೋಭೂತೇ । ವೈಶ್ವಾನರಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ವಾರುಣಂ ಯವಮಯಂ ಚರುಂ ತಾಭ್ಯಾಮನೂಚೀನಾಹಂ ವೇಷ್ಟಿಭ್ಯಾಂ ಯಜತೇ ಸಮಾನಬರ್ಹಿರ್ಭ್ಯಾಂ ವಾ - ೫।೨।೫।[೧೩]

ಸ ಯದ್ವೈಶ್ವಾನರೋ ಭವತಿ । ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವ ತದ್ಭೂಮಾನಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸಸೃಜೇ ಭೂಮಾನಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ಭೂಮಾನಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜತೇ ಭೂಮಾನಂ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಸೂಯಾ ಇತಿ - ೫।೨।೫।[೧೪]

ಅಥ ಯದ್ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ಭವತಿ । ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈಶ್ವಾನರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ಭವತಿ - ೫।೨।೫।[೧೫]

ಅಥ ಯದ್ವಾರುಣೋ ಯವಮಯಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ ।ತತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದೇವೈತದ್ವರುಣಪಾಶಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ವರುಣ್ಯಾತ್ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ ತಾ ಅಸ್ಯಾನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇಽನಮೀವಾ ಅಕಿಲ್ವಿಷಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭಿ ಸೂಯಾ ಇತಿ - ೫।೨।೫।[೧೬]

ಋಷಭೋ ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾ । ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಋಷಭೋ ವೈ ಪಶೂನಾಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದೃಷಭೋ ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾ ಕೃಷ್ಣಂ ವಾಸೋ ವಾರುಣಸ್ಯ ತದ್ಧಿ ವಾರುಣಂ ಯತ್ಕೃಷ್ಣಂ ಯದಿ ಕೃಷ್ಣಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಯದೇವ ಕಿಂ ಚ ವಾಸಃ ಸ್ಯಾದ್ಗ್ರನ್ಥಿಭಿರ್ಹಿ ವಾಸೋ ವಾರುಣಂ ವರುಣ್ಯೋ ಹಿ ಗ್ರನ್ಥಿಃ - ೫।೨।೫।[೧೭]

##೫।೩।೧ ರತ್ನಯಾಗಾಃ
ಅರಣ್ಯೋರಗ್ನೀ ಸಮಾರೋಹ್ಯ । ಸೇನಾನ್ಯೋ ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯಾಗ್ನಯೇಽನೀಕವತೇಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಮ್ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ದೇವತಾನಾಮನೀಕಂ ಸೇನಾಯಾ ವೈ ಸೇನಾನೀರನೀಕಂ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಯೇಽನೀಕವತ ಏತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯತ್ಸೇನಾನೀಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಂ ಸ್ವಮನಪಕ್ರಮಿಣಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯ ಹಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನೇಯೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞೋ ಭವತ್ಯಗ್ನೇ ರೇತೋ ಹಿರಣ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೩।೧।[೧]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಪುರೋಹಿತಸ್ಯ ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪುರೋಹಿತ ಏಷ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಪುರೋಹಿತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯತ್ಪುರೋಹಿತಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಂ ಸ್ವಮನಪಕ್ರಮಿಣಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯ ಶಿತಿಪೃಷ್ಠೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣೈಷಾ ವಾ ಊರ್ಧ್ವಾ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ದಿಕ್ತದೇಷ ಉಪರಿಷ್ಟಾದರ್ಯಮ್ಣಃ ಪನ್ಥಾಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿತಿಪೃಷ್ಠೋ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೩।೧।[೨]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಸೂಯಮಾನಸ್ಯ ಗೃಹ ಐನ್ದ್ರಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸೂಯಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯರ್ಷಭೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸ ಹ್ಯೈನ್ದ್ರೋ ಯದೃಷಭಃ - ೫।೩।೧।[೩]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಮಹಿಷ್ಯೈ ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯ ಆದಿತ್ಯಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಃ ಸೇಯಂ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನ್ಯೇಷಾ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಪತ್ನೀ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾದಿತ್ಯೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯನ್ಮಹಿಷೀ ತಸ್ಯಾ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಾಂ ಸ್ವಾಮನಪಕ್ರಮಿಣೀಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯೈ ಧೇನುರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಧೇನುರಿವ ವಾ ಇಯಂ ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ದುಹೇ ಮಾತಾ ಧೇನುರ್ಮಾತೇವ ವಾ ಇಯಂ ಮನುಷ್ಯಾನ್ಬಿಭರ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇನುರ್ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೩।೧।[೪]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಸೂತಸ್ಯ ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯ ವಾರುಣಂ ಯವಮಯಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಸವೋ ವೈ ಸೂತಃ ಸವೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ವರುಣಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾರುಣೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯತ್ಸೂತಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಂ ಸ್ವಮನಪಕ್ರಮಿಣಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯಾಶ್ವೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸ ಹಿ ವಾರುಣೋ ಯದಶ್ವಃ - ೫।೩।೧।[೫]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಗ್ರಾಮಣ್ಯೋ ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯ ಮಾರುತಂ ಸಪ್ತಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ವೈಶ್ಯೋ ವೈ ಗ್ರಾಮಣೀಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಾರುತೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯದ್ಗ್ರಾಮಣೀಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಂ ಸ್ವಮನಪಕ್ರಮಿಣಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯ ಪೃಷನ್ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಭೂಮಾ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಾಣಾಂ ಯತ್ಪೃಷತೋ ಗೋರ್ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ಭೂಮೋ ವೈ ವಿಟ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೃಷನ್ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೩।೧।[೬]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಕ್ಷತ್ತುರ್ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯ ಸಾವಿತ್ರಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ವಾಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ವಾ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ವೈ ಕ್ಷತ್ತಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯತ್ಕ್ಷತ್ತಾ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಂ ಸ್ವಮನಪಕ್ರಮಿಣಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯ ಶ್ಯೇತೋಽನಡ್ವಾನ್ದಕ್ಷಿಣೈಷ ವೈ ಸವಿತಾ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇತಿ ವಾ ಏಷ ಏತ್ಯನಡ್ವಾನ್ಯುಕ್ತಸ್ತದ್ಯಚ್ಛ್ಯೇತೋ ಭವತಿ ಶ್ಯೇತ ಇವ ಹ್ಯೇಷ ಉದ್ಯಂಶ್ಚಾಸ್ತಂ ಚ ಯನ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ಯೇತೋಽನಡ್ವಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೩।೧।[೭]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಸಂಗ್ರಹೀತುರ್ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯಾಶ್ವಿನಂ ದ್ವಿಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಸಯೋನೀ ವಾ ಅಶ್ವಿನೌ ಸಯೋನೀ ಸವ್ಯಷ್ಟೃಸಾರಥೀ ಸಮಾನಂ ಹಿ ರಥಮಧಿತಿಷ್ಠತಸ್ತಸ್ಮಾದಾಶ್ವಿನೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯತ್ಸಂಗ್ರಹೀತಾ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಂ ಸ್ವಮನಪಕ್ರಮಿಣಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯ ಯಮೌ ಗಾವೌ ದಕ್ಷಿಣಾ ತೌ ಹಿ ಸಯೋನೀ ಯದ್ಯಮೌ ಯದಿ ಯಮೌ ನ ವಿನ್ದೇದಪ್ಯನೂಚೀನಗರ್ಭಾವೇವ ಗಾವೌ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸ್ಯಾತಾಂ ತಾ ಉ ಹ್ಯಪಿ ಸಮಾನಯೋನೀ - ೫।೩।೧।[೮]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಭಾಗದುಘಸ್ಯ ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯ ಪೌಷ್ಣಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಪೂಷಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಭಾಗದುಘ ಏಷ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಭಾಗದುಘೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪೌಷ್ಣೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯದ್ಭಾಗದುಘಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಂ ಸ್ವಮನಪಕ್ರಮಿಣಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯ ಶ್ಯಾಮೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ತಸ್ಯಾಸಾವೇವ ಬನ್ಧುರ್ಯೋಽಸೌ ತ್ರಿಷಂಯುಕ್ತೇಷು - ೫।೩।೧।[೯]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಅಕ್ಷಾವಾಪಸ್ಯ ಚ ಗೃಹೇಭ್ಯೋ ಗೋವಿಕರ್ತಸ್ಯ ಚ ಗವೇಧುಕಾಃ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಸೂಯಮಾನಸ್ಯ ಗೃಹೇ ರೌದ್ರಂ ಗಾವೇಧುಕಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತೇ ವಾ ಏತೇ ದ್ವೇ ಸತೀ ರತ್ನೇ ಏಕಂ ಕರೋತಿ ಸಮ್ಪದಃ ಕಾಮಾಯ ತದ್ಯದೇತೇನ ಯಜತೇ ಯಾಂ ವಾ ಇಮಾಂ ಸಭಾಯಾಂ ಘ್ನನ್ತಿ ರುದ್ರೋ ಹೈತಾಮಭಿಮನ್ಯತೇಽಗ್ನಿರ್ವೈ ರುದ್ರೋಽಧಿದೇವನಂ ವಾ ಅಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಯೈತೇಽಙ್ಗಾರಾ ಯದಕ್ಷಾಸ್ತಮೇವೈತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಯ ಹ ವಾ ಏಷಾನುಮತಾ ಗೃಹೇಷು ಹನ್ಯತೇ ಯೋ ವಾ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ಯೋ ವೈತದೇವಂ ವೇದೈತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯದಕ್ಷಾವಾಪಶ್ಚ ಗೋವಿಕರ್ತಶ್ಚ ತಾಭ್ಯಾಮೇವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತೌ ಸ್ವಾವನಪಕ್ರಮಿಣೌ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯ ದ್ವಿರೂಪೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಶಿತಿಬಾಹುರ್ವಾ ಶಿತಿಬಾಲೋ ವಾಸಿರ್ನಖರೋ ಬಾಲದಾಮ್ನಾಕ್ಷಾವಪನಂ ಪ್ರಬದ್ಧಮೇತದು ಹಿ ತಯೋರ್ಭವತಿ - ೫।೩।೧।[೧೦]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಪಾಲಾಗಲಸ್ಯ ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಧ್ವನ ಆಜ್ಯಂ ಜುಹೋತಿ ಜುಷಾಣೋಽಧ್ವಾಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತು ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪ್ರಹೇಯೋ ವೈ ಪಾಲಾಗಲೋಽಧ್ವಾನಂ ವೈ ಪ್ರಹಿತ ಏತಿ ತಸ್ಮಾದಧ್ವನ ಆಜ್ಯಂ ಜುಹೋತ್ಯೇತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಕಂ ರತ್ನಂ ಯತ್ಪಾಲಾಗಲಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಂ ಸ್ವಮನಪಕ್ರಮಿಣಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಽಪ್ಯುಕ್ಷ್ಣವೇಷ್ಟಿತಂ ಧನುಶ್ಚರ್ಮಮಯಾ ಬಾಣವನ್ತೋ ಲೋಹಿತ ಉಷ್ಣೀಷ ಏತದು ಹಿ ತಸ್ಯ ಭವತಿ - ೫।೩।೧।[೧೧]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ । ಏಕಾದಶ ರತ್ನಾನಿ ಸಮ್ಪಾದಯತ್ಯೇಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಮೇವೈತದ್ರತ್ನಾನ್ಯಭಿಸಮ್ಪಾದಯತಿ ತದ್ಯದ್ರತ್ನಿನಾಂ ಹವಿರ್ಭಿರ್ಯಜತ ಏತೇಷಾಂ ವೈ ರಾಜಾ ಭವತಿ ತೇಭ್ಯ ಏವೈತೇನ ಸೂಯತೇ ತಾನ್ತ್ಸ್ವಾನನಪಕ್ರಮಿಣಃ ಕುರುತೇ - ೫।೩।೧।[೧೨]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ । ಪರಿವೃತ್ತ್ಯೈ ಗೃಹಾನ್ಪರೇತ್ಯ ನೈರ್ಋತಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಯಾ ವಾ ಅಪುತ್ರಾ ಪತ್ನೀ ಸಾ ಪರಿವೃತ್ತೀ ಸ ಕೃಷ್ಣಾನಾಂ ವ್ರೀಹೀಣಾಂ ನಖೈರ್ನಿರ್ಭಿದ್ಯ ತಣ್ಡುಲಾನ್ನೈರ್ಋತಂ ಚರುಂ ಶ್ರಪಯತಿ ಸ ಜುಹೋತ್ಯೇಷ ತೇ ನಿರ್ಋತೇ ಭಾಗಸ್ತಂ ಜುಷಸ್ವ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯಾ ವಾ ಅಪುತ್ರಾ ಪತ್ನೀ ಸಾ ನಿರ್ಋತಿಗೃಹೀತಾ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯ ಅತ್ರ ನೈರ್ಋತಂ ರೂಪಂ ತದೇವೈತಚ್ಛಮಯತಿ ತಥೋ ಹೈನಂ ಸೂಯಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿರ್ನ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾ ಕೃಷ್ಣಾ ಗೌಃ ಪರಿಮೂರ್ಣೀ ಪರ್ಯಾರಿಣೀ ಸಾ ಹ್ಯಪಿ ನಿರ್ಋತಿಗೃಹೀತಾ ತಾಮಾಹ ಮಾಮೇಽದ್ಯೇಶಾಯಾಂ ವಾತ್ಸೀದಿತಿ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾದತ್ತೇ - ೫।೩।೧।[೧೩]

##೫।೩।೨ ಅಥೋಪರಿಯಾಗಾಃ
ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ರತ್ನಾನಾಂ ಸೌಮಾರೌದ್ರೇಣ ಯಜತೇ । ಸ ಶ್ವೇತಾಯೈ ಶ್ವೇತವತ್ಸಾಯೈ ಪಯಸಿ ಶೃತೋ ಭವತಿ ತದ್ಯದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ರತ್ನಾನಾಂ ಸೌಮಾರೌದ್ರೇಣ ಯಜತೇ - ೫।೩।೨।[೧]

ಸ್ವರ್ಭಾನುರ್ಹ ವಾ ಆಸುರಃ । ಸೂರ್ಯಂ ತಮಸಾ ವಿವ್ಯಾಧ ಸ ತಮಸಾ ವಿದ್ಧೋ ನ ವ್ಯರೋಚತ ತಸ್ಯ ಸೋಮಾರುದ್ರಾವೇವೈತತ್ತಮೋಽಪಾಹತಾಂ ಸ ಏಷೋಽಪಹತಪಾಪ್ಮಾ ತಪತಿ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ತಮಃ ಪ್ರವಿಶತ್ಯೇತಂ ವಾ ತಮಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯದಯಜ್ಞಿಯಾನ್ಯಜ್ಞೇನ ಪ್ರಸಜತ್ಯಯಜ್ಞಿಯಾನ್ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞೇನ ಪ್ರಸಜತಿ ಶೂದ್ರಾಂಸ್ತ್ವದ್ಯಾಂಸ್ತ್ವತ್ತಸ್ಯ ಸೋಮಾರುದ್ರಾವೇವೈತತ್ತಮೋಽಪಹತಃ ಸೋಽಪಹತಪಾಪ್ಮೈವ ದೀಕ್ಷತೇ ತದ್ಯಚ್ಛ್ವೇತಾಯೈ ಶ್ವೇತವತ್ಸಾಯೈ ಪಯಸಿ ಶೃತೋ ಭವತಿ ಕೃಷ್ಣಂ ವೈ ತಮಸ್ತತ್ತಮೋಽಪಹನ್ತಿ ತಸ್ಯೈಷೈವ ಶ್ವೇತಾ ಶ್ವೇತವತ್ಸಾ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೩।೨।[೨]

ಸ ಹೈತೇನಾಪಿ ಯಜೇತ । ಯೋಽಲಂ ಯಶಸೇ ಸನ್ನಯಶೋ ಭವತಿ ಯೋ ವಾ ಅನೂಚಾನಃ ಸೋಽಲಂ ಯಶಸೇಸನ್ನಯಶೋ ಭವತಿ ಯೋ ನ ಯಶೋ ಭವತಿ ಸ ತಮಸಾ ವೈ ಸ ತತ್ಪ್ರಾವೃತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ಸೋಮಾರುದ್ರಾವೇವೈತತ್ತಮೋಽಪಹತಃ ಸೋಽಪಹತಪಾಪ್ಮಾ ಜ್ಯೋತಿರೇವ ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ಭವತಿ - ೫।೩।೨।[೩]

ಅಥ ಮೈತ್ರಾಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಹ್ವಲತಿ ವಾ ಏಷ ಯೋ ಯಜ್ಞಪಥಾದೇತ್ಯೇತಿ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಪಥಾದ್ಯದಯಜ್ಞಿಯಾನ್ಯಜ್ಞೇನ ಪ್ರಸಜತ್ಯಯಜ್ಞಿಯಾನ್ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞೇನ ಪ್ರಸಜತಿ ಶೂದ್ರಾಂಸ್ತ್ವದ್ಯಾಂಸ್ತ್ವನ್ಮಿತ್ರಾಬೃಹಸ್ಪತೀ ವೈ ಯಜ್ಞಪಥೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಮಿತ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಯಜ್ಞೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಹಿ ಯಜ್ಞಸ್ತತ್ಪುನರ್ಯಜ್ಞಪಥಮಪಿಪದ್ಯತೇ ಸೋಽಪಿಪದ್ಯೈವ ಯಜ್ಞಪಥಂ ದೀಕ್ಷತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮೈತ್ರಾಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ - ೫।೩।೨।[೪]

ತಸ್ಯಾವೃತ್ । ಯಾ ಸ್ವಯಮ್ಪ್ರಶೀರ್ಣಾಽಽಶ್ವತ್ಥೀ ಶಾಖಾ ಪ್ರಾಚೀ ವೋದೀಚೀ ವಾ ಭವತಿ ತಸ್ಯೈ ಮೈತ್ರಮ್ಪಾತ್ರಂ ಕರೋತಿ ವರುಣ್ಯಾ ವಾ ಏಷಾ ಯಾ ಪರಶುವೃಕ್ಣಾಽಥೈಷಾ ಮೈತ್ರೀ ಯಾ ಸ್ವಯಮ್ಪ್ರಶೀರ್ಣಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಯಮ್ಪ್ರಶೀರ್ಣಾಯೈ ಶಾಖಾಯೈ ಮೈತ್ರಂ ಪಾತ್ರಂ ಕರೋತಿ - ೫।೩।೨।[೫]

ಅಥಾತಚ್ಯ ದಧಿ । ವಿನಾಟ ಆಸಿಚ್ಯ ರಥಂ ಯುಕ್ತ್ವಾಽಽಬಧ್ಯ ದೇದೀಯಿತವಾ ಆಹ ತದ್ಯತ್ಸ್ವಯಮುದಿತಂ ನವನೀತಂ ತದಾಜ್ಯಂ ಭವತಿ ವರುಣ್ಯಂ ವಾ ಏತದ್ಯನ್ಮಥಿತಮಥೈತನ್ಮೈತ್ರಂ ಯತ್ಸ್ವಯಮುದಿತಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಯಮುದಿತಮಾಜ್ಯಮ್ಭವತಿ - ೫।೩।೨।[೬]

ದ್ವೇಧಾ ತಣ್ಡುಲಾನ್ಕುರ್ವನ್ತಿ । ಸ ಯೇಽಣೀಯಾಂಸಃ ಪರಿಭಿನ್ನಾಸ್ತೇ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾ ಅಥ ಯೇಸ್ಥವೀಯಾಂಸೋಽಪರಿಭಿನ್ನಾಸ್ತೇ ಮೈತ್ರಾ ನ ವೈ ಮಿತ್ರಃ ಕಂ ಚನ ಹಿನಸ್ತಿ ನ ಮಿತ್ರಂ ಕಶ್ಚನ ಹಿನಸ್ತಿ ನೈನಂ ಕುಶೋ ನ ಕಣ್ಟಕೋ ವಿಭಿನತ್ತಿ ನಾಸ್ಯ ವ್ರಣಶ್ಚನಾಸ್ತಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಹ್ಯೇವ ಮಿತ್ರೋ ಮಿತ್ರಮ್ - ೫।೩।೨।[೭]

ಅಥ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಚರುಮಧಿಶ್ರಯತಿ । ತಂ ಮೈತ್ರೇಣ ಪಾತ್ರೇಣಾಪಿದಧಾತಿ ತದಾಜ್ಯಮಾನಯತಿ ತತ್ತಣ್ಡುಲಾನಾವಪತಿ ಸ ಏಷ ಊಷ್ಮಣೈವ ಶ್ರಪ್ಯತೇ ವರುಣ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ಯೋಽಗ್ನಿನಾ ಶೃತೋಽಥೈಷ ಮೈತ್ರೋ ಯ ಊಷ್ಮಣಾ ಶೃತಸ್ತಸ್ಮಾದೂಷ್ಮಣಾ ಶೃತೋ ಭವತಿ ತಯೋರುಭಯೋರವದ್ಯನ್ನಾಹ ಮಿತ್ರಾಬೃಹಸ್ಪತಿಭ್ಯಾಮನುಬ್ರೂಹೀತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಮಿತ್ರಾಬೃಹಸ್ಪತೀ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೫।೩।೨।[೮]

##೫।೩।೩ ದೀಕ್ಷಣೀಯಯಾಗಾಃ
ಸ ವೈ ದೀಕ್ಷತೇ । ಸ ಉಪವಸಥೇಽಗ್ನೀಷೋಮೀಯಂ ಪಶುಮಾಲಭತೇ ತಸ್ಯ ವಪಯಾ ಪ್ರಚರ್ಯಾಗ್ನೀಷೋಮೀಯಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತದನು ದೇವಸ್ವಾಂ ಹವೀಂಷಿ ನಿರುಪ್ಯನ್ತೇ - ೫।೩।೩।[೧]

ಸವಿತ್ರೇ ಸತ್ಯಪ್ರಸವಾಯ । ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ವಾಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ವಾ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಪ್ಲಾಶುಕಾನಾಂ ವ್ರೀಹೀಣಾಂ ಸವಿತಾ ವಾ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಃ ಸೂಯಾ ಇತ್ಯಥ ಯತ್ಪ್ಲಾಶುಕಾನಾಂ ವ್ರೀಹೀಣಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಮಾ ಪ್ರಸುವಾನಿತಿ - ೫।೩।೩।[೨]

ಅಥಾಗ್ನಯೇ ಗೃಹಪತಯೇ । ಅಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯಾಶೂನಾಂ ಶ್ರೀರ್ವೈ ಗಾರ್ಹಪತಂ ಯಾವತೋ ಯಾವತ ಈಷ್ಟೇ ತದೇನಮಗ್ನಿರೇವ ಗೃಹಪತಿರ್ಗಾರ್ಹಪತಮಭಿ ಪರಿಣಯತ್ಯಥ ಯದಾಶೂನಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಮಾ ಪರಿಣಯಾನಿತಿ - ೫।೩।೩।[೩]

ಅಥ ಸೋಮಾಯ ವನಸ್ಪತಯೇ । ಶ್ಯಾಮಾಕಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತದೇನಂ ಸೋಮ ಏವ ವನಸ್ಪತಿರೋಷಧಿಭ್ಯಃ ಸುವತ್ಯಥ ಯಚ್ಛ್ಯಾಮಾಕೋ ಭವತ್ಯೇತೇ ವೈ ಸೋಮಸ್ಯೌಷಧೀನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಮಾಂ ಯಚ್ಛ್ಯಾಮಾಕಾಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ಯಾಮಾಕೋ ಭವತಿ - ೫।೩।೩।[೪]

ಅಥ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ವಾಚೇ । ನೈವಾರಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತದೇನಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿರೇವ ವಾಚೇ ಸುವತ್ಯಥ ಯನ್ನೈವಾರೋ ಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿರೇತೇ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಪಚ್ಯನ್ತೇ ಯನ್ನೀವಾರಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನೈವಾರೋ ಭವತಿ - ೫।೩।೩।[೫]

ಅಥೇನ್ದ್ರಾಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಯ । ಹಾಯನಾನಾಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತದೇನಮಿನ್ದ್ರ ಏವ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಮಭಿ ಪರಿಣಯತ್ಯಥ ಯದ್ಧಾಯನಾನಾಂ ಭವತ್ಯತಿಷ್ಠಾ ವಾ ಏತಾ ಓಷಧಯೋಯದ್ಧಾಯನಾ ಅತಿಷ್ಠೋ ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧಾಯನಾನಾಂ ಭವತಿ - ೫।೩।೩।[೬]

ಅಥ ರುದ್ರಾಯ ಪಶುಪತಯೇ । ರೌದ್ರಂ ಗಾವೇಧುಕಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತದೇನಂ ರುದ್ರ ಏವ ಪಶುಪತಿಃ ಪಶುಭ್ಯಃ ಸುವತ್ಯಥ ಯದ್ಗಾವೇಧುಕೋ ಭವತಿ ವಾಸ್ತವ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ದೇವೋ ವಾಸ್ತವ್ಯಾ ಗವೇಧುಕಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಗಾವೇಧುಕೋ ಭವತಿ - ೫।೩।೩।[೭]

ಅಥ ಮಿತ್ರಾಯ ಸತ್ಯಾಯ । ನಾಮ್ಬಾನಾಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತದೇನಂ ಮಿತ್ರ ಏವ ಸತ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಸುವತ್ಯಥ ಯನ್ನಾಮ್ಬಾನಾಂ ಭವತಿ ವರುಣ್ಯಾ ವಾ ಏತಾ ಓಷಧಯೋ ಯಾಃ ಕೃಷ್ಟೇ ಜಾಯನ್ತೇಽಥೈತೇ ಮೈತ್ರಾ ಯನ್ನಾಮ್ಬಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾಮ್ಬಾನಾಂ ಭವತಿ - ೫।೩।೩।[೮]

ಅಥ ವರುಣಾಯ ಧರ್ಮಪತಯೇ । ವಾರುಣಂ ಯವಮಯಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತದೇನಂ ವರುಣ ಏವ ಧರ್ಮಪತಿರ್ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪತಿಂ ಕರೋತಿ ಪರಮತಾ ವೈ ಸಾ ಯೋ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಪತಿರಸದ್ಯೋ ಹಿ ಪರಮತಾಂ ಗಚ್ಛತಿ ತಂ ಹಿ ಧರ್ಮ ಉಪಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವರುಣಾಯ ಧರ್ಮಪತಯೇ - ೫।೩।೩।[೯]

ಅಥಾಗ್ನೀಷೋಮೀಯೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪ್ರಚರತಿ । ತಸ್ಯಾನಿಷ್ಟ ಏವ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ಭವತ್ಯಥೈತೈರ್ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರತಿ ಯದೈತೈರ್ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರತಿ - ೫।೩।೩।[೧೦]

ಅಥೈನಂ ದಕ್ಷಿಣೇ ಬಾಹಾವಭಿಪದ್ಯ ಜಪತಿ । ಸವಿತಾ ತ್ವಾ ಸವಾನಾಂ ಸುವತಾಮಗ್ನಿರ್ಗೃಹಪತೀನಾಂ ಸೋಮೋ ವನಸ್ಪತೀನಾಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ವಾಚ ಇನ್ದ್ರೋ ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ರುದ್ರಃ ಪಶುಭ್ಯೋ ಮಿತ್ರಃ ಸತ್ಯೋ ವರುಣೋ ಧರ್ಮಪತೀನಾಮ್ - ೫।೩।೩।[೧೧]

ಇಮಂ ದೇವಾಃ । ಅಸಪತ್ನಂ ಸುವಧ್ವಮಿತೀಮಂ ದೇವಾ ಅಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಸುವಧ್ವಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಮಹತೇ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ಮಹತೇ ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಾಯೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ ಮಹತೇ ಜಾನರಾಜ್ಯಾಯೇತಿ ಮಹತೇ ಜನಾನಾಂ ರಾಜ್ಯಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಯೇತಿ ವೀರ್ಯಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಯೇತೀಮಮಮುಷ್ಯೈ ಪುತ್ರಮಮುಷ್ಯೈ ಪುತ್ರಮಿತಿ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯ ಜನ್ಮ ತತ ಏವೈತದಾಹಾಸ್ಯೈ ವಿಶ ಇತಿ ಯಸ್ಯೈ ವಿಶೋ ರಾಜಾ ಭವತ್ಯೇಷ ವೋಽಮೀ ರಾಜಾ ಸೋಮೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ರಾಜೇತಿ ತದಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾದ್ಯಂ ಕರೋತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮೇವಾಪೋದ್ಧರತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽನಾದ್ಯಃ ಸೋಮರಾಜಾ ಹಿ ಭವತಿ - ೫।೩।೩।[೧೨]

ಏತಾ ಹ ವೈ ದೇವಾಃ ಸವಸ್ಯೇಶತೇ । ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಸ್ವೋ ನಾಮ ತದೇನಮೇತಾ ಏವ ದೇವತಾಃ ಸುವತೇ ತಾಭಿಃ ಸೂತಃ ಶ್ವಃ ಸೂಯತೇ - ೫।೩।೩।[೧೩]

ತಾ ವೈ ದ್ವಿನಾಮ್ನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ । ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ ವೀರ್ಯಂ ವೀರ್ಯವತ್ಯಃ ಸುವಾನ್ತಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿನಾಮ್ನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ - ೫।೩।೩।[೧೪]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ತದ್ಯದನ್ತರೇಣಾಹುತೀ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತ ಏಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಏತಮ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನುಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತದೇನಂ ಮಧ್ಯತ ಏವೈತಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ದಧಾತಿ ಮಧ್ಯತಃ ಸುವತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರೇಣಾಹುತೀ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೫।೩।೩।[೧೫]

##೫।೩।೪ ಅಭಿಷೇಚನೀಯಾನಾಮಪಾಂ ಸಂಭರಣಮ್
ಸ ವಾ ಅಪಃ ಸಮ್ಭರತಿ । ತದ್ಯದಪಃ ಸಮ್ಭರತಿ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಆಪೋ ವೀರ್ಯಮೇವೈತದ್ರಸಮಪಾಂ ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧]

ಔದುಮ್ಬರೇ ಪಾತ್ರೇ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಊರ್ಗುದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೋಽನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದೌದುಮ್ಬರೇ ಪಾತ್ರೇ - ೫।೩।೪।[೨]

ಸ ಸಾರಸ್ವತೀರೇವ ಪ್ರಥಮಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಪೋ ದೇವಾ ಮಧುಮತೀರಗೃಭ್ಣನ್ನಿತ್ಯಪೋ ದೇವಾ ರಸವತೀರಗೃಹ್ಣನ್ನಿತ್ಯೇವೈತದಾಹೋರ್ಜಸ್ವತೀ ರಾಜಸ್ವಶ್ಚಿತಾನಾ ಇತಿ ರಸವತೀರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೋರ್ಜಸ್ವತೀರಿತಿ ರಾಜಸ್ವಶ್ಚಿತಾನಾ ಇತಿ ಯಾಃ ಪ್ರಜ್ಞಾತಾ ರಾಜಸ್ವ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯಾಭಿರ್ಮಿತ್ರಾವರುಣಾವಭ್ಯಷಿಞ್ಚನ್ನಿತ್ಯೇತಾಭಿರ್ಹಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾವಭ್ಯಷಿಞ್ಚನ್ಯಾಭಿರಿನ್ದ್ರಮನಯನ್ನತ್ಯರಾತೀರಿತ್ಯೇತಾಭಿರ್ಹೀನ್ದ್ರಂ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತ್ಯನಯಂಸ್ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಾಚೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೩]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುಃ । ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಪೋಽಭ್ಯವೈತಿ ತದ್ಯಾ ಊರ್ಮೀ ವ್ಯರ್ದತಃ ಪಶೌ ವಾ ಪುರುಷೇ ವಾಭ್ಯವೇತೇ ತೌ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೫।೩।೪।[೪]

ಸ ಯಃ ಪ್ರಾಙ್ಗುದರ್ದತಿ । ತಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವೃಷ್ಣ ಊರ್ಮಿರಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದೇಹಿ ಸ್ವಾಹಾ ವೃಷ್ಣ ಊರ್ಮಿರಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದೇಹೀತಿ - ೫।೩।೪।[೫]

ಅಥ ಯಃ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙುದರ್ದತಿ । ತಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ವೃಷಸೇನೋಽಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದೇಹಿ ಸ್ವಾಹಾ ವೃಷಸೇನೋಽಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದೇಹೀತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಏತದಪಾಮುದರ್ದತಿ ಪಶೌ ವಾ ಪುರುಷೇ ವಾಭ್ಯವೇತೇ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೬]

ಅಥ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅರ್ಥೇತ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾರ್ಥೇತ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ವೀರ್ಯೇಣ ವಾ ಏತಾಃ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದೇನಾಃ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾ ನ ಕಿಂಚನ ಪ್ರತಿಧಾರಯತೇ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೭]

ಅಥ ಯಾಃ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ಪ್ರತೀಪಂ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ । ತಾ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೋಜಸ್ವತೀ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹೌಜಸ್ವತೀ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ವೀರ್ಯೇಣ ವಾ ಏತಾಃ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ಪ್ರತೀಪಂ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೮]

ಅಥಾಪಯತೀರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಆಪಃ ಪರಿವಾಹಿಣೀ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಸ್ಯೈ ವಾ ಏಷಾಪಚ್ಛಿದ್ಯೈಷೈವ ಪುನರ್ಭವತ್ಯಪಿ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾನ್ಯರಾಷ್ಟ್ರೀಯೋ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ಭವತ್ಯಪ್ಯನ್ಯರಾಷ್ಟ್ರೀಯಮವಹರತೇ ತಥಾಸ್ಮಿನ್ಭೂಮಾನಂ ದಧಾತಿ ಭೂಮ್ನೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೯]

ಅಥ ನದೀಪತಿಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಪಾಂ ಪತಿರಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದೇಹಿ ಸ್ವಾಹಾಽಪಾಂ ಪತಿರಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದೇಹೀತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯಪಾಂ ವಾ ಏಷ ಪತಿರ್ಯನ್ನದೀಪತಿರ್ವಿಶಾಮೇವೈನಮೇತತ್ಪತಿಂ ಕರೋತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೦]

ಅಥ ನಿವೇಷ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಪಾಂ ಗರ್ಭೋಽಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದೇಹಿ ಸ್ವಾಹಾಪಾಂ ಗರ್ಭೋಽಸಿ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದೇಹೀತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಗರ್ಭಂ ವಾಽಏತದಾಪ ಉಪನಿವೇಷ್ಟನ್ತೇ ವಿಶಾಮೇವೈನಮೇತದ್ಗರ್ಭಂ ಕರೋತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೧]

ಅಥ ಯಃ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ಸ್ಥಾವರೋ ಹ್ರದೋ ಭವತಿ । ಪ್ರತ್ಯಾತಾಪೇ ತಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸೂರ್ಯತ್ವಚಸ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾ ಸೂರ್ಯತ್ವಚಸ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ವರ್ಚಸೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸೂರ್ಯತ್ವಚಸಮೇವೈನಮೇತತ್ಕರೋತಿ ವರುಣ್ಯಾ ವಾ ಏತಾ ಆಪೋ ಭವನ್ತಿ ಯಾಃ ಸ್ಯನ್ದಮಾನಾನಾಂ ನ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ವರುಣಸವೋ ವಾ ಏಷ ಯದ್ರಾಜಸೂಯಂ ತಸ್ಮಾದೇತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೨]

ಅಥ ಯಾ ಆತಪತಿ ವರ್ಷನ್ತಿ । ತಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸೂರ್ಯವರ್ಚಸ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾ ಸೂರ್ಯವರ್ಚಸ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ವರ್ಚಸೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸೂರ್ಯವರ್ಚಸಮೇವೈನಮೇತತ್ಕರೋತಿ ಮೇಧ್ಯಾ ವಾ ಏತಾ ಆಪೋ ಭವನ್ತಿ ಯಾ ಆತಪತಿ ವರ್ಷನ್ತ್ಯಪ್ರಾಪ್ತಾ ಹೀಮಾಂ ಭವನ್ತ್ಯಥೈನಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮೇಧ್ಯಮೇವೈನಮೇತತ್ಕರೋತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೩]

ಅಥ ವೈಶನ್ತೀರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಮಾನ್ದಾ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾ ಮಾನ್ದಾ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ವಿಶಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಸ್ಥಾವರಾಮನಪಕ್ರಮಿಣೀಂ ಕರೋತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೪]

ಅಥ ಕೂಪ್ಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವ್ರಜಕ್ಷಿತ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾ ವ್ರಜಕ್ಷಿತ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ತದ್ಯಾ ಇಮಾಂ ಪರೇಣಾಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತ್ಯಪಾಮು ಚೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ತಸ್ಮಾದೇತಾಭಿರಭಿಶ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೫]

ಅಥ ಪ್ರುಷ್ವಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವಾಶಾ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾ ವಾಶಾ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ
ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯನ್ನಾದ್ಯೇನೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯನ್ನಾದ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತೀದಂ ವಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ ಉದ್ಯನ್ನೇವ ಯಥಾಯಮಗ್ನಿರ್ನಿರ್ದಹೇದೇವಮೋಷಧೀರನ್ನಾದ್ಯಂ ನಿರ್ದಹತಿ ತದೇತಾ ಆಪೋಽಭ್ಯವಯತ್ಯಃ ಶಮಯನ್ತಿ ನ ಹ ವಾ ಇಹಾನ್ನಾದ್ಯಂ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ ಯದೇತಾ ಆಪೋ ನಾಭ್ಯವೇಯುರನ್ನಾದ್ಯೇನೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೬]

ಅಥ ಮಧು ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಶವಿಷ್ಟಾ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾ ಶವಿಷ್ಠಾ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯಪಾಂ ಚೈವೈನಮೇತದೋಷಧೀನಾಂ ಚ ರಸೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೭]

ಅಥ ಗೋರ್ವಿಜಾಯಮಾನಾಯಾ ಉಲ್ಬ್ಯಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಶಕ್ವರೋ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾ
ಶಕ್ವರೀ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಪಶುಭಿರೇವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೮]

ಅಥ ಪಯೋ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಜನಭೃತ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾ ಜನಭೃತ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಪಶುಭಿರೇವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೧೯]

ಅಥ ಘೃತಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವಿಶ್ವಭೃತ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮೇ ದತ್ತ ಸ್ವಾಹಾ ವಿಶ್ವಭೃತ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತಿ ತಾಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಪಶೂನಾಮೇವೈನಮೇತದ್ರಸೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೨೦]

ಅಥ ಮರೀಚೀಃ । ಅಞ್ಜಲಿನಾ ಸಂಗೃಹ್ಯಾಪಿಸೃಜತ್ಯಾಪಃ ಸ್ವರಾಜ ಸ್ಥ ರಾಷ್ಟ್ರದಾ ರಾಷ್ಟ್ರಮಮುಷ್ಮೈ ದತ್ತೇತ್ಯೇತಾ ವಾ ಆಪಃ ಸ್ವರಾಜೋ ಯನ್ಮರೀಚಯಸ್ತಾ ಯತ್ಸ್ಯನ್ದನ್ತ ಇವಾನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಯಾ ಏವೈತಚ್ಛ್ರಿಯಾ ಅತಿಷ್ಠಮಾನಾ ಉತ್ತರಾಧರಾ ಇವ ಭವನ್ತ್ಯೋ ಯನ್ತಿ ಸ್ವಾರಾಜ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏಕಾ ಆಪಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೨೧]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಸಪ್ತದಶಾಪಃ ಸಮ್ಭರತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಪ್ತದಶಾಪಃ ಸಮ್ಭರತಿ - ೫।೩।೪।[೨೨]

ಷೋಡಶ ತಾ ಆಪೋ ಯಾ ಅಭಿಜುಹೋತಿ । ಷೋಡಶಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ತಾ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ದ್ವಯೀಷು ನ ಜುಹೋತಿ
ಸಾರಸ್ವತೀಷು ಚ ಮರೀಚಿಷು ಚ ತಾಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತದೇನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಕರೋತಿ - ೫।೩।೪।[೨೩]

ಅಥ ಯದ್ಧುತ್ವಾಹುತ್ವಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ವಜ್ರೇಣೈವೈತದಾಜ್ಯೇನ ಸ್ಪೃತ್ವಾಸ್ಪೃತ್ವಾ ಸ್ವೀಕೃತ್ಯ ಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೫।೩।೪।[೨೪]

ಅಥ ಯತ್ಸಾರಸ್ವತೀಷು ನ ಜುಹೋತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಜ್ರ ಆಜ್ಯಂ ನೇದ್ವಜ್ರೇಣಾಜ್ಯೇನ ವಾಚಂ ಹಿನಸಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾರಸ್ವತೀಷು ನ ಜುಹೋತಿ - ೫।೩।೪।[೨೫]

ಅಥ ಯನ್ಮರೀಚಿಷು ನ ಜುಹೋತಿ । ನೇದನದ್ಧೇ ವೈ ತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹವಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮರೀಚಿಷು ನ ಜುಹೋತಿ - ೫।೩।೪।[೨೬]

ತಾಃ ಸಾರ್ಧಮೌದುಮ್ಬರೇ ಪಾತ್ರೇ ಸಮವನಯತಿ । ಮಧುಮತೀರ್ಮಧುಮತೀಭಿಃ ಪೃಚ್ಯನ್ತಾಮಿತಿ ರಸವತೀ ರಸವತೀಭಿಃ ಪೃಚ್ಯನ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಮಹಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಯ ವನ್ವಾನಾ ಇತಿ ತತ್ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯದಾಹ ಮಹಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಯ ವನ್ವಾನಾ ಇತಿ - ೫।೩।೪।[೨೭]

ತಾ ಅಗ್ರೇಣ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ಯ ಧಿಷ್ಣ್ಯಂ ಸಾದಯತಿ । ಅನಾಧೃಷ್ಟಾಃ ಸೀದತ ಸಹೌಜಸ ಇತ್ಯನಾಧೃಷ್ಟಾಃ ಸೀದತ ರಕ್ಷೋಭಿರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸಹೌಜಸ ಇತಿ ಸವೀರ್ಯಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಮಹಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಯ ದಧತೀರಿತಿ ತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯದಾಹ ಮಹಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಿಯಾಯ ದಧತೀರಿತಿ - ೫।೩।೪।[೨೮]

##೫।೩।೫ ಅಥ ಅಭಿಷೇಕಃ
ತಂ ವೈ ಮಾಧ್ಯದಿನೇ ಸವನೇಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ಏಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಏತಮ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತದೇನಂ ಮಧ್ಯತ ಏವೈತಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ದಧಾತಿ ಮಧ್ಯತಃ ಸುವತಿ - ೫।೩।೫।[೧]

ಅಗೃಹೀತೇ ಮಾಹೇನ್ದ್ರೇ । ಏಷ ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯೋ ಗ್ರಹೋ ಯನ್ಮಾಹೇನ್ದ್ರೋಽಪ್ಯಸ್ಯೈತನ್ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಮೇವ ಸ್ತೋತ್ರಂ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ಶಸ್ತ್ರಮಿನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನಸ್ತದೇನಂ ಸ್ವ ಏವಾಯತನೇಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾದಗೃಹೀತೇ ಮಾಹೇನ್ದ್ರೇ - ೫।೩।೫।[೨]

ಅಗ್ರೇಣ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ಯ ಧಿಷ್ಣ್ಯಮ್ । ಶಾರ್ದೂಲಚರ್ಮೋಪಸ್ತೃಣಾತಿ ಸೋಮಸ್ಯ ತ್ವಿಷಿರಸೀತಿ ಯತ್ರ ವೈ ಸೋಮ ಇನ್ದ್ರಮತ್ಯಪವತ ಸ ಯತ್ತತಃ ಶಾರ್ದೂಲಃ ಸಮಭವತ್ತೇನ ಸೋಮಸ್ಯ ತ್ವಿಷಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸೋಮಸ್ಯ ತ್ವಿಷಿರಸೀತಿ ತವೇವ ಮೇ ತ್ವಿಷಿರ್ಭೂಯಾದಿತಿ ಶಾರ್ದೂಲತ್ವಿಷಿಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತವೇವ ಮೇ ತ್ವಿಷಿರ್ಭೂಯಾದಿತಿ - ೫।೩।೫।[೩]

ಅಥ ಪಾರ್ಥಾನಿ ಜುಹೋತಿ । ಪೃಥಾ ಹ ವೈ ವೈನ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಪ್ರಥಮೋಽಭಿಷಿಷಿಚೇ ಸೋಽಕಾಮಯತ ಸರ್ವಮನ್ನಾದ್ಯಮವರುನ್ಧೀಯೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಾನ್ಯಜುಹವುಃ ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಮನ್ನಾದ್ಯಮವರುರುಧೇಽಪಿ ಹ ಸ್ಮಾಸ್ಮಾ ಆರಣ್ಯಾನ್ಪಶೂನಭಿಹ್ವಯನ್ತ್ಯಸಾವೇಹಿ ರಾಜಾ ತ್ವಾಪಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ ತಥೇದಂ ಸರ್ವಮನ್ನಾದ್ಯಮವರುರುಧೇ ಸರ್ವಂ ಹ ವಾ ಅನ್ನಾದ್ಯಮವರುನ್ದ್ಧೇ ಯಸ್ಯೈವಂ ವಿದುಷ ಏತಾನಿ ಹೂಯನ್ತೇ - ೫।೩।೫।[೪]

ತಾನಿ ವೈ ದ್ವಾದಶ ಭವನ್ತಿ । ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶ ಭವನ್ತಿ - ೫।೩।೫।[೫]

ಷಟ್ಪುರಸ್ತಾದಭಿಷೇಕಸ್ಯ ಜುಹೋತಿ । ಷಡುಪರಿಷ್ಟಾತ್ತದೇನಂ ಮಧ್ಯತ ಏವೈತಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ದಧಾತಿ ಮಧ್ಯತಃ ಸುವತಿ - ೫।೩।೫।[೬]

ಸ ಯಾನಿ ಪುರಸ್ತಾದಭಿಷೇಕಸ್ಯ ಜುಹೋತಿ । ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ತೇಷಾಮುತ್ತಮೋ ಭವತ್ಯಥ ಯಾನ್ಯುಪರಿಷ್ಟಾದಭಿಷೇಕಸ್ಯ ಜುಹೋತೀನ್ದ್ರಸ್ತೇಷಾಂ ಪ್ರಥಮೋ ಭವತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿರಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಿನ್ದ್ರ ಏತಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತದ್ವೀರ್ಯಾಭ್ಯಾಮುಭಯತಃ ಪರಿಬೃಂಹತಿ - ೫।೩।೫।[೭]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಯಾನಿ ಪುರಸ್ತಾದಭಿಷೇಕಸ್ಯ ಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತೇಜೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಸ್ತೇಜಸೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸೋಮಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಸೋಮಃ ಕ್ಷತ್ರೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸವಿತ್ರೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಾಚೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಪೂಷ್ಣೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ಪೂಷಾ ಪಶುಭಿರೇವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾನಿ ಪುರಸ್ತಾದಭಿಷೇಕಸ್ಯ ಜುಹೋತಿ ತಾನ್ಯೇತಾನ್ಯಗ್ನಿನಾಮಾನೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ - ೫।೩।೫।[೮]

ಅಥ ಜುಹೋತಿ । ಯಾನ್ಯುಪರಿಷ್ಟಾದಭಿಷೇಕಸ್ಯ ಜುಹೋತೀನ್ದ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಘೋಷಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಘೋಷೋ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಶ್ಲೋಕಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಶ್ಲೋಕೋ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯಂಶಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಅಂಶೋ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಭಗಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಭಗೋ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯರ್ಯಮ್ಣೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತದೇನಮಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯಾರ್ಯಮಣಂ ಕರೋತ್ಯೇತಾನ್ಯುಪರಿಷ್ಟಾದಭಿಷೇಕಸ್ಯ ಜುಹೋತಿ ತಾನ್ಯೇತಾನ್ಯಾದಿತ್ಯನಾಮಾನೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ - ೫।೩।೫।[೯]

ಅಗ್ರೇಣ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ಯ ಧಿಷ್ಣ್ಯಮ್ । ಅಭಿಷೇಚನೀಯಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ಯತ್ರೈತಾ ಆಪೋಽಭಿಷೇಚನೀಯಾ ಭವನ್ತಿ - ೫।೩।೫।[೧೦]

ಪಾಲಾಶಂ ಭವತಿ । ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಪಲಾಶೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ - ೫।೩।೫।[೧೧]

ಔದುಮ್ಬರಂ ಭವತಿ । ತೇನ ಸ್ವೋಽಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯನ್ನಂ ವಾ ಊರ್ಗುದುಮ್ಬರ ಊರ್ಗ್ವೈ ಸ್ವಂ ಯಾವದ್ವೈ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸ್ವಂ ಭವತಿ ನೈವ ತಾವದಶನಾಯತಿ ತೇನೋರ್ಕ್ಸ್ವಂ ತಸ್ಮಾದೌದುಮ್ಬರೇಣ ಸ್ವೋಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ - ೫।೩।೫।[೧೨]

ನೈಯಗ್ರೋಧಪಾದಂ ಭವತಿ । ತೇನ ಮಿತ್ರ್ಯೋ ರಾಜನ್ಯೋಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಪದ್ಭಿರ್ವೈ ನ್ಯಗ್ರೋಧಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಮಿತ್ರೇಣ ವೈ ರಾಜನ್ಯಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನೈಯಗ್ರೋಧಪಾದೇನ ಮಿತ್ರ್ಯೋ ರಾಜನ್ಯೋಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ - ೫।೩।೫।[೧೩]

ಆಶ್ವತ್ಥಂ ಭವತಿ । ತೇನ ವೈಶ್ಯೋಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸ ಯದೇವಾದೋಽಶ್ವತ್ಥೇ ತಿಷ್ಠತ ಇನ್ದ್ರೋ ಮರುತ ಉಪಾಮನ್ತ್ರಯತ ತಸ್ಮಾದಾಶ್ವತ್ಥೇನ ವೈಶ್ಯೋಽಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಾನ್ಯಭಿಷೇಚನೀಯಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣಿ ಭವನ್ತಿ - ೫।೩।೫।[೧೪]

ಅಥ ಪವಿತ್ರೇ ಕರೋತಿ । ಪವಿತ್ರೇ ಸ್ಥೋ ವೈಷ್ಣವ್ಯಾವಿತಿ ಸೋಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಸ್ತಯೋರ್ಹಿರಣ್ಯಮ್ಪ್ರವಯತಿ ತಾಭ್ಯಾಮೇತಾ ಅಭಿಷೇಚನೀಯಾ ಅಪ ಉತ್ಪುನಾತಿ ತದ್ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಮ್ಪ್ರವಯತ್ಯಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಾ- ಸ್ವಮೃತಮಾಯುರ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ಪ್ರವಯತಿ - ೫।೩।೫।[೧೫]

ಸ ಉತ್ಪುನಾತಿ । ಸವಿತುರ್ವಃ ಪ್ರಸವ ಉತ್ಪುನಾಮ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇಣ ಪವಿತ್ರೇಣ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರಿತಿ ಸೋ
ಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುರನಿಭೃಷ್ಟಮಸಿ ವಾಚೋ ಬನ್ಧುಸ್ತಪೋಜಾ ಇತ್ಯನಾಧೃಷ್ಟಾ ಸ್ಥ ರಕ್ಷೋಭಿರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹಾನಿಭೃಷ್ಟಮಸೀತಿ ವಾಚೋ ಬನ್ಧುರಿತಿ ಯಾವದ್ವೈ ಪ್ರಾಣೇಷ್ವಾಪೋ ಭವನ್ತಿ ತಾವದ್ವಾಚಾ ವದತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಾಚೋ ಬನ್ಧುರಿತಿ - ೫।೩।೫।[೧೬]

ತಪೋಜಾ ಇತಿ । ಅಗ್ನೇರ್ವೈ ಧೂಮೋ ಜಾಯತೇ ಧೂಮಾದಭ್ರಮಭ್ರಾದ್ವೃಷ್ಟಿರಗ್ನೇರ್ವಾ ಏತಾ ಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತಪೋಜಾ ಇತಿ - ೫।೩।೫।[೧೭]ಸೋಮಸ್ಯ ದಾತ್ರಮಸೀತಿ । ಯದಾ ವಾ ಏನಮೇತಾಭಿರಭಿಷುಣ್ವನ್ತ್ಯಥಾಹುತಿರ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸೋಮಸ್ಯ ದಾತ್ರಮಸೀತಿ ಸ್ವಾಹಾ ರಾಜಸ್ವ ಇತಿ ತದೇನಾಃ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣೈವೋತ್ಪುನಾತಿ - ೫।೩।೫।[೧೮]

ತಾ ಏತೇಷು ಪಾತ್ರೇಷು ವ್ಯಾನಯತಿ । ಸಧಮಾದೋ ದ್ಯುಮ್ನಿನೀರಾಪ ಏತಾ ಇತ್ಯನತಿಮಾನಿನ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹ ಸಧಮಾದ ಇತಿ ದ್ಯುಮ್ನಿನೀರಾಪ ಏತಾ ಇತಿ ವೀರ್ಯವತ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾನಾಧೃಷ್ಟಾ ಅಪಸ್ಯೋ ವಸಾನಾ ಇತ್ಯನಾಧೃಷ್ಟಾ ಸ್ಥ ರಕ್ಷೋಭಿರಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹಾನಾಧೃಷ್ಟಾ ಅಪಸ್ಯೋ ವಸಾನಾ ಇತಿ ಪಸ್ತ್ಯಾಸು ಚಕ್ರೇ ವರುಣಃ ಸಧಸ್ಥಮಿತಿ ವಿಶೋ ವೈ ಪಸ್ತ್ಯಾ ವಿಕ್ಷು ಚಕ್ರೇ ವರುಣಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಪಾಂ ಶಿಶುರ್ಮಾತೃತಮಾಸ್ವನ್ತರಿತಿ - ೫।೩।೫।[೧೯]

ಅಥೈನಂ ವಾಸಾಂಸಿ ಪರಿಧಾಪಯತಿ । ತತ್ತಾರ್ಪ್ಯಮಿತಿ ವಾಸೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಯಜ್ಞರೂಪಾಣಿ ನಿಷ್ಯೂತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತದೇನಂ ಪರಿಧಾಪಯತಿ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯೋಲ್ಬಮಸೀತಿ ತದ್ಯದೇವ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯೋಲ್ಬಂ ತತ ಏವೈನಮೇತಜ್ಜನಯತಿ - ೫।೩।೫।[೨೦]

ಅಥೈನಂ ಪಾಣ್ಡ್ವಂ ಪರಿಧಾಪಯತಿ । ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಜರಾಯ್ವಸೀತಿ ತದ್ಯದೇವ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಜರಾಯು ತತ ಏವೈನಮೇತಜ್ಜನಯತಿ - ೫।೩।೫।[೨೧]

ಅಥಾಧೀವಾಸಂ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತಿ । ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಯೋನಿರಸೀತಿ ತದ್ಯೈವ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಯೋನಿಸ್ತಸ್ಯಾ ಏವೈನಮೇತಜ್ಜನಯತಿ - ೫।೩।೫।[೨೨]

ಅಥೋಷ್ಣೀಷಂ ಸಂಹೃತ್ಯ । ಪುರಸ್ತಾದವಗೂಹತಿ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ನಾಭಿರಸೀತಿ ತದ್ಯೈವ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ನಾಭಿಸ್ತಾಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೫।೩।೫।[೨೩]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಸಮನ್ತಂ ಪರಿವೇಷ್ಟಯನ್ತಿ ನಾಭಿರ್ವಾ ಅಸ್ಯೈಷಾ ಸಮನ್ತಂ ವಾ ಇಯಂ ನಾಭಿಃ ಪರ್ಯೇತೀತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ಪುರಸ್ತಾದೇವಾವಗೂಹೇತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೀಯಂ ನಾಭಿಸ್ತದ್ಯದೇನಂ ವಾಸಾಂಸಿ ಪರಿಧಾಪಯತಿ ಜನಯತ್ಯೇವೈನಮೇತಜ್ಜಾತಮಭಿಷಿಞ್ಚಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದೇನಂ ವಾಸಾಂಸಿ ಪರಿಧಾಪಯತಿ - ೫।೩।೫।[೨೪]

ತದ್ಧೈಕೇ । ನಿದಧತ್ಯೇತಾನಿ ವಾಸಾಂಸ್ಯಥೈನಂ ಪುನರ್ದೀಕ್ಷಿತವಸನಂ ಪರಿಧಾಪಯನ್ತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದಙ್ಗಾನಿ ವಾ ಅಸ್ಯ ಜನೂರ್ವಾಸಾಂಸ್ಯಙ್ಗೈರ್ಹೈನಂ ಸಜನ್ವಾ ತನ್ವಾ ವ್ಯರ್ಧಯನ್ತಿ ವರುಣ್ಯಂ ದೀಕ್ಷಿತವಸನಂ ಸ ಏತೇಷಾಮೇವೈಕಂ ವಾಸಸಾಂ ಪರಿದಧೀತ ತದೇನಮಙ್ಗೈರ್ಜನ್ವಾ ತನ್ವಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ವರುಣ್ಯಂ ದೀಕ್ಷಿತವಸನಂ ತದೇನಂ ವರುಣ್ಯಾದ್ದೀಕ್ಷಿತವಸನಾತ್ಪ್ರಮುಞ್ಚತಿ - ೫।೩।೫।[೨೫]

ಸ ಯತ್ರಾವಭೃಥಮಭ್ಯವೈತಿ । ತದೇತದಭ್ಯವಹರನ್ತಿ ತತ್ಸಲೋಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಏತೇಷಾಮೇವೈಕಂ ವಾಸಸಾಂ ಪರಿಧಾಯೋದೈತಿ ತಾನಿ ವಶಾಯೈ ವಾ ವಪಾಯಾಂ ಹುತಾಯಾಂ ದದ್ಯಾದುದವಸಾನೀಯಾಯಾಂ ವೇಷ್ಟೌ - ೫।೩।೫।[೨೬]

ಅಥ ಧನುರಧಿತನೋತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಮಸೀತಿ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಂ ವೈ ಧನುರಿನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನೋ ದ್ವಯೇನ ವಾ ಏಷ ಇನ್ದ್ರೋ ಭವತಿ ಯಚ್ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಯದು ಚ ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಮಸೀತಿ - ೫।೩।೫।[೨೭]

ಅಥ ಬಾಹೂ ವಿಮಾರ್ಷ್ಟಿ । ಮಿತ್ರಸ್ಯಾಸಿ ವರುಣಸ್ಯಾಸೀತಿ ಬಾಹ್ವೋರ್ವೈ ಧನುರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ವೈ ರಾಜನ್ಯೋ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಿತ್ರಸ್ಯಾಸಿ ವರುಣಸ್ಯಾಸೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ತ್ವಯಾಽಯಂ ವೃತ್ರಮ್ವಧೇದಿತಿ ತ್ವಯಾಯಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ವಧೇದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೫।೩।೫।[೨೮]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ತಿಸ್ರ ಇಷೂಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಸ ಯಯಾ ಪ್ರಥಮಯಾ ಸಮರ್ಪಣೇನ ಪರಾಭಿನತ್ತಿ ಸೈಕಾ ಸೇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಸೈಷಾ ದೃಬಾ ನಾಮಾಥ ಯಯಾ ವಿದ್ಧಃ ಶಯಿತ್ವಾ ಜೀವತಿ ವಾ ಮ್ರಿಯತೇ ವಾ ಸಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ತದಿದಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸೈಷಾ ರುಜಾ ನಾಮಾಥ ಯಯಾಽಪೈವ ರಾಧ್ನೋತಿ ಸಾ ತೃತೀಯಾ ಸಾಽಸೌ ದ್ಯೌಃ ಸೈಷಾ ಕ್ಷುಮಾ ನಾಮೈತಾ ಹಿ ವೈ ತಿಸ್ರ ಇಷವಸ್ತಸ್ಮಾದಸ್ಮೈ ತಿಸ್ರ ಇಷೂಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೫।೩।೫।[೨೯]

ತಾಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಪಾತೈನಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪಾತೈನಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ಪಾತೈನಂ ತಿರ್ಯಞ್ಚಂ ದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಪಾತೇತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾ ಏವ ದಿಶೋಽಶರವ್ಯಾಃ ಕರೋತಿ ತದ್ಯದಸ್ಮೈ ಧನುಃ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಏತದ್ರಾಜನ್ಯಸ್ಯ ಯದ್ಧನುರ್ವೀರ್ಯವನ್ತಮಭಿಷಿಞ್ಚಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಅಸ್ಮಾ ಆಯುಧಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೫।೩।೫।[೩೦]

ಅಥೈನಮಾವಿದೋ ವಾಚಯತಿ । ಆವಿರ್ಮರ್ಯಾ ಇತ್ಯನಿರುಕ್ತಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಸ್ತದೇನಮ್ಪ್ರಜಾಪತಯ ಆವೇದಯತಿ ಸೋಽಸ್ಮೈ ಸವಮನುಮನ್ಯತೇ ತೇನಾನುಮತಃ ಸೂಯತೇ - ೫।೩।೫।[೩೧]

ಆವಿತ್ತೋ ಅಗ್ನಿರ್ಗೃಹಪತಿರಿತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ಅಗ್ನಿಸ್ತದೇನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಆವೇದಯತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಮನುಮನ್ಯತೇ ತೇನಾನುಮತಃ ಸೂಯತೇ - ೫।೩।೫।[೩೨]

ಆವಿತ್ತಽಇನ್ದ್ರೋ ವೃದ್ಧಶ್ರವಾ ಇತಿ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ತದೇನಂ ಕ್ಷತ್ರಾಯಾವೇದಯತಿ ತದಸ್ಮೈ ಸವಮನುಮನ್ಯತೇ ತೇನಾನುಮತಃ ಸೂಯತೇ - ೫।೩।೫।[೩೩]

ಆವಿತ್ತೌ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಧೃತವ್ರತಾವಿತಿ । ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ವೈ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ತದೇನಮ್ಪ್ರಾಣೋದಾನಾಭ್ಯಾಮಾವೇದಯತಿ ತಾವಸ್ಮೈ ಸವಮನುಮನ್ಯೇತೇ ತಾಭ್ಯಾಮನುಮತಃ ಸೂಯತೇ - ೫।೩।೫।[೩೪]

ಆವಿತ್ತಃ ಪೂಷಾ ವಿಶ್ವವೇದಾ ಇತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ಪೂಷಾ ತದೇನಂ ಪಶುಭ್ಯ ಆವೇದಯತಿ ತೇಽಸ್ಮೈ ಸವಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ತೈರನುಮತಃ ಸೂಯತೇ - ೫।೩।೫।[೩೫]

ಆವಿತ್ತೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ವಿಶ್ವಶಮ್ಭುವಾವಿತಿ । ತದೇನಮಾಭ್ಯಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮಾವೇದಯತಿ
ತೇ ಅಸ್ಮೈ ಸವಮನುಮನ್ಯೇತೇ ತಾಭ್ಯಾಮನುಮತಃ ಸೂಯತೇ - ೫।೩।೫।[೩೬]

ಆವಿತ್ತಾಽದಿತಿರುರುಶರ್ಮೇತಿ । ಇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಸ್ತದೇನಮಸ್ಮೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಆವೇದಯತಿ ಸಾಽಸ್ಮೈ
ಸವಮನುಮನ್ಯತೇ ತಯಾಽನುಮತಃ ಸೂಯತೇ ತದ್ಯಾಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತದ್ದೇವತಾಭ್ಯ ಆವೇದಯತಿ ತಾ ಅಸ್ಮೈ ಸವಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ತಾಭಿರನುಮತಃ ಸೂಯತೇ - ೫।೩।೫।[೩೭]

##೫।೪।೧
ಕೇಶವಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ । ಲೋಹಾಯಸಮಾಸ್ಯ ಆವಿಧ್ಯತ್ಯವೇಷ್ಟಾ ದನ್ದಶೂಕಾ ಇತಿ ಸರ್ವಾನ್ವಾ ಏಷ ಮೃತ್ಯೂನತಿಮುಚ್ಯತೇ ಸರ್ವಾನ್ವಧಾನ್ಯೋ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಯ ಜರೈವ ಮೃತ್ಯುರ್ಭವತಿ ತದ್ಯೋ ಮೃತ್ಯುರ್ಯೋ ವಧಸ್ತಮೇವೈತದತಿನಯತಿ ಯದ್ದನ್ದಶೂಕಾನ್ - ೫।೪।೧।[೧]

ಅಥ ಯತ್ಕೇಶವಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ । ನ ವಾ ಏಷ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಪುಮಾನ್ಯತ್ಕೇಶವಃ ಪುರುಷೋ ಯದಹ ಪುಮಾಂಸ್ತೇನ ನ ಸ್ತ್ರೀ ಯದು ಕೇಶವಸ್ತೇನೋ ನ ಪುಮಾನ್ನೈತದಯೋ ನ ಹಿರಣ್ಯಂ ಯಲ್ಲೋಹಾಯಸಂ ನೈತೇ ಕ್ರಿಮಯೋ ನಾಕ್ರಿಮಯೋ ಯದ್ದನ್ದಶೂಕಾ ಅಥ ಯಲ್ಲೋಹಾಯಸಂ ಭವತಿ ಲೋಹಿತಾ ಇವ ಹಿ ದನ್ದಶೂಕಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಕೇಶವಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ - ೫।೪।೧।[೨]

ಅಥೈನಂ ದಿಶಃ ಸಮಾರೋಹಯತಿ । ಪ್ರಾಚೀಮಾರೋಹ ಗಾಯತ್ರೀ ತ್ವಾವತು ರಥನ್ತರಂ ಸಾಮ ತ್ರಿವೃತ್ಸ್ತೋಮೋ ವಸನ್ತ ಋತುರ್ಬ್ರಹ್ಮ ದ್ರವಿಣಮ್ - ೫।೪।೧।[೩]

ದಕ್ಷಿಣಾಮಾರೋಹ । ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ವಾಽವತು ಬೃಹತ್ಸಾಮ ಪಞ್ಚದಶ ಸ್ತೋಮೋ ಗ್ರೀಷ್ಮ ಋತುಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ದ್ರವಿಣಮ್ - ೫।೪।೧।[೪]

ಪ್ರತೀಚೀಮಾರೋಹ । ಜಗತೀ ತ್ವಾಽವತು ವೈರೂಪಂ ಸಾಮ ಸಪ್ತದಶ ಸ್ತೋಮೋ ವರ್ಷಾ ಋತುರ್ವಿಡ್ದ್ರವಿಣಮ್ - ೫।೪।೧।[೫]

ಉದೀಚೀಮಾರೋಹ । ಅನುಷ್ಟುಪ್ತ್ವಾಽವತು ವೈರಾಜಂ ಸಾಮೈಕವಿಂಶ ಸ್ತೋಮಃ ಶರದೃತುಃ ಫಲಂ ದ್ರವಿಣಾಮ್ - ೫।೪।೧।[೬]

ಊರ್ಧ್ವಾಮಾರೋಹ । ಪಙ್ಕ್ತಿಸ್ತ್ವಾಽವತು ಶಾಕ್ವರರೈವತೇ ಸಾಮನೀ ತ್ರಿಣವತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೌ ಸ್ತೋಮೌ ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಾವೃತೂ ವರ್ಚೋ ದ್ರವಿಣಮಿತಿ - ೫।೪।೧।[೭]

ತದ್ಯದೇನಂ ದಿಶಃ ಸಮಾರೋಹಯತಿ । ಋತೂನಾಮೇವೈತದ್ರೂಪಮೃತೂನೇವೈನಮೇತತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಸಮಾರೋಹಯತಿ ಸ ಋತೂನ್ತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಸಮಾರುಹ್ಯ ಸರ್ವಮೇವೇದಮುಪರ್ಯುಪರಿ ಭವತ್ಯರ್ವಾಗೇವಾಸ್ಮಾದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ - ೫।೪।೧।[೮]

ಶಾರ್ದೂಲಚರ್ಮಣೋ ಜಘನಾರ್ಧೇ । ಸೀಸಂ ನಿಹಿತಂ ಭವತಿ ತತ್ಪದಾ ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯತಿ ಪ್ರತ್ಯಸ್ತಂ ನಮುಚೇಃ ಶಿರ ಇತಿ ನಮುಚಿರ್ಹ ವೈ ನಾಮಾಸುರ ಆಸ ತಮಿನ್ದ್ರೋ ನಿವಿವ್ಯಾಧ ತಸ್ಯ ಪದಾ ಶಿರೋಽಭಿತಷ್ಠೌ ಸ ಯದಭಿಷ್ಠಿತ ಉದಬಾಧತ ಸ ಉಚ್ಛ್ವಙ್ಕಸ್ತಸ್ಯ ಪದಾ ಶಿರಃ ಪ್ರಚಿಚ್ಛೇದ ತತೋ ರಕ್ಷಃ ಸಮಭವತ್ತದ್ಧ ಸ್ಮೈನಮನುಭಾಷತೇ ಕ್ವ ಗಮಿಷ್ಯಸಿ ಕ್ವ ಮೇ ಮೋಕ್ಷ್ಯಸ ಇತಿ - ೫।೪।೧।[೯]

ತತ್ಸೀಸೇನಾಪಜಘಾನ । ತಸ್ಮಾತ್ಸೀಸಂ ಮೃದು ಸೃತಜವಂ ಹಿ ಸರ್ವೇಣ ಹಿ ವೀರ್ಯೇಣಾಪಜಘಾನ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯರೂಪಂ ಸನ್ನ ಕಿಯಚ್ಚನಾರ್ಹತಿ ಸೃತಜವಂ ಹಿ ಸರ್ವೇಣ ಹಿ ವೀರ್ಯೇಣಾಪಜಘಾನ ತದ್ವೈ ಸ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಜಘಾನ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತಿ - ೫।೪।೧।[೧೦]

ಅಥೈನಂ ಶಾರ್ದೂಲಚರ್ಮಾರೋಹಯತಿ । ಸೋಮಸ್ಯ ತ್ವಿಷಿರಸೀತಿ ಯತ್ರ ವೈ ಸೋಮ ಇನ್ದ್ರಮತ್ಯಪವತ ಸ ಯತ್ತತಃ ಶಾರ್ದೂಲಃ ಸಮಭವತ್ತೇನ ಸೋಮಸ್ಯ ತ್ವಿಷಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸೋಮಸ್ಯ ತ್ವಿಷಿರಸೀತಿ ತವೇವ ಮೇ ತ್ವಿಷಿರ್ಭೂಯಾದಿತಿ ಶಾರ್ದೂಲತ್ವಿಷಿಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ತವೇವ ಮೇ ತ್ವಿಷಿರ್ಭೂಯಾದಿತಿ
- ೫।೪।೧।[೧೧]

ಅಥ ರುಕ್ಮಮಧಸ್ತಾದುಪಾಸ್ಯತಿ । ಮೃತ್ಯೋಃ ಪಾಹೀತ್ಯಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಮೃತ ಽಆಯುಷಿ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೫।೪।೧।[೧೨]

ಅಥ ರುಕ್ಮಃ ಶತವಿತೃಣೋ ವಾ ಭವತಿ । ನವವಿತೃಣೋ ವಾ ಸ ಯದಿ ಶತವಿತೃಣ್ಣಃ ಶತಾಯುರ್ವಾ ಅಯಂ ಪುರುಷಃ ಶತತೇಜಾಃ ಶತವೀರ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛತವಿತೃಣ್ಣೋ ಯದ್ಯು ನವವಿತೃಣ್ಣೋ ನವೇಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನವವಿತೃಣ್ಣಃ - ೫।೪।೧।[೧೩]

ತಮುಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಛೀರ್ಷ್ಣೋ ನಿದಧಾತಿ । ಓಜೋಽಸಿ ಸಹೋ ಽಸ್ಯಮೃತಮಸೀತ್ಯಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಸ್ಮಿನ್ನಮೃತಮಾಯುರ್ದಧಾತಿ ತದ್ಯದ್ರುಕ್ಮಾ ಉಭಯತೋ ಭವತೋಽಮೃತಮಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತದಮೃತೇನೈವೈನಮೇತದಾಯುಷೋಭಯತಃ ಪರಿಬೃಂಹತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರುಕ್ಮಾ ಉಭಯತೋ ಭವತಃ - ೫।೪।೧।[೧೪]

ಅಥ ಬಾಹೂ ಉದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಹಿರಣ್ಯರೂಪಾ ಉಷಸೋ ವಿರೋಕ ಉಭಾವಿನ್ದ್ರೋ ಉದಿಥಃ ಸೂರ್ಯಶ್ಚ ಆರೋಹತಂ
ವರುಣ ಮಿತ್ರ ಗರ್ತಂ ತತಶ್ಚಕ್ಷಾಥಾಮದಿತಿಂ ದಿತಿಂ ಚೇತಿ ಬಾಹೂ ವೈ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಪುರುಷೋ ಗರ್ತಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾರೋಹತಂ ವರುಣ ಮಿತ್ರ ಗರ್ತಮಿತಿ ತತಶ್ಚಕ್ಷಾಥಾಮದಿತಿಂ ದಿತಿಂ ಚೇತಿ ತತಃ ಪಶ್ಯತಂ ಸ್ವಂ ಚಾರಣಂ ಚೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೫।೪।೧।[೧೫]

ನೈತೇನೋದ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ । ಮಿತ್ರೋಽಸಿ ವರುಣೋಽಸೀತ್ಯೇವೋದ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದ್ಬಾಹೂ ವೈ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ವೈ ರಾಜನ್ಯೋ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಿತ್ರೋಽಸಿ ವರುಣೋಽಸೀತ್ಯೇವೋದ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ - ೫।೪।೧।[೧೬]

ತದ್ಯದೇನಮೂರ್ಧ್ವಬಾಹುಮಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಏತದ್ರಾಜನ್ಯಸ್ಯ ಯದ್ಬಾಹೂ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಏತದಪಾಂ ರಸಃ ಸಮ್ಭೃತೋ ಭವತಿ ಯೇನೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ನೇನ್ಮ ಇದಂ ವೀರ್ಯಂ ವೀರ್ಯಮಪಾಂ ರಸಃ ಸಮ್ಭೃತೋ ಬಾಹೂ ವ್ಲಿನಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದೇನಮೂರ್ಧ್ವಬಾಹುಮಭಿಷಿಞ್ಚತಿ - ೫।೪।೧।[೧೭]
##೫।೪।೨
ತಂ ವೈ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ತಿಷ್ಠನ್ತಮಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ಪುರಸ್ತಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯಧ್ವರ್ಯುರ್ವಾ ಯೋ ವಾಽಸ್ಯ ಪುರೋಹಿತೋ ಭವತಿ ಪಶ್ಚಾದಿತರೇ - ೫।೪।೨।[೧]

ಸೋಮಸ್ಯ ತ್ವಾ ದ್ಯುಮ್ನೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚಾಮೀತಿ । ವೀರ್ಯೇಣೈತದಾಹಾಗ್ನೇರ್ಭ್ರಾಜಸೇತಿ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈತದಾಹ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಚಸೇತಿ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈತದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯೇಣೇತಿ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈತದಾಹ ಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ಕ್ಷತ್ರಪತಿರೇಧೀತಿ ರಾಜ್ಞಾಮಧಿರಾಜ ಏಧೀತ್ಯೇವೈತದಾಹಾತಿ ದಿದ್ಯೂನ್ಪಾಹೀತೀಷವೋ ವೈ ದಿದ್ಯವ ಇಷುವಧಮೇವೈನಮೇತದತಿನಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾತಿ ದಿದ್ಯೂನ್ಪಾಹೀತಿ - ೫।೪।೨।[೨]

ಇಮಂ ದೇವಾಃ । ಅಸಪತ್ನಂ ಸುವಧ್ವಮಿತೀಮಂ ದೇವಾ ಅಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಸುವಧ್ವಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಮಹತೇ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ಮಹತೇ ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಾಯೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ ಮಹತೇ ಜಾನರಾಜ್ಯಾಯೇತಿ ಮಹತೇ ಜನಾನಾಂ ರಾಜ್ಯಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಯೇತಿ ವೀರ್ಯಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಯೇತೀಮಮಮುಷ್ಯ ಪುತ್ರಮಮುಷ್ಯೈ ಪುತ್ರಮಿತಿ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯ ಜನ್ಮ ತತ ಏವೈತದಾಹಾಸ್ಯೈ ವಿಶ ಇತಿ ಯಸ್ಯೈ ವಿಶೋ ರಾಜಾ ಭವತ್ಯೇಷ ವೋಽಮೀ ರಾಜಾ ಸೋಮೋಽಸ್ಮಾಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ರಾಜೇತಿ ತದಸ್ಮಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾದ್ಯಂ ಕರೋತಿ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮೇವಾಪೋದ್ಧರತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽನಾದ್ಯಃ ಸೋಮ ರಾಜಾ ಹಿ ಭವತಿ - ೫।೪।೨।[೩]

ಅಥೈತಮಭಿಷೇಕಮ್ । ಕೃಷ್ಣವಿಷಾಣಯಾಽನುವಿಮೃಷ್ಟೇ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಏತದಪಾಂ ರಸಃ ಸಮ್ಭೃತೋ ಭವತಿ ಯೇನೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತೀದಂ ಮೇ ವೀರ್ಯಂ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮುಪಸ್ಪೃಶಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಽಅನುವಿಮೃಷ್ಟೇ - ೫।೪।೨।[೪]

ಸೋಽನುವಿಮೃಷ್ಟೇ । ಪ್ರ ಪರ್ವತಸ್ಯ ವೃಷಭಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠಾದಿತಿ ಯಥಾಯಂ ಪರ್ವತೋಽತಿಷ್ಠಾವಾ ಯಥಽರ್ಷಭಃ ಪಶೂನತಿಷ್ಠಾವೈವಂ ವಾ ಏಷ ಇದಂ ಸರ್ವಮತಿತಿಷ್ಠತ್ಯರ್ವಾಗೇವಾಸ್ಮಾದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಯೋ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪ್ರ ಪರ್ವತಸ್ಯ ವೃಷಭಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠಾನ್ನಾವಶ್ಚರನ್ತಿ ಸ್ವಸಿಚ ಇಯಾನಾಃ ತಾ ಆವವೃತ್ರನ್ನಧರಾಗುದಕ್ತಾ ಅಹಿಂ ಬುಧ್ನ್ಯಮನುರೀಯಮಾಣಾ ಇತಿ - ೫।೪।೨।[೫]

ಅಥೈನಮನ್ತರೇವ ಶಾರ್ದೂಲಚರ್ಮಣಿ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ಕ್ರಮಯತಿ । ವಿಷ್ಣೋರ್ವಿಕ್ರಮಣಮಸಿ ವಿಷ್ಣೋರ್ವಿಕ್ರಾನ್ತಮಸಿ ವಿಷ್ಣೋಃ ಕ್ರಾನ್ತಮಸೀತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ವಿಷ್ಣೋರ್ವಿಕ್ರಮಣಂ ವಿಷ್ಣೋರ್ವಿಕ್ರಾನ್ತಂ ವಿಷ್ಣೋಃ ಕ್ರಾನ್ತಂ ತದಿಮಾನೇವ ಲೋಕಾನ್ತ್ಸಮಾರುಹ್ಯ ಸರ್ವಮೇವೇದಮುಪರ್ಯುಪರಿ ಭವತ್ಯರ್ವಾಗೇವಾಸ್ಮಾದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ - ೫।೪।೨।[೬]

ಅಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಪಾತ್ರೇ । ಸಂಸ್ರವಾನ್ತ್ಸಮವನಯತಿ ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ರಾಜಾನಮನು ಯಶಃ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಾಜಾನಮನು ಯಶಃ - ೫।೪।೨।[೭]

ತದ್ಯೋಽಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರಿಯತಮೋ ಭವತಿ । ತಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪಾತ್ರಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತೀದಂ ಮೇಽಯಂ ವೀರ್ಯಂ ಪುತ್ರೋಽನುಸಂತನವದಿತಿ- ೫।೪।೨।[೮]

ಅಥ ಪ್ರತಿಪರೇತ್ಯ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮನ್ವಾರಬ್ಧೇ ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇ ನ ತ್ವದೇತಾನ್ಯನ್ಯೋ ವಿಶ್ವಾರೂಪಾಣಿ ಪರಿ ತಾ ಬಭೂವ ಯತ್ಕಾಮಾಸ್ತೇ ಜುಹುಮಸ್ತನ್ನೋ ಅಸ್ತ್ವಯಮಮುಷ್ಯ ಪಿತೇತಿ ತದ್ಯಃ ಪುತ್ರಸ್ತಂ ಪಿತರಂ ಕರೋತಿ ಯಃ ಪಿತಾ ತಂ ಪುತ್ರಂ ತದೇನಯೋರ್ವೀರ್ಯೇ ವ್ಯತಿಷಜತ್ಯಸಾವಸ್ಯ ಪಿತೇತಿ ತದ್ಯಃ ಪಿತಾ ತಂ ಪಿತರಂ ಕರೋತಿ ಯಃ ಪುತ್ರಸ್ತಂ ಪುತ್ರಂ ತದೇನಯೋರ್ವೀರ್ಯೇ ವ್ಯತಿಷಜ್ಯ ಪುನರೇವ ಯಥಾಯಥಂ ಕರೋತಿ ವಯಂ ಸ್ಯಾಮ ಪತಯೋ ರಯೀಣಾಂ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಶೀರೇವೈಷೈತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣ ಆಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ - ೫।೪।೨।[೯]

ಅಥ ಯ ಏಷ ಸಂಸ್ರವೋಽತಿರಿಕ್ತೋ ಭವತಿ ತಮಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯೇ ಜುಹೋತ್ಯತಿರಿಕ್ತೋ ವಾ ಏಷ ಸಂಸ್ರವೋ ಭವತ್ಯತಿರಿಕ್ತ ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಹವೀಂಷಿ ಶ್ರಪಯನ್ತ್ಯಾಹವನೀಯೇ ಜುಹ್ವತ್ಯಥೈಷೋಽತಿರಿಕ್ತಂ ತದತಿರಿಕ್ತ ಏವೈತದತಿರಿಕ್ತಂ ದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾರ್ಧೇ ಜುಹೋತ್ಯೇಷ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ದಿಕ್ತಸ್ಮಾದುತ್ತರಾರ್ಧೇ ಜುಹೋತಿ ಸ ಜುಹೋತಿ ರುದ್ರ ಯತ್ತೇ ಕ್ರಿವಿ ಪರಂ ನಾಮ ತಸ್ಮಿನ್ಹುತಮಸ್ಯಮೇಷ್ಟಮಸಿ ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೫।೪।೨।[೧೦]

##೫।೪।೩ ಅಭಿಷೇಕೋತ್ತರಕರ್ಮಾಣಿ
ತದ್ಯೋಽಸ್ಯ ಸ್ವೋ ಭವತಿ । ತಸ್ಯ ಶತಂ ವಾ ಪರಃಶತಾ ವಾ ಗಾ ಉತ್ತರೇಣಾಹವನೀಯಂ ಸ್ಥಾಪಯತಿ
ತದ್ಯದೇವಂ ಕರೋತಿ - ೫।೪।೩।[೧]

ವರುಣಾದ್ಧ ವಾ ಅಭಿಷಿಷಿಚಾನಾತ್ । ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಪಚಕ್ರಾಮ ಶಶ್ವದ್ಯ ಏಷೋಽಪಾಂ ರಸಃ ಸಮ್ಭೃತೋ ಭವತಿ ಯೇನೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸೋಽಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಂ ನಿರ್ಜಘಾನ ತತ್ಪಶುಷ್ವನ್ವವಿನ್ದತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಶವೋ ಯಶೋ ಯದೇಷ್ವನ್ವವಿನ್ದತ್ತತ್ಪಶುಷ್ವನುವಿದ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಂ ಪುನರಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತ ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತನ್ನಾಹೈವಾಸ್ಮಾನ್ನ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಪಕ್ರಾಮತಿ ವರುಣಸವೋ ವಾ ಏಷ ಯದ್ರಾಜಸೂಯಮಿತಿ ವರುಣೋ ಽಕರೋದಿತಿ ತ್ವೇವೈಷ ಏತತ್ಕರೋತಿ - ೫।೪।೩।[೨]

ಅಥ ರಥಮುಪಾವಹರತಿ । ಯದ್ವೈ ರಾಜನ್ಯಾತ್ಪರಾಗ್ಭವತಿ ರಥೇನ ವೈ ತದನುಯುಙ್ಕ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ರಥಮುಪಾವಹರತಿ - ೫।೪।೩।[೩]

ಸ ಉಪಾವಹರತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸೀತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ರಥ ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜಮಾನೋ ದ್ವಯೇನ ವಾ ಏಷ ಇನ್ದ್ರೋ ಭವತಿ ಯಚ್ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಯದು ಚ ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸೀತಿ - ೫।೪।೩।[೪]

ತಮನ್ತರ್ವೇದ್ಯಭ್ಯವವರ್ತ್ಯ ಯುನಕ್ತಿ । ಮಿತ್ರಾವರುಣಯೋಸ್ತ್ವಾ ಪ್ರಶಾಸ್ತ್ರೋಃ ಪ್ರಶಿಷಾ ಯುನಜ್ಮೀತಿ ಬಾಹೂ ವೈ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ವೈ ರಾಜನ್ಯೋ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಿತ್ರಾವರುಣಯೋಸ್ತ್ವಾ ಪ್ರಶಾಸ್ತ್ರೋಃ ಪ್ರಶಿಷಾ ಯುನಜ್ಮೀತಿ - ೫।೪।೩।[೫]

ತಂ ಚತುರ್ಯುಜಂ ಯುನಕ್ತಿ । ಸ ಜಘನೇನ ಸದೋಽಗ್ರೇಣ ಶಾಲಾಂ ಯೇನೈವ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯನ್ತಿ ತೇನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ತಂ ಜಘನೇನ ಚಾತ್ವಾಲಮಗ್ರೇಣಾಗ್ನೀಧ್ರಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೩।[೬]

ತಮಾತಿಷ್ಠತಿ । ಅವ್ಯಥಾಯೈ ತ್ವಾ ಸ್ವಧಾಯೈ ತ್ವೇತ್ಯನಾರ್ತ್ಯೈ ತ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹಾವ್ಯಥಾಯೈ ತ್ವೇತಿ ಸ್ವಧಾಯೈ ತ್ವೇತಿ ರಸಾಯ ತ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾರಿಷ್ಟೋ ಅರ್ಜುನ ಇತ್ಯರ್ಜುನೋ ಹ ವೈ ನಾಮೇನ್ದ್ರೋ ಯದಸ್ಯ ಗುಹ್ಯಂ ನಾಮ ದ್ವಯೇನ ವಾ ಏಷ ಇನ್ದ್ರೋ ಭವತಿ ಯಚ್ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಯದು ಚ ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾರಿಷ್ಟೋ ಅರ್ಜುನ ಇತಿ - ೫।೪।೩।[೭]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣಾಯುಗ್ಯಮುಪಾರ್ಷತಿ । ಮರುತಾಂ ಪ್ರಸವೇನ ಜಯೇತಿ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ವಿಶಾ ವೈ ತತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ಜಯತಿ ಯಜ್ಜಿಗೀಷತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮರುತಾಂ ಪ್ರಸವೇನ ಜಯೇತಿ - ೫।೪।೩।[೮]

ಅಥ ಮಧ್ಯೇ ಗವಾಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ । ಆಪಾಮ ಮನಸೇತಿ ಮನಸಾ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ತನ್ಮನಸೈವೈತತ್ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಪಾಮ ಮನಸೇತಿ - ೫।೪।೩।[೯]

ಅಥ ಧನುರಾರ್ತ್ನ್ಯಾ ಗಾಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಸಮಿನ್ದ್ರಿಯೇಣೇತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ವೈ ವೀರ್ಯಂ ಗಾವ ಇನ್ದ್ರಿಯಮೇವೈತದ್ವೀರ್ಯಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇಽಥಾಹ ಜಿನಾಮೀಮಾಃ ಕುರ್ವ ಇಮಾ ಇತಿ - ೫।೪।೩।[೧೦]

ತದ್ಯತ್ಸ್ವಸ್ಯ ಗೋಷೂದ್ಯಚ್ಛತಿ । ಯದ್ವೈ ಪುರುಷಾತ್ಪರಾಗ್ಭವತಿ ಯಶೋ ವಾ ಕಿಂಚಿದ್ವಾ ಸ್ವಂ ಹೈವಾಸ್ಯ ತತ್ಪ್ರತಮಾಮಿವಾಭ್ಯಪಕ್ರಾಮತಿ ತತ್ಸ್ವಾದೇವೈತದಿನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮ್ಪುನರಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಸ್ಯ ಗೋಷೂದ್ಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೩।[೧೧]

ತಸ್ಮೈ ತಾವನ್ಮಾತ್ರೀರ್ವಾ ಭೂಯಸೀರ್ವಾ ಪ್ರತಿದದಾತಿ । ನ ವಾ ಏಷ ಕ್ರೂರಕರ್ಮಣೇ ಭವತಿ ಯದ್ಯಜಮಾನಃ ಕ್ರೂರಮಿವ ವಾ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯದಾಹ ಜಿನಾಮೀಮಾಃ ಕುರ್ವ ಇಮಾ ಇತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತದಕ್ರೂರಂ ಕೃತಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಾವನ್ಮಾತ್ರೀರ್ವಾ ಭೂಯಸೀರ್ವಾ ಪ್ರತಿದದಾತಿ - ೫।೪।೩।[೧೨]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಯಚ್ಛತಿ । ಸೋಽಗ್ರೇಣ ಯೂಪಂ ದಕ್ಷಿಣೇನ ವೇದಿಂ ಯೇನೈವ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯನ್ತಿ ತೇನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ತಂ ಜಘನೇನ ಸದೋಽಗ್ರೇಣ ಶಾಲಾಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೩।[೧೩]

ಮಾ ತ ಇನ್ದ್ರ ತೇ ವಯಂ ತುರಾಷಾಟ್ । ಅಯುಕ್ತಾಸೋ ಅಬ್ರಹ್ಮತಾ ವಿದಸಾಮ ತಿಷ್ಠಾ ರಥಮಧಿ ಯಂ ವಜ್ರಹಸ್ತಾ ರಶ್ಮೀನ್ದೇವ ಯಮಸೇ ಸ್ವಶ್ವಾನಿತ್ಯುದ್ಯಚ್ಛತ್ಯೇವೈತಯಾಽಭೀಶವೋ ವೈ ರಶ್ಮಯಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾ ರಶ್ಮೀನ್ದೇವ ಯಮಸೇ ಸ್ವಶ್ವಾನಿತ್ಯಥ ರಥವಿಮೋಚನೀಯಾನಿ ಜುಹೋತಿ ಪ್ರೀತೋ ರಥೋ ವಿಮುಚ್ಯಾತಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರಥವಿಮೋಚನೀಯಾನಿ ಜುಹೋತಿ - ೫।೪।೩।[೧೪]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಅಗ್ನಯೇ ಗೃಹಪತಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸ ಯದೇವಾಗ್ನೇಯಂ ರಥಸ್ಯ ತದೇವೈತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ವಹಾ ವಾ ಆಗ್ನೇಯಾ ರಥಸ್ಯ ವಹಾನೇವೈತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಶ್ರೀರ್ವೈ ಗಾರ್ಹಪತಂ ಯಾವತೋಯಾವತ ಈಷ್ಟೇ ತಚ್ಛ್ರಿಯಮೇವಾಸ್ಯೈತದ್ಗಾರ್ಹಪತಂ ರಾಜ್ಯಮಭಿವಿಮುಚ್ಯತೇ - ೫।೪।೩।[೧೫]

ಸೋಮಾಯ ವನಸ್ಪತಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ದ್ವಯಾನಿ ವೈ ವಾನಸ್ಪತ್ಯಾನಿ ಚಕ್ರಾಣಿ ರಥ್ಯಾನಿ ಚಾನಸಾನಿ ಚ ತೇಭ್ಯೋ ನ್ವೇವೈತದುಭಯೇಭ್ಯೋಽರಿಷ್ಟಿಂ ಕುರುತೇ ಸೋಮೋ ವೈ ವನಸ್ಪತಿಃ ಸ ಯದೇವ ವಾನಸ್ಪತ್ಯಂ ರಥಸ್ಯ ತದೇವೈತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ದಾರೂಣಿ ವೈ ವಾನಸ್ಪತ್ಯಾನಿ ರಥಸ್ಯ ದಾರೂಣ್ಯೇವೈತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಸೋಮಃ ಕ್ಷತ್ರಮೇವಾಸ್ಯೈತದ್ರಾಜ್ಯಮಭಿವಿಮುಚ್ಯತೇ - ೫।೪।೩।[೧೬]

ಮರುತಾಮೋಜಸೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಸ ಯದೇವ ಮಾರುತಂ ರಥಸ್ಯ ತದೇವೈತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಚತ್ವಾರೋಽಶ್ವಾ ರಥಃ ಪಞ್ಚಮೋ ದ್ವೌ ಸವ್ಯಷ್ಟೃಸಾರಥೀ ತೇ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಸಪ್ತ ವ ಮಾರುತೋ ಗಣಃ ಸರ್ವಮೇವೈತೇನ ರಥಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ವಿಶಮೇವಾಸ್ಯೈತದ್ರಾಜ್ಯಮಭಿವಿಮುಚ್ಯತೇ - ೫।೪।೩।[೧೭]

ಇನ್ದ್ರಸ್ಯೇನ್ದ್ರಿಯಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಸ ಯದೇವೈನ್ದ್ರಂ ರಥಸ್ಯ ತದೇವೈತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸವ್ಯಷ್ಠಾ ವಾ ಐನ್ದ್ರೋ ರಥಸ್ಯ ಸವ್ಯಷ್ಠಾರಮೇವೈತೇನ ಪ್ರೀಣಾತೀನ್ದ್ರಿಯಂ ವೈ ವೀರ್ಯಮಿನ್ದ್ರ ಇನ್ದ್ರಿಯಮೇವಾಸ್ಯೈತದ್ವೀರ್ಯಂ ರಾಜ್ಯಮಭಿವಿಮುಚ್ಯತೇ - ೫।೪।೩।[೧೮]

ಅಥ ವಾರಾಹ್ಯಾ ಉಪಾನಹಾ ಉಪಮುಞ್ಚತೇ । ಅಗ್ನೌ ಹ ವೈ ದೇವಾ ಘೃತಕುಮ್ಭಂ ಪ್ರವೇಶಯಾಂಚಕ್ರುಸ್ತತೋ ವರಾಹಃ ಸಮ್ಬಭೂವ ತಸ್ಮಾದ್ವರಾಹೋ ಮೇದುರೋ ಘೃತಾದ್ಧಿ ಸಮ್ಭೂತಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವರಾಹೇ ಗಾವಃ ಸಂಜಾನತೇ ಸ್ವಮೇವೈತದ್ರಸಮಭಿಸಂಜಾನತೇ ತತ್ಪಶೂನಾಮೇವೈತದ್ರಸೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾರಾಹ್ಯಾ ಉಪಾನಹಾ ಉಪಮುಞ್ಚತೇ - ೫।೪।೩।[೧೯]

ಅಥೇಮಾಂ ಪ್ರತ್ಯವೇಕ್ಷಮಾಣೋ ಜಪತಿ । ಪೃಥಿವಿ ಮಾತರ್ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀರ್ಮೋ ಅಹಂ ತ್ವಾಮಿತಿ ವರುಣಾದ್ಧ ವಾ ಅಭಿಷಿಷಿಚಾನಾತ್ಪೃಥಿವೀ ಬಿಭಯಾಞ್ಚಕಾರ ಮಹದ್ವಾ ಅಯಮಭೂದ್ಯೋಽಭ್ಯಷೇಚಿ ಯದ್ವೈ ಮಾಯಂ ನಾವದೃಣೀಯಾದಿತಿ ವರುಣ ಉ ಹ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಬಿಭಯಾಞ್ಚಕಾರ ಯದ್ವೈ ಮೇಯಂ ನಾವಧೂನ್ವೀತೇತಿ ತದನಯೈವೈತನ್ಮಿತ್ರಧೇಯಮಕುರುತ ನ ಹಿ ಮಾತಾ ಪುತ್ರಂ ಹಿನಸ್ತಿ ನ ಪುತ್ರೋ ಮಾತರಮ್ - ೫।೪।೩।[೨೦]

ವರುಣಸವೋ ವಾ ಏಷ ಯದ್ರಾಜಸೂಯಮ್ । ಪೃಥಿವ್ಯು ಹೈತಸ್ಮಾದ್ಬಿಭೇತಿ ಮಹದ್ವಾ ಅಯಮಭೂದ್ಯೋಽಭ್ಯಷೇಚಿ ಯದ್ವೈ ಮಾಯಂ ನಾವದೃಣೀಯಾದಿತ್ಯೇಷ ಉ ಹಾಸ್ಯೈ ಬಿಭೇತಿ ಯದ್ವೈ ಮೇಯಂ ನಾವಧೂನ್ವೀತೇತಿ ತದನಯೈವೈತನ್ಮಿತ್ರಧೇಯಂ ಕುರುತೇ ನ ಹಿ ಮಾತಾ ಪುತ್ರಂ ಹಿನಸ್ತಿ ನ ಪುತ್ರೋ ಮಾತರಂ ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಜಪತಿ - ೫।೪।೩।[೨೧]

ಸೋಽವತಿಷ್ಠತಿ । ಹಂಸಃ ಶುಚಿಷದ್ವಸುರನ್ತರಿಕ್ಷಸದ್ಧೋತಾ ವೇದಿಷದತಿಥಿರ್ದುರೋಣಸತ್ । ನೃಷದ್ವರಸದೃತಸದ್ವ್ಯೋಮಸದಬ್ಜಾ ಗೋಜಾ ಋತಜಾ ಅದ್ರಿಜಾ ಋತಂ ಬೃಹದಿತ್ಯೇತಾಮತಿಚ್ಛನ್ದಸಂ
ಜಪನ್ನೇಷಾ ವೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯದತಿಚ್ಛನ್ದಾಸ್ತಥೈನಂ ಪಾಪ್ಮಾ ನಾನ್ವವತಿಷ್ಠತಿ - ೫।೪।೩।[೨೨]

ತಂ ನ ಸಂಗ್ರಹೀತಾಽನ್ವವತಿಷ್ಠೇತ್ । ನೇತ್ತಂ ಲೋಕಮನ್ವವತಿಷ್ಠಾದ್ಯಂ ಸುಷುವಾಣೋಽನ್ವವಾಸ್ಥಾದಿತಿ ತಂ ಸರಥಮೇವ ರಥವಾಹನ ಆದಧತಿ ತತೋಽವಾಙಪಪ್ರವತೇ ತಥಾ ತಂ ಲೋಕಂ ನಾನ್ವವತಿಷ್ಠತಿ ಯಂ ಸುಷುವಾಣೋಽನ್ವವಾಸ್ಥಾತ್ - ೫।೪।೩।[೨೩]

ಉತ್ತರೇಣಾಹವನೀಯಂ ಪೂರ್ವಾಗ್ನಿರುದ್ವೃತ್ತೋ ಭವತಿ । ಸ ರಥವಾಹನಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಮನ್ವನುಷ್ಯನ್ದಂ ಶತಮಾನೌ ಪ್ರವೃತ್ತಾವಾಬಧ್ನಾತಿ - ೫।೪।೩।[೨೪]

ಔದುಮ್ಬರೀಂ ಶಾಖಾಮುಪಗೂಹತಿ । ತಯೋರನ್ಯತರಮುಪಸ್ಪೃಶತೀಯದಸ್ಯಾಯುರಸ್ಯಾಯುರ್ಮಯಿಧೇಹಿ ಯುಙ್ಙಸಿ ವರ್ಚೋ ಮಯಿ ಧೇಹೀತಿ ತದಾಯುರ್ವರ್ಚ ಆತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ - ೫।೪।೩।[೨೫]

ಅಥೌದುಮ್ಬರೀಂ ಶಾಖಾಮುಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಊರ್ಗಸ್ಯೂರ್ಜಂ ಮಯಿ ಧೇಹೀತಿ ತದೂರ್ಜಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣ ಏತಾವೇವ ಶತಮಾನೌ ಪ್ರವೃತ್ತೌ ದಕ್ಷಿಣಾ ತೌ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಿ ಯಜ್ಞಂ ದಕ್ಷಿಣತೋಽಭಿಗೋಪಾಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತೌ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ - ೫।೪।೩।[೨೬]

ಅಗ್ರೇಣ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ಯ ಧಿಷ್ಣ್ಯಮ್ । ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾ ನಿಹಿತಾ ಭವತಿ ತಾಮಸ್ಯ ಬಾಹೂ ಅಭ್ಯುಪಾವಹರತೀನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಾಂ ವೀರ್ಯಕೃತೋ ಬಾಹೂ ಅಭ್ಯುಪಾವಹರಾಮೀತಿ ಪಶೂನಾಂ ವಾ ಏಷ ರಸೋಯತ್ಪಯಸ್ಯಾ ತತ್ಪಶೂನಾಮೇವಾಸ್ಯೈತದ್ರಸಂ ಬಾಹೂ ಅಭ್ಯುಪಾವಹರತಿ ತದ್ಯನ್ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಭವತಿ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾ ಉ ಹಿ ಬಾಹೂ ತಸ್ಮಾನ್ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಭವತಿ - ೫।೪।೩।[೨೭]

##೫।೪।೪
ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯಾ ಪಯಸ್ಯಯಾ ಪ್ರಚರತಿ । ತಸ್ಯಾ ಅನಿಷ್ಟ ಏವ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ಭವತ್ಯಥಾಸ್ಮಾ ಆಸನ್ದೀಮಾಹರನ್ತ್ಯುಪರಿಸದ್ಯಂ ವಾ ಏಷ ಜಯತಿ ಯೋ ಜಯತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಸದ್ಯಂ ತದೇನಮುಪರ್ಯಾಸೀನಮಧಸ್ತಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾಸತೇ ತಸ್ಮಾದಸ್ಮಾ ಆಸನ್ದೀಮಾಹರನ್ತಿ ಸೈಷಾ ಖಾದಿರೀ ವಿತೃಣ್ಣಾ ಭವತಿ ಯೇಯಂ ವರ್ಧ್ರವ್ಯೂತಾ ಭರತಾನಾಮ್ - ೫।೪।೪।[೧]

ತಾಮಗ್ರೇಣ । ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ಯ ಧಿಷ್ಣ್ಯಂ ನಿದಧಾತಿ ಸ್ಯೋನಾಽಸಿ ಸುಷದಾಽಸೀತಿ ಶಿವಾಮೇವೈತಚ್ಛಗ್ಮಾಂ ಕರೋತಿ - ೫।೪।೪।[೨]

ಅಥಾಧೀವಾಸಮಾಸ್ತೃಣಾತಿ । ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಯೋನಿರಸೀತಿ ತದ್ಯೈವ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಯೋನಿಸ್ತಾಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ - ೫।೪।೪।[೩]

ಅಥೈನಮಾಸಾದಯತಿ । ಸ್ಯೋನಾಮಾಸೀದ ಸುಷದಾಮಾಸೀದೇತಿ ಶಿವಾಂ ಶಗ್ಮಾಮಾಸೀದೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಯೋನಿಮಾಸೀದೇತಿ ತದ್ಯೈವ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಯೋನಿಸ್ತಸ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತದ್ದಧಾತಿ - ೫।೪।೪।[೪]

ಅಥಾನ್ತರಾಂಸೇಽಭಿಮೃಶ್ಯ ಜಪತಿ । ನಿಷಸಾದ ಧೃತವ್ರತ ಇತಿ ಧೃತವ್ರತೋ ವೈ ರಾಜಾ ನ ವಾ ಏಷ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಇವ ವದನಾಯ ನ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಇವ ಕರ್ಮಣೇ ಯದೇವ ಸಾಧು ವದೇದ್ಯತ್ಸಾಧು ಕುರ್ಯಾತ್ತಸ್ಮೈ ವಾ ಏಷ ಚ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಶ್ಚೈತೌ ಹ ವೈ ದ್ವೌ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಧೃತವ್ರತೌ ತಸ್ಮಾದಾಹ ನಿಷಸಾದ ಧೃತವ್ರತ ಇತಿ ವರುಣಃ ಪಸ್ತ್ಯಾಸ್ವೇತಿ ವಿಶೋ ವೈ ಪಸ್ತ್ಯಾ ವಿಕ್ಷ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಾಯ ಸುಕ್ರತುರಿತಿ ರಾಜ್ಯಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯದಾಹ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಾಯ ಸುಕ್ರತುರಿತಿ - ೫।೪।೪।[೫]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ಪಞ್ಚಾಕ್ಷಾನ್ಪಾಣಾವಾವಪತಿ ಅಭಿಭೂರಸ್ಯೇತಾಸ್ತೇ ಪಞ್ಚ ದಿಶಃ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮಿತ್ಯೇಷ ವಾ
ಅಯಾನಭಿಭೂರ್ಯತ್ಕಲಿರೇಷ ಹಿ ಸರ್ವಾನಯಾನಭಿಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಭಿಭೂರಸೀತ್ಯೇತಾಸ್ತ ಪಞ್ಚ ದಿಶಃ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮಿತಿ ಪಞ್ಚ ವೈ ದಿಶಸ್ತದಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾ ಏವ ದಿಶಃ ಕಲ್ಪಯತಿ - ೫।೪।೪।[೬]

ಅಥೈನಂ ಪೃಷ್ಠತಸ್ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ದಣ್ಡೈರ್ಘ್ನನ್ತಿ । ತಂ ದಣ್ಡೈರ್ಘ್ನನ್ತೋ ದಣ್ಡವಧಮತಿನಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜಾ ಽದಣ್ಡ್ಯೋ ಯದೇನಂ ದಣ್ಡವಧಮತಿನಯನ್ತಿ - ೫।೪।೪।[೭]

ಅಥ ವರಂ ವೃಣೀತೇ । ಯಂ ಹ ವೈ ಕಂ ಚ ಸುಷುವಾಣೋ ವರಂ ವೃಣೀತೇ ಸೋಽಸ್ಮೈ ಸರ್ವಃ ಸಮೃಧ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವರಂ ವೃಣೀತೇ - ೫।೪।೪।[೮]

ಸ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಿತ್ಯೇವ ಪ್ರಥಮಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಥಮಮಭಿವ್ಯಾಹರಾಣಿ ಬ್ರಹ್ಮಪ್ರಸೂತಾಂ ವಾಚಂ ವದಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಿತ್ಯೇವ ಪ್ರಥಮಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸೀತೀತರಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ಸವಿತಾಸಿ ಸತ್ಯಪ್ರಸವ ಇತಿ ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಸವಿತಾರಮೇವ ಸತ್ಯಪ್ರಸವಂ ಕರೋತಿ - ೫।೪।೪।[೯]

ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಿತ್ಯೇವ ದ್ವಿತೀಯಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ । ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸೀತೀತರಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ವರುಣೋಽಸಿ ಸತ್ಯೌಜಾ ಇತಿ ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ವರುಣಮೇವ ಸತ್ಯೌಜಸಂ ಕರೋತಿ - ೫।೪।೪।[೧೦]

ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಿತ್ಯೇವ ತೃತೀಯಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ । ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸೀತೀತರಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹೇನ್ದ್ರೋಽಸಿ ವಿಶೌಜಾ ಇತಿ ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತೀನ್ದ್ರಮೇವ ವಿಶೌಜಸಂ ಕರೋತಿ - ೫।೪।೪।[೧೧]

ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಿತ್ಯೇವ ಚತುರ್ಥಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ । ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸೀತೀತರಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ರುದ್ರೋಽಸಿ ಸುಶೇವ ಇತಿ ತದ್ವೀರ್ಯಾಣ್ಯೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪೂರ್ವಾಣಿ ದಧಾತ್ಯಥೈನಮೇತಚ್ಛಮಯತ್ಯೇವ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಸರ್ವಸ್ಯೇಶಾನೋ ಮೃಡಯತಿ ಯದೇನಂ ಶಮಯತಿ - ೫।೪।೪।[೧೨]

ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಿತ್ಯೇವ ಪಞ್ಚಮಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ । ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸೀತೀತರೋಽನಿರುಕ್ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ಪರಿಮಿತಂ ವೈ ನಿರುಕ್ತಂ ತತ್ಪರಿಮಿತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪೂರ್ವಂ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತ್ಯಥಾತ್ರಾನಿರುಕ್ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾಪರಿಮಿತಂ ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ತದಪರಿಮಿತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಸರ್ವಂ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದತ್ರಾನಿರುಕ್ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹ - ೫।೪।೪।[೧೩]

ಅಥ ಸುಮಙ್ಗಲನಾಮಾನಂ ಹ್ವಯತಿ । ಬಹುಕಾರ ಶ್ರೇಯಸ್ಕರ ಭೂಯಸ್ಕರೇತಿ ಯ ಏವಂನಾಮಾ ಭವತಿ ಕಲ್ಯಾಣಮೇವೈತನ್ಮಾನುಷ್ಯೈ ವಾಚೋ ವದತಿ - ೫।೪।೪।[೧೪]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಸ್ಫ್ಯಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ವಾ ಯೋ ವಾಽಸ್ಯ ಪುರೋಹಿತೋ ಭವತೀನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸಿ ತೇನ ಮೇ ರಧ್ಯೇತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಸ್ಫ್ಯಃ ಸ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಾಜಾನಮಾತ್ಮನೋಽಬಲೀಯಾಂಸಂ ಕುರುತೇ ಯೋ ವೈ ರಾಜಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾದಬಲೀಯಾನಮಿತ್ರೇಭ್ಯೋ ವೈ ಸ ಬಲೀಯಾನ್ಭವತಿ ತದಮಿತ್ರೇಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತದ್ಬಲೀಯಾಂಸಂ ಕರೋತಿ - ೫।೪।೪।[೧೫]

ತಂ ರಾಜಾ ರಾಜಭ್ರಾತ್ರೇ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸಿ ತೇನ ಮೇ ರಧ್ಯೇತಿ ತೇನ ರಾಜಾ ರಾಜಭ್ರಾತರಮಾತ್ಮನೋಽಬಲೀಯಾಂಸಂ ಕುರುತೇ - ೫।೪।೪।[೧೬]

ತಂ ರಾಜಭ್ರಾತಾ ಸೂತಾಯ ವಾ ಸ್ಥಪತಯೇ ವಾ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸಿ ತೇನ ಮೇ ರಧ್ಯೇತಿ
ತೇನ ರಾಜಭ್ರಾತಾ ಸೂತಂ ವಾ ಸ್ಥಪತಿಂ ವಾಽಽತ್ಮನೋಽಬಲೀಯಾಂಸಂ ಕುರುತೇ - ೫।೪।೪।[೧೭]

ತಂ ಸೂತೋ ವಾ ಸ್ಥಪತಿರ್ವಾ ಗ್ರಾಮಣ್ಯೇ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸಿ ತೇನ ಮೇ ರಧ್ಯೇತಿ ತೇನ
ಸೂತೋ ವಾ ಸ್ಥಪತಿರ್ವಾ ಗ್ರಾಮಣ್ಯಮಾತ್ಮನೋಽಬಲೀಯಾಂಸಂ ಕುರುತೇ - ೫।೪।೪।[೧೮]

ತಂ ಗ್ರಾಮಣೀಃ ಸಜಾತಾಯ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ವಜ್ರೋಽಸಿ ತೇನ ಮೇ ರಧ್ಯೇತಿ ತೇನ ಗ್ರಾಮಣೀಃ
ಸಜಾತಮಾತ್ಮನೋಽಬಲೀಯಾಂಸಂ ಕುರುತೇ ತದ್ಯದೇವಂ ಸಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತೇ ನೇತ್ಪಾಪವಸ್ಯಸಮಸದ್ಯಥಾಪೂರ್ವಮಸದಿತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಸಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತೇ - ೫।೪।೪।[೧೯]

ಅಥ ಸಜಾತಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಚ । ಏತೇನ ಸ್ಫ್ಯೇನ ಪೂರ್ವಾಗ್ನೌ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಪುರೋರುಚಾಽಧಿದೇವನಂ ಕುರುತೋಽತ್ತಾ ವೈ ಶುಕ್ರೋಽತ್ತಾರಮೇವೈತತ್ಕುರುತಃ - ೫।೪।೪।[೨೦]

ಅಥ ಮನ್ಥಿನಃ ಪುರೋರುಚಾ ವಿಮಿತಂ ವಿಮಿನುತಃ । ಆದ್ಯೋ ವೈ ಮನ್ಥೀ ತದತ್ತಾರಮೇವೈತತ್ಕೃತ್ವಾಽಥಾಸ್ಮಾ ಏತದಾದ್ಯಂ ಜನಯತಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮನ್ಥಿನಃ ಪುರೋರುಚಾ ವಿಮಿತಂ ವಿಮಿನುತಃ - ೫।೪।೪।[೨೧]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುಃ । ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಽಧಿದೇವನೇ ಹಿರಣ್ಯಂ ನಿಧಾಯ ಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಿಃ ಪೃಥುರ್ಧರ್ಮಣಸ್ಪತಿರ್ಜುಷಾಣೋ ಅಗ್ನಿಃ ಪೃಥುರ್ಧರ್ಮಣಸ್ಪತಿರಾಜ್ಯಸ್ಯ ವೇತು ಸ್ವಾಹೇತಿ - ೫।೪।೪।[೨೨]

ಅಥಾಕ್ಷಾನ್ನಿವಪತಿ । ಸ್ವಾಹಾಕೃತಾಃ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಭಿರ್ಯತಧ್ವಂ ಸಜಾತಾನಾಮ್ಮಧ್ಯಮೇಷ್ಠ್ಯಾಯೇತ್ಯೇಷ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಪೃಥುರ್ಯದಧಿದೇವನಂ ತಸ್ಯೈತೇಽಙ್ಗಾರಾ ಯದಕ್ಷಾಸ್ತಮೇವೈತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಯ ಹ ವಾ ಏಷಾಽನುಮತಾ ಗೃಹೇಷು ಹನ್ಯತೇ ಯೋ ವಾ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ಯೋ ವೈತದೇವಂ ವೇದೈತೇಷ್ವಕ್ಷೇಷ್ವಾಹ ಗಾಂ ದೀವ್ಯಧ್ವಮಿತಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ನಿವಾಹೌ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೪।೪।[೨೩]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಯೇ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ತದ್ಯದನ್ತರೇಣಾಹುತೀ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತ ಏಷ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾತಾ ಏತಮ್ವೇವಾಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯನು ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತದೇನಂ ಮಧ್ಯತ ಏವೈತಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ದಧಾತಿ ಮಧ್ಯತಃ ಸುವತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರೇಣಾಹುತೀ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತ ಆಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಗ್ನಿಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತಂ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ - ೫।೪।೪।[೨೪]

ಅಥೇಡಾಮಾದಧಾತಿ । ಉಪಹೂತಾಯಾಮಿಡಾಯಾಮಪ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ತೋತ್ರಮುಪಾಕರೋತಿ ತಂ ಸ್ತೋತ್ರಾಯ ಪ್ರಮೀವತಿ ಸ ಉಪಾವರೋಹತಿ ಸೋಽನ್ತೇ ಸ್ತೋತ್ರಸ್ಯ ಭವತ್ಯನ್ತೇ ಶಸ್ತ್ರಸ್ಯ - ೫।೪।೪।[೨೫]
##೫।೪।೫
ವರುಣಾದ್ಧ ವಾ ಅಭಿಷಿಷಿಚಾನಾದ್ಭರ್ಗೋಽಪಚಕ್ರಾಮ । ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಭರ್ಗ ಽಏಷ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞಃ ಸೋಽಸ್ಮಾದಪಚಕ್ರಾಮ ಶಶ್ವದ್ಯ ಏಷೋಽಪಾಂ ರಸಃ ಸಮ್ಭೃತೋ ಭವತಿ ಯೇನೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸೋಽಸ್ಯ ಭರ್ಗಂ ನಿರ್ಜಘಾನ - ೫।೪।೫।[೧]

ತಮೇತಾಭಿರ್ದೇವತಾಭಿರನುಸಮಸರ್ಪತ್ । ಸವಿತ್ರಾ ಪ್ರಸವಿತ್ರಾ ಸರಸ್ವತ್ಯಾ ವಾಚಾ ತ್ವಷ್ಟ್ರಾ ರೂಪೈಃ ಪೂಷ್ಣಾ ಪಶುಭಿರಿನ್ದ್ರೇಣಾಸ್ಮೇ ಬೃಹಸ್ಪತಿನಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ವರುಣೇನೌಜಸಾಽಗ್ನಿನಾ ತೇಜಸಾ ಸೋಮೇನ ರಾಜ್ಞಾ ವಿಷ್ಣುನೈವ ದಶಮ್ಯಾ ದೇವತಯಾನ್ವವಿನ್ದತ್ - ೫।೪।೫।[೨]

ತದ್ಯದೇನಮೇತಾಭಿರ್ದೇವತಾಭಿರನುಸಮಸರ್ಪತ್ । ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಸೃಪೋ ನಾಮಾಥ ಯದ್ದಶಮೇಽಹನ್ಪ್ರಸುತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಶಪೇಯೋಽಥೋ ಯದ್ದಶ ದಶೈಕೈಕಂ ಚಮಸಮನುಪ್ರಸೃಪ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ದಶಪೇಯಃ - ೫।೪।೫।[೩]

ತದಾಹುಃ । ದಶ ಪಿತಾಮಹಾನ್ತ್ಸೋಮಪಾನ್ತ್ಸಂಖ್ಯಾಯ ಪ್ರಸರ್ಪೇತ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯ ಸೋಮಪೀಥಮಶ್ನುತೇ ದಶಪೇಯೋ ಹೀತಿ ತದ್ವೈ ಜ್ಯಾ ದ್ವೌ ತ್ರೀನಿತ್ಯೇವ ಪಿತಾಮಹಾನ್ತ್ಸೋಮಪಾನ್ವಿನ್ದನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ಏವ ದೇವತಾಃ ಸಂಖ್ಯಾಯ ಪ್ರಸರ್ಪೇತ್ - ೫।೪।೫।[೪]

ಏತಾಭಿರ್ವೈ ದೇವತಾಭಿರ್ವರುಣ ಏತಸ್ಯ ಸೋಮಪೀಥಮಾಶ್ನುತ । ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತಾಭಿರೇವ ದೇವತಾಭಿರೇತಸ್ಯ ಸೋಮಪೀಥಮಶ್ನುತೇ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ಏವ ದೇವತಾಃ ಸಂಖ್ಯಾಯ ಪ್ರಸರ್ಪೇದಥ ಯದೈವೈಷೋದವಸಾನೀಯೇಷ್ಟಿಃ ಸಂತಿಷ್ಠತ ಏತಸ್ಯಾಭಿಷೇಚನೀಯಸ್ಯ - ೫।೪।೫।[೫]

ಅಥೈತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತಿ । ಸಾವಿತ್ರಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ವಾಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ವಾ ಪುರೋಡಾಶಂ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವ ತದ್ವರುಣೋಽನುಸಮಸರ್ಪತ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವಾನುಸಂಸರ್ಪತಿ ತತ್ರೈಕಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೫।[೬]

ಅಥ ಸಾರಸ್ವತಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಾಚೈವ ತದ್ವರುಣೋಽನುಸಮಸರ್ಪತ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ವಾಚೈವಾನುಸಂಸರ್ಪತಿ ತತ್ರೈಕಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೫।[೭]

ಅಥ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಂ ದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ತ್ವಷ್ಟಾ ವೈ ರೂಪಾಣಾಮೀಷ್ಟೇ ತ್ವಷ್ಟ್ರೈವ ತದ್ರೂಪೈರ್ವರುಣೋಽನುಸಮಸರ್ಪತ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ತ್ವಷ್ಟ್ರೈವ ರೂಪೈರನುಸಂಸರ್ಪತಿ ತತ್ರೈಕಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೫।[೮]

ಅಥ ಪೌಷ್ಣಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ಪೂಷಾ ಪಶುಭಿರೇವ ತದ್ವರುಣೋಽನುಸಮಸರ್ಪತ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತತ್ಪಶುಭಿರೇವಾನುಸಂಸರ್ಪತಿ ತತ್ರೈಕಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೫।[೯]

ಅಥೈನ್ದ್ರಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೈ ವೀರ್ಯಮಿನ್ದ್ರ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಣೈವ ತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ವರುಣೋಽನುಸಮಸರ್ಪತ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದಿನ್ದ್ರಿಯೇಣೈವ ವೀರ್ಯೇಣಾನುಸಂಸರ್ಪತಿ ತತ್ರೈಕಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೫।[೧೦]

ಅಥ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ತದ್ವರುಣೋಽನುಸಮಸರ್ಪತ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೈವಾನುಸಂಸರ್ಪತಿ ತತ್ರೈಕಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೫।[೧೧]

ಅಥ ವಾರುಣಂ ಯವಮಯಂ ಚರುಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ಸ ಯೇನೈವೌಜಸೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ವರುಣೋಽಗೃಹ್ಣಾತ್ತೇನೈವ ತದೋಜಸಾ ವರುಣೋಽನುಸಮಸರ್ಪತ್ತೇನೋ ಏವೈಷ ತದೋಜಸಾನುಸಂಸರ್ಪತಿ ತತ್ರೈಕಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೫।೪।೫।[೧೨]

ಉಪಸದೋ ದಶಮ್ಯೋ ದೇವತಾಃ । ತತ್ರ ಪಞ್ಚ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಣ್ಯುಪಪ್ರಯಚ್ಛತಿ ತಾಂ ದ್ವಾದಶಪುಣ್ಡರೀಕಾಂ ಸ್ರಜಂ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತೇ ಸಾ ದೀಕ್ಷಾ ತಯಾ ದೀಕ್ಷಯಾ ದೀಕ್ಷತೇ - ೫।೪।೫।[೧೩]

ಅಥ ಯದ್ದ್ವಾದಶ ಭವನ್ತಿ । ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತದ್ದೀಕ್ಷಯತಿ ಯಾನಿ ಪುಣ್ಡರೀಕಾಣಿ ತಾನಿ ದಿವೋ ರೂಪಂ ತಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ರೂಪಂ ಯೇ ವಧಕಾಸ್ತೇಽನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ರೂಪಂ ಯಾನಿ ಬಿಸಾನಿ ತಾನ್ಯಸ್ಯೈ ತದೇನಮೇಷು ಲೋಕೇಷ್ವಧಿ ದೀಕ್ಷಯತಿ - ೫।೪।೫।[೧೪]

ಅಥ ರಾಜಾನಂ ಕ್ರೀತ್ವಾ । ದ್ವೇಧೋಪನಹ್ಯ ಪರಿವಹನ್ತಿ ತತೋಽರ್ಧಮಾಸನ್ದ್ಯಾಮಾಸಾದ್ಯ ಪ್ರಚರತ್ಯಥ ಯ ಏಷೋಽರ್ಧೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಗೃಹೇ ನಿಹಿತೋ ಭವತಿ ತಮಾಸನ್ದ್ಯಾಮಾಸಾದ್ಯಾತಿಥ್ಯೇನ ಪ್ರಚರತಿ ಯದಾತಿಥ್ಯೇನ ಪ್ರಚರತ್ಯಥೋಪಸದ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರತಿ ಯದೋಪಸದ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರತಿ - ೫।೪।೫।[೧೫]

ಅಥೈತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತಿ । ಆಗ್ನೇಯಮಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ಸೌಮ್ಯಂ ಚರುಂ ವೈಷ್ಣವಂ ತ್ರಿಕಪಾಲಂ ವಾ ಪುರೋಡಾಶಂ ಚರುಂ ವಾ ತೇನ ಯಥೇಷ್ಟ್ಯೈವಂ ಯಜತೇ - ೫।೪।೫।[೧೬]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಹ್ವಲತಿ ವಾ ಏಷ ಯೋ ಯಜ್ಞಪಥಾದೇತ್ಯೇತಿ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಪಥಾದ್ಯ ಉಪಸತ್ಪಥಾದೇತಿ ತಸ್ಮಾದುಪಸತ್ಪಥಾದೇವ ನೇಯಾತ್ - ೫।೪।೫।[೧೭]

ಸ ಯದಗ್ನಿಂ ಯಜತಿ । ಅಗ್ನಿನೈವೈತತ್ತೇಜಸಾಽನುಸಂಸರ್ಪತ್ಯಥ ಯತ್ಸೋಮಂ ಯಜತಿ ಸೋಮೇನೈವೈತದ್ರಾಜ್ಞಾಽನುಸಂಸರ್ಪತ್ಯಥ ಯದ್ವಿಷ್ಣುಂ ಯಜತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಮ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ತ್ವಾಽಽತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೪।೫।[೧೮]

ಸ ಏಷ ಸಪ್ತದಶೋಽಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೋ ಭವತಿ । ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ತ್ವಾಽಽತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೪।೫।[೧೯]

ತಸ್ಯ ದ್ವಾದಶ ಪ್ರಥಮಗರ್ಭಾಃ । ಪಷ್ಠೌಹ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ತ್ವಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೪।೫।[೨೦]

ತಾಸಾಂ ದ್ವಾದಶ ಗರ್ಭಾಃ । ತಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ತ್ವಾಽಽತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೪।೫।[೨೧]

ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ । ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಿ ಯಜ್ಞಂ ದಕ್ಷಿಣತೋಽಭಿಗೋಪಾಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ಹಿರಣ್ಮಯೀಂ ಸ್ರಜಮುದ್ಗಾತ್ರೇ ರುಕ್ಮಂ ಹೋತ್ರೇ ಹಿರಣ್ಮಯೌ ಪ್ರಾಕಾಶಾವಧ್ವರ್ಯುಭ್ಯಾಮಶ್ವಂ ಪ್ರಸ್ತೋತ್ರೇ ವಶಾಂ ಮೈತ್ರಾವರುಣಾಯಽರ್ಷಭಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸಿನೇ ವಾಸಸೀ ನೇಷ್ಟಾಪೋತೃಭ್ಯಾಮನ್ಯತರತೋ ಯುಕ್ತಂ ಯವಾಚಿತಮಚ್ಛಾವಾಕಾಯ ಗಾಮಗ್ನೀಧೇ - ೫।೪।೫।[೨೨]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ದ್ವಾದಶ ವಾ ತ್ರಯೋದಶ ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಭವನ್ತಿ ದ್ವಾದಶ ವಾ ವೈ ತ್ರಯೋದಶ ವಾ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಾಪ್ತ್ವಾಽಽತ್ಮನ್ಕುರುತೇ - ೫।೪।೫।[೨೩]
##೫।೫।೧ ಪಞ್ಚಬಿಲಾಖ್ಯಶ್ಚರುಹೋಮಾಃ
ಆಗ್ನೇಯೋಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ತಂ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಆಸಾದಯತ್ಯೈನ್ದ್ರ ಽಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ಸೌಮ್ಯೋ ವಾ ಚರುಸ್ತಂ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧ ಽಆಸಾದಯತಿ ವೈಶ್ವದೇವಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ ತಂ ಪಶ್ಚಾರ್ಧ ಽಆಸಾದಯತಿ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾ ಭವತಿ ತಾಮುತ್ತರಾರ್ಧ ಆಸಾದಯತಿ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ ತಂ ಮಧ್ಯ ಆಸಾದಯತ್ಯೇಷ ಚರುಃ ಪಞ್ಚಬಿಲಸ್ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚ ಬಿಲಾನಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚರುಃ ಪಞ್ಚಬಿಲೋ ನಾಮ - ೫।೫।೧।[೧]

ತದ್ಯದೇತೇನ ರಾಜಸೂಯಯಾಜೀ ಯಜತೇ । ಯದೇವೈನಂ ದಿಶಃ ಸಮಾರೋಹಯತಿ ಯದೃತೂನ್ಯತ್ಸ್ತೋಮಾನ್ಯಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ತಸ್ಮಾದೇವೈನಮೇತೇನ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣಾತಿ ಸ ಯದ್ಧೈತೇನ ರಾಜಸೂಯಯಾಜೀ ನ ಯಜೇತೋದ್ವಾ ಹ ಮಾದ್ಯೇತ್ಪ್ರ ವಾ ಪತೇತ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತೇನ ರಾಜಸೂಯಯಾಜೀ ಯಜತೇ - ೫।೫।೧।[೨]

ಸ ಯದಾಗ್ನೇಯೇನಾಷ್ಟಾಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪ್ರಚರತಿ । ಯದೇವೈನಂ ಪ್ರಾಚೀಂ ದಿಶಂ ಸಮಾರೋಹಯತಿ ಯದೃತೂನ್ಯತ್ಸ್ತೋಮಾನ್ಯಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ತಸ್ಮಾದೇವೈನಮೇತೇನ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣಾತಿ ಸಂಸ್ರವಂ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೇ ಚರಾವವನಯತಿ - ೫।೫।೧।[೩]

ಅಥ ಯದೈನ್ದ್ರೇಣೈಕಾದಶಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪ್ರಚರತಿ । ಸೌಮ್ಯೇನ ವಾ ಚರುಣಾ ಯದೇವೈನಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಂ ಸಮಾರೋಹಯತಿ ಯದೃತೂನ್ಯತ್ಸ್ತೋಮಾನ್ಯಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ತಸ್ಮಾದೇವೈನಮೇತೇನ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣಾತಿ ಸಂಸ್ರವಂ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೇ ಚರಾವವನಯತಿ - ೫।೫।೧।[೪]

ಅಥ ಯದ್ವೈಶ್ವದೇವೇನ ಚರುಣಾ ಪ್ರಚರತಿ । ಯದೇವೈನಂ ಪ್ರತೀಚೀಂ ದಿಶಂ ಸಮಾರೋಹಯತಿ ಯದೃತೂನ್ಯತ್ಸ್ತೋಮಾನ್ಯಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ತಸ್ಮಾದೇವೈನಮೇತೇನ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣಾತಿ ಸಂಸ್ರವಂ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೇ ಚರಾವವನಯತಿ - ೫।೫।೧।[೫]

ಅಥ ಯನ್ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯಾ ಪಯಸ್ಯಾಯಾ ಪ್ರಚರತಿ । ಯದೇವೈನಮುದೀಚೀಂ ದಿಶಂ ಸಮಾರೋಹಯತಿಯದೃತೂನ್ಯತ್ಸ್ತೋಮಾನ್ಯಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ತಸ್ಮಾದೇವೈನಮೇತೇನ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣಾತಿ ಸಂಸ್ರವಂ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೇ ಚರಾವವನಯತಿ ತದ್ಯತ್ಸಂಸ್ರವಾನ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೇ ಚರಾವವನಯತಿ ಸರ್ವತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಾದ್ಯಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದು ದಿಶೋದಿಶ ಏವ ರಾಜ್ಞೇಽನ್ನಾದ್ಯಮಭಿಹ್ರಿಯತೇ - ೫।೫।೧।[೬]

ಅಥ ಯದ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೇನ ಚರುಣಾ ಪ್ರಚರತಿ । ಯದೇವೈನಮೂರ್ಧ್ವಾಂ ದಿಶಂ ಸಮಾರೋಹಯತಿ ಯದೃತೂನ್ಯತ್ಸ್ತೋಮಾನ್ಯಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ತಸ್ಮಾದೇವೈನಮೇತೇನ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣಾತಿ - ೫।೫।೧।[೭]

ಸ ಯ ಏಷ ಆಗ್ನೇಯೋಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ತಸ್ಯ ಹಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನೇಯೋ ವಾ ಏಷ
ಯಜ್ಞೋ ಭವತ್ಯಗ್ನೇ ರೇತೋ ಹಿರಣ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ತದಗ್ನೀಧೇ ದದಾತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಏಷ ನಿದಾನೇನ ಯದಾಗ್ನೀಧ್ರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತದಗ್ನೀಧೇ ದದಾತಿ - ೫।೫।೧।[೮]

ಅಥ ಯ ಏಷ ಐನ್ದ್ರ ಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ತಸ್ಯರ್ಷಭೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸ ಹ್ಯೈನ್ದ್ರೋ ಯದೃಷಭೋ ಯದ್ಯು ಸೌಮ್ಯಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ ತಸ್ಯ ಬಭ್ರುರ್ಗೌರ್ದ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಸ ಹಿ ಸೌಮ್ಯೋ ಯದ್ಬಭ್ರುಸ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಹಿ ಯಜ್ಞಂ ದಕ್ಷಿಣತೋಽಭಿಗೋಪಾಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ - ೫।೫।೧।[೯]

ಅಥ ಯ ಏಷ ವೈಶ್ವದೇವಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ । ತಸ್ಯ ಪೃಷನ್ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಭೂಮಾ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಾಣಾಂ ಯತ್ಪೃಷತೋ ಗೋರ್ವಿಶೋ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಭೂಮಾ ವೈ ವಿಟ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೃಷನ್ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ತಂ ಹೋತ್ರೇ ದದಾತಿ ಹೋತಾ ಹಿ ಭೂಮಾ ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಹೋತ್ರೇ ದದಾತಿ - ೫।೫।೧।[೧೦]

ಅಥ ಯೈಷಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಪಯಸ್ಯಾ ಭವತಿ । ತಸ್ಯೈ ವಶಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸಾ ಹಿ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಯದ್ವಶಾ ಯದಿ ವಶಾಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ ಯೈವ ಕಾ ಚಾಪ್ರವೀತಾ ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಾ ಹ್ಯೇವ ವಶಾಽಪ್ರವೀತಾ ತಾಮಧ್ವರ್ಯುಭ್ಯಾಂ ದದಾತಿ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ವಾ ಅಧ್ವರ್ಯೂ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ತಸ್ಮಾತ್ತಾಮಧ್ವರ್ಯುಭ್ಯಾಂ ದದಾತಿ - ೫।೫।೧।[೧೧]

ಅಥ ಯ ಏಷ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಶ್ಚರುರ್ಭವತಿ । ತಸ್ಯ ಶಿತಿಪೃಷ್ಠೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣೈಷಾ ವಾ ಊರ್ಧ್ವಾ ಬೃಹಸ್ಪತೇರ್ದಿಕ್ತದೇಷ ಉಪರಿಷ್ಟಾದರ್ಯಮ್ಣಃ ಪನ್ಥಾಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿತಿಪೃಷ್ಠೋ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾ ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಬ್ರಹ್ಮೈಷ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ಸ ಹೈತೇನಾಪಿ ವಿಷ್ಠಾವ್ರಾಜ್ಯನ್ನಾದ್ಯಕಾಮೋ ಯಜೇತ ತದಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವತೋಽನ್ನಾದ್ಯಂ ದಧಾತಿ ಸ ಹಾನ್ನಾದ ಏವ ಭವತಿ - ೫।೫।೧।[೧೨]

##೫।೫।೨ ದ್ವಾದಶ ಪ್ರಯುಜಾಂ ಹವೀಂಷಿ
ಸ ವೈ ಪ್ರಯುಜಾಂ ಹವಿರ್ಭಿರ್ಯಜತೇ । ತದ್ಯತ್ಪ್ರಯುಜಾಂ ಹವಿರ್ಭಿರ್ಯಜತ ಋತೂನ್ವಾ ಏತತ್ಸುಷುವಾಣೋ ಯುಙ್ಕ್ತೇ ತ ಏನಮೃತವೋ ಯುಕ್ತಾ ವಹನ್ತ್ಯೃತೂನ್ವಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾನನುಚರತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಯುಜಾಂ ಹವಿರ್ಭಿರ್ಯಜತೇ - ೫।೫।೨।[೧]

ತಾನಿ ವೈ ದ್ವಾದಶ ಭವನ್ತಿ । ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶ ಭವನ್ತಿ ಮಾಸಿಮಾಸಿ ಯಜೇತೇತ್ಯಾಹುಃ ಕೋ ವೇದ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಮಾಸಿಮಾಸಿ ಯಜೇತ ಶಮ್ಯಾಪರಾವ್ಯಾಧೇ ಶಮ್ಯಾಪರಾವ್ಯಾಧ ಏವ ಷಡ್ಭಿರ್ಯಜತೇ ಪ್ರಾಙ್ಯಾನಥ ಪುನರಾವೃತ್ತಃ ಶಮ್ಯಾಪರಾವ್ಯಾಧೇ ಶಮ್ಯಾಪರಾವ್ಯಾಧ ಏವ ಷಡ್ಭಿರ್ಯಜತೇ - ೫।೫।೨।[೨]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಷಡೇವೈತಾನಿ ಪೂರ್ವಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತಿ ಸಮಾನಬರ್ಹೀಂಷಿ ತಾಸಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ರೂಪಂ ಯಥಾ ಶಿಶಿರೇ ಯುಕ್ತ್ವಾ ಪ್ರಾಞ್ಚ ಆಪ್ರಾವೃಷಂ ಯಾಯುಸ್ತತ್ಷಡೃತೂನ್ಯುಙ್ಕ್ತೇ ತ ಏನಂ ಷಡೃತವೋ ಯುಕ್ತಾಃ ಪ್ರಾಞ್ಚ ಆಪ್ರಾವೃಷಂ ವಹನ್ತಿ ಷಡ್ವಽರ್ತೂನ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾನಾಪ್ರಾವೃಷಮನುಚರತಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ನಿವಾಹಾಂ ದ್ವೌ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೫।೨।[೩]

ಷಡೇವೋತ್ತರಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತಿ । ಸಮಾನಬರ್ಹೀಂಷಿ ತಾಸಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ರೂಪಂ ಯಥಾ ಪುನರಾವರ್ತೇರನ್ವಾರ್ಷಿಕಮಭಿ ತತ್ಷಡೃತೂನ್ಯುಙ್ಕ್ತೇ ತ ಏನಂ ಷಡೃತವೋ ಯುಕ್ತಾ ವಾರ್ಷಿಕಮಭಿ ವಹನ್ತಿ ಷಡ್ವರ್ತೂನ್ಪ್ರಯುಕ್ತಾನ್ವಾರ್ಷಿಕಮನುಚರತಿ ಪೂರ್ವಾಗ್ನಿವಾಹಾಂ ದ್ವೌ ದಕ್ಷಿಣಾ ತದ್ಯತ್ಪೂರ್ವಾಗ್ನಿವಾಹೋ ದಕ್ಷಿಣಽರ್ತೂನ್ವಾ ಏತತ್ಸುಷವಾಣೋ ಯುಙ್ಕ್ತೇ ವಹನ್ತಿ ವಾ ಅನಡ್ವಾಹಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಾಗ್ನಿವಾಹೋ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೫।೨।[೪]

ತದ್ಧ ಸ್ಮೈತತ್ಪುರಾ ಕುರುಪಞ್ಚಾಲಾ ಆಹುಃ । ಋತವೋ ವಾ ಅಸ್ಮಾನ್ಯುಕ್ತಾ ವಹನ್ತ್ಯೃತೂನ್ವಾ ಪ್ರಯುಕ್ತಾನನುಚರಾಮ ಇತಿ ಯದೇಷಾಂ ರಾಜಾನೋ ರಾಜಸೂಯಯಾಜಿನ ಆಸುಸ್ತದ್ಧ ಸ್ಮ ತದಭ್ಯಾಹುಃ - ೫।೫।೨।[೫]

ಆಗ್ನೇಯೋಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ । ಸೌಮ್ಯಶ್ಚರುಃ ಸಾವಿತ್ರೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ವಾಽಷ್ಟಾಕಪಾಲೋ ವಾ ಪುರೋಡಾಶೋ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಶ್ಚರುಸ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೋ ದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ವೈಶ್ವಾನರೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲ ಏತಾನಿ ಷಟ್ಪೂರ್ವಾಣಿ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ - ೫।೫।೨।[೬]

ಷಡೇವೋತ್ತರೇ ಚರವಃ । ಸಾರಸ್ವತಶ್ಚರುಃ ಪೌಷ್ಣಶ್ಚರುರ್ಮೈತ್ರಶ್ಚರುಃ ಕ್ಷೈತ್ರಪತ್ಯಶ್ಚರುರ್ವಾರುಣಶ್ಚರುರಾದಿತ್ಯಶ್ಚರುರೇತ ಉ ಷಡುತ್ತರೇ ಚರವಃ - ೫।೫।೨।[೭]

ಅಥ ಪಶುದ್ವಯಮ್

ಅಥ ಶ್ಯೇನೀಂ ವಿಚಿತ್ರಗರ್ಭಾಮದಿತ್ಯಾ ಆಲಭತೇ । ತಸ್ಯಾ ಏಷೈವಾವೃದ್ಯಾಽಷ್ಟಾಪದ್ಯೈ ವಶಾಯಾ ಇಯಂ
ವಾ ಅದಿತಿರಸ್ಯಾ ಏವೈನಮೇತದ್ಗರ್ಭಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯಾ ಏತಾದೃಶ್ಯೇವ ಶ್ಯೇನೀ ವಿಚಿತ್ರಗರ್ಭಾ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೫।೨।[೮]

ಅಥ ಪೃಷತೀಂ ವಿಚಿತ್ರಗರ್ಭಾಂ ಮರುದ್ಭ್ಯ ಆಲಭತೇ । ತಸ್ಯಾ ಏಷೈವಾವೃದ್ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ವಿಶಾಮೇವೈನಮೇತದ್ಗರ್ಭಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯಾ ಏತಾದೃಶ್ಯೇವ ಪೃಷತೀ ವಿಚಿತ್ರಗರ್ಭಾ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೫।೨।[೯]

ಏತೌ ಪಶುಬನ್ಧೌ । ತದೇತಾವೇವ ಸನ್ತಾವನ್ಯಥೇವಾಲಭನ್ತೇ ಯಾಮದಿತ್ಯಾ ಆಲಭನ್ತ ಆದಿತ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತಾಮಾಲಭನ್ತೇ ಸರ್ವಂ ವಾ ಆದಿತ್ಯಾಃ ಸರ್ವಸ್ಯೈವೈನಮೇತದ್ಗರ್ಭಂ ಕರೋತಿ ಯಾಮ್ಮರುದ್ಭ್ಯ ಆಲಭನ್ತೇ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತಾಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಲಭನ್ತೇ ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಸ್ಯೈವೈನಮೇತದ್ಗರ್ಭಂ ಕರೋತಿ - ೫।೫।೨।[೧೦]

##೫।೫।೩ ಕೇಶವಪನೀಯೋಽತಿರಾತ್ರಃ
ಅಭಿಷೇಚನೀಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾ । ಕೇಶಾನ್ನ ವಪತೇ ತದ್ಯತ್ಕೇಶಾನ್ನ ವಪತೇ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಏತದಪಾಂ ರಸಃ ಸಮ್ಭೃತೋ ಭವತಿ ಯೇನೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಯಾಭಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ ಕೇಶಾನ್ಪ್ರಥಮಾನ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಸ ಯತ್ಕೇಶಾನ್ವಪೇತೈತಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಜಿಹ್ಮಾಂ ವಿನಾಶಯೇದ್ವ್ಯುದುಹ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಕೇಶಾನ್ನ ವಪತೇ - ೫।೫।೩।[೧]

ಸಂವತ್ಸರಂ ನ ವಪತೇ । ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತಾ ವೈ ವ್ರತಚರ್ಯಾ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ನ ವಪತೇ ಸ ಏಷ ವ್ರತವಿಸರ್ಜನೀಯೋಪಯೋಗೋ ನಾಮ ಸ್ತೋಮೋ ಭವತಿ ಕೇಶವಪನೀಯಃ - ೫।೫।೩।[೨]

ತಸ್ಯೈಕವಿಂಶಂ ಪ್ರಾತಃಸವನಮ್ । ಸಪ್ತದಶಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಪಞ್ಚದಶಂ ತೃತೀಯಸವನಂ ಸಹೋಕ್ಥೈಃ ಸಹ ಷೋಡಶಿನಾ ಸಹ ರಾತ್ರ್ಯಾ - ೫।೫।೩।[೩]

ತ್ರಿವೃದ್ರಾಥನ್ತರಃ ಸಂಧಿರ್ಭವತಿ । ಏಷ ಏವೈಕವಿಂಶೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸ ಏತಸ್ಮಾದೇಕವಿಂಶಾದಪಯುಙ್ಕ್ತೇ ಸ ಸಪ್ತದಶಮಭಿಪ್ರತ್ಯವೈತಿ ಸಪ್ತದಶಾತ್ಪಞ್ಚದಶಂ ಪಞ್ಚದಶಾದಸ್ಯಾಮೇವ ತ್ರಿವೃತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೫।೫।೩।[೪]

ತಸ್ಯ ರಥನ್ತರಂ ಪೃಷ್ಠಂ ಭವತಿ । ಇಯಂ ವೈ ರಥನ್ತರಮಸ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯತಿರಾತ್ರೋ ಭವತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವಾ ಅತಿರಾತ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದತಿರಾತ್ರೋ ಭವತಿ - ೫।೫।೩।[೫]

ಸ ವೈ ನ್ಯೇವ ವರ್ತಯತೇ ಕೇಶಾನ್ನ ವಪತೇ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಏತದಪಾಂ ರಸಃ ಸಮ್ಭೃತೋ ಭವತಿ ಯೇನೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಯಾಭಿಷಿಕ್ತಸ್ಯ ಕೇಶಾನ್ಪ್ರಥಮಾನ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಸ ಯತ್ಕೇಶಾನ್ವಪೇತೈತಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಜಿಹ್ಮಾಂ ವಿನಾಶಯೇದ್ವ್ಯುಹ್ಯಾದಥ ಯನ್ನಿವರ್ತಯತೇ ತದಾತ್ಮನ್ಯೇವೈತಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ನಿಯುನಕ್ತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ್ಯೇವ ವರ್ತಯತೇ ಕೇಶಾನ್ನ ವಪತೇ ತಸ್ಯೈಷೈವ ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಭವತಿ ಯಾವಜ್ಜೀವಂ ನಾಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೫।೫।೩।[೬]

ಆಸನ್ದ್ಯಾ ಉಪಾನಹಾ ಉಪಮುಞ್ಚತೇ । ಉಪಾನಡ್ಭ್ಯಾಮಧಿ ಯದಸ್ಯ ಯಾನಂ ಭವತಿ ರಥೋ ವಾ ಕಿಂಚಿದ್ವಾ ಸರ್ವಂ ವಾ ಏಷ ಇದಮುಪರ್ಯುಪರಿ ಭವತ್ಯರ್ವಾಗೇವಾಸ್ಮಾದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಯೋ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯೈಷೈವ ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಭವತಿ ಯಾವಜ್ಜೀವಂ ನಾಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೫।೫।೩।[೭]

##೫।೫।೪ ಚರಕಸೌತ್ರಾಮಣಿಃ
ಶ್ಯೇತ ಆಶ್ವಿನೋ ಭವತಿ । ಶ್ಯೇತಾವಿವ ಹ್ಯಶ್ವಿನಾವವಿರ್ಮಲ್ಹಾ ಸಾರಸ್ವತೀ ಭವತ್ಯೃಷಭಮಿನ್ದ್ರಾಯ ಸುತ್ರಾಮ್ಣ ಆಲಭತೇ ದುರ್ವೇದಾ ಏವಂ ಸಮೃದ್ಧಾಃ ಪಶವೋ ಯದ್ಯೇವಂ ಸಮೃದ್ಧಾನ್ನ ವಿನ್ದೇದಪ್ಯಜಾನೇವಾಲಭೇರಂಸ್ತೇ ಹಿ ಸುಶ್ರಪತರಾ ಭವನ್ತಿ ಸ ಯದ್ಯಜಾನಾಲಭೇರಂಲ್ಲೋಹಿತ ಆಶ್ವಿನೋ ಭವತಿ ತದ್ಯದೇತಯಾ ಯಜತೇ - ೫।೫।೪।[೧]

ತ್ವಷ್ಟುರ್ಹ ವೈ ಪುತ್ರಃ । ತ್ರಿಷೀರ್ಷಾ ಷಡಕ್ಷ ಆಸ ತಸ್ಯ ತ್ರೀಣ್ಯೇವ ಮುಖಾನ್ಯಾಸುಸ್ತದ್ಯದೇವಂ ರೂಪ ಆಸ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಶ್ವರೂಪೋ ನಾಮ - ೫।೫।೪।[೨]

ತಸ್ಯ ಸೋಮಪಾನಮೇವೈಕಂ ಮುಖಮಾಸ । ಸುರಾಪಾಣಮೇಕಮನ್ಯಸ್ಮಾ ಅಶನಾಯೈಕಂ ತಮಿನ್ದ್ರೋ ದಿದ್ವೇಷ ತಸ್ಯ ತಾನಿ ಶೀರ್ಷಾಣಿ ಪ್ರಚಿಚ್ಛೇದ - ೫।೫।೪।[೩]

ಸ ಯತ್ಸೋಮಪಾನಮಾಸ । ತತಃ ಕಪಿಞ್ಜಲಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಬಭ್ರುಕ ಇವ ಬಭ್ರುರಿವ ಹಿ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ - ೫।೫।೪।[೪]

ಅಥ ಯತ್ಸುರಾಪಾಣಮಾಸ । ತತಃ ಕಲವಿಙ್ಕಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸೋಽಭಿಮಾದ್ಯತ್ಕ ಇವ ವದತ್ಯಭಿಮಾದ್ಯನ್ನಿವ ಹಿ ಸುರಾಂ ಪೀತ್ವಾ ವದತಿ - ೫।೫।೪।[೫]

ಅಥ ಯದನ್ಯಾಸ್ಮಾ ಅಶನಾಯಾಸ । ತತಸ್ತಿತ್ತಿರಿಃ ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ವಿಶ್ವರೂಪತಮ ಇವ ಸನ್ತ್ಯೇವ ಘೃತಸ್ತೋಕಾ ಇವ ತ್ವನ್ಮಧುಸ್ತೋಕಾ ಇವ ತ್ವತ್ಪರ್ಣೇಷ್ವಾಶ್ಚುತಿತಾ ಏವಂರೂಪಮಿವ ಹಿ ಸ ತೇನಾಶನಮಾವಯತ್ - ೫।೫।೪।[೬]

ಸ ತ್ವಷ್ಟಾ ಚುಕ್ರೋಧ । ಕುವಿನ್ಮೇ ಪುತ್ರಮವಧೀದಿತಿ ಸೋಽಪೇನ್ದ್ರಮೇವ ಸೋಮಮಾಜಹ್ರೇ ಸ ಯಥಾಯಂ ಸೋಮಃ ಪ್ರಸುತಽ ಏವಮಪೇನ್ದ್ರ ಏವಾಸ - ೫।೫।೪।[೭]

ಇನ್ದ್ರೋ ಹ ವಾ ಽಈಕ್ಷಾಂಚಕ್ರೇ । ಇದಂ ವೈ ಮಾ ಸೋಮಾದನ್ತರ್ಯನ್ತೀತಿ ಸ ಯಥಾ ಬಲೀಯಾನಬಲೀಯಸ ಏವಮನುಪಹೂತ ಏವ ಯೋ ದ್ರೋಣಕಲಶೇ ಶುಕ್ರ ಆಸ ತಂ ಭಕ್ಷಯಾಂಚಕಾರ ಸ ಹೈನಂ ಜಿಹಿಂಸ ಸೋಽಸ್ಯ ವಿಷ್ವಙ್ಙೇವ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋ ದುದ್ರಾವ ಮುಖಾದ್ಧೈವಾಸ್ಯ ನ ದುದ್ರಾವ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಾಸ ಸ ಯದ್ಧಾಪಿ ಮುಖಾದದ್ರೋಷ್ಯನ್ನ ಹೈವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಭವಿಷ್ಯತ್ - ೫।೫।೪।[೮]

ಚತ್ವಾರೋ ವೈ ವರ್ಣಾಃ । ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ರಾಜನ್ಯೋ ವೈಶ್ಯಃ ಶೂದ್ರೋ ನ ಹೈತೇಷಾಮೇಕಶ್ಚನ ಭವತಿ ಯಃ ಸೋಮಂ ವಮತಿ ಸ ಯದ್ಧೈತೇಷಾಮೇಕಶ್ಚಿತ್ಸ್ಯಾತ್ಸ್ಯಾದ್ಧೈವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ - ೫।೫।೪।[೯]

ಸ ಯನ್ನಸ್ತೋಽದ್ರವತ್ । ತತಃ ಸಿಂಹಃ ಸಮಭವದಥ ಯತ್ಕರ್ಣಾಭ್ಯಾಮದ್ರವತ್ತತೋ ವೃಕಃ ಸಮಭವದಥ ಯದವಾಚಃ ಪ್ರಾಣಾದದ್ರವತ್ತತಃ ಶಾರ್ದೂಲಜ್ಯೇಷ್ಠಾಃ ಶ್ವಾಪದಾಃ ಸಮಭವನ್ನಥ ಯದುತ್ತರಾತ್ಪ್ರಾಣಾದದ್ರವತ್ಸಾ ಪರಿಸ್ರುದಥ ತ್ರಿರ್ನಿರಷ್ಠೀವತ್ತತಃ ಕುವಲಂ ಕರ್ಕನ್ಧು ಬದರಮಿತಿ ಸಮಭವತ್ಸ ಸರ್ವೇಣೈವ ವ್ಯಾರ್ಧ್ಯತ ಸರ್ವಂ ಹಿ ಸೋಮಃ - ೫।೫।೪।[೧೦]

ಸ ಸೋಮಾತಿಪೂತೋ ಮಙ್ಕುರಿವ ಚಚಾರ । ತಮೇತಯಾಶ್ವಿನಾವಭಿಷಜ್ಯತಾಂ ತಂ ಸರ್ವೇಣೈವ ಸಮಾರ್ಧಯತಾಂ ಸರ್ವಂ ಹಿ ಸೋಮಃ ಸ ವಸೀಯಾನೇವೇಷ್ಟ್ವಾಽಭವತ್ - ೫।೫।೪।[೧೧]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಸುತ್ರಾತಂ ಬತೈನಮತ್ರಾಸತಾಮಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸೌತ್ರಾಮಣೀ ನಾಮ - ೫।೫।೪।[೧೨]

ಸ ಹೈತಯಾಪಿ ಸೋಮಾತಿಪೂತಂ ಭಿಷಜ್ಯೇತ್ । ಸರ್ವೇಣ ವಾ ಏಷ ವ್ಯೃಧ್ಯತೇ ಯಂ ಸೋಮೋಽತಿಪವತೇ ಸರ್ವಂ ಹಿ ಸೋಮಸ್ತಂ ಸರ್ವೇಣೈವ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಸರ್ವಂ ಹಿ ಸೋಮಃ ಸ ವಸೀಯಾನೇವೇಷ್ಟ್ವಾ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹೈತಯಾಪಿ ಸೋಮಾತಿಪೂತಂ ಭಿಷಜ್ಯೇತ್ - ೫।೫।೪।[೧೩]

ತದ್ಯದೇತಯಾ ರಾಜಸೂಯಯಾಜೀ ಯಜತೇ । ಸರ್ವಾನ್ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನವರುನ್ದ್ಧೇ ಸರ್ವಾ ಇಷ್ಟೀರಪಿ ದರ್ವಿಹೋಮಾನ್ಯೋ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ದೇವಸೃಷ್ಟಾ ವಾ ಏಷೇಷ್ಟಿರ್ಯತ್ಸೌತ್ರಾಮಣ್ಯನಯಾ ಮೇಽಪೀಷ್ಟಮಸದನಯಾಪಿ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಯಾ ರಾಜಸೂಯಯಾಜೀ ಯಜತೇ - ೫।೫।೪।[೧೪]

ಅಥ ಯದಾಶ್ವಿನೋ ಭವತಿ । ಅಶ್ವಿನೌ ವಾ ಏನಮಭಿಷಜ್ಯತಾಂ ತಥೋ ಏವೈನಮೇಷ ಏತದಶ್ವಿಭ್ಯಾಮೇವ ಭಿಷಜ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಶ್ವಿನೋ ಭವತಿ - ೫।೫।೪।[೧೫]

ಅಥ ಯತ್ಸಾರಸ್ವತೋ ಭವತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಾಚಾ ವಾ ಏನಮಶ್ವಿನಾವಭಿಷಜ್ಯತಾಂ ತಥೋ
ಏವೈನಮೇಷ ಏತದ್ವಾಚೈವ ಭಿಷಜ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾರಸ್ವತೋ ಭವತಿ - ೫।೫।೪।[೧೬]

ಅಥ ಯದೈನ್ದ್ರೋ ಭವತಿ ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಯೈವೈನಮೇತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರೋ ಭವತಿ - ೫।೫।೪।[೧೭]

ಏತೇಷು ಪಶುಷು । ಸಿಂಹಲೋಮಾನಿ ವೃಕಲೋಮಾನಿ ಶಾರ್ದೂಲಲೋಮಾನೀತ್ಯಾವಪತ್ಯೇತದ್ವೈ ತತಃ ಸಮಭವದ್ಯದೇನಂ ಸೋಮೋಽತ್ಯಪವತ ತೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾನ್ಯಾವಪತಿ - ೫।೫।೪।[೧೮]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಉಲ್ಕಯಾ ಹ ಸ ನಖಿನ್ಯಾ ಪಶೂನನುಷುವತಿ ಯ ಏತಾನಿ ಪಶುಷ್ವಾವಪತಿ
ತಸ್ಮಾದು ಪರಿಸ್ರುತ್ಯೇವಾವಪೇತ್ತಥಾ ಹೋಲ್ಕಯಾ ನಖಿನ್ಯಾ ಪಶೂನ್ನಾನುಷುವತಿ ತಥೋ ಏವೈನಂ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದು ಪರಿಸ್ರುತ್ಯೇವಾವಪೇತ - ೫।೫।೪।[೧೯]

ಅಥ ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ । ಪರಿಸ್ರುತಂ ಸಂದಧಾತ್ಯಾಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಪಚ್ಯಸ್ವ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಪಚ್ಯಸ್ವೇನ್ದ್ರಾಯ ಸುತ್ರಾಮ್ಣೇ ಪಚ್ಯಸ್ವೇತಿ ಸಾ ಯದಾ ಪರಿಸ್ರುದ್ಭವತ್ಯಥೈನಯಾ ಪ್ರಚರತಿ - ೫।೫।೪।[೨೦]

ದ್ವಾವಗ್ನೀ ಉದ್ಧರನ್ತಿ । ಉತ್ತರವೇದಾವೇವೋತ್ತರಮುದ್ಧತೇ ದಕ್ಷಿಣಂ ನೇತ್ಸೋಮಾಹುತೀಶ್ಚ ಸುರಾಹುತೀಶ್ಚ ಸಹ ಜುಹವಾಮೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾವಗ್ನೀ ಉದ್ಧರನ್ತ್ಯುತ್ತರವೇದಾವೇವೋತ್ತರಮುದ್ಧತೇ ದಕ್ಷಿಣಮಥ ಯದಾ ವಪಾಭಿಃ ಪ್ರಚರತ್ಯಥೈತಯಾ ಪರಿಸ್ರುತಾ ಪ್ರಚರತಿ - ೫।೫।೪।[೨೧]

ತಾಂ ದರ್ಭೈಃ ಪಾವಯತಿ । ಪೂತಾಸದಿತಿ ವಾಯುಃ ಪೂತಃ ಪವಿತ್ರೇಣ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಸೋಮೋ ಅತಿಸ್ರುತಃ। ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯುಜ್ಯಃ ಸಖೇತಿ ತತ್ಕುವಲಸಕ್ತೂನ್ಕರ್ಕನ್ಧುಸಕ್ತೂನ್ಬದರಸಕ್ತೂನಿತ್ಯಾವಪತ್ಯೇತದ್ವೈ ತತಃಸಮಭವದ್ಯತ್ತ್ರಿರ್ನಿರಷ್ಠೀವತ್ತೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾನಾವಪತಿ - ೫।೫।೪।[೨೨]

ಅಥ ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಏಕಂ ವಾ ತ್ರೀನ್ವೈಕಸ್ತ್ವೇವ ಗ್ರಹೀತವ್ಯ ಏಕಾ ಹಿ ಪುರೋರುಗ್ಭವತ್ಯೇಕಾನುವಾಕ್ಯೈಕಾ ಯಾಜ್ಯಾ ತಸ್ಮಾದೇಕಾ ಏವ ಗ್ರಹೀತವ್ಯಃ - ೫।೫।೪।[೨೩]

ಸ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಕುವಿದಙ್ಗ ಯವಮನ್ತೋ ಯವಂ ಚಿದ್ಯಥಾ ದಾನ್ತ್ಯನುಪೂರ್ವಂ ವಿಯೂಯ ಇಹೇಹೈಷಾಂ ಕೃಣುಹಿ ಭೋಜನಾನಿ ಯೇ ಬರ್ಹಿಷೋ ನಮಉಕ್ತಿಂ ಯಜನ್ತಿ ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸ್ಯಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ತ್ವಾ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ತ್ವೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಸುತ್ರಾಮ್ಣ ಇತಿ ಯದ್ಯು ತ್ರೀನ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದೇತಯೈವ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದುಪಯಾಮೈಸ್ತು ತರ್ಹಿ ನಾನಾ ಗೃಹ್ಣೀಯಾದಥಾಹಾಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸರಸ್ವತ್ಯಾ ಇನ್ದ್ರಾಯ ಸುತ್ರಾಮ್ಣೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ - ೫।೫।೪।[೨೪]

ಸೋಽನ್ವಾಹ । ಯುವಂ ಸುರಾಮಮಶ್ವಿನಾ ನಮುಚಾವಾಸುರೇ ಸಚಾ ವಿಪಿಪಾನಾ ಶುಭಸ್ಪತೀ ಇನ್ದ್ರಂ ಕರ್ಮಸ್ವಾವತಮಿತ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹಾಶ್ವಿನೌ ಸರಸ್ವತೀಮಿನ್ದ್ರಂ ಸುತ್ರಾಮಾಣಂ ಯಜೇತಿ - ೫।೫।೪।[೨೫]

ಸ ಯಜತಿ । ಪುತ್ರಮಿವ ಪಿತರಾವಶ್ವಿನೋಭೇನ್ದ್ರಾವಥುಃ ಕಾವ್ಯೈರ್ದಂಸನಾಭಿಃ ಯತ್ಸುರಾಮಂ ವ್ಯಪಿಬಃ ಶಚೀಭಿಃ ಸರಸ್ವತೀ ತ್ವಾ ಮಘವನ್ನಭಿಷ್ಣಗಿತಿ ದ್ವಿರ್ಹೋತಾ ವಷಟ್ಕರೋತಿ ದ್ವಿರಧ್ವರ್ಯುರ್ಜುಹೋತ್ಯಾಹರತಿ ಭಕ್ಷಂ ಯದ್ಯು ತ್ರೀನ್ಗೃಹ್ಣೀಯಾದೇತಸ್ಯೈವಾನು ಹೋಮಮಿತರೌ ಹೂಯೇತೇ - ೫।೫।೪।[೨೬]

ಅಥ ಕುಮ್ಭಃ । ಶತವಿತೃಣ್ಣೋ ವಾ ಭವತಿ ನವವಿತೃಣೋ ವಾ ಸ ಯದಿ ಶತವಿತೃಣ್ಣಃ ಶತಾಯುರ್ವಾ ಅಯಂ ಪುರುಷಃ ಶತತೇಜಾಃ ಶತವೀರ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛತವಿತೃಣ್ಣೋ ಯದ್ಯು ನವವಿತೃಣ್ಣೋ ನವೇಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನವವಿತೃಣ್ಣಃ - ೫।೫।೪।[೨೭]

ತಂ ಶಿಕ್ಯೋದುತಮ್ । ಉಪರ್ಯುಪರ್ಯಾಹವನೀಯಂ ಧಾರಯನ್ತಿ ಸಾ ಯಾ ಪರಿಶಿಷ್ಟಾ ಪರಿಸ್ರುದ್ಭವತಿ ತಾಮಾಸಿಞ್ಚತಿ ತಾಂ ವಿಕ್ಷರನ್ತೀಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ಪಿತೄಣಾಂ ಸೋಮವತಾಂ ತಿಸೃಭಿರ್ಋಗ್ಭಿಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಬರ್ಹಿಷದಾಂ ತಿಸೃಭಿರ್ಋಗ್ಭಿಃ ಪಿತೄಣಾಮಗ್ನಿಷ್ವಾತ್ತಾನಾಂ ತಿಸೃಭಿರ್ಋಗ್ಭಿಸ್ತದ್ಯದೇವಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ಯತ್ರ ವೈ ಸೋಮ ಇನ್ದ್ರಮತ್ಯಪವತ ಸ ಯತ್ಪಿತೄನಗಚ್ಛತ್ತ್ರಯಾ ವೈ ಪಿತರಸ್ತೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಮುಪತಿಷ್ಠತೇ - ೫।೫।೪।[೨೮]

ಅಥೈತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತಿ । ಸಾವಿತ್ರಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ವಾಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ವಾ ಪುರೋಡಾಶಂ ವಾರುಣಂ ಯವಮಯಂ ಚರುಮೈನ್ದ್ರಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಮ್ - ೫।೫।೪।[೨೯]

ಸ ಯತ್ಸಾವಿತ್ರೋ ಭವತಿ । ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರೋ ಭವತಿ - ೫।೫।೪।[೩೦]

ಅಥ ಯದ್ವಾರುಣೋ ಭವತಿ । ವರುಣೋ ವಾ ಆರ್ಪಯಿತಾ ತದ್ಯ ಏವಾರ್ಪಯಿತಾ ತೇನೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ವಾರುಣೋ ಭವತಿ - ೫।೫।೪।[೩೧]

ಅಥ ಯದೈನ್ದ್ರೋ ಭವತಿ । ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ಸಾ ಯೈವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಯೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರೋ ಭವತಿ - ೫।೫।೪।[೩೨]

ಸ ಯದಿ ಹೈತಯಾಪಿ ಸೋಮಾತಿಪೂತಂ ಭಿಷಜ್ಯೇತ್ । ಇಷ್ಟಾ ಅನುಯಾಜಾ ಭವನ್ತ್ಯವ್ಯೂಢೇಸ್ರುಚಾವಥೈತೈರ್ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ವೈ ಸೋಮೋಽತಿಪವತೇ ಪಶ್ಚಾದೇವೈನಮೇತೇನ ಮೇಧೇನಾಪಿದಧಾತ್ಯಾಶ್ವಿನಮು ತರ್ಹಿ ದ್ವಿಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪೇದಥ ಯದಾ ವಪಾಭಿಃ ಪ್ರಚರತ್ಯಥೈತೇನಾಶ್ವಿನೇನ ದ್ವಿಕಪಾಲೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಪ್ರಚರತಿ - ೫।೫।೪।[೩೩]

ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ । ಹ್ವಲತಿ ವಾ ಏಷ ಯೋ ಯಜ್ಞಪಥಾದೇತ್ಯೇತಿ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಪಥಾದ್ಯ ಏವಂ
ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈವೈತೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ವಪಾಭಿಃ ಪ್ರಚರನ್ತಿ ತದೇವೈತೈರ್ಹವಿರ್ಭಿಃ ಪ್ರಚರೇಯುರ್ನೋ ತರ್ಹ್ಯಾಶ್ವಿನಂ ದ್ವಿಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪೇತ್ - ೫।೫।೪।[೩೪]

ತಸ್ಯ ನಪುಂಸಕೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾ । ನ ವಾ ಏಷ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಪುಮಾನ್ಯನ್ನಪುಂಸಕೋ ಗೌರ್ಯದಹ ಪುಮಾಂಸ್ತೇನ ನ ಸ್ತ್ರೀ ಯದು ಸ್ತ್ರೀ ತೇನೋ ನ ಪುಮಾಂಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಪುಂಸಕೋ ಗೌರ್ದಕ್ಷಿಣಾಽಶ್ವಾ ವಾ ರಥವಾಹೀ ಸಾ ಹಿ ನ ಸ್ತ್ರೀ ನ ಪುಮಾನ್ಯದಶ್ವಾ ರಥವಾಹೀ ಯದಹ ರಥಂ ವಹತಿ ತೇನ ನ ಸ್ತ್ರೀ ಯದು ಸ್ತ್ರೀ ತೇನೋ ನ ಪುಮಾಂಸ್ತಸ್ಮಾದಶ್ವಾ ರಥವಾಹೀ ದಕ್ಷಿಣಾ - ೫।೫।೪।[೩೫]

##೫।೫।೫ ತ್ರೈಧಾತವೀಯಸಂಜ್ಞಿಕಾ ಉದವಸಾನೀಯೇಷ್ಟಿಃ
ಐನ್ದ್ರಾವೈಷ್ಣವಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ತದ್ಯದೇತಯಾ ಯಜತೇ ವೃತ್ರೇ ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರೇ ಸರ್ವಮಾಸ ಯದೃಚೋ ಯದ್ಯಜೂಂಷಿ ಯತ್ಸಾಮಾನಿ ತಸ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಾಜಿಹೀರ್ಷತ್ - ೫।೫।೫।[೧]

ಸ ಹ ವಿಷ್ಣುಮುವಾಚ । ವೃತ್ರಾಯ ವೈ ವಜ್ರಂ ಪ್ರಹರಿಷ್ಯಾಮ್ಯನು ಮಾ ತಿಷ್ಠಸ್ವೇತಿ ತಥೇತಿ ಹ ವಿಷ್ಣುರುವಾಚಾನು ತ್ವಾ ಸ್ಥಾಸ್ಯೇ ಪ್ರಹರೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವಜ್ರಮುದ್ಯಯಾಮ ಸ ಉದ್ಯತಾದ್ವಜ್ರಾದ್ವೃತ್ರೋ ಬಿಭಯಾಞ್ಚಕಾರ - ೫।೫।೫।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಅಸ್ತಿ ವಾ ಇದಂ ವೀರ್ಯಂ ತನ್ನು ತೇ ಪ್ರಯಚ್ಛಾನಿ ಮಾ ತು ಮೇ ಪ್ರಹಾರ್ಷೀರಿತಿ ತಸ್ಮೈ ಯಜೂಂಷಿ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ತಸ್ಮೈ ದ್ವಿತೀಯಮುದ್ಯಯಾಮ - ೫।೫।೫।[೩]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಅಸ್ತಿ ವಾ ಇದಂ ವೀರ್ಯಂ ತನ್ನು ತೇ ಪ್ರಯಚ್ಛಾನಿ ಮಾ ತು ಮೇ ಪ್ರಹಾರ್ಷೀರಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಋಚಃ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ತಸ್ಮೈ ತೃತೀಯಮುದ್ಯಯಾಮ - ೫।೫।೫।[೪]

ಅಸ್ತಿ ವಾ ಇದಂ ವೀರ್ಯಂ ತನ್ನು ತೇ ಪ್ರಯಚ್ಛಾನಿ ಮಾ ತು ಮೇ ಪ್ರಹಾಷೀರಿತಿ ತಸ್ಮೈ ಸಾಮಾನಿ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯೇವಮೇವೈತೈರ್ವೇದೈರ್ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ ಯಜುರ್ಭಿರೇವಾಗ್ರೇಽಥರ್ಗ್ಭಿರಥ ಸಾಮಭಿರೇವಂ ಹ್ಯಸ್ಮಾ ಏತತ್ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ - ೫।೫।೫।[೫]

ತಸ್ಯ ಯೋ ಯೋನಿರಾಶಯ ಆಸ । ತಮನುಪರಾಮೃಶ್ಯ ಸಂಲುಪ್ಯಾಚ್ಛಿನತ್ಸೈಷೇಷ್ಟಿರಭವತ್ತದ್ಯದೇತಸ್ಮಿನ್ನಾಶಯೇ ತ್ರಿಧಾತುರಿವೈಷಾ ವಿದ್ಯಾಽಽಶೇತ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರೈಧಾತವೀ ನಾಮ - ೫।೫।೫।[೬]

ಅಥ ಯದೈನ್ದ್ರಾವೈಷ್ಣವಂ ಹವಿರ್ಭವತಿ । ಇನ್ದ್ರೋ ಹಿ ವಜ್ರಮುದಯಚ್ಛದ್ವಿಷ್ಣುರನ್ವತಿಷ್ಠತ - ೫।೫।೫।[೭]

ಅಥ ಯದ್ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ಭವತಿ । ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತೈಷೇಷ್ಟಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ಭವತಿ - ೫।೫।೫।[೮]

ತಮುಭಯೇಷಾಂ ವ್ರೀಹಿಯವಾಣಾಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ವ್ರೀಹಿಮಯಮೇವಾಗ್ರೇ ಪಿಣ್ಡಮಧಿಶ್ರಯತಿ ತದ್ಯಜುಷಾಂ ರೂಪಮಥ ಯವಮಯಂ ತದೃಚಾಂ ರೂಪಮಥ ವ್ರೀಹಿಮಯಂ ತತ್ಸಾಮ್ನಾಂ ರೂಪಮ್ । ತದೇತತ್ತ್ರಯ್ಯೈ ವಿದ್ಯಾಯೈ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಸೈಷಾ ರಾಜಸೂಯಯಾಜಿನ ಉದವಸಾನೀಯೇಷ್ಟಿರ್ಭವತಿ - ೫।೫।೫।[೯]

ಸರ್ವಾನ್ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನವರುನ್ದ್ಧೇ । ಸರ್ವಾ ಇಷ್ಟೀರಪಿ ದರ್ವಿಹೋಮಾನ್ಯೋ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ತಸ್ಯ ಯಾತಯಾಮೇವ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಸೋಽಸ್ಮಾತ್ಪರಾಙಿವ ಭವತ್ಯೇತಾವಾನ್ವೈ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವಾನೇಷ ತ್ರಯೋ ವೇದಸ್ತಸ್ಯೈತದ್ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತ ಏಷ ಯೋನಿರಾಶಯಸ್ತದೇತೇನ ತ್ರಯೇಣ ವೇದೇನ ಪುನರ್ಯಜ್ಞಮಾರಭತೇ ತಥಾಽಸ್ಯಾಯಾತಯಾಮಾ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ತಥೋ ಅಸ್ಮಾನ್ನ ಪರಾಙ್ಭವತಿ - ೫।೫।೫।[೧೦]

ಸರ್ವಾನ್ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನವರುನ್ದ್ಧೇ । ಸರ್ವಾ ಇಷ್ಟೀರಪಿ ದರ್ವಿಹೋಮಾನ್ಯೋ ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜತೇ ದೇವಸೃಷ್ಟೋ ವಾ ಏಷೇಷ್ಟಿರ್ಯತ್ತ್ರೈಧಾತವ್ಯನಯಾ ಮೇಽಪೀಷ್ಟಮಸದನಯಾಪಿ ಸೂಯಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏಷಾ ರಾಜಸೂಯಯಾಜಿನ ಉದವಸಾನೀಯೇಷ್ಟಿರ್ಭವತಿ - ೫।೫।೫।[೧೧]

ಅಥೋ ಯಃ ಸಹಸ್ರಂ ವಾ ಭೂಯೋ ವಾ ದದ್ಯಾತ್ । ತಸ್ಯ ಹಾಪ್ಯುದವಸಾನೀಯಾ ಸ್ಯಾದ್ರಿರಿಚಾನ ಇವ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯಃ ಸಹಸ್ರಂ ವಾ ಭೂಯೋ ವಾ ದದಾತ್ಯೇತದ್ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ವಾಚಃ ಪ್ರಜಾತಂ ಯದೇಷ ತ್ರಯೋವೇದಸ್ತತ್ಸಹಸ್ರೇಣ ರಿರಿಚಾನಂ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹ ತಸ್ಯಾಪ್ಯುದವಸಾನೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ - ೫।೫।೫।[೧೨]

ಅಥೋ ಯೇ ದೀರ್ಘಸತ್ತ್ರಮಾಸೀರನ್ । ಸಂವತ್ಸರಂ ವಾ ಭೂಯೋ ವಾ ತೇಷಾಂ ಹಾಪ್ಯುದವಸಾನೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವೈ ತೇಷಾಮಾಪ್ತಂ ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ಜಿತಂ ಯೇ ದೀರ್ಘಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇ ಸಂವತ್ಸರಂ ವಾ ಭೂಯೋ ವಾ ಸರ್ವಮೇಷಾ ತಸ್ಮಾದು ಹ ತೇಷಾಮಪ್ಯುದವಸಾನೀಯಾ ಸ್ಯಾತ್ - ೫।೫।೫।[೧೩]

ಅಥೋ ಹೈನಯಾಽಪ್ಯಭಿಚರೇತ್ । ಏತಯಾ ವೈ ಭದ್ರಸೇನಮಾಜಾತಶತ್ರವಮಾರುಣಿರಭಿಚಚಾರ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಕಿಲಾಸ್ತೃಣುತೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋಽಪಿ ಹ ವಾ ಏನಯೇನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಸ್ಯಾಸ್ಥಾನಮಚ್ಛಿನದಪಿ ಹ ವಾ ಏನಯಾಽಽಸ್ಥಾನಂ ಛಿನತ್ತಿ ಯ ಏನಯಾಭಿಚರತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹೈನಯಾಽಪ್ಯಭಿಚರೇತ್ - ೫।೫।೫।[೧೪]

ಅಥೋ ಹೈನಯಾಪಿ ಭಿಷಜ್ಯೇತ್ । ಯಂ ನ್ವೇವೈಕಯರ್ಚಾ ಭಿಷಜ್ಯೇದೇಕೇನ ಯಜುಷೈಕೇನ ಸಾಮ್ನಾ ತಂ ನ್ವೇವಾಗದಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಕಿಮು ಯಂ ತ್ರಯೇಣ ವೇದೇನ ತಸ್ಮಾದು ಹೈನಯಾಪಿ ಭಿಷಜ್ಯೇತ್ - ೫।೫।೫।[೧೫]

ತಸ್ಯೈ ತ್ರೀಣಿ ಶತಮಾನಾನಿ ಹಿರಣ್ಯಾನಿ ದಕ್ಷಿಣಾ । ತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ನ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪ್ರಚರತಿ ನ ಸ್ತುತೇ ನ ಶಂಸತ್ಯಥ ಸ ಯಶೋ ನ ವೈ ಹಿರಣ್ಯೇನ ಕಿಂ ಚನ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಥ ತದ್ಯಶಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರೀಣಿ ಶತಮಾನಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ - ೫।೫।೫।[೧೬]

ತಿಸ್ರೋ ಧೇನೂರ್ಹೋತ್ರೇ । ಭೂಮಾ ವೈ ತಿಸ್ರೋ ಧೇನವೋ ಭೂಮಾ ಹೋತಾ ತಸ್ಮಾತ್ತಿಸ್ರೋ ಧೇನೂರ್ಹೋತ್ರೇ - ೫।೫।೫।[೧೭]

ತ್ರೀಣಿ ವಾಸಾಂಸ್ಯಧ್ವರ್ಯವೇ । ತನುತೇ ವಾ ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ ವಾಸಾಂಸಿ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರೀಣಿ ವಾಸಾಂಸ್ಯಧ್ವರ್ಯವೇ ಗಾಮಗ್ನೀಧೇ - ೫।೫।೫।[೧೮]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ದ್ವಾದಶ ವಾ ತ್ರಯೋದಶ ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಭವನ್ತಿ ದ್ವಾದಶ ವಾ ವೈ ತ್ರಯೋದಶ ವಾ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತೈಷೇಷ್ಟಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶ ವಾ ತ್ರಯೋದಶ ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಭವನ್ತಿ - ೫।೫।೫।[೧೯]

ಚತುರ್ಥ ಪ್ರಪಾಠಕಃ ಪಞ್ಚಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ।
ಇತಿ ಮಾಧ್ಯಂದಿನೀಯೇ ಶತಪತಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಸವನಾಮ ಪಞ್ಚಮಂ ಕಾಣ್ಡಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್॥೫॥
##೬।೧।೧ ಅಥಾಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
ಅಸದ್ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ । ತದಾಹುಃ ಕಿಂ ತದಸದಾಸೀದಿತ್ಯೃಷಯೋ ವಾವ ತೇಽಗ್ರೇಽಸದಾಸೀತ್ತದಾಹುಃ ಕೇ ತ ಽಋಷಯ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವಾ ಋಷಯಸ್ತೇ ಯತ್ಪುರಾಽಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದಿದಮಿಚ್ಛನ್ತಃ ಶ್ರಮೇಣ ತಪಸಾರಿಷಂಸ್ತಸ್ಮಾದೃಷಯಃ - ೬।೧।೧।[೧]

ಸ ಯೋ ಯಂ ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಣಃ । ಏಷ ಏವೇನ್ದ್ರಸ್ತಾನೇಷ ಪ್ರಾಣಾನ್ಮಧ್ಯತ ಇನ್ದ್ರಿಯೇಣೈನ್ದ್ಧ ಯದೈನ್ದ್ಧ ತಸ್ಮಾದಿನ್ಧ ಇನ್ಧೋ ಹ ವೈ ತಮಿನ್ದ್ರ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಸ್ತ ಇದ್ಧಾಃ ಸಪ್ತ ನಾನಾ ಪುರುಷಾನಸೃಜನ್ತ - ೬।೧।೧।[೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ನ ವಾ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಃ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ಪ್ರಜನಯಿತುಮಿಮಾನ್ತ್ಸಪ್ತ ಪುರುಷಾನೇಕಮ್ಪುರುಷಂ ಕರವಾಮೇತಿ ತ ಏತಾನ್ತ್ಸಪ್ತ ಪುರುಷಾನೇಕಂ ಪುರುಷಮಕುರ್ವನ್ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ನಾಭೇಸ್ತೌ ದ್ವೌ ಸಮೌಬ್ಜನ್ಯದವಾಙ್ನಾಭೇಸ್ತೌ ದ್ವೌ ಪಕ್ಷಃ ಪುರುಷಃ ಪಕ್ಷಃ ಪುರುಷಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠೈಕ ಆಸೀತ್ - ೬।೧।೧।[೩]

ಅಥ ಯೈತೇಷಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಶ್ರೀಃ । ಯೋ ರಸ ಆಸೀತ್ತಮೂರ್ಧ್ವಂ ಸಮುದೌಹಂಸ್ತದಸ್ಯಶಿರೋಽಭವದ್ಯಚ್ಛ್ರಿಯಂ ಸಮುದೌಹಂಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿರಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣಾ ಅಶ್ರಯನ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವೈತಚ್ಛಿರೋಽಥ ಯತ್ಪ್ರಾಣಾ ಅಶ್ರಯನ್ತ ತಸ್ಮಾದು ಪ್ರಾಣಾಃ ಶ್ರಿಯೋಽಥ ಯತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನಶ್ರಯನ್ತ ತಸ್ಮಾದು ಶರೀರಮ್ - ೬।೧।೧।[೪]

ಸ ಏವ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಭವತ್ । ಸ ಯಃ ಸ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಭವದಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ - ೬।೧।೧।[೫]

ಸ ವೈ ಸಪ್ತಪುರುಷೋ ಭವತಿ । ಸಪ್ತಪುರುಷೋ ಹ್ಯಯಂ ಪುರುಷೋ ಯಚ್ಚ್ತ್ವಾರ ಆತ್ಮಾ ತ್ರಯಃ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛಾನಿ ಚತ್ವಾರೋ ಹಿ ತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯಾತ್ಮಾ ತ್ರಯಃ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛಾನ್ಯಥ ಯದೇಕೇನ ಪುರುಷೇಣಾತ್ಮಾನಂ ವರ್ಧಯತಿ ತೇನ ವೀರ್ಯೇಣಾಯಮಾತ್ಮಾ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛಾನ್ಯುದ್ಯಚ್ಛತಿ - ೬।೧।೧।[೬]

ಅಥ ಯಶ್ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ । ಯೈವೈತೇಷಾಂ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ ಶ್ರೀರ್ಯೋ ರಸಸ್ತಮೇತದೂರ್ಧ್ವಂ ಸಮುದೂಹನ್ತಿ ತದಸ್ಯೈತಚ್ಛಿರಸ್ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಶ್ರಿತಾ ಅತ್ರ ಹಿ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವೈತಚ್ಛಿರಃ - ೬।೧।೧।[೭]

ಸೋಽಯಂ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಕಾಮಯತ ಭೂಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ಸೋಽಶ್ರಾಮ್ಯತ್ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ಸ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ತೇಪಾನೋ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪ್ರಥಮಮಸೃಜತ ತ್ರಯೀಮೇವ ವಿದ್ಯಾಂ ಸೈವಾಸ್ಮೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಽಭವತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತಿ ತಸ್ಮಾದನೂಚ್ಯ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಹ್ಯೇಷಾ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽತಪ್ಯತ - ೬।೧।೧।[೮]

ಸೋಽಪೋಽಸೃಜತ । ವಾಚ ಏವ ಲೋಕಾದ್ವಾಗೇವಾಸ್ಯ ಸಾಽಸೃಜ್ಯತ ಸೇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋದ್ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ
ಯದಾಪ್ನೋತ್ತಸ್ಮಾದಾಪೋ ಯದವೃಣೋತ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾಃ - ೬।೧।೧।[೯]

ಸೋಽಕಾಮಯತ । ಆಭ್ಯೋಽದ್ಭ್ಯೋಽಧಿ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ಸೋಽನಯಾ ತ್ರಯ್ಯಾ ವಿದ್ಯಯಾ ಸಹಾಪಃ ಪ್ರಾವಿಶತ್ತತ ಆಣ್ಡಂ ಸಮವರ್ತತ ತದಭ್ಯಮೃಶದಸ್ತ್ವಿತ್ಯಸ್ತು ಭೂಯೋಽಸ್ತ್ವಿತ್ಯೇವತದಬ್ರವೀತ್ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪ್ರಥಮಮಸೃಜ್ಯತ ತ್ರಯ್ಯೇವ ವಿದ್ಯಾ ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಜಮಿತ್ಯಪಿ ಹಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷಾದ್ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪೂರ್ವಮಸೃಜ್ಯತ ತದಸ್ಯ ತನ್ಮುಖಮೇವಾಸೃಜ್ಯತ ತಸ್ಮಾದನೂಚಾನಮಾಹುರಗ್ನಿಕಲ್ಪ ಇತಿ ಮುಖಂ ಹ್ಯೇತದಗ್ನೇರ್ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ - ೬।೧।೧।[೧೦]

ಅಥ ಯೋ ಗರ್ಭೋಽನ್ತರಾಸೀತ್ । ಸೋಽಗ್ರಿರಸೃಜ್ಯತ ಸ ಯದಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯಾಗ್ರಮಸೃಜ್ಯತ ತಸ್ಮಾದಗ್ರಿರಗ್ರಿರ್ಹ ವೈ ತಮಗ್ನಿರಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾ ಅಥ ಯದಶ್ರು ಸಂಕ್ಷರಿತಮಾಸೀತ್ಸೋಽಶ್ರುರಭವದಶ್ರುರ್ಹ ವೈ ತಮಶ್ವ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಮ್ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾ ಅಥ ಯದರಸದಿವ ಸ ರಾಸಭೋಽಭವದಥ ಯಃ ಕಪಾಲೇ ರಸೋ ಲಿಪ್ತ ಆಸೀತ್ಸೋಽಜೋಽಭವದಥ ಯತ್ಕಪಾಲಮಾಸೀತ್ಸಾ ಪೃಥಿವ್ಯಭವತ್ - ೬।೧।೧।[೧೧]

ಸೋಽಕಾಮಯತ । ಆಭ್ಯೋಽದ್ಭ್ಯೋಽಧೀಮಾಂ ಪ್ರಜನಯೇಯಮಿತಿ ತಾಂ ಸಂಕ್ಲಿಶ್ಯಾಪ್ಸು ಪ್ರಾವಿಧ್ಯತ್ತಸ್ಯೈ ಯಃ ಪರಾಙ್ರಸೋಽತ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ ಕೂರ್ಮೋಽಭವದಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಮುದೌಕ್ಷ್ಯತೇದಂ ತದ್ಯದಿದಮೂರ್ಧ್ವಮದ್ಭ್ಯೋಽಧಿ ಜಾಯತೇ ಸೇಯಂ ಸರ್ವಾಪ ಏವಾನುವ್ಯೈತ್ತದಿದಮೇಕಮೇವ ರೂಪಂ ಸಮದೃಶ್ಯತಾಪ ಏವ - ೬।೧।೧।[೧೨]

ಸೋಽಕಾಮಯತ । ಭೂಯ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಜಾಯೇತೇತಿ ಸೋಽಶ್ರಾಮ್ಯತ್ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ಸ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ತೇಪಾನಃ
ಫೇನಮಸೃಜತ ಸೋಽವೇದನ್ಯದ್ವಾ ಏತದ್ರೂಪಂ ಭೂಯೋ ವೈ ಭವತಿ ಶ್ರಾಮ್ಯಾಣ್ಯೇವೇತಿ ಸ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ತೇಪಾನೋ ಮೃದಂ ಶುಷ್ಕಾಪಮೂಷಸಿಕತಂ ಶರ್ಕರಾಮಶ್ಮಾನಮಯೋ ಹಿರಣ್ಯಮೋಷಧಿವನಸ್ಪತ್ಯಸೃಜತ ತೇನೇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರಾಚ್ಛಾದಯತ್ - ೬।೧।೧।[೧೩]

ತಾ ವಾ ಏತಾ ನವ ಸೃಷ್ಟಯಃ । ಇಯಮಸೃಜ್ಯತ ತಸ್ಮಾದಾಹುಸ್ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರಿತೀಯಂ ಹ್ಯಗ್ನಿರಸ್ಯೈ ಹಿ
ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ - ೬।೧।೧।[೧೪]

ಅಭೂದ್ವಾ ಇಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತಿ । ತದ್ಭೂಮಿರಭವತ್ತಾಮಪ್ರಥಯತ್ಸಾ ಪೃಥಿವ್ಯಭವತ್ಸೇಯಂ ಸರ್ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಮನ್ಯಮಾನಾಽಗಾಯದ್ಯದಗಾಯತ್ತಸ್ಮಾದಿಯಂ ಗಾಯತ್ರ್ಯಥೋ ಆಹುರಗ್ನಿರೇವಾಸ್ಯೈ ಪೃಷ್ಠೇ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಮನ್ಯಮಾನೋಽಗಾಯದ್ಯದಗಾಯತ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿರ್ಗಾಯತ್ರ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದುಹೈತದ್ಯಃ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಮನ್ಯತೇ ಗಾಯತಿ ವೈವ ಗೀತೇ ವಾ ರಮತೇ - ೬।೧।೧।[೧೫]

##೬।೧।೨ ವಾಯ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಾದಿಸೃಷ್ಟಿಃ ಪ್ರಜಾಪತೇಶ್ಚಿತ್ಯಾಗ್ನಿರೂಪತಾ ಚ
ಸೋಽಕಾಮಯತ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಭೂಯ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಜಾಯೇತೇತಿ ಸೋಽಗ್ನಿನಾ ಪೃಥಿವೀಂ ಮಿಥುನಂ ಸಮಭವತ್ತತ ಆಣ್ಡಂ ಸಮವರ್ತತ ತದಭ್ಯಮೃಶತ್ಪುಷ್ಯತ್ವಿತಿ ಪುಷ್ಯತು ಭೂಯೋಽಸ್ತ್ವಿತ್ಯೇವ ತದಬ್ರವೀತ್ - ೬।೧।೨।[೧]

ಸ ಯೋ ಗರ್ಭೋಽನ್ತರಾಸೀತ್ । ಸ ವಾಯುರಸೃಜ್ಯತಾಥ ಯದಶ್ರು ಸಂಕ್ಷರಿತಮಾಸೀತ್ತಾನಿ ವಯಾಂಸ್ಯಭವನ್ನಥ ಯಃ ಕಪಾಲೇ ರಸೋ ಲಿಪ್ತ ಆಸೀತ್ತಾ ಮರೀಚಯೋಽಭವನ್ನಥ ಯತ್ಕಪಾಲಮಾಸೀತ್ತದನ್ತರಿಕ್ಷಮಭವತ್ - ೬।೧।೨।[೨]

ಸೋಽಕಾಮಯತ । ಭೂಯ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಜಾಯೇತೇತಿ ಸ ವಾಯುನಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಿಥುನಂ ಸಮಭವತ್ತತ ಆಣ್ಡಂ ಸಮವರ್ತತ ತದಭ್ಯಮೃಶದ್ಯಶೋ ಬಿಭೃಹೀತಿ ತತೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯೋಽಸೃಜ್ಯತೈಷ ವೈ ಯಶೋಽಥ ಯದಶ್ರು ಸಂಕ್ಷರಿತಮಾಸೀತ್ಸೋಽಶ್ಮಾ ಪೃಶ್ನಿರಭವದಶ್ರುರ್ಹ ವೈ ತಮಶ್ಮೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾ ಅಥ ಯಃ ಕಪಾಲೇ ರಸೋ ಲಿಪ್ತ ಆಸೀತ್ತೇ ರಶ್ಮಯೋಽಭವನ್ನಥ ಯತ್ಕಪಾಲಮಾಸೀತ್ಸಾ ದ್ಯೌರಭವತ್ - ೬।೧।೨।[೩]

ಸೋಽಕಾಮಯತ । ಭೂಯ ಏವ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಜಾಯೇತೇತಿ ಸ ಆದಿತ್ಯೇನ ದಿವಂ ಮಿಥುನಂ ಸಮಭವತ್ತತ ಆಣ್ಡಂ ಸಮವರ್ತತ ತದಭ್ಯಮೃಶದ್ರೇತೋ ಬಿಭೃಹೀತಿ ತತಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಅಸೃಜ್ಯತೈಷ ವೈ ರೇತೋಽಥ ಯದಶ್ರು ಸಂಕ್ಷರಿತಮಾಸೀತ್ತಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯಭವನ್ನಥ ಯಃ ಕಪಾಲೇ ರಸೋ ಲಿಪ್ತ ಆಸೀತ್ತಾ ಅವಾನ್ತರದಿಶೋಽಭವನ್ನಥ ಯತ್ಕಪಾಲಮಾಸೀತ್ತಾ ದಿಶೋಽಭವನ್ - ೬।೧।೨।[೪]

ಸ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸೃಷ್ಟ್ವಾಽಕಾಮಯತ । ತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜೇಯ ಯಾ ಮಽಏಷು ಲೋಕೇಷು ಸ್ಯುರಿತಿ - ೬।೧।೨।[೫]

ಸ ಮನಸಾ ವಾಚಂ ಮಿಥುನಂ ಸಮಭವತ್ । ಸೋಽಷ್ಟೌ ದ್ರಪ್ಸಾನ್ಗರ್ಭ್ಯಭವತ್ತೇಽಷ್ಟೌ ವಸವೋಽಸೃಜ್ಯನ್ತ ತಾನಸ್ಯಾಮುಪಾದಧಾತ್ - ೬।೧।೨।[೬]

ಸ ಮನಸೈವ । ವಾಚಂ ಮಿಥುನಂ ಸಮಭವತ್ಸ ಏಕಾದಶ ದ್ರಪ್ಸಾನ್ಗರ್ಭ್ಯಭವತ್ತ ಏಕಾದಶ ರುದ್ರಾ ಅಸೃಜ್ಯನ್ತ ತಾನನ್ತರಿಕ್ಷಽಉಪಾದಧಾತ್ - ೬।೧।೨।[೭]

ಸ ಮನಸೈವ । ವಾಚಂ ಮಿಥುನಂ ಸಮಭವತ್ಸ ದ್ವಾದಶ ದ್ರಪ್ಸಾನ್ಗರ್ಭ್ಯಭವತ್ತೇ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಾ ಅಸೃಜ್ಯನ್ತ ತಾನ್ದಿವ್ಯುಪಾದಧಾತ್ - ೬।೧।೨।[೮]

ಸ ಮನಸೈವ । ವಾಚಂ ಮಿಥುನಂ ಸಮಭವತ್ಸ ಗರ್ಭ್ಯಭವತ್ಸ ವಿಶ್ವಾನ್ದೇವಾನಸೃಜತ ತಾನ್ದಿಕ್ಷೂಪಾದಧಾತ್ - ೬।೧।೨।[೯]

ಅಥೋ ಆಹುಃ । ಅಗ್ನಿಮೇವ ಸೃಷ್ಟಂ ವಸವೋಽನ್ವಸೃಜ್ಯನ್ತ ತಾನಸ್ಯಾಮುಪಾದಧಾದ್ವಾಯುಂ ರುದ್ರಾಸ್ತಾನನ್ತರಿಕ್ಷ ಆದಿತ್ಯಮಾದಿತ್ಯಾಸ್ತಾನ್ದಿವಿ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ತಾನ್ದಿಕ್ಷೂಪಾದಧಾದಿತಿ - ೬।೧।೨।[೧೦]

ಅಥೋ ಆಹುಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠತ್ತಸ್ಮಾ ಇಮಾ ಓಷಧಯೋಽನ್ನಮಪಚ್ಯನ್ತ ತದಾಶ್ನಾತ್ಸ ಗರ್ಭ್ಯಭವತ್ಸ ಊರ್ಧ್ವೇಭ್ಯ ಏವ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋ ದೇವಾನಸೃಜತ ಯೇ ಽವಾಞ್ಚಃ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಮರ್ತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾ ಇತ್ಯತೋ ಯತಮಥಾಽಸೃಜತ ತಥಾಽಸೃಜತ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತ್ವೇವೇದಂ ಸರ್ವಮಸೃಜತ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ - ೬।೧।೨।[೧೧]

ಸ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ । ಸರ್ವಮಾಜಿಮಿತ್ವಾ ವ್ಯಸ್ರಂಸತ ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದ್ಯಃ ಸರ್ವಮಾಜಿಮೇತಿ ವ್ಯೇವ ಸ್ರಂಸತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮತ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇನಮುತ್ಕ್ರಾನ್ತೇ ದೇವಾ ಅಜಹುಃ - ೬।೧।೨।[೧೨]

ಸೋಽಗ್ನಿಮಬ್ರವೀತ್ । ತ್ವಂ ಮಾ ಸಂಧೇಹೀತಿ ಕಿಂ ಮೇ ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತ್ವಯಾ ಮಾಽಽಚಕ್ಷಾನ್ತೈ ಯೋ
ವೈ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ರಾಧ್ಯತೇ ತೇನ ಪಿತರಂ ಪಿತಾಮಹಂ ಪುತ್ರಂ ಪೌತ್ರಮಾಚಕ್ಷತೇ ತ್ವಯಾ ಮಾಽಽಚಕ್ಷಾನ್ತಾ ಅಥ ಮಾ ಸಂಧೇಹೀತಿ ತಥೇತಿ ತಮಗ್ನಿಃ ಸಮದಧಾತ್ತಸ್ಮಾದೇತಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸನ್ತಮಗ್ನಿರಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತ ಆ ಹ ವಾ ಏನೇನ ಪಿತರಂ ಪಿತಾಮಹಂ ಪುತ್ರಂ ಪೌತ್ರಂ ಚಕ್ಷತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ - ೬।೧।೨।[೧೩]

ತಮಬ್ರವೀತ್ । ಕಸ್ಮಿಂಸ್ತ್ವೋಪಧಾಸ್ಯಾಮೀತಿ ಹಿತ ಏವೇತ್ಯಬ್ರವೀತ್ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಹಿತಂ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ಭೂತೇಭ್ಯೋ ಹಿತಸ್ತದ್ಯದೇನಂ ಹಿತ ಉಪಾದಧಾತ್ತಸ್ಮಾದಾಹೋಪಧಾಸ್ಯಾಮ್ಯುಪದಧಾಮಿತಿ - ೬।೧।೨।[೧೪]

ತದಾಹುಃ । ಕಿಂ ಹಿತಂ ಕಿಮುಪಹಿತಮಿತಿ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಹಿತಂ ವಾಗುಪಹಿತಂ ಪ್ರಾಣೇ ಹೀಯಂ ವಾಗುಪೇವ ಹಿತಾ ಪ್ರಾಣಸ್ತ್ವೇವ ಹಿತಮಙ್ಗಾನ್ಯುಪಹಿತಂ ಪ್ರಾಣೇ ಹೀಮಾನ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯುಪೇವ ಹಿತಾನಿ - ೬।೧।೨।[೧೫]

ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಚಿತ್ಯ ಆಸೀತ್ । ಚೇತವ್ಯೋ ಹ್ಯಸ್ಯಾಸೀತ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿತ್ಯಶ್ಚಿತ್ಯ ಉ ಏವಾಯಂ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಭವತಿ ಚೇತವ್ಯೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ಚಿತ್ಯಃ - ೬।೧।೨।[೧೬]

ತದೇತಾ ವಾ ಅಸ್ಯ ತಾಃ । ಪಞ್ಚ ತನ್ವೋ ವ್ಯಸ್ರಂಸನ್ತ ಲೋಮ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಮಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜಾ ತಾ ಏವೈತಾಃ ಪಞ್ಚ ಚಿತಯಸ್ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚ ಚಿತೀಶ್ಚಿನೋತ್ಯೇತಾಭಿರೇವೈನಂ ತತ್ತನೂಭಿಶ್ಚಿನೋತಿ ಯಚ್ಚಿನೋತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿತಯಃ - ೬।೧।೨।[೧೭]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ । ಸಂವತ್ಸರಃ ಸೋಽಥ ಯಾ ಅಸ್ಯೈತಾಃ ಪಞ್ಚ ತನ್ವೋ ವ್ಯಸ್ರಂಸನ್ತಽರ್ತವಸ್ತೇ ಪಞ್ಚ ವಾ ಋತವಃ ಪಞ್ಚೈತಾಶ್ಚಿತಯಸ್ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚಚಿತೀಶ್ಚಿನೋತ್ಯೃತುಭಿರೇವೈನಂ ತಚ್ಚಿನೋತಿ ಯಚ್ಚಿನೋತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿತಯಃ - ೬।೧।೨।[೧೮]

ಸ ಯಃ ಸ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ । ಅಯಮೇವ ಸ ವಾಯುರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತೇಽಥ ಯಾ ಅಸ್ಯ ತಾ ಋತವಃ ಪಞ್ಚ ತನ್ವೋ ವ್ಯಸ್ರಂಸನ್ತ ದಿಶಸ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ ವೈ ದಿಶಃ ಪಞ್ಚೈತಾಶ್ಚಿತಯಸ್ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚ ಚಿತೀಶ್ಚಿನೋತಿ ದಿಗ್ಭಿರೇವೈನಂ ತಚ್ಚಿನೋತಿ ಯಚ್ಚಿನೋತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿತಯಃ - ೬।೧।೨।[೧೯]

ಅಥ ಯಶ್ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ । ಅಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯಃ ಸ ಏಷ ಏವೈಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತ ಏತಾವನ್ನು ತದ್ಯದೇನಮಗ್ನಿಃ ಸಮದಧಾತ್ - ೬।೧।೨।[೨೦]

ಅಥೋ ಆಹುಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವ ವಿಸ್ರಸ್ತೋ ದೇವಾನಬ್ರವೀತ್ಸಂ ಮಾ ಧತ್ತೇತಿ ತೇ ದೇವಾ ಅಗ್ನಿಮಬ್ರುವಂಸ್ತ್ವಯೀಮಂ ಪಿತರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಭಿಷಜ್ಯಾಮೇತಿ ಸ ವಾ ಅಹಮೇತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನೇವ ವಿಶಾನೀತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸನ್ತಮಗ್ನಿರಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ - ೬।೧।೨।[೨೧]

ತಂ ದೇವಾ ಅಗ್ನಾವಾಹುತಿಭಿರಭಿಷಜ್ಯನ್ । ತೇ ಯಾಂ ಯಾಮಾಹುತಿಮಜುಹವುಃ ಸಾ ಸೈನಮ್ಪಕ್ವೇಷ್ಟಕಾ ಭೂತ್ವಾಪ್ಯಪದ್ಯತ ತದ್ಯದಿಷ್ಟಾತ್ಸಮಭವಂಸ್ತಸ್ಮಾದಿಷ್ಟಕಾಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿನೇಷ್ಟಕಾಃ ಪಚನ್ತ್ಯಾಹುತೀರೇವೈನಾಸ್ತತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ - ೬।೧।೨।[೨೨]

ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಯಾವದ್ಯಾವದ್ವೈ ಜುಹುಥ ತಾವತ್ತಾವನ್ಮ ಕಂ ಭವತೀತಿ ತದ್ಯದಸ್ಮಾ ಇಷ್ಟೇ ಕಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದ್ವೇವೇಷ್ಟಕಾಃ - ೬।೧।೨।[೨೩]

ತದ್ಧ ಸ್ಮಾಹಾಕ್ತಾಕ್ಷ್ಯಃ । ಯ ಏವ ಯಜುಷ್ಮತೀರ್ಭೂಯಸೀರಿಷ್ಟಕಾ ವಿದ್ಯಾತ್ಸೋಽಗ್ನಿಂ ಚಿನುಯಾದ್ಭೂಯ ಏವ ತತ್ಪಿತರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಭಿಷಜ್ಯತೀತಿ - ೬।೧।೨।[೨೪]

ಅಥ ಹ ಸ್ಮಾಹ ತಾಣ್ಡ್ಯಃ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾ ವಿಶೋ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ಅತ್ತಾ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಽನ್ನಂ ವಿಡ್ಯತ್ರ ವಾ ಅತ್ತುರನ್ನ ಭೂಯೋ ಭವತಿ ತದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಮೃದ್ಧಂ ಭವತಿ ತದೇಧತೇ ತಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ಏವ ಭೂಯಸೀರುಪದಧ್ಯಾದಿತ್ಯೇತದು ಹ ತಯೋರ್ವಚೋಽನ್ಯಾ ತ್ವೇವಾತ ಸ್ಥಿತಿಃ - ೬।೧।೨।[೨೫]

ಸ ಏಷ ಪಿತಾ ಪುತ್ರಃ । ಯದೇಷೋಽಗ್ನಿಮಸೃಜತ ತೇನೈಷೋಽಗ್ನೇಃ ಪಿತಾ ಯದೇತಮಗ್ನಿಃ ಸಮದಧಾತ್ತೇನೈತಸ್ಯಾಗ್ನಿಃ ಪಿತಾ ಯದೇಷ ದೇವಾನಸೃಜತ ತೇನೈಷ ದೇವಾನಾಂ ಪಿತಾ ಯದೇತಂ ದೇವಾಃ ಸಮದಧುಸ್ತೇನೈತಸ್ಯ ದೇವಾಃ ಪಿತರಃ - ೬।೧।೨।[೨೬]

ಉಭಯಂ ಹೈತದ್ಭವತಿ । ಪಿತಾ ಚ ಪುತ್ರಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚಾಗ್ನಿಶ್ಚಾಗ್ನಿಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚ ದೇವಾಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚ ಯ ಏವಂ ವೇದ - ೬।೧।೨।[೨೭]

ಸ ಉಪದಧಾತಿ । ತಯಾ ದೇವತಯೇತಿ ವಾಗ್ವೈ ಸಾ ದೇವತಾಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಙ್ಗಿರಾ ಧ್ರುವಾ
ಸೀದೇತಿ ಸ್ಥಿರಾ ಸೀದೇತ್ಯೇತದಥೋ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಸೀದೇತಿ ವಾಚಾ ಚೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರಾಣೇನ ಚ ಚಿನೋತಿ ವಾಗ್ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣ ಇನ್ದ್ರ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತಚ್ಚಿನೋತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವದೇವತ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತಚ್ಚಿನೋತಿ - ೬।೧।೨।[೨೮]

ತದಾಹುಃ । ಕಸ್ಮಾದಸ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತ ಇತಿ ಯತ್ರ ವೈ ಸಾ ದೇವತಾ ವ್ಯಸ್ರಂಸತ ತದಿಮಾಮೇವ ರಸೇನಾನು ವ್ಯಕ್ಷರತ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತದೇನಮಸ್ಯಾ ಏವಾಧಿ ಸಮಭರನ್ತ್ಸೈಷೈಕೈವೇಷ್ಟಕೇಯಮೇವೇಯಂ ಹ್ಯಗ್ನಿರಸ್ಯೈ ಹಿ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ ಸೇಯಂ ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿರ್ದಿಶೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈ ಸ್ರಕ್ತಯಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಯ ಇಷ್ಟಕಾ ಭವನ್ತೀಮಾಂ ಹ್ಯನು ಸರ್ವಾ ಇಷ್ಟಕಾಃ - ೬।೧।೨।[೨೯]

ತದಾಹುಃ । ಯದೇವಮೇಕೇಷ್ಟಕೋಽಥ ಕಥಂ ಪಞ್ಚೇಷ್ಟಕ ಇತೀಯಂ ನ್ವೇವ ಪ್ರಥಮಾ ಮೃನ್ಮಯೀಷ್ಟಕಾ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾತ್ರ ಮೃನ್ಮಯಮುಪದಧಾತ್ಯೇಕೈವ ಸೇಷ್ಟಕಾಥ ಯತ್ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣ್ಯುಪದಧಾತಿ ಸಾ ಪಶ್ವಿಷ್ಟಕಾಥ ಯದ್ರುಕ್ಮಪುರುಷಾ ಉಪದಧಾತಿ ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಶಕಲೈಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ಸಾ ಹಿರಣ್ಯೇಷ್ಟಕಾಥ ಯತ್ಸ್ರುಚಾ ಉಪದಧಾತಿ ಯದುಲೂಖಲಮುಸಲೇ ಯಾಃ ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ ಸಾ ವಾನಸ್ಪತ್ಯೇಷ್ಟಕಾಥ ಯತ್ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮುಪದಧಾತಿ ಯತ್ಕೂರ್ಮಂ ಯದ್ದಧಿ ಮಧು ಘೃತಂ ಯತ್ಕಿಂಚಾತ್ರಾನ್ನಮುಪದಧಾತಿ ಸೈವಾನ್ನಂ ಪಞ್ಚಮೀಷ್ಟಕೈವಮು ಪಞ್ಚೇಷ್ಟಕಃ - ೬।೧।೨।[೩೦]

ತದಾಹುಃ । ಕತರತ ಇಷ್ಟಕಾಯಾಃ ಶಿರ ಇತಿ ಯತ ಉಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಯಜುರ್ವದತೀತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ ಸ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಯಾ ಏವಾರ್ಧಾದುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ ಯಜುರ್ವದೇತ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಮಭ್ಯಾವೃತ್ತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದಙ್ಗಾನಿ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಾನಿ ಪರೂಂಷಿ ಯದಿಷ್ಟಕಾ ಯಥಾ ವಾ ಅಙ್ಗೇಽಙ್ಗೇ ಪರ್ವನ್ಪರ್ವಞ್ಛಿರಃ ಕುರ್ಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತದ್ಯೋ ವಾವ ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ ತದೇವೈತಾಸಾಂ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಶಿರಃ - ೬।೧।೨।[೩೧]

ತದಾಹುಃ । ಕತಿ ಪಶವೋಽಗ್ನಾ ಉಪಧೀಯನ್ತ ಇತಿ ಪಞ್ಚೇತಿ ನ್ವೇವ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪಞ್ಚ ಹ್ಯೇತಾನ್ಪಶೂನುಪದಧಾತಿ - ೬।೧।೨।[೩೨]

ಅಥೋ ಏಕ ಇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ । ಅವಿರಿತೀಯಂ ವಾ ಅವಿರಿಯಂ ಹೀಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅವತೀಯಮು ವಾ ಅಗ್ನಿರಸ್ಯೈ ಹಿ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ ತಸ್ಮಾದೇಕ ಇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೬।೧।೨।[೩೩]

ಅಥೋ ದ್ವಾವಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ । ಅವೀ ಇತೀಯಂ ಚಾಸೌ ಚೇಮೇ ಹೀಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅವತೋ ಯನ್ಮೃದಿಯಂ
ತದ್ಯದಾಪೋಽಸೌ ತನ್ಮೃಚ್ಚಾಪಶ್ಚೇಷ್ಟಕಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾವಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೬।೧।೨।[೩೪]

ಅಥೋ ಗೌರಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಗೌರ್ಯದ್ಧಿ ಕಿಂ ಚ ಗಚ್ಛತೀಮಾಂಸ್ತಲ್ಲೋಕಾನ್ಗಚ್ಛತೀಮ ಉ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಗೌರಿತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ - ೬।೧।೨।[೩೫]

ತದಾಹುಃ । ಕಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯಾಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತ ಇತಿ ಸುಪರ್ಣೋ ಮಾ ಭೂತ್ವಾ ದಿವಂ ವಹಾದಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುರ್ನ ತಥಾ ವಿದ್ಯಾದೇತದ್ವೈ ರೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಭವನ್ನೇತದ್ರೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ದೇವಾನಸೃಜತೈತದ್ರೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ದೇವಾ ಅಮೃತಾ ಅಭವಂಸ್ತದ್ಯದೇವೈತೇನ ಪ್ರಾಣಾ ಅಭವನ್ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯದ್ದೇವಾಸ್ತದೇವೈತೇನ ಭವತಿ - ೬।೧।೨।[೩೬]

##
೬।೧।೩
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ । ಏಕ ಏವ ಸೋಽಕಾಮಯತ ಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ಸೋಽಶ್ರಾಮ್ಯತ್ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರಾನ್ತಾತ್ತೇಪಾನಾದಾಪೋಽಸೃಜ್ಯನ್ತ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷಾತ್ತಪ್ತಾದಾಪೋ ಜಾಯನ್ತೇ - ೬।೧।೩।[೧]

ಆಪೋಽಬ್ರುವನ್ । ಕ್ವ ವಯಂ ಭವಾಮೇತಿ ತಪ್ಯಧ್ವಮಿತ್ಯಬ್ರವೀತ್ತಾ ಅತಪ್ಯನ್ತ ತಾಃ ಫೇನಮಸೃಜನ್ತ ತಸ್ಮಾದಪಾಂ ತಪ್ತಾನಾಂ ಫೇನೋ ಜಾಯತೇ - ೬।೧।೩।[೨]

ಫೇನೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಕ್ವಾಹಂ ಭವಾನೀತಿ ತಪ್ಯಸ್ವೇತ್ಯಬ್ರವೀತ್ಸೋಽತಪ್ಯತ ಸ ಮೃದಮಸೃಜತೈತದ್ವೈ ಫೇನಸ್ತಪ್ಯತೇ ಯದಪ್ಸ್ವಾವೇಷ್ಟಮಾನಃ ಪ್ಲವತೇ ಸ ಯದೋಪಹನ್ಯತೇ ಮೃದೇವ ಭವತಿ - ೬।೧।೩।[೩]

ಮೃದಬ್ರವೀತ್ । ಕ್ವಾಹಂ ಭವಾನೀತಿ ತಪ್ಯಸ್ವೇತ್ಯಬ್ರವೀತ್ಸಾಽತಪ್ಯತ ಸಾ ಸಿಕತಾ ಅಸೃಜತೈತದ್ವೈ ಮೃತ್ತಪ್ಯತೇ ಯದೇನಾಂ ವಿಕೃಷನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಪಿ ಸುಮಾರ್ತ್ಸ್ನಂ ವಿಕೃಷನ್ತಿ ಸೈಕತಮಿವೈವ ಭವತ್ಯೇತಾವನ್ನು ತದ್ಯತ್ಕ್ವಾಹಂ ಭವಾನಿ ಕ್ವಾಹಂ ಭವಾನೀತಿ - ೬।೧।೩।[೪]

ಸಿಕತಾಭ್ಯಃ ಶರ್ಕರಾಮಸೃಜತ । ತಸ್ಮಾತ್ಸಿಕತಾಃ ಶರ್ಕರೈವಾನ್ತತೋ ಭವತಿ ಶರ್ಕರಾಯಾ ಅಶ್ಮಾನಂ ತಸ್ಮಾಚ್ಛರ್ಕರಾಶ್ಮೈವಾನ್ತತೋ ಭವತ್ಯಶ್ಮನೋಽಯಸ್ತಸ್ಮಾದಶ್ಮನೋಽಯೋ ಧಮನ್ತ್ಯಯಸೋ ಹಿರಣ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದಯೋ ಬಹುಧ್ಮಾತಂ ಹಿರಣ್ಯಸಂಕಾಶಮಿವೈವ ಭವತಿ - ೬।೧।೩।[೫]

ತದ್ಯದಸೃಜ್ಯತಾಕ್ಷರತ್ ತದ್ಯದಕ್ಷರತ್ತಸ್ಮಾದಕ್ಷರಂ ಯದಷ್ಟೌ ಕೃತ್ವೋಽಕ್ಷರತ್ಸೈವಾಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯ ಭವತ್ - ೬।೧।೩।[೬]

ಅಭೂದ್ವಾ ಇಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತಿ । ತದ್ಭೂಮಿರಭವತ್ತಾಮಪ್ರಥಯತ್ಸಾ ಪೃಥಿವ್ಯಭವತ್ತಸ್ಯಾಮಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಭೂತಾನಿ ಚ ಭೂತಾನಾಂ ಚ ಪತಿಃ ಸಂವತ್ಸರಾಯಾದೀಕ್ಷನ್ತ ಭೂತಾನಾಂ ಪತಿರ್ಗೃಹಪತಿರಾಸೀದುಷಾಃ ಪತ್ನೀ - ೬।೧।೩।[೭]

ತದ್ಯಾನಿ ತಾನಿ ಭೂತಾನಿ । ಋತವಸ್ತೇಽಥ ಯಃ ಸ ಭೂತಾನಾಂ ಪತಿಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸೋಽಥ ಯಾ ಸೋಷಾಃ ಪತ್ನ್ಯೌಷಸೀ ಸಾ ತಾನೀಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಚ ಭೂತಾನಾಂ ಚ ಪತಿಃ ಸಂವತ್ಸರ ಉಷಸಿ ರೇತೋಽಸಿಞ್ಚನ್ತ್ಸ ಸಂವತ್ಸರೇ ಕುಮಾರೋಽಜಾಯತ ಸೋಽರೋದೀತ್ - ೬।೧।೩।[೮]

ತಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರಬ್ರವೀತ್ । ಕುಮಾರ ಕಿಂ ರೋದಿಷಿ ಯಚ್ಛ್ರಮಾತ್ತಪಸೋಽಧಿ ಜಾತೋಽಸೀತಿ ಸೋಽಬ್ರವೀದನಪಹತಪಾಪ್ಮಾ ವಾ ಅಸ್ಮ್ಯಹಿತನಾಮಾ ನಾಮ ಮೇ ಧೇಹೀತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರಸ್ಯ ಜಾತಸ್ಯ ನಾಮ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮೇವಾಸ್ಯ ತದಪಹನ್ತ್ಯಪಿ ದ್ವಿತೀಯಮಪಿ ತೃತೀಯಮಭಿಪೂರ್ವಮೇವಾಸ್ಯ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ - ೬।೧।೩।[೯]

ತಮಬ್ರವೀದ್ರುದ್ರೋಽಸೀತಿ । ತದ್ಯದಸ್ಯ ತನ್ನಾಮಾಕರೋದಗ್ನಿಸ್ತದ್ರೂಪಮಭವದಗ್ನಿರ್ವೈ ರುದ್ರೋ ಯದರೋದೀತ್ತಸ್ಮಾದ್ರುದ್ರಃ ಸೋಽಬ್ರವೀಜ್ಜ್ಯಾಯಾನ್ವಾ ಅತೋಽಸ್ಮಿ ಧೇಹ್ಯೇವ ಮೇ ನಾಮೇತಿ - ೬।೧।೩।[೧೦]

ತಮಬ್ರವೀತ್ಸರ್ವೋಽಸೀತಿ । ತದ್ಯದಸ್ಯ ತನ್ನಾಮಾಕರೋದಾಪಸ್ತದ್ರೂಪಮಭವನ್ನಾಪೋ ವೈ ಸರ್ವೋಽದ್ಭ್ಯೋ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಜಾಯತೇ ಸೋಽಬ್ರವೀಜ್ಜ್ಯಾಯಾನ್ವಾ ಅತೋಽಸ್ಮಿ ಧೇಹ್ಯೇವ ಮೇ ನಾಮೇತಿ - ೬।೧।೩।[೧೧]

ತಮಬ್ರವೀತ್ಪಶುಪತಿರಸೀತಿ । ತದ್ಯದಸ್ಯತನ್ನಾಮಾಕರೋದೋಷಧಯಸ್ತದ್ರೂಪಮಭವನ್ನೋಷಧಯೋ ವೈ ಪಶುಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ಪಶವ ಓಷಧೀರ್ಲಭನ್ತೇಽಥ ಪತೀಯನ್ತಿ ಸೋಽಬ್ರವೀಜ್ಜ್ಯಾಯಾನ್ವಾ ಅತೋಽಸ್ಮಿ ಧೇಹ್ಯೇವ ಮೇ ನಾಮೇತಿ - ೬।೧।೩।[೧೨]

ತಮಬ್ರವೀದುಗ್ರೋಽಸೀತಿ । ತದ್ಯದಸ್ಯ ತನ್ನಾಮಾಕರೋದ್ವಾಯುಸ್ತದ್ರೂಪಮಭವದ್ವಾಯುರ್ವಾ ಉಗ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ಬಲವದ್ವಾಯುಗ್ರೋ ವಾತೀತ್ಯಾಹುಃ ಸೋಽಬ್ರವೀಜ್ಜ್ಯಾಯಾನ್ವಾ ಅತೋಽಸ್ಮಿ ಧೇಹ್ಯೇವ ಮೇ ನಾಮೇತಿ - ೬।೧।೩।[೧೩]

ತಮಬ್ರವೀದಶನಿರಸೀತಿ । ತದ್ಯದಸ್ಯ ತನ್ನಾಮಾಕರೋದ್ವಿದ್ಯುತ್ತದ್ರೂಪಮಭವದ್ವಿದ್ಯುದ್ವಾ ಅಶನಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಂ ವಿದ್ಯುದ್ಧನ್ತ್ಯಶನಿರವಧೀದಿತ್ಯಾಹುಃ ಸೋಽಬ್ರವೀಜ್ಜ್ಯಾಯಾನ್ವಾ ಅತೋಽಸ್ಮಿ ಧೇಹ್ಯೇವ ಮೇ ನಾಮೇತಿ - ೬।೧।೩।[೧೪]

ತಮಬ್ರವೀದ್ಭವೋಽಸೀತಿ । ತದ್ಯದಸ್ಯ ತನ್ನಾಮಾಕರೋತ್ಪರ್ಜನ್ಯಸ್ತದ್ರೂಪಮಭವತ್ಪರ್ಜನ್ಯೋ ವೈ ಭವಃ ಪರ್ಜನ್ಯಾದ್ಧೀದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಸೋಽಬ್ರವೀಜ್ಜ್ಯಾಯಾನ್ವಾ ಅತೋಽಸ್ಮಿ ಧೇಹ್ಯೇವ ಮೇ ನಾಮೇತಿ - ೬।೧।೩।[೧೫]

ತಮಬ್ರವೀನ್ಮಹಾನ್ದೇವೋಽಸೀತಿ । ತದ್ಯದಸ್ಯ ತನ್ನಾಮಾಕರೋಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತದ್ರೂಪಮಭವತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈಮಹಾನ್ದೇವಃ ಸೋಽಬ್ರವೀಜ್ಜ್ಯಾಯಾನ್ವಾ ಅತೋಽಸ್ಮಿ ಧೇಹ್ಯೇವ ಮೇ ನಾಮೇತಿ- ೬।೧।೩।[೧೬]

ತಮಬ್ರವೀದೀಶಾನೋಽಸೀತಿ । ತದ್ಯದಸ್ಯ ತನ್ನಾಮಾಕರೋದಾದಿತ್ಯಸ್ತದ್ರೂಪಮಭವದಾದಿತ್ಯೋ ವಾ ಈಶಾನ ಆದಿತ್ಯೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯೇಷ್ಟೇ ಸೋಽಬ್ರವೀದೇತಾವಾನ್ವಾ ಅಸ್ಮಿ ಮಾ ಮೇತಃ ಪರೋ ನಾಮ ಧಾ ಇತಿ - ೬।೧।೩।[೧೭]

ತಾನ್ಯೇತಾನ್ಯಷ್ಟಾವಗ್ನಿರೂಪಾಣಿ । ಕುಮಾರೋ ನವಮಃ ಸೈವಾಗ್ನೇಸ್ತ್ರಿವೃತ್ತಾ - ೬।೧।೩।[೧೮]

ಯದ್ವೇವಾಷ್ಟಾವಗ್ನಿರೂಪಾಣಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರಿತಿ ಸೋಽಯಂ ಕುಮಾರೋ ರೂಪಾಣ್ಯನುಪ್ರಾವಿಶನ್ನ ವಾ ಅಗ್ನಿಂ ಕುಮಾರಮಿವ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯೇತಾನ್ಯೇವಾಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯೇತಾನಿ ಹಿ ರೂಪಾಣ್ಯನುಪ್ರಾವಿಶತ್ - ೬।೧।೩।[೧೯]

ತಮೇತಂ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಚಿನುಯಾತ್ । ಸಂವತ್ಸರೇಽನುಬ್ರೂಯಾದ್ದ್ಯೋರಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ ಸಂವತ್ಸರೇ ವೈ ತದ್ರೇತೋಽಸಿಞ್ಚನ್ತ್ಸ ಸಂವತ್ಸರೇ ಕುಮಾರೋಽಜಾಯತ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ಯೋರೇವ ಚಿನುಯಾದ್ದ್ವಯೋರನುಬ್ರೂಯಾದಿತಿ ಸಂವತ್ಸರೇ ತ್ವೇವ ಚಿನುಯಾತ್ಸಂವತ್ಸರೇಽನುಬ್ರೂಯಾದ್ಯದ್ವಾವ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ತದೇವ ಜಾಯತೇ ತತ್ತತೋ ವಿಕ್ರಿಯಮಾಣಮೇವ ವರ್ಧಮಾನಂ ಶೇತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಚಿನುಯಾತ್ಸಂವತ್ಸರೇಽನುಬ್ರೂಯಾತ್ತಸ್ಯ ಚಿತಸ್ಯ ನಾಮ ಕರೋತಿ ಪಾಪ್ಮಾನಮೇವಾಸ್ಯ ತದಪಹನ್ತಿ ಚಿತ್ರನಾಮಾನಂ ಕರೋತಿ ಚಿತ್ರೋಽಸೀತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹಿ ಚಿತ್ರಾಣ್ಯಗ್ನಿಃ - ೬।೧।೩।[೨೦]

##೬।೨।೧
ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರೂಪಾಣ್ಯಭ್ಯಧ್ಯಾಯತ್ । ಸ ಯೋಽಯಂ ಕುಮಾರೋ ರೂಪಾಣ್ಯನುಪ್ರವಿಷ್ಟ ಆಸೀತ್ತಮನ್ವೈಚ್ಛತ್ಸೋಽಗ್ನಿರವೇದನು ವೈ ಮಾ ಪಿತಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿಚ್ಛತಿ ಹನ್ತ ತದ್ರೂಪಮಸಾನಿ ಯನ್ಮ ಏಷ ನ ವೇದೇತಿ - ೬।೨।೧।[೧]

ಸ ಏತಾನ್ಪಞ್ಚ ಪಶೂನಪಶ್ಯತ್ । ಪುರುಷಮಶ್ವಂ ಗಾಮವಿಮಜಂ ಯದಪಶ್ಯತ್ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಪಶವಃ - ೬।೨।೧।[೨]

ಸ ಏತಾನ್ಪಞ್ಚ ಪಶೂನ್ಪ್ರಾವಿಶತ್ । ಸ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಪಶವೋಽಭವತ್ತಮು ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರನ್ವೇವೈಚ್ಛತ್ - ೬।೨।೧।[೩]

ಸ ಏತಾನ್ಪಞ್ಚ ಪಶೂನಪಶ್ಯತ್ । ಯದಪಶ್ಯತ್ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಪಶವಸ್ತೇಷ್ವೇತಮಪಶ್ಯತ್ತಸ್ಮಾದ್ವೇವೈತೇ ಪಶವಃ - ೬।೨।೧।[೪]

ಸ ಐಕ್ಷತ । ಇಮೇ ವಾ ಅಗ್ನಿರಿಮಾನೇವಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಸ್ಕರವೈ ಯಥಾ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಸಮಿದ್ಧೋ ದೀಪ್ಯತ ಏವಮೇಷಾಂ ಚಕ್ಷುರ್ದೀಪ್ಯತೇ ಯಥಾಗ್ನೇರ್ಧೂಮ ಉದಯತ ಏವಮೇಷಾಮೂಷ್ಮೋದಯತೇ ಯಥಾಗ್ನಿರಭ್ಯಾಹಿತಂ ದಹತ್ಯೇವಂ ಬಪ್ಸತಿ ಯಥಾಗ್ನೇರ್ಭಸ್ಮ ಸೀದತ್ಯೇವಮೇಷಾಮ್ಪುರೀಷಂ ಸೀದತೀಮೇ ವಾ ಅಗ್ನಿರಿಮಾನೇವಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಸ್ಕರವಾ ಇತಿ ತಾನ್ನಾನಾ ದೇವತಾಭ್ಯ ಆಲಿಪ್ಸತ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಂ ಪುರುಷಂ ವಾರುಣಮಶ್ವಮೈನ್ದ್ರಮೃಷಭಂ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಮವಿಮಾಗ್ನೇಯಮಜಮ್ - ೬।೨।೧।[೫]

ಸ ಐಕ್ಷತ । ನಾನಾ ವಾ ಇದಂ ದೇವತಾಭ್ಯ ಆಲಿಪ್ಸೇಽಗ್ನೇರ್ವಹಂ ರೂಪಾಣಿ ಕಾಮಯೇ ಹನ್ತೈನಾನಗ್ನಿಭ್ಯಃ ಕಾಮಾಯಾಲಭಾ ಇತಿ ತಾನಗ್ನಿಭ್ಯಃ ಕಾಮಾಯಾಲಭತ ತದ್ಯದಗ್ನಿಭ್ಯ ಇತಿ ಬಹೂನಿ ಹ್ಯಗ್ನಿರೂಪಾಣ್ಯಭ್ಯಧ್ಯಾಯದಥ ಯತ್ಕಾಮಾಯೇತಿ ಕಾಮೇನ ಹ್ಯಾಲಭತ ತಾನಾಪ್ರೀತಾನ್ಪರ್ಯಗ್ನಿಕೃತಾನುದೀಚೋ ನೀತ್ವಾ ಸಮಜ್ಞಪಯತ್ - ೬।೨।೧।[೬]

ಸ ಐಕ್ಷತ । ಯಾ ವೈ ಶ್ರೀರಭ್ಯಧಾಸಿಷಮಿಮಾಸ್ತಾಃ ಶೀರ್ಷಸು ಹನ್ತ ಶೀರ್ಷಾಣ್ಯೇವೋಪದಧಾ ಇತಿ ಸ ಶೀರ್ಷಾಣ್ಯೇವೋತ್ಕೃತ್ಯೋಪಾಧತ್ತಾಥೇತರಾಣಿ ಕುಸಿನ್ಧಾನ್ಯಪ್ಸು ಪ್ರಾಪ್ಲಾವಯದಜೇನ ಯಜ್ಞಂ ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ನೇನ್ಮೇ ಯಜ್ಞೋ ವಿಕೃಷ್ಟೋಽಸದಿತ್ಯಾತ್ಮಾ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ನೇನ್ಮೇಽಯಮಾತ್ಮಾ ವಿಕೃಷ್ಟೋಽಸದಿತ್ಯೇತೇನ ಪಶುನೇಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರಪಶ್ಯದ್ಯಥೈತಸ್ಯಾಗ್ನೇರನ್ತಂ ನ ಪರ್ಯೈತ್ - ೬।೨।೧।[೭]

ಸ ಐಕ್ಷತ । ಯಮಿಮಮಾತ್ಮಾನಮಪ್ಸು ಪ್ರಾಪಿಪ್ಲವಂ ತಮನ್ವಿಚ್ಛಾನೀತಿ ತಮನ್ವೈಚ್ಛತ್ತದ್ಯದೇಷಾಮಪ್ಸು ಪ್ರವಿದ್ಧಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠತ್ತಾ ಅಪಃ ಸಮಭರದಥ ಯದಸ್ಯಾಂ ತಾಂ ಮೃದಂ ತದುಭಯಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಮೃದಂ ಚಾಪಶ್ಚೇಷ್ಟಕಾಮಕರೋತ್ತಸ್ಮಾದೇತದುಭಯಮಿಷ್ಟಕಾ ಭವತಿ ಮೃಚ್ಚಾಪಶ್ಚ - ೬।೨।೧।[೮]

ಸ ಐಕ್ಷತ । ಯದಿ ವಾ ಇದಮಿತ್ಥಮೇವ ಸದಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯೇ- ಮರ್ತ್ಯಃ ಕುಣಪೋಽನಪಹತಪಾಪ್ಮಾ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಹನ್ತೈತದಗ್ನಿನಾ ಪಚಾನೀತಿ ತದಗ್ನಿನಾಪಚತ್ತದೇನದಮೃತಮಕರೋದೇತದ್ವೈ ಹವಿರಮೃತಂ ಭವತಿ ಯದಗ್ನಿನಾ ಪಚನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿನೇಷ್ಟಕಾಃ ಪಚನ್ತ್ಯಮೃತಾ ಏವೈನಾಸ್ತತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ - ೬।೨।೧।[೯]

ತದ್ಯದಿಷ್ಟ್ವಾ ಪಶುನಾಪಶ್ಯತ್ । ತಸ್ಮಾದಿಷ್ಟಕಾಸ್ತಸ್ಮಾದಿಷ್ಟ್ವೈವ ಪಶುನೇಷ್ಟಕಾಃ ಕುರ್ಯಾದನಿಷ್ಟಕಾ ಹ ತಾ ಭವನ್ತಿ ಯಾಃ ಪುರಾ ಪಶೋಃ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಥೋ ಹ ತದನ್ಯದೇವ - ೬।೨।೧।[೧೦]

ತದ್ಯಾಸ್ತಾಃ ಶ್ರಿಯಃ । ಏತಾನಿ ತಾನಿ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣ್ಯಥ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಕುಸಿನ್ಧಾನ್ಯೇತಾಸ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ
ಚಿತಯಸ್ತದ್ಯತ್ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣ್ಯುಪಧಾಯ ಚಿತೀಶ್ಚಿನೋತ್ಯೇತೈರೇವ ತಚ್ಛೀರ್ಷಭಿರೇತಾನಿ ಕುಸಿನ್ಧಾನಿ ಸಂದಧಾತಿ - ೬।೨।೧।[೧೧]

ತ ಏತೇ ಸರ್ವೇ ಪಶವೋ ಯದಗ್ನಿಃ । ತಸ್ಮಾದಗ್ನೌ ಪಶವೋ ರಮನ್ತೇ ಪಶುಭಿರೇವ ತತ್ಪಶವೋ ರಮನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಪಶವೋ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನಿರಾಧೀಯತೇ ಽಗ್ನಿರ್ಹ್ಯೇಷ ಯತ್ಪಶವಸ್ತತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರಭವತ್ - ೬।೨।೧।[೧೨]

ತದ್ಧೈಕೇ ಆಹುಃ । ಅತ್ರೈವೈತೈಃ ಸರ್ವೈಃ ಪಶುಭಿರ್ಯಜೇತ ಯದ್ವಾ ಏತೈರತ್ರ ಸರ್ವೈಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಯಕ್ಷ್ಯತ ತದೇವಾಗ್ನೇರನ್ತಂ ಪರ್ಯೈಷ್ಯತ್ತದ್ಯದೇತೈರತ್ರ ಸರ್ವೈರ್ಯಜೇತ ತದೇವಾಗ್ನೇರನ್ತಂ ಪರೀಯಾದಿತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ದೇವಾನಾಂ ತದಿತಾದಿಯಾದಥೋ ಪಥಸ್ತದಿಯಾದಥೋ ಕಿಂ ತತಃ ಸಮ್ಭರೇದೇತಾನಿ ವಾ ಏತತ್ಕುಸಿನ್ಧಾನ್ಯೇತಾಶ್ಚಿತೀಃ ಸಮ್ಭರತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೬।೨।೧।[೧೩]

ಯದ್ವೇವೈತಾನ್ಪಶೂನಾಲಭತೇ । ಆಯತನಮೇವೈತದಗ್ನಯೇ ಕರೋತಿ ನ ಹ್ಯನಾಯತನೇ ಕಶ್ಚನ ರಮತೇಽನ್ನಂ ವಾ ಆಯತನಂ ತದೇತತ್ಪುರಸ್ತಾನ್ನಿದಧಾತಿ ತದೇನಂ ಪಶ್ಯನ್ನಗ್ನಿರುಪಾವರ್ತತೇ - ೬।೨।೧।[೧೪]

ಪುರುಷೋಽಶ್ವೋ ಗೌರವಿರಜೋ ಭವನ್ತಿ । ಏತಾವನ್ತೋ ವೈ ಸರ್ವೇ ಪಶವೋಽನ್ನಮ್ಪಶವಸ್ತದ್ಯಾವದನ್ನಂ ತದೇತತ್ಪುರಸ್ತಾನ್ನಿದಧಾತಿ ತದೇನಂ ಪಶ್ಯನ್ನಗ್ನಿರುಪಾವರ್ತತೇ - ೬।೨।೧।[೧೫]

ಪಞ್ಚ ಭವನ್ತಿ । ಪಞ್ಚ ಹ್ಯೇತೇಽಗ್ನಯೋ ಯದೇತಾಶ್ಚಿತಯಸ್ತೇಭ್ಯ ಏತತ್ಪಞ್ಚಾಯತನಾನಿ ನಿದಧಾತಿ
ತದೇನಂ ಪಶ್ಯನ್ನಗ್ನಿರುಪಾವರ್ತತೇ - ೬।೨।೧।[೧೬]

ತದ್ಯದಗ್ನಿಭ್ಯ ಇತಿ । ಬಹವೋ ಹ್ಯೇತೇಽಗ್ನಯೋ ಯದೇತಾಶ್ಚಿತಯೋಽಥ ಯತ್ಕಾಮಾಯೇತಿ ಯಥಾ ತಂ ಕಾಮಮಾಪ್ನುಯಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯತ್ಕಾಮ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ - ೬।೨।೧।[೧೭]

ಪುರುಷಂ ಪ್ರಥಮಮಾಲಭತೇ । ಪುರುಷೋ ಹಿ ಪ್ರಥಮಃ ಪಶೂನಾಮಥಾಶ್ವಂ ಪುರುಷಂ ಹ್ಯನ್ವಶ್ವೋಽಥ ಗಾಮಶ್ವಂ ಹ್ಯನು ಗೌರಥಾವಿಂ ಗಾಂ ಹ್ಯನ್ವವಿರಥಾಜಮವಿಂ ಹ್ಯನ್ವಜಸ್ತದೇನಾನ್ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ಯಥಾಶ್ರೇಷ್ಠಮಾಲಭತೇ - ೬।೨।೧।[೧೮]

ತೇಷಾಂ ವಿಷಮಾ ರಶನಾಃ ಸ್ಯುಃ । ಪುರುಷಸ್ಯ ವರ್ಷಿಷ್ಠಾಽಥ ಹ್ರಸೀಯಸ್ಯಥ ಹ್ರಸೀಯಸೀ ತದ್ಯಥಾರೂಪಂ ಪಶೂನಾಂ ರಶನಾಃ ಕರೋತ್ಯಪಾಪವಸ್ಯಸಾಯ ಸರ್ವಾಸ್ತ್ವೇವ ಸಮಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸರ್ವಾಃ ಸದೃಶ್ಯಃ ಸರ್ವೇ ಹ್ಯೇತೇ ಸಮಾಃ ಸರ್ವೇ ಸದೃಶಾ ಅಗ್ನಯೋ ಹ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇಽನ್ನಂ ಹ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ ತೇನ ಸಮಾಸ್ತೇನ ಸದೃಶಾಃ - ೬।೨।೧।[೧೯]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈಷೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚೇಷ್ಟಕಃ ಸರ್ವಃ ಪಶುಷ್ವಾರಬ್ಧಾ ಭವತೀತಿ ಪುರೋಡಾಶಕಪಾಲೇಷು ನ್ವೇವಾಽಽಪ್ಯತ ಇಯಂ ಪ್ರಥಮಾ ಮೃನ್ಮಯೀಷ್ಟಕಾಥ ಯತ್ಪಶುಮಾಲಭತೇ ತೇನ ಪಶ್ವಿಷ್ಟಕಾಪ್ಯತೇಽಥ ಯದ್ವಪಾಮಭಿತೋ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲೌ ಭವತಸ್ತೇನ ಹಿರಣ್ಯೇಷ್ಟಕಾಪ್ಯತೇಽಥ ಯದಿಧ್ಮೋ ಯೂಪಃ ಪರಿಧಯಸ್ತೇನ ವಾನಸ್ಪತ್ಯೇಷ್ಟಕಾಪ್ಯತೇಽಥ ಯದಾಜ್ಯಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಣ್ಯಃ ಪುರೋಡಾಶಸ್ತೇನಾನ್ನಂ ಪಞ್ಚಮೀಷ್ಟಕಾಽಽಪ್ಯತ ಏವಮು ಹಾಸ್ಯೈಷೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚೇಷ್ಟಕಃ ಸರ್ವಃ ಪಶುಷ್ವಾರಬ್ಧೋ ಭವತಿ - ೬।೨।೧।[೨೦]

ತೇಷಾಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯಃ । ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯರ್ಧಮಾಸೋ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೬।೨।೧।[೨೧]

ಯದ್ವೇವ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ । ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೬।೨।೧।[೨೨]

ಯದ್ವೇವ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ । ಚತುರ್ವಿಂಶೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾಶ್ಚತ್ವಾರ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೬।೨।೧।[೨೩]

ಉಭಯೀರ್ಗಾಯತ್ರೀಶ್ಚ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಶ್ಚಾನ್ವಾಹ । ಪ್ರಾಣೋ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾತ್ಮಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಯ ಗಾಯತ್ರೀಭಿಃ ಸಮಿನ್ದ್ಧ ಆತ್ಮಾನಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಭಿರ್ಮಧ್ಯೇ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೋ ಭವನ್ತ್ಯಭಿತೋ ಗಾಯತ್ರ್ಯೋ ಮಧ್ಯೇ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾಽಭಿತಃ ಪ್ರಾಣಾ ಭೂಯಸೀಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಗಾಯತ್ರೀರನ್ವಾಹ ಕನೀಯಸೀರುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಭೂಯಾಂಸೋ ಹೀಮೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾಃ ಕನೀಯಾಂಸ ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ - ೬।೨।೧।[೨೪]

ಸೋಽನ್ವಾಹ । ಸಮಾಸ್ತ್ವಾಗ್ನ ಋತವೋ ವರ್ಧಯನ್ತ್ವಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ಯತ್ರಾಗ್ನಿಃ ಸಮದಧಾತ್ತಮಬ್ರವೀದ್ಯಾ ಮತ್ಸಂಮಿತಾಃ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯಸ್ತಾಭಿರ್ಮಾ ಸಮಿನ್ತ್ಸ್ವೇತಿ - ೬।೨।೧।[೨೫]

ಸ ಏತಾ ಅಪಶ್ಯತ್ । ಸಮಾಸ್ತ್ವಾಗ್ನ ಋತವೋ ವರ್ಧಯನ್ತ್ವಿತಿ ಸಮಾಶ್ಚ ತ್ವಾಗ್ನ ಋತವಶ್ಚ ವರ್ಧಯನ್ತ್ವಿತ್ಯೇತತ್ಸಂವತ್ಸರಾ ಋಷಯೋ ಯಾನಿ ಸತ್ಯೇತಿ ಸಂವತ್ಸರಾಶ್ಚ ತ್ವಽರ್ಷಯಶ್ಚ ಸತ್ಯಾನಿ ಚ
ವರ್ಧಯನ್ತ್ವಿತ್ಯೇತತ್ಸಂ ದಿವ್ಯೇನ ದೀದಿಹಿ ರೋಚನೇನೇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ದಿವ್ಯಂ ರೋಚನಂ ತೇನ ಸಂದೀದಿಹೀತ್ಯೇತದ್ವಿಶ್ವಾ ಆಭಾಹಿ ಪ್ರದಿಶಶ್ಚತಸ್ರ ಇತಿ ಸರ್ವಾ ಆಭಾಹಿ ಪ್ರದಿಶಶ್ಚತಸ್ರ ಇತ್ಯೇತತ್
- ೬।೨।೧।[೨೬]

ತಾ ಏತಾ ಏಕವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾಃ । ಏತಮೇವಾಭಿ ಯಥೈತಮೇವ ಸಂಸ್ಕುರ್ಯಾದೇತಂ ಸಂದಧ್ಯಾದೇತಂ ಜನಯೇತ್ತಾ ಆಗ್ನೇಯ್ಯಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಯದಗ್ನಿರಪಶ್ಯತ್ತೇನಾಗ್ನೇಯ್ಯೋ ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಮೈನ್ದ್ಧ ತೇನ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ - ೬।೨।೧।[೨೭]

ದ್ವಾದಶಾಪ್ರಿಯಃ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದಾಪ್ರೀಣಾತಿ - ೬।೨।೧।[೨೮]

ಯದ್ವೇವ ದ್ವಾದಶ । ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಜಗತೀಯಂ ವೈ ಜಗತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಜಗದಿಯಮು ವಾ ಅಗ್ನಿರಸ್ಯೈ ಹಿ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದಾಪ್ರೀಣಾತಿ - ೬।೨।೧।[೨೯]

ಯದ್ವೇವ ದ್ವಾದಶ । ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಜಗತೀ ಜಗತೀ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ
ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದಾಪ್ರೀಣಾತಿ - ೬।೨।೧।[೩೦]

ತಾ ಏತಾ ಊರ್ಧ್ವಾ ಅಸ್ಯ ಸಮಿಧೋ ಭವನ್ತೀತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ಯತ್ರಾಗ್ನಿಃ ಸಮದಧಾತ್ತಮಬ್ರವೀದ್ಯಾ ಮತ್ಸಮ್ಮಿತಾಽಆಪ್ರಿಯಸ್ತಾಭಿರ್ಮಾಽಽಪ್ರೀಣೀಹೀತಿ - ೬।೨।೧।[೩೧]

ಸ ಏತಾ ಅಪಶ್ಯತ್ । ಊರ್ಧ್ವಾ ಅಸ್ಯ ಸಮಿಧೋ ಭವನ್ತೀತ್ಯೂರ್ಧ್ವಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ಸಮಿದ್ಧಸ್ಯ ಸಮಿಧೋ ಭವನ್ತ್ಯೂರ್ಧ್ವಾ ಶುಕ್ರಾ ಶೋಚೀಂಷ್ಯಗ್ನೇರಿತ್ಯೂರ್ಧ್ವಾನಿ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ಶುಕ್ರಾಣಿ ಶೋಚೀಂಷ್ಯರ್ಚೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ ದ್ಯುಮತ್ತಮೇತಿ ವೀರ್ಯವತ್ತಮೇತ್ಯೇತತ್ಸುಪ್ರತೀಕಸ್ಯೇತಿ ಸರ್ವತೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಸುಪ್ರತೀಕಃ ಸೂನೋರಿತಿ ಯದೇನಂ ಜನಯತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈಷ ಸೂನುಃ - ೬।೨।೧।[೩೨]

ತಾ ಏತಾ ಏಕವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾಃ । ಏತಮೇವಾಭಿ ಯಥೈತಮೇವ ಸಂಸ್ಕುರ್ಯಾದೇತಂ ಸಂದಧ್ಯಾದೇತಂ ಜನಯೇತ್ತಾ ಆಗ್ನೇಯ್ಯಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಯದಗ್ನಿರಪಶ್ಯತ್ತೇನಾಗ್ನೇಯ್ಯೋ ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮಾಪ್ರೀಣಾತ್ತೇನ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ - ೬।೨।೧।[೩೩]

ತಾ ವಿಷಮಾ ವಿಷಮಪದಾಃ । ವಿಷಮಾಕ್ಷರಾ ವಿಷಮಾಣಿ ಹಿ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯಥೋ ಯಾನ್ಯಸ್ಯಾಧ್ಯಾತ್ಮಮಙ್ಗಾನಿ ವಿಷಮಾಣಿ ತಾನ್ಯಸ್ಯೈತಾಭಿರಾಪ್ರೀಣಾತಿ - ೬।೨।೧।[೩೪]

ವೈಶ್ವಾನರಃ ಪಶುಪುರೋಡಾಶಃ । ವೈಶ್ವಾನರೋ ವೈ ಸರ್ವೇಽಗ್ನಯಃ ಸರ್ವೇಷಾಮಗ್ನೀನಾಮುಪಾಪ್ತ್ಯೈ - ೬।೨।೧।[೩೫]

ಯದ್ವೇವ ವೈಶ್ವಾನರಃ । ಋತವೋ ಹೈತೇ ಯದೇತಾಶ್ಚಿತಯೋಽಗ್ನಯೋ ವಾ ಋತವ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈಶ್ವಾನರೋ ಯದಗ್ನಯ ಇತಿ ಸ್ಯಾದತಿ ತದ್ರೇಚಯೇದ್ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈಶ್ವಾನರ ಆಗ್ನೇಯ್ಯೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾ ಅಗ್ನಿರೂಪಾಣಾಮುಪಾತ್ಯೈ ಕಾಮವತ್ಯಃ ಕಾಮಾನಾಮುಪಾತ್ಯೈ - ೬।೨।೧।[೩೬]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಇತ್ಯೇವೈತಾನಿ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣಿ ವಿತ್ತ್ವೋಪದಧತ್ಯುಭಯೇನೈತೇ ಪಶವ ಇತಿ ತೇ ಹ ತೇ ಮರ್ತ್ಯಾಃ ಕುಣಪಾಃ ಸಮ್ಭವನ್ತ್ಯನಾಪ್ರೀತಾನಿ ಹಿ ತಾನಿ ತದ್ಧ ತಥಾಽಽಷಾಢೇಃ ಸೌಶ್ರೋಮತೇಯಸ್ಯೋಪದಧುಃ ಸ ಹ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಏವ ತತೋ ಮಮಾರ - ೬।೨।೧।[೩೭]

ಹಿರಣ್ಮಯಾನ್ಯು ಹೈಕೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ । ಅಮೃತೇಷ್ಟಕಾ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತಾ ಹ ತಾ ಅಮೃತೇಷ್ಟಕಾ ನ ಹಿ ತಾನಿ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣಿ - ೬।೨।೧।[೩೮]

ಮೃನ್ಮಯಾನ್ಯು ಹೈಕೇ ಕುರ್ವನ್ತಿ । ಉತ್ಸನ್ನಾ ವಾ ಏತೇ ಪಶವೋ ಯದ್ವೈ ಕಿಂಚೋತ್ಸನ್ನಮಿಯಂ ತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದ್ಯತ್ರೈತೇ ಪಶವೋ ಗತಾಸ್ತತ ಏನಾನಧಿ ಸಮ್ಭರಾಮ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ವಾ ಏತೇಷಾಮಾವೃತಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಚ ನ ವಿದ್ಯಾತ್ತಸ್ಯೈತ ಉತ್ಸನ್ನಾಃ ಸ್ಯುಃ ಸ ಏತಾನೇವ ಪಞ್ಚ ಪಶೂನಾಲಭೇತ ಯಾವದಸ್ಯ ವಶಃ ಸ್ಯಾತ್ತಾನ್ಹೈತಾನ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಥಮ ಆಲೇಭೇ ಶ್ಯಾಪರ್ಣಃ ಸಾಯಕಾಯನೋಽನ್ತಮೋಽಥ ಹ ಸ್ಮೈತಾನೇವಾನ್ತರೇಣಾಲಭನ್ತೇಽಥೈತರ್ಹೀಮೌ ದ್ವಾವೇವಾಲಭ್ಯೇತೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಶ್ಚ ವಾಯವ್ಯಶ್ಚ ತಯೋರತೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮುದ್ಯತೇ - ೬।೨।೧।[೩೯]##೬।೨।೨
ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಚರಕಾ ಆಲಭನ್ತೇ । ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿಂ ಚಿತ್ವಾಗ್ನಿರಭವತ್ತದ್ಯದೇತಮಾಲಭತೇ ತದೇವಾಗ್ನೇರನ್ತಂ ಪರ್ಯೇತೀತೇ - ೬।೨।೨।[೧]

ಶ್ಯಾಮೋ ಭವತಿ । ದ್ವಯಾನಿ ವೈ ಶ್ಯಾಮಸ್ಯ ಲೋಮಾನಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ ಚ ಕೃಷ್ಣಾನಿ ಚ ದ್ವನ್ದ್ವಮ್
ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಂ ತದಸ್ಯ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ರೂಪಂ ತೂಪರೋ ಭವತಿ ತೂಪರೋ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೬।೨।೨।[೨]

ತಸ್ಯೈಕವಿಂಶತಿ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯಃ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ
ಏಕವಿಂಶ ಏಷ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೬।೨।೨।[೩]

ಯದ್ವೇವೈಕವಿಂಶತಿಃ । ಏಕವಿಂಶೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾ ಆತ್ಮೈಕವಿಂಶಃ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೬।೨।೨।[೪]

ಉಭಯೀರ್ಗಾಯತ್ರೀಶ್ಚ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಶ್ಚಾನ್ವಾಹ । ತಾಸಾಮುಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರುಕ್ತಮ್ವೇವಾನ್ವೃಚಂ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭವತ್ಯಾಽಽಘಾರಮಾಘಾರಯತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ದ್ವಾದಶಾಪ್ರಿಯಸ್ತಾಸಾಮುಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರುಕ್ತಮ್ವೇವಾನ್ವೃಚಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಃ ಪಶುಪುರೋಡಾಶೋ ಯ ಏವ ಪಶೋರ್ಬನ್ಧುಃ ಸ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಕದ್ವತ್ಯೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾಃ ಕೋ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೬।೨।೨।[೫]

ಅಥೈತಂ ವಾಯವೇ ನಿಯುತ್ವತೇ । ಶುಕ್ಲಂ ತೂಪರಮಾಲಭತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾನುವ್ಯೈಕ್ಷತ ತಸ್ಯಾತ್ಯಾನನ್ದೇನ ರೇತಃ ಪರಾಪತತ್ಸೋಽಜಃ ಶುಕ್ಲಸ್ತೂಪರೋ ಲಪ್ಸುದ್ಯಭವದ್ರಸೋ ವೈ ರೇತೋ ಯಾವಾನು ವೈ ರಸಸ್ತಾವಾನಾತ್ಮಾ ತದ್ಯದೇತಮಾಲಭತೇ ತದೇವಾಗ್ನೇರನ್ತಂ ಪರ್ಯೇತಿ ಶುಕ್ಲೋ ಭವತಿ ಶುಕ್ಲಂ ಹಿ ರೇತಸ್ತೂಪರೋ ಭವತಿ ತೂಪರಂ ಹಿ ರೇತೋ ವಾಯವೇ ಭವತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಯುರ್ನಿಯುತ್ವತೇ ಭವತ್ಯುದಾನೋ ವೈ ನಿಯುತಃ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೬।೨।೨।[೬]

ಯದ್ವೇವೈತಂ ವಾಯವೇ ನಿಯುತ್ವತೇ । ಶುಕ್ಲಂ ತೂಪರಮಾಲಭತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ತ್ಸ ಯೋಽಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮತ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತೇನ ಪಶುನಾಽದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ ವಾಯವೇ ಭವತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಯುರ್ನಿಯುತ್ವತೇ ಭವತ್ಯುದಾನೋ ವೈ ನಿಯುತಃ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಶುಕ್ಲೋ ಭವತಿ ಶುಕ್ಲೋ ಹಿ ವಾಯುಸ್ತೂಪರೋ ಭವತಿ ತೂಪರೋ ಹಿ ವಾಯುಃ - ೬।೨।೨।[೭]

ತಸ್ಯ ಸಪ್ತದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯಃ । ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಸಂವತ್ಸರೋ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೬।೨।೨।[೮]

ಯದ್ವೇವ ಸಪ್ತದಶ । ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ದಶ ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚತ್ವಾರ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯಾತ್ಮಾ ಪಞ್ಚದಶೋ ಗ್ರೀವಾಃ ಷೋಡಶ್ಯಃ ಶಿರಃ ಸಪ್ತದಶಂ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೬।೨।೨।[೯]

ಉಭಯೀರ್ಗಾಯತ್ರೀಶ್ಚ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಶ್ಚಾನ್ವಾಹ । ತಾಸಾಮುಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರುಕ್ತಮ್ವೇವಾನ್ವೃಚಂ ದ್ವಾದಶಾಪ್ರಿಯಸ್ತಾಸಾಮುಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರುಕ್ತಮ್ವೇವಾನ್ವೃಚಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಃ ಪಶುಪುರೋಡಾಶೋಽತ್ರೋ ಸ ಕಾಮ ಉಪಾಪ್ತ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಮಾಹಿತ್ಥಿರ್ಯಂ ಚರಕಾಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೇ ಪಶಾವಾಹುರಿತಿ - ೬।೨।೨।[೧೦]

ಯದ್ವೇವ ವಾಯವ್ಯಃ ಪಶುರ್ಭವತಿ । ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಃ ಪಶುಪುರೋಡಾಶೋಽರ್ಧಂ ಹ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಾಯುರರ್ಧಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತದ್ಯದುಭೌ ವಾಯವ್ಯೌ ಸ್ಯಾತಾಮುಭೌ ವಾ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾವರ್ಧಂ ಹೈವಾಸ್ಯ ಕೃತಂ ಸ್ಯಾನ್ನಾರ್ಧಮಥ ಯದ್ವಾಯವ್ಯಃ ಪಶುರ್ಭವತಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಃ ಪಶುಪುರೋಡಾಶಸ್ತೇನ ಹೈವೈತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ - ೬।೨।೨।[೧೧]

ಯದ್ವೇವ ವಾಯವ್ಯಃ ಪಶುರ್ಭವತಿ । ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಃ ಪಶುಪುರೋಡಾಶಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ತ್ಸ ಯೋಽಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮತ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತೇನ ಪಶುನಾಽದಧುರಥಾಸ್ಯೈತೇನ ಪುರೋಡಾಶೇನಾತ್ಮಾನಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ತ್ಸ ಯತ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋ ಭವತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಕದ್ವತ್ಯೌ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ಕೋ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೬।೨।೨।[೧೨]

ತದ್ಯದ್ವಪಾಂ ಪುರಸ್ತಾಜ್ಜುಹೋತಿ । ಯ ಏವಾಯಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಸ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಥ ಯದೇತೇನ ಮಧ್ಯತಶ್ಚರನ್ತಿ ಮಧ್ಯತೋ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾಥ ಯದ್ಧವಿಷೋಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಚರನ್ತಿ ಯ ಏವಾಯಮುಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಾಣಸ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಶುಕ್ಲವತ್ಯೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾಃ ಸ್ಯುಃ ಶುಕ್ಲರೂಪಾಣಾಮುಪಾಪ್ತ್ಯೈ ನಿಯುತ್ವತ್ಯೋ ಯದೇವ ನಿಯುತ್ವದ್ರೂಪಂ ತಸ್ಯೋಪಾಪ್ತ್ಯೈ - ೬।೨।೨।[೧೩]

ತದು ವಾ ಆಹುಃ । ವಪಾಯಾ ಏವ ಶುಕ್ಲವತ್ಯೌ ಸ್ಯಾತಾಮೇತಾವದ್ವೈ ಪಶೌ ಶುಕ್ಲಂ ಯದ್ವಪಾ ಶುಕ್ಲವತ್ಯೌ ನಿಯುತ್ವತ್ಯೌ ಹವಿಷೋ ಯದೇವ ನಿಯುತ್ವದ್ರೂಪಂ ತಸ್ಯೋಪಾಪ್ತ್ಯಾ ಇತಿ - ೬।೨।೨।[೧೪]

ಯದ್ವೇವೈತಂ ಪಶುಮಾಲಭತೇ । ಏತಸ್ಮಿನ್ಹ ಪಶೌ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ರೂಪಂ ಯತ್ತೂಪರೋ ಲಪ್ಸುದೀ ತತ್ಪುರುಷಸ್ಯ ರೂಪಂ ತೂಪರೋ ಹಿ ಲಪ್ಸುದೀ ಪುರುಷೋ ಯತ್ತೂಪರಃ ಕೇಸರವಾಂಸ್ತದಶ್ವಸ್ಯ ರೂಪಂ ತೂಪರೋ ಹಿ ಕೇಸರವಾನಶ್ವೋ ಯದಷ್ಟಾಶಫಸ್ತದ್ಗೋ ರೂಪಮಷ್ಟಾಶಫೋ ಹಿ ಗೌರಥ ಯದಸ್ಯಾವೇರಿವ ಶಫಾಸ್ತದವೇ ರೂಪಂ ಯದಜಸ್ತದಜಸ್ಯ ತದ್ಯದೇತಮಾಲಭತೇ ತೇನ ಹೈವಾಸ್ಯೈತೇ ಸರ್ವೇ ಪಶವ ಆಲಬ್ಧಾ ಭವನ್ತ್ಯತೋ ಯತಮದಸ್ಯ ಕರ್ಮೋಪಕಲ್ಪೇತೈತೇ ವಾ ಪಞ್ಚ ಪಶವ ಏಷ ವಾ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಏಷ ವಾ ನಿಯುತ್ವತೀಯಃ - ೬।೨।೨।[೧೫]

ತಂ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮಾಲಭೇತ । ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮಾಲಭೇತೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುರಸೌ ವೈ ಚನ್ದ್ರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಮಿಹ ವಸತಿ ತದ್ಯಥೋಪತಿಷ್ಠನ್ತಮಾಲಭೇತೈವಂ ತದಿತಿ - ೬।೨।೨।[೧೬]

ತದ್ವೈ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮೇವ । ಅಸೌ ವೈ ಚನ್ದ್ರಃ ಪಶುಸ್ತಂ ದೇವಾಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮಾಲಭನ್ತೇ ಯತ್ರೈನಂ ದೇವಾ ಆಲಭನ್ತೇ ತದೇನಮಾಲಭಾ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಯದ್ವೇವ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀ ಹ ವಾವ ಪ್ರಥಮಾ ವ್ಯುವಾಸ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮ್ - ೬।೨।೨।[೧೭]

ತದ್ವೈ ಫಾಲ್ಗುನ್ಯಾಮೇವ । ಏಷಾ ಹ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಾ ರಾತ್ರಿರ್ಯತ್ಫಾಲ್ಗುನೀ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀ ಯೋತ್ತರೈಷೋತ್ತಮಾ ಯಾ ಪೂರ್ವಾ ಮುಖತ ಏವ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಮಾರಭತೇ - ೬।೨।೨।[೧೮]

ಸ ವಾ ಇಷ್ಟ್ವೈವ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ । ಅಥ ಪಶುಮಾಲಭೇತ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತ್ವಾಽಪಹತಪಾಪ್ಮೈತತ್ಕರ್ಮಾರಭತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನೈವ ವೃತ್ರಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತ್ವಾಽಪಹತಪಾಪ್ಮೈತತ್ಕರ್ಮಾರಭತೇ - ೬।೨।೨।[೧೯]

ತದ್ವಾ ಉಪಾಂಶು ಭವತಿ । ಏತದ್ಧೈತೈಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪಶುಭಿಃ ಕರ್ಮೇಯೇಷ ತದ್ಧಾತ್ರಾನದ್ಧೇವೈವಾಸಾನಿರುಕ್ತಮಿವ ತಸ್ಮಾದುಪಾಂಶು - ೬।೨।೨।[೨೦]

ಯದ್ವೇವೋಪಾಂಶು । ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ವಾ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಹ್ಯೇತೇನ ಕರ್ಮಣಾರಭತೇಽನಿರುಕ್ತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೬।೨।೨।[೨೧]

ಯದ್ವೇವೋಪಾಂಶು । ರೇತೋ ವಾ ಅತ್ರ ಯಜ್ಞ ಉಪಾಂಶು ವೈ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ವಪಾ ಪಶುಪುರೋಡಾಶೋ ಹವಿರೇತಾವಾನ್ಹಿ ಪಶುಃ - ೬।೨।೨।[೨೨]

ಅಷ್ಟಕಾಯಾಮುಖಾಂ ಸಮ್ಭರತಿ । ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಮೇತದಹರ್ಯದಷ್ಟಕಾ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಮೇತತ್ಕರ್ಮ ಯದುಖಾ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಏವ ತದಹನ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ - ೬।೨।೨।[೨೩]

ಯದ್ವೇವಾಷ್ಟಕಾಯಾಮ್ । ಪರ್ವೈತತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಯದಷ್ಟಕಾ ಪರ್ವೈತದಗ್ನೇರ್ಯದುಖಾ ಪರ್ವಣ್ಯೇವ ತತ್ಪರ್ವ ಕರೋತಿ - ೬।೨।೨।[೨೪]

ಯದ್ವೇವಾಷ್ಟಕಾಯಾಮ್ । ಅಷ್ಟಕಾ ವಾ ಉಖಾ ನಿಧಿರ್ದ್ವಾ ಉದ್ಧೀ ತಿರಶ್ಚೀ ರಾಸ್ನಾ ತಚ್ಚತುಶ್ಚತಸ್ರ ಊರ್ಧ್ವಾಸ್ತದಷ್ಟಾವಷ್ಟಕಾಯಾಮೇವ ತದಷ್ಟಕಾಂ ಕರೋತಿ - ೬।೨।೨।[೨೫]

ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ದೀಕ್ಷತೇ । ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಯೈ ವಾ ಅಧಿ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ಯತೋ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ತತೋ ಯಜ್ಞಂ ಜನಯಾನೀತಿ - ೬।೨।೨।[೨೬]

ಯದ್ವೇವಾಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮ್ । ರೇತೋ ವಾ ಏತದ್ಭೂತಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಿಞ್ಚತ್ಯುಖಾಯಾಂ ಯೋನೌ ಯದ್ದೀಕ್ಷತೇ ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಪುರಸ್ತಾಲ್ಲೋಕಂ ಕರೋತಿ ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತೋ ಭವತಿ ತಂ ಕೃತಂ ಲೋಕಮಭಿ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಕೃತಂ ಲೋಕಂ ಪುರುಷೋಽಭಿ ಜಾಯತ ಇತಿ - ೬।೨।೨।[೨೭]

ಸ ಯತ್ಕನೀಯಃ ಸಂವತ್ಸರಾದ್ದೀಕ್ಷಿತಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಅಲೋಕಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧ್ಯಾದಿಷ್ಟಕಾ ಲೋಕಾನತಿರಿಚ್ಯೇರನ್ನಥ ಯದ್ಭೂಯಸೋ ಲೋಕಾನ್ಕೃತ್ವೇಷ್ಟಕಾ ನಾನೂಪದಧ್ಯಾಲ್ಲೋಕಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಅತಿರಿಚ್ಯೇರನ್ನಥ ಯದಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ದೀಕ್ಷಿತ್ವಾಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ಕ್ರೀಣಾತಿ ತದ್ಯಾವನ್ತಮೇವ ಲೋಕಂ ಕರೋತಿ ತಾವತೀರಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತ್ಯಥಾಸ್ಯಾಪೂರ್ಯಮಾಣಪಕ್ಷೇ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ - ೬।೨।೨।[೨೮]

ತದಾಹುಃ । ಯದ್ಯಾವತ್ಯ ಏತಸ್ಯಾಗ್ನೇರಿಷ್ಟಕಾಸ್ತಾವನ್ತಿ ಕ್ರಯೇಽಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇಽಥ ಯಾನ್ಯೂರ್ಧ್ವಾನಿ ಕ್ರಯಾದಹಾನಿ ಕಥಮಸ್ಯ ತೇ ಲೋಕಾ ಅನೂಪಹಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಯದ್ವಾ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ದೀಕ್ಷಿತ್ವಾಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ಕ್ರೀಣಾತಿ ತದ್ಯಾವನ್ತಮೇವ ಲೋಕಂ ಕರೋತಿ ತಾವತೀರಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತ್ಯಥ ಯಾನ್ಯೂರ್ಧ್ವಾನಿ ಕ್ರಯಾದಹಾನಿ ತಸ್ಮಿನ್ನವಕಾಶೇಽಧ್ವರ್ಯುರಗ್ನಿಂ ಚಿನೋತಿ ಕ್ವೋ ಹಿ ಚಿನುಯಾನ್ನ ಚ ಸೋಽವಕಾಶಃ ಸ್ಯಾದ್ಯಾವನ್ತಿ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ತಾವತ್ಯ ಏತಸ್ಯಾಗ್ನೇರಿಷ್ಟಕಾ ಉಪ ಚ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸಸ್ತ್ರಯೋದಶೋ ವಾ ಏಷ ಮಾಸೋ ಯಾನ್ಯೂರ್ಧ್ವಾನಿ
ಕ್ರಯಾದಹಾನಿ ತದ್ಯಾ ಅಮೂಸ್ತ್ರಯೋದಶಸ್ಯ ಮಾಸ ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತಾಭಿರಸ್ಯ ತೇ ಲೋಕಾ ಅನೂಪಹಿತಾ ಭವನ್ತಿ ತತ್ಸಮಾ ಲೋಕಾಶ್ಚೇಷ್ಟಕಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ - ೬।೨।೨।[೨೯]

ಏತದ್ವೈ ಯೈವ ಪ್ರಥಮಾ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀ । ತಸ್ಯಾಂ ಪಶುಮಾಲಭತೇ ಯಾ ಪ್ರಥಮಾಷ್ಟಕಾ ತಸ್ಯಾಮುಖಾಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಯಾ ಪ್ರಥಮಾಮಾವಾಸ್ಯಾ ತಸ್ಯಾಂ ದೀಕ್ಷತ ಏತದ್ವೈ ಯಾನ್ಯೇವ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಾನ್ಯಹಾನಿ ತಾನ್ಯಸ್ಯ ತದಾರಭತೇ ತಾನಿ ಚ ತದಾಪ್ನೋತ್ಯಥಾತಃ ಸಮ್ಪದೇವ - ೬।೨।೨।[೩೦]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತತ್ಕರ್ಮ ಸಂವತ್ಸರಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಕಥಂ ಸಂವತ್ಸರೇಣಾಗ್ನಿನಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯೇತೇಷಾಂ ವೈ ಪಞ್ಚಾನಾಂ ಪಶೂನಾಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ದ್ವಾದಶಾಪ್ರಿಯಸ್ತತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದೇಕಾದಶಾನುಯಾಜಾ ಏಕಾದಶೋಪಯಜಸ್ತದಷ್ಟಾಪಞ್ಚಾಶತ್ - ೬।೨।೨।[೩೧]

ತತೋ ಯಾಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ । ಸಾಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಜಗತೀಯಂ ವೈ ಜಗತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಜಗದಿಯಮು ವಾ ಅಗ್ನಿರಸ್ಯೈ ಹಿ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೨।೨।[೩೨]

ಯದ್ವೇವಾಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ । ಅಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವೈ ಜಗತೀ ಜಗತೀ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೨।೨।[೩೩]

ಅಥ ಯಾನಿ ದಶ । ಸಾ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡಗ್ನಿರ್ದಶ ದಿಶೋ ದಿಶೋಽಗ್ನಿರ್ದಶ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ
ಅಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೨।೨।[೩೪]

ವಪಾ ಪಶುಪುರೋಡಾಶಃ । ತತ್ಷಷ್ಟಿಃ ಷಷ್ಟಿರ್ಮಾಸಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ತನ್ಮಾಸಮಾಪ್ನೋತಿ ಮಾಸ ಆಪ್ತ
ಋತುಮಾಪ್ನೋತ್ಯೃತುಃ ಸಂವತ್ಸರಂ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಯೇ ಚ ಸಂವತ್ಸರೇ ಕಾಮಾ ಅಥ ಯದತೋಽನ್ಯದ್ಯದೇವ ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ ತತ್ತತ್ - ೬।೨।೨।[೩೫]

ಅಥೈತಸ್ಯ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಸ್ಯ । ಏಕವಿಂಶತಿಃ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ದ್ವಾದಶಾಪ್ರಿಯಸ್ತತ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದೇಕಾದಶಾನುಯಾಜಾ ಏಕಾದಶೋಪಯಜ ತತ್ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶದ್ವಪಾಪಶುಪುರೋಡಾಶೋ ಹವಿಸ್ತದಷ್ಟಾಪಞ್ಚಾಶತ್ಸ ಯೋಽಷ್ಟಾಪಞ್ಚಾಶತಿ ಕಾಮೋಽತ್ರೈವ ತಮಾಪ್ನೋತಿ ದ್ವಾವಾಘಾರೌ ತತ್ಷಷ್ಟಿಃ ಸ ಯಃ ಷಷ್ಟ್ಯಾಂ ಕಾಮೋಽತ್ರೈವ ತಮಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯದತೋಽನ್ಯದ್ಯದೇವಂ ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ ತತ್ತತ್ - ೬।೨।೨।[೩೬]

ಅಥೈತಸ್ಯ ನಿಯುತ್ವತೀಯಸ್ಯ । ಸಪ್ತದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ದ್ವಾದಶಾಪ್ರಿಯಸ್ತದೇಕಾನ್ನ ತ್ರಿಂಶದೇಕಾದಶಾನುಯಾಜಾ ಏಕಾದಶೋಪಯಜಸ್ತದೇಕಪಞ್ಚಾಶದ್ವಪಾ ಪಶುಪುರೋಡಾಶೋ ಹವಿಸ್ತಚ್ಚತುಷ್ಪಞ್ಚಾಶದ್ದ್ವಾವಾಘಾರೌ ದ್ವೌ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೌ ತದಷ್ಟಾಪಞ್ಚಾಶತ್ಸ ಯೋಽಷ್ಟಾಪಞ್ಚಾಶತಿ ಕಾಮೋಽತ್ರೈವ ತಮಾಪ್ನೋತಿ ವನಸ್ಪತಿಶ್ಚ ವಸಾಹೋಮಶ್ಚ ತತ್ಷಷ್ಟಿಃ ಸ ಯಃ ಷಷ್ಟ್ಯಾಂ ಕಾಮೋಽತ್ರೈವ ತಮಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯದತೋಽನ್ಯದ್ಯದೇವ ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ ತತ್ತದೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತತ್ಕರ್ಮ ಸಂವತ್ಸರಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತ್ಯೇವಂ ಸಂವತ್ಸರೇಣಾಗ್ನಿನಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ - ೬।೨।೨।[೩೭]

ತದಾಹುಃ । ನೈತಸ್ಯ ಪಶೋಃ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಜುಹುಯಾನ್ನ ಹೃದಯಶೂಲೇನಾವಭೃಥಮಭ್ಯವೇಯಾದಾರಮ್ಭೋ ವಾ ಏಷೋಽಗ್ನೇಃ ಪಶುರ್ವ್ಯವಸರ್ಗೋ ದೇವತಾನಾಂ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಸಂಸ್ಥಾಽವಭೃಥೋ ನೇದಾರಮ್ಭೇ ದೇವತಾ ವ್ಯವಸೃಜಾನಿ ನೇದ್ಯಜ್ಞಂ ಸಂಸ್ಥಾಪಯಾನೀತಿ ಸ ವೈ ಸಮೇವ ಸ್ಥಾಪಯೇದೇತೇನ ಪಶುನೇಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರಪಶ್ಯದ್ಯಥೈತಸ್ಯಾಗ್ನೇರನ್ತಂ ನ ಪರ್ಯೈತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಸ್ಥಾಪಯೇದ್ಯದ್ವೇವ ಸಂಸ್ಥಾಪಯತಿ ಪ್ರಾಣ ಏಷ ಪಶುಸ್ತಸ್ಯ ಯದನ್ತರಿಯಾತ್ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ತದನ್ತರಿಯಾದ್ಯದು ವೈ ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾನ್ತರಿಯಾತ್ತತ ಏವಂ ಮ್ರಿಯೇತ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮೇವ ಸ್ಥಾಪಯೇದಥಾತೋ ವ್ರತಾನಾಮೇವ - ೬।೨।೨।[೩೮]

ತದಾಹುಃ । ನೈತೇನ ಪಶುನೇಷ್ಟ್ವೋಪರಿ ಶಯೀತ ನ ಮಾಂಸಮಶ್ನೀಯಾನ್ನ ಮಿಥುನಮುಪೇಯಾತ್ಪೂರ್ವದೀಕ್ಷಾ ವಾ ಏಷ ಪಶುರನವಕೢಪ್ತಂ ವೈ ತದ್ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತ ಉಪರಿಶಯೀತ ಯನ್ಮಾಂಸಮಶ್ನೀಯಾದ್ಯನ್ಮಿಥುನಮುಪೇಯಾದಿತಿ ನೇತ್ವೇವೈಷಾ ದೀಕ್ಷಾ ನೇವ ಹಿ ಮೇಖಲಾಽಸ್ತಿ ನ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಿಷ್ಟಕಾಂ ವಾ ಏತಾಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದು ಕಾಮಮೇವೋಪರಿ ಶಯೀತೈತದು ಸರ್ವಮನ್ನಂ ಯದೇತೇ ಪಶವಸ್ತದಸ್ಯಾತ್ರಾಪ್ತಮಾರಬ್ಧಂ ಭವತಿ ತದ್ಯಾನಿ ಕಾನಿ ಚಾಽಽಮಧುನೋಽಶನಾನಿ ತೇಷಾಮಸ್ಯ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕಾಮಾಶನಂ ಯದಿ ಲಭೇತ ಮಿಥುನಂ ತು ನೋಪೇಯಾತ್ಪುರಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯೈ ಪಯಸ್ಯಾಯೈ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೨।೨।[೩೯]

ತದಾಹುಃ । ದದ್ಯಾದೇತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ನೇನ್ಮೇಽಯಂ ಯಜ್ಞೋಽದಕ್ಷಿಣೋಽಸದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಽಆದಿಷ್ಟದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದ್ಯಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ವೈ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞಸ್ತದಸ್ಯ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞೋ ಭಿಷಜ್ಯಿತೋ ಭವತೀತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದಿಷ್ಟಕಾಂ ವಾ ಏತಾಂ ಕುರುತೇ ತದ್ಯಥೇಷ್ಟಕಾಯಾಮಿಷ್ಟಕಾಯಾಂ ದದ್ಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತದಮೂರ್ಹ್ಯೇವ ದದ್ಯಾದ್ಯದಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪೇತ - ೬।೨।೨।[೪೦]

##೬।೨।೩
ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇಷಾಂ ಚೇತಯಮಾನಾನಾಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿಮಾಂ ಪ್ರಥಮಾಂ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಂ ಪ್ರಜಾಪತಿನೋಪದಧಾತಿ - ೬।೨।೩।[೧]

ತಮಗ್ನಿರಬ್ರವೀತ್ । ಉಪಾಹಮಾಯಾನೀತಿ ಕೇನೇತಿ ಪಶುಭಿರಿತಿ ತಥೇತಿ ಪಶ್ವಿಷ್ಟಕಯಾ ಹ ತದುವಾಚೈಷಾ ವಾವ ಪಶ್ವಿಷ್ಟಕಾ ಯದ್ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಥಮಾಯೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಯಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕೋಪಧೀಯತೇ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ಓಷಧಯೋಽನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ ಪಶವೋಽನನ್ತರ್ಹಿತೋಽಗ್ನಿರನನ್ತರ್ಹಿತೋ ಹ್ಯೇಷ ಏತಯೋಪೈತ್ - ೬।೨।೩।[೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮೇವೇತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವನ್ನಿತ ಊರ್ಧ್ವಮಿಚ್ಛತೇತಿ ತೇಷಾಂ
ಚೇತಯಮಾನಾನಾಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಚ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ಚ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ ಚೋಪದಧಾತಿ - ೬।೨।೩।[೩]

ತಾನ್ವಾಯುರಬ್ರವೀತ್ । ಉಪಾಹಮಾಯಾನೀತಿ ಕೇನೇತಿ ದಿಗ್ಭಿರಿತಿ ತಥೇತಿ ದಿಶ್ಯಾಭಿರ್ಹ ತದುವಾಚ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿತೀಯಾಯೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಯಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ದಿಶ್ಯಾ ಉಪಧೀಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದನ್ತರಿಕ್ಷಾದನನ್ತರ್ಹಿತಾ ದಿಶೋಽನನ್ತರ್ಹಿತೋ ವಾಯುರನನ್ತರ್ಹಿತೋ ಹ್ಯೇಷ ಏತಾಭಿರುಪೈತ್ - ೬।೨।೩।[೪]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮೇವೇತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವನ್ನಿತ ಊರ್ಧ್ವಮಿಚ್ಛತೇತಿ ತೇಷಾಂ
ಚೇತಯಮಾನಾನಾಂ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ದಿವಂ ತೃತೀಯಂ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯತ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಂ ಪರಮೇಷ್ಠಿನೋಪದಧಾತಿ - ೬।೨।೩।[೫]

ತಮಸಾವಾದಿತ್ಯೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಉಪಾಹಮಾಯಾನೀತಿ ಕೇನೇತಿ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಯೇತಿ ತಥೇತ್ಯೇಷ ವಾವ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾತ್ಮನಾ ಹೈವ ತದುವಾಚ ತಸ್ಮಾತ್ತೃತೀಯಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾನನ್ತರ್ಹಿತಾ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಯಾ ಉಪಧೀಯತೇ ತಸ್ಮಾದಸಾವಾದಿತ್ಯೋಽನನ್ತರ್ಹಿತೋ ದಿವೋಽನನ್ತರ್ಹಿತೋ ಹ್ಯೇಷ ಏತಯೋಪೈತ್ - ೬।೨।೩।[೬]

ತದೇತಾ ವಾವ ಷಡ್ದೇವತಾಃ । ಇದಂ ಸರ್ವಮಭವನ್ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ತೇ ದೇವಾಶ್ಚಽರ್ಷಯಶ್ಚಾಬ್ರುವನ್ನಿಮಾ ವಾವ ಷಡ್ದೇವತಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಭೂವನ್ನುಪ ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥಾ ವಯಮಿಹಾಪ್ಯಸಾಮೇತಿ ತೇಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚ್ಛತ ಯಥಾ ವಯಮಿಹಾಪ್ಯಸಾಮೇತಿ ತೇಷಾಂ ಚೇತಯಮಾನಾನಾಂ ದೇವಾ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯನ್ನೃಷಯಶ್ಚತುರ್ಥೀಮ್ - ೬।೨।೩।[೭]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಉಪ ವಯಮಾಯಾಮೇತಿ ಕೇನೇತಿ ಯದೇಷು ಲೋಕೇಷೂಪೇತಿ ತಥೇತಿ ತದ್ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅರ್ವಾಚೀನಮನ್ತರಿಕ್ಷಾತ್ತೇನ ದೇವಾ ಉಪಾಯಂಸ್ತದೇಷಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಚಿತಿರಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಮನ್ತರಿಕ್ಷಾದರ್ವಾಚೀನಂ ದಿವಸ್ತೇನಽರ್ಷಯ ಉಪಾಯಂಸ್ತದೇಷಾ ಚತುರ್ಥೀ ಚಿತಿಃ - ೬।೨।೩।[೮]

ತೇ ಯದಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವನ್ಯಚ್ಚೇತಯಮಾನಾ ಅಪಶ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿತಯಃ - ೬।೨।೩।[೯]

ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಥಮಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯತ್ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವ ತಸ್ಯಾ ಆರ್ಷೇಯಂ ದೇವಾ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯನ್ದೇವಾ ಏವ ತಸ್ಯಾ ಆರ್ಷೇಯಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಚ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚ ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತ ಏವ ತಸ್ಯಾ ಆರ್ಷೇಯಮೃಷಯಶ್ಚತುರ್ಥೀಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯನ್ನೃಷಯ ಏವ ತಸ್ಯಾ ಆರ್ಷೇಯಂ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಪಞ್ಚಮೀಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯತ್ಪರಮೇಷ್ಠ್ಯೇವ ತಸ್ಯಾ ಆರ್ಷೇಯಂ ಸ ಯೋ ಹೈತದೇವಂ ಚಿತೀನಾಮಾರ್ಷೇಯಂ ವೇದಾರ್ಷೇಯವತ್ಯೋ ಹಾಸ್ಯ ಬನ್ಧುಮತ್ಯಶ್ಚಿತಯೋ ಭವನ್ತಿ - ೬।೨।೩।[೧೦]

##೬।೩।೧
ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇಷಾಂ ಚೇತಯಮಾನಾನಾಂ ಸವಿತೈತಾನಿ ಸಾವಿತ್ರಾಣ್ಯಪಶ್ಯದ್ಯತ್ಸವಿತಾಽಪಶ್ಯತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರಾಣಿ ಸ ಏತಾಮಷ್ಟಾಗೃಹೀತಾಮಾಹುತಿಮಜುಹೋತ್ತಾಂ ಹುತ್ವೇಮಾಮಷ್ಟಧಾವಿಹಿತಾಮಷಾಢಾಮಪಶ್ಯತ್ಪುರೈವ ಸೃಷ್ಟಾಂ ಸತೀಮ್ - ೬।೩।೧।[೧]

ತೇ ಯದಬ್ರುವನ್ ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವನ್ಯಚ್ಚೇತಯಮಾನಾ ಅಪಶ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚಿತಿರಾಹುತಿರ್ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯದಿಷ್ಟ್ವಾಽಪಶ್ಯತ್ತಸ್ಮಾದಿಷ್ಟಕಾ - ೬।೩।೧।[೨]

ತಾಂ ವಾ ಏತಾಮ್ । ಏಕಾಂ ಸತೀಮಷ್ಟಾಗೃಹೀತಾಮಷ್ಟಾಭಿರ್ಯಜುರ್ಭಿರ್ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಿಯಮೇಕಾ ಸತ್ಯಷ್ಟಧಾ ವಿಹಿತಾ - ೬।೩।೧।[೩]

ತಾಮೂರ್ಧ್ವಾಮುದ್ಗೃಹ್ಣನ್ಜುಹೋತಿ । ಇಮಾಂ ತದೂರ್ಧ್ವಾಂ ರೂಪೈರುದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಯಮೂರ್ಧ್ವಾ ರೂಪೈಃ - ೬।೩।೧।[೪]

ತಾಂ ಸಂತತಾಂ ಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನಾನ್ವವೇಯುರಿತಿ ತ ಏತಂ ಸಂತತಹೋಮಮಪಶ್ಯನ್ರಕ್ಷಸಾಂ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಮನನ್ವವಾಯನಾಯ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂತತಾಂ ಜುಹೋತಿ - ೬।೩।೧।[೫]

ಯದ್ವೇವೈತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ । ಸವಿತೈಷೋಽಗ್ನಿಸ್ತಮೇತಯಾಽಽಹುತ್ಯಾ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಮಿಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರೀತ್ವಾಽಥೈನಂ ಸಮ್ಭರತಿ ತದ್ಯದೇತಯಾ ಸವಿತಾರಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರಾಣಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ - ೬।೩।೧।[೬]

ಯದ್ವೇವೈತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ । ಸವಿತೈಷೋಽಗ್ನಿಸ್ತಮೇತಯಾಽಽಹುತ್ಯಾ ಪುರಸ್ತಾದ್ರೇತೋಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯಾದೃಗ್ವೈ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ತಾದೃಗ್ಜಾಯತೇ ತದ್ಯದೇತಯಾ ಸವಿತಾರಂ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾವಿತ್ರಾಣಿ ತಸ್ಮಾದ್ವಾ ಏತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ - ೬।೩।೧।[೭]

ಸ್ರುವಶ್ಚಾತ್ರ ಸ್ರುಕ್ಚ ಪ್ರಯುಜ್ಯೇತೇ । ವಾಗ್ವೈ ಸ್ರುಕ್ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ರುವೋ ವಾಚಾ ಚ ವೈ ಪ್ರಾಣೇನ ಚೈತದಗ್ರೇ ದೇವಾಃ ಕರ್ಮಾನ್ವೈಚ್ಛಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ರುವಶ್ಚ ಸ್ರುಕ್ಚ - ೬।೩।೧।[೮]

ಯದ್ವೇವ ಸ್ರುವಶ್ಚ ಸ್ರುಕ್ಚ । ಯೋ ವೈ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರಾಸೀದೇಷ ಸ ಸ್ರುವಃ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ರುವಃ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಥ ಯಾ ಸಾ ವಾಗಾಸೀದೇಷಾ ಸಾ ಸ್ರುಗ್ಯೋಷಾ ವೈ ವಾಗ್ಯೋಷಾ ಸ್ರುಗಥ ಯಾಸ್ತಾ ಆಪ ಆಯನ್ವಾಚೋ ಲೋಕಾದೇತಾಸ್ತಾ ಯಾಮೇತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ - ೬।೩।೧।[೯]

ತಾಂ ಸಂತತಾಂ ಜುಹೋತಿ । ಸಂತತಾ ಹಿ ತಾ ಆಪ ಆಯನ್ನಥ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತ್ರಯ್ಯಾ ವಿದ್ಯಯಾ
ಸಹಾಪಃ ಪ್ರಾವಿಶದೇಷ ಸ ಯೈರೇತದ್ಯಜುರ್ಭಿರ್ಜುಹೋತಿ - ೬।೩।೧।[೧೦]

ತದ್ಯಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಪ್ರಥಮಾನಿ । ಇಮೇ ತೇ ಲೋಕಾ ಅಥ ಯಚ್ಚತುರ್ಥಂ ಯಜುಸ್ತ್ರಯೀ ಸಾ ವಿದ್ಯಾ ಜಗತೀ ಸಾ ಭವತಿ ಜಗತೀ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾಽಥ ಯಾನಿ ಚತ್ವಾರ್ಯುತ್ತಮಾನಿ ದಿಶಸ್ತಾನೀಮೇ ಚ ವೈ ಲೋಕಾ ದಿಶಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿರಥೈಷಾ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ - ೬।೩।೧।[೧೧]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಯುಞ್ಜಾನಃ ಪ್ರಥಮಂ ಮನ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಯುಞ್ಜಾನಃ ಸ ಮನ ಏತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಽಯುಙ್ಕ್ತ ತದ್ಯನ್ಮನ ಏತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇಽಯುಙ್ಕ್ತ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯುಞ್ಜಾನಃ - ೬।೩।೧।[೧೨]

ತತ್ತ್ವಾಯ ಸವಿತಾ ಧಿಯ ಇತಿ । ಮನೋ ವೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಾಣಾ ಧಿಯೋಽಗ್ನೇರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ನಿಚಾಯ್ಯೇತ್ಯಗ್ನೇರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ದೃಷ್ಟ್ವೇತ್ಯೇತತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅಧ್ಯಾಭರದಿತಿ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಹ್ಯೇನದಧ್ಯಾಭರತಿ - ೬।೩।೧।[೧೩]

ಯುಕ್ತೇನ ಮನಸಾ ವಯಮಿತಿ । ಮನ ಏವೈತದೇತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಯುಙ್ಕ್ತೇ ನ ಹ್ಯಯುಕ್ತೇನ ಮನಸಾ ಕಿಂ ಚನ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಶಕ್ನೋತಿ ಕರ್ತುಂ ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುಃ ಸವ ಇತಿ ದೇವೇನ ಸವಿತ್ರಾ ಪ್ರಸೂತಾ ಇತ್ಯೇತತ್ಸ್ವರ್ಗ್ಯಾಯ ಶಕ್ತ್ಯೇತಿ ಯಥೈತೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಿಯಾದೇವಮೇತದಾಹ ಶಕ್ತ್ಯೇತಿ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಹಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮೇತಿ - ೬।೩।೧।[೧೪]

ಯುಕ್ತ್ವಾಯ ಸವಿತಾ ದೇವಾನಿತಿ । ಮನೋ ವೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಾಣಾ ದೇವಾಃ ಸ್ವರ್ಯತೋ ಧಿಯಾ ದಿವಮಿತಿ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಹೈನಾಂ ಲೋಕಂ ಯತೋ ಧಿಯೈತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಯುಯುಜೇ ಬೃಹಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಕರಿಷ್ಯತ ಇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಬೃಹಜ್ಜ್ಯೋತಿರೇಷ ಉ ಏಷೋಽಗ್ನಿರೇತಮ್ವೇತೇ ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ತೋ ಭವನ್ತಿ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸುವಾತಿ ತಾನಿತಿ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತಾ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕರವನ್ನಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೩।೧।[೧೫]

ಯುಞ್ಜತೇ ಮನ ಉತ ಯುಞ್ಜತೇ ಧಿಯ ಇತಿ । ಮನಶ್ಚೈವೈತತ್ಪ್ರಾಣಾಂಶ್ಚೈತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಯುಙ್ಕ್ತೇ ವಿಪ್ರಾ ವಿಪ್ರಸ್ಯೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವಿಪ್ರೋ ದೇವಾ ವಿಪ್ರಾ ಬೃಹತೋ ವಿಪಶ್ಚಿತ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಬೃಹನ್ವಿಪಶ್ಚಿದ್ವಿ ಹೋತ್ರಾ ದಧ ಇತಿ ಯದ್ವಾ ಏಷ ಚೀಯತೇ ತದೇಷ ಹೋತ್ರಾ ವಿಧತ್ತೇ ಚಿತೇ ಹ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ಹೋತ್ರಾ ಅಧಿವಿಧೀಯನ್ತೇ ವಯುನಾವಿದಿತ್ಯೇಷ ಹೀದಂ ವಯುನಮವಿನ್ದದೇಕ ಇದಿತ್ಯೇಕೋ ಹ್ಯೇಷ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ವಯುನಮವಿನ್ದನ್ಮಹೀ ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುಃ ಪರಿಷ್ಟುತಿರಿತಿ ಮಹತೀ ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುಃ ಪರಿಷ್ಟುತಿರಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೩।೧।[೧೬]

ಯುಜೇ ವಾಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪೂರ್ವ್ಯಂ ನಮೋಭಿರಿತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ಪೂರ್ವ್ಯಮನ್ನಂ ನಮಸ್ತತ್ತದೇಷೈವಾಹುತಿರನ್ನಮೇತಯೈವ ತದಾಹುತ್ಯೈತೇನಾನ್ನೇನ ಪ್ರಾಣಾನೇತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಯುಙ್ಕ್ತೇ ವಿಶ್ಲೋಕ ಏತು ಪಥ್ಯೇವ ಸೂರೇರಿತಿ ಯಥೋಭಯೇಷು ದೇವಮನುಷ್ಯೇಷು ಕೀರ್ತಿ ಶ್ಲೋಕೋ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಸ್ಯಾದೇವಮೇತದಾಹ ಶೃಣ್ವನ್ತು ವಿಶ್ವೇ ಅಮೃತಸ್ಯ ಪುತ್ರಾ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಅಮೃತಸ್ತಸ್ಯ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಪುತ್ರಾ ಆ ಯೇ ಧಾಮಾನಿ ದಿವ್ಯಾನಿ ತಸ್ಥುರಿತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ದಿವ್ಯಾನಿ ಧಾಮಾನಿ ತದ್ಯ ಏಷು ಲೋಕೇಷು ದೇವಾಸ್ತಾನೇತದಾಹ - ೬।೩।೧।[೧೭]

ಯಸ್ಯ ಪ್ರಯಾಣಮನ್ವನ್ಯ ಇದ್ಯಯುರಿತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಕರ್ಮಾಕರೋತ್ತತ್ತತೋ ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ದೇವಾ ದೇವಸ್ಯ ಮಹಿಮಾನಮೋಜಸೇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಮಹಿಮಾ ದೇವಾ ದೇವಸ್ಯ ಯಜ್ಞಂ ವೀರ್ಯಮೋಜಸೇತ್ಯೇತದ್ಯಃ ಪಾರ್ಥಿವಾನಿ ವಿಮಮೇ ಸ ಏತಶ ಇತಿ ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚಾಸ್ಯಾಂ ತತ್ಪಾರ್ಥಿವಂ ತದೇಷ ಸರ್ವಂ ವಿಮಿಮೀತೇ ರಶ್ಮಿಭಿರ್ಹ್ಯೇನದಭ್ಯವತನೋತಿ ರಜಾಂಸಿ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ಮಹಿತ್ವನೇತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ರಜಾಂಸ್ಯಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ತಾನೇಷ ಮಹಿಮ್ನಾ ವಿಮಿಮೀತೇ - ೬।೩।೧।[೧೮]

ದೇವ ಸವಿತಃ ಪ್ರಸುವ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸುವ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ಭಗಾಯೇತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ಯಜ್ಞೋ ಭಗಸ್ತಮೇತದಾಹ ಪ್ರಸುವ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸುವ ಯಜ್ಞಪತಿಂ ಭಗಾಯೇತಿ ದಿವ್ಯೋ ಗನ್ಧರ್ವಃ ಕೇತಪೂಃ ಕೇತಂ ನಃ ಪುನಾತ್ವಿತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ದಿವ್ಯೋ ಗನ್ಧರ್ವೋಽನ್ನಂ ಕೇತೋಽನ್ನಪೂರನ್ನಂ ನಃ ಪುನಾತ್ವಿತ್ಯೇತದ್ವಾಚಸ್ಪತಿರ್ವಾಚಂ ನಃ ಸ್ವದತ್ವಿತಿ ವಾಗ್ವಾ ಇದಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರಾಣೋ ವಾಚಸ್ಪತಿಃ ಪ್ರಾಣೋ ನ ಇದಂ ಕರ್ಮ ಸ್ವದತ್ವಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೩।೧।[೧೯]

ಇಮಂ ನೋ ದೇವ ಸವಿತರ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಣಯೇತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ಯದು ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರಣಯತಿ ತದನಾರ್ತಂ ಸ್ವಸ್ತ್ಯುದೃಚಮಶ್ನುತೇ ದೇವಾವ್ಯಮಿತಿ ಯೋ ದೇವಾನವದಿತ್ಯೇತತ್ಸಖಿವಿದಂ ಸತ್ರಾಜಿತಂ ಧನಜಿತಂ ಸ್ವರ್ಜಿತಮಿತಿ ಯ ಏತತ್ಸರ್ವಂ ವಿನ್ದಾದಿತ್ಯೇತದೃಚೇತ್ಯೃಚಾ ಸ್ತೋಮಂ ಸಮರ್ಧಯ ಗಾಯತ್ರೇಣ ರಥನ್ತರಂ ಬೃಹದ್ಗಾಯತ್ರವರ್ತನೀತಿ ಸಾಮಾನಿ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯಜೂಂಷಿ ಸೈಷಾ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ಪ್ರಥಮಂ ಜಾಯತೇ ಯಥೈವಾದೋಽಮುತ್ರಾಜಾಯತೈವಮಥ ಯಃ ಸೋಽಗ್ನಿರಸೃಜ್ಯತೈಷ ಸ ಯೋಽತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ - ೬।೩।೧।[೨೦]

ತಾನ್ಯೇತಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಸಾವಿತ್ರಾಣಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ತಾನಿ ನವ ಭವನ್ತಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ನವಮೋ ನವ ದಿಶೋ ದಿಶೋಽಗ್ನಿರ್ನವ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಅಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ತಾನಿ ದಶ ಭವನ್ತ್ಯಾಹುತಿರ್ದಶಮೀ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡಗ್ನಿರ್ದಶ ದಿಶೋ ದಿಶೋಽಗ್ನಿರ್ದಶ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಅಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೩।೧।[೨೧]

ಏತಸ್ಯಾಮಾಹುತ್ಯಾಂ ಹುತಾಯಾಮ್ । ಅಗ್ನಿರ್ದೇವೇಭ್ಯ ಉದಕ್ರಾಮತ್ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ಪಶುರ್ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಪಶುಭಿರಿಮಮನ್ವಿಚ್ಛಾಮ ಸ ಸ್ವಾಯ ರೂಪಾಯಾವಿರ್ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಂ ಪಶುಭಿರನ್ವೈಚ್ಛನ್ತ್ಸ ಸ್ವಾಯ ರೂಪಾಯಾವಿರಭವತ್ತಸ್ಮಾದು ಹೈತತ್ಪಶುಃ ಸ್ವಾಯ ರೂಪಾಯಾವಿರ್ಭವತಿ ಗೌರ್ವಾ ಗವೇಽಶ್ವೋ ವಾಽಶ್ವಾಯ ಪುರುಷೋ ವಾ ಪುರುಷಾಯ - ೬।೩।೧।[೨೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಯದ್ಯಹ ಸರ್ವೈರನ್ವೇಷಿಷ್ಯಾಮೋ ಯಾತಯಾಮಾ ಅನುಪಜೀವನೀಯಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಯದ್ಯು ಅಸರ್ವೈರಸರ್ವಮನುವೇತ್ಸ್ಯಾಮ ಇತಿ ತ ಏತಮೇಕಂ ಪಶುಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪಶುಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯಪಶ್ಯನ್ರಾಸಭಂ ಗೋಶ್ಚಾವೇಶ್ಚ ತದ್ಯದೇತಮೇಕಂ ಪಶುಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪಶುಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯಪಶ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇಷ ಏಕಃ ಸನ್ದ್ವಿರೇತಾಃ - ೬।೩।೧।[೨೩]

ಅನದ್ಧಾಪುರುಷಂ ಪುರುಷಾತ್ । ಏಷ ಹ ವಾ ಅನದ್ಧಾಪುರುಷೋ ಯೋ ನ ದೇವಾನವತಿ ನ ಪಿತೄನ್ನ ಮನುಷ್ಯಾಂಸ್ತತ್ಸರ್ವೈರಹ ಪಶುಭಿರನ್ವೈಚ್ಛನ್ನೋ ಯಾತಯಾಮಾ ಅನುಪಜೀವನೀಯಾ ಅಭವನ್ - ೬।೩।೧।[೨೪]

ತ್ರಿಭಿರನ್ವಿಚ್ಛತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ವಿಚ್ಛತಿ ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಪದಾ ಭವನ್ತಿ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೩।೧।[೨೫]

ತೇ ಮೌಞ್ಜೀಭಿರಭಿಧಾನೀಭಿರಭಿಹಿತಾ ಭವನ್ತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ದೇವೇಭ್ಯ ಉದಕ್ರಾಮತ್ಸ ಮುಞ್ಜಂ ಪ್ರಾವಿಶತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಸುಷಿರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೇವಾನ್ತರತೋ ಧೂಮರಕ್ತ ಇವ ಸೈಷಾ ಯೋನಿರಗ್ನೇರ್ಯನ್ಮುಞ್ಚೋಽಗ್ನಿರಿಮೇ ಪಶವೋ ನ ವೈ ಯೋನಿರ್ಗರ್ಭಂ ಹಿನಸ್ತ್ಯಹಿಂಸಾಯೈ ಯೋನಿರ್ವೈ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ಯೋನೇರ್ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯಾತಾ ಇತಿ - ೬।೩।೧।[೨೬]

ತ್ರಿವೃತೋ ಭವನ್ತಿ । ತ್ರಿವೃದ್ಧ್ಯಗ್ನಿರಶ್ವಾಭಿಧಾನೀಕೃತಾ ಭವನ್ತಿ ಸರ್ವತೋ ವಾ ಅಶ್ವಾಭಿಧಾನೀ
ಮುಖಂ ಪರಿಶೇತೇ ಸರ್ವತೋ ಯೋನಿರ್ಗರ್ಭಂ ಪರಿಶೇತೇ ಯೋನಿರೂಪಮೇತತ್ಕ್ರಿಯತೇ - ೬।೩।೧।[೨೭]

ತೇ ಪ್ರಾಞ್ಚಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ । ಅಶ್ವಃ ಪ್ರಥಮೋಽಥ ರಾಸಭೋಽಥಾಜ ಏವಂ ಹ್ಯೇತೇಽನುಪೂರ್ವಂ ಯದ್ವೈ ತದಶ್ರು ಸಂಕ್ಷರಿತಮಾಸೀದೇಷ ಸೋಽಶ್ವೋಽಥ ಯತ್ತದರಸದಿವೈಷ ರಾಸಭೋಽಥ ಯಃ ಸ ಕಪಾಲೇ ರಸೋ ಲಿಪ್ತ ಆಸೀದೇಷ ಸೋಽಜೋಽಥ ಯತ್ತತ್ಕಪಾಲಮಾಸೀದೇಷಾ ಸಾ ಮೃದ್ಯಾಮೇತದಾಹರಿಷ್ಯನ್ತೋ ಭವನ್ತ್ಯೇತೇಭ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ರೂಪೇಭ್ಯೋಽಗ್ರೇಽಸೃಜ್ಯತ ತೇಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತಜ್ಜನಯತಿ - ೬।೩।೧।[೨೮]

ತೇ ದಕ್ಷಿಣತಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನೋ ಯಜ್ಞಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತ ಏತಂ ವಜ್ರಮಪಶ್ಯನ್ನಮುಮೇವಾದಿತ್ಯಮಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಶ್ವಸ್ತ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣ ದಕ್ಷಿಣತೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಂ ಯಜ್ಞಮಾತನ್ವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣ ದಕ್ಷಿಣತೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಂ ಯಜ್ಞಂ ತನುತೇ - ೬।೩।೧।[೨೯]

ದಕ್ಷಿಣತ ಆಹವನೀಯೋ ಭವತಿ । ಉತ್ತರತ ಏಷಾಭ್ರಿರುಪಶೇತೇ ವೃಷಾ ವಾ ಆಹವನೀಯೋ ಯೋಷಾಽಭ್ರಿರ್ದಕ್ಷಿಣತೋ ವೈ ವೃಷಾ ಯೋಷಾಮುಪಶೇತೇಽರತ್ನಿಮಾತ್ರೇಽರತ್ನಿಮಾತ್ರಾದ್ಧಿ ವೃಷಾ ಯೋಷಾಮುಪಶೇತೇ - ೬।೩।೧।[೩೦]

ಸಾ ವೈಣವೀ ಸ್ಯಾತ್ । ಅಗ್ನಿರ್ದೇವೇಭ್ಯ ಉದಕ್ರಾಮತ್ಸ ವೇಣುಂ ಪ್ರಾವಿಶತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಸುಷಿರಃ ಸ ಏತಾನಿ
ವರ್ಮಾಣ್ಯಭಿತೋಽಕುರುತ ಪರ್ವಾಣ್ಯನನುಪ್ರಜ್ಞಾನಾಯ ಯತ್ರಯತ್ರ ನಿರ್ದದಾಹ ತಾನಿ ಕಲ್ಮಾಷಾಣ್ಯಭವನ್ - ೬।೩।೧।[೩೧]

ಸಾ ಕಲ್ಮಾಷೀ ಸ್ಯಾತ್ । ಸಾ ಹ್ಯಾಗ್ನೇಯೀ ಯದಿ ಕಲ್ಮಾಷೀಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪ್ಯಕಲ್ಮಾಷೀ ಸ್ಯಾತ್ಸುಷಿರಾ ತು ಸ್ಯಾತ್ಸೈವಾಗ್ನೇಯೀ ಸೈಷಾ ಯೋನಿರಗ್ನೇರ್ಯದ್ವೇಣುರಗ್ನಿರಿಯಂ ಮೃನ್ನ ವೈ ಯೋನಿರ್ಗರ್ಭಂ ಹಿನಸ್ತ್ಯಹಿಂಸಾಯೈ ಯೋನೇರ್ವೈ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ಯೋನೇರ್ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯಾತಾ ಇತಿ - ೬।೩।೧।[೩೨]

ಪ್ರಾದಶಮಾತ್ರೀ ಸ್ಯಾತ್ । ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರಂ ಹೀದಮಭಿ ವಾಗ್ವದತ್ಯರತ್ನಿಮಾತ್ರೀ ತ್ವೇವ ಭವತಿ ಬಾಹುರ್ವಾ ಅರತ್ನಿರ್ಬಾಹುನೋ ವೈ ವೀರ್ಯಂ ಕ್ರಿಯತೇ ವೀರ್ಯಸಮ್ಮಿತೈವ ತದ್ಭವತಿ - ೬।೩।೧।[೩೩]

ಅನ್ಯತಃ ಕ್ಷ್ಣುತ್ಸ್ಯಾತ್ । ಅನ್ಯತರತೋ ಹೀದಂ ವಾಚಃ ಕ್ಷ್ಣುತಮುಭಯತಃ ಕ್ಷ್ಣುತ್ತ್ವೇವ ಭವತ್ಯುಭಯತೋ ಹೀದಂ ವಾಚಃ ಕ್ಷ್ಣುತಂ ಯದೇನಯಾ ದೈವಂ ಚ ವದತಿ ಮಾನುಷಂ ಚಾಥೋ ಯತ್ಸತ್ಯಂ ಚಾನೃತಂ ಚ ತಸ್ಮಾದುಭಯತಃ ಕ್ಷ್ಣುತ್ - ೬।೩।೧।[೩೪]

ಯದ್ವೇವೋಭಯತಃ ಕ್ಷ್ಣುತ್ । ಅತೋ ವಾ ಅಭ್ರೇರ್ವೀರ್ಯಂ ಯತೋಽಸ್ಯೈ ಕ್ಷ್ಣುತಮುಭಯತ ಏವಾಸ್ಯಾಮೇತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೩।೧।[೩೫]

ಯದ್ವೇವೋಭಯತಃ ಕ್ಷ್ಣುತ್ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾ ಅನುವಿದ್ಯೈಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯೋಽಖನಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದನುವಿದ್ಯೈಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯಃ ಖನತಿ - ೬।೩।೧।[೩೬]

ಸ ಯದಿತಿ ಖನತಿ । ತದೇನಮಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಖನತ್ಯಥ ಯದೂರ್ಧ್ವೋಚ್ಚರತಿತದಮುಷ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದಥ ಯದನ್ತರೇಣ ಸಂಚರತಿ ತದನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಾತ್ಸರ್ವೇಭ್ಯಏವೈನಮೇತದೇಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯಃ ಖನತಿ - ೬।೩।೧।[೩೭]

ತಾಮಾದತ್ತೇ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾದದೇ ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚ್ಛನ್ದಸಾಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈನಾಮೇತದೇತಾಭಿರ್ದೇವತಾಭಿರಾದತ್ತೇ ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಥೋ ಅಸ್ಯಾಂ ಗಾಯತ್ರಂ ಚ್ಛನ್ದೋ ದಧಾತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥಾದಗ್ನಿಂ ಪುರೀಷ್ಯಮಙ್ಗಿರಸ್ವದಾಭರೇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ಪುರೀಷಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥಾದಗ್ನಿಂ ಪಶವ್ಯಮಗ್ನಿವದಾಭರೇತ್ಯೇತತ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ತದೇನಾಂ ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಽದತ್ತೇಽಥೋ ಅಸ್ಯಾಂ ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದೋ ದಧಾತಿ - ೬।೩।೧।[೩೮]

ಅಭ್ರಿರಸೀತಿ । ಅಭ್ರಿರ್ಹ್ಯೇಷಾ ತದೇನಂ ಸತ್ಯೇನಾದತ್ತೇ ನಾರ್ಯಸೀತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಅಭ್ರಿರ್ಯೋಷಾ ನಾರೀ ನ
ವೈ ಯೋಷಾ ಕಂ ಚನ ಹಿನಸ್ತಿ ಶಮಯತ್ಯೇವೈನಾಮೇತದಹಿಂಸಾಯೈ ತ್ವಯಾ ವಯಮಗ್ನಿಂ ಶಕೇಮ ಖನಿತುಂ ಸಧಸ್ಥ ಏತೀದಂ ವೈ ಸಧಸ್ಥಂ ತ್ವಯಾ ವಯಮಗ್ನಿಂ ಶಕೇಮ ಖನಿತುಮಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಧಸ್ಥ ಇತ್ಯೇತಜ್ಜಾಗತೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ತದೇನಾಂ ಜಾಗತೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಽದತ್ತೇಽಥೋ ಅಸ್ಯಾಂ ಜಾಗತಂ ಚ್ಛನ್ದೋ ದಧಾತಿ - ೬।೩।೧।[೩೯]

ತ್ರಿಭಿರಾದತ್ತೇ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಾಮೇತದಾದತ್ತೇ ತ್ರಿಭಿರಾದಾಯಾಥೈನಾಂ ಚತುರ್ಥೇನಾಭಿಮನ್ತ್ರಯತ ಏತದ್ವಾ ಏನಾಂ ದೇವಾಸ್ತ್ರಿಭಿರಾದಾಯಾಥಾಸ್ಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇನ ವೀರ್ಯಮದಧುಸ್ತಥೈವೈನಾಮಯಮೇತತ್ತ್ರಿಭಿರಾದಾಯಾಥಾಸ್ಯಾಂ ಚತುರ್ಥೇನ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೩।೧।[೪೦]

ಹಸ್ತ ಆಧಾಯ ಸವಿತೇತಿ । ಹಸ್ತೇ ಹ್ಯಸ್ಯಾಹಿತಾ ಭವತಿ ಬಿಭ್ರದಭ್ರಿಮಿತಿ ಬಿಭರ್ತಿ ಹ್ಯೇನಾಂ
ಹಿರಣ್ಯಯೀಮಿತಿ ಹಿರಣ್ಮಯೀ ಹ್ಯೇಷಾ ಯಾ ಚ್ಛನ್ದೋಮಯ್ಯಗ್ನೇರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ನಿಚಾಯ್ಯೇತ್ಯಗ್ನೇರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ದೃಷ್ಟ್ವೇತ್ಯೇತತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅಧ್ಯಾಭರದಿತಿ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಹ್ಯೇನದಧ್ಯಾಭರತ್ಯಾನುಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ತದೇನಾಮಾನುಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಽದತ್ತೇಽಥೋ ಅಸ್ಯಾಮಾನುಷ್ಟುಭಂ ಚ್ಛನ್ದೋ ದಧಾತಿ ತಾನ್ಯೇತಾನ್ಯೇವ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇಷಾಭ್ರಿರಾರಮ್ಭಾಯೈವೇಯಂ ವೈಣವೀ ಕ್ರಿಯತೇ - ೬।೩।೧।[೪೧]

ತಾಂ ಹೈಕೇ ಹಿರಣ್ಮಯೀಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ । ಹಿರಣ್ಯಯೀತಿ ವಾ ಅಭ್ಯುಕ್ತೇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ವಾ ಏಷಾ
ಛನ್ದಾಂಸಿ ತೇನೈಷಾ ಹಿರಣ್ಯಮಮೃತಂ ಹಿರಣ್ಯಮಮೃತಾನಿ ಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ - ೬।೩।೧।[೪೨]

ತಾಂ ಚತುರ್ಭಿರಾದತ್ತೇ । ಚತುರಕ್ಷರಾ ವೈ ಸರ್ವಾ ವಾಗ್ವಾಗಿತ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಮಕ್ಷರಮಿತಿ ತ್ರ್ಯಕ್ಷರಂ ತದ್ಯತ್ತದ್ವಾಗಿತ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಂ ಯೈವೈಷಾನುಷ್ಟುಬುತ್ತಮಾ ಸಾ ಸಾಽಥ ಯದಕ್ಷರಮಿತಿ ತ್ರ್ಯಕ್ಷರಮೇತಾನಿ ತಾನಿ ಪೂರ್ವಾಣಿ ಯಜೂಂಷಿ ಸರ್ವಯೈವೈತದ್ವಾಚಾಗ್ನಿಂ ಖನತಿ ಸರ್ವಯಾ ವಾಚಾ ಸಮ್ಭರತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ಭಿಃ - ೬।೩।೧।[೪೩]

ಯದ್ವೇವ ಚತುರ್ಭಿಃ । ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಿಶಶ್ಚತಸೃಷು ತದ್ದಿಕ್ಷು ವಾಚಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತಸೃಷು ದಿಕ್ಷು ವಾಗ್ವದತಿ ಚ್ಛನ್ದೋಭಿಶ್ಚ ಯಜುರ್ಭಿಶ್ಚಾದತ್ತೇ ತದಷ್ಟೌ ಚತಸ್ರೋ ದಿಶಶ್ಚತಸ್ರೋಽವಾನ್ತರದಿಶಃ ಸರ್ವಾಸು ತದ್ದಿಕ್ಷು ವಾಚಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸು ದಿಕ್ಷು ವಾಗ್ವದತಿ - ೬।೩।೧।[೪೪]

##೬।೩।೨
ಹಸ್ತ ಏಷಾಭ್ರಿರ್ಭವತ್ಯಥ ಪಶೂನಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಏತದ್ವಾ ಏಷು ದೇವಾ ಅನ್ವೇಷಿಷ್ಯನ್ತಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ವೀರ್ಯಮದಧುಸ್ತಥೈವೈಷ್ವಯಮೇತದನ್ವೇಷಿಷ್ಯನ್ಪುರಸ್ತಾದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೩।೨।[೧]

ಸೋಽಶ್ವಮಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಪ್ರತೂರ್ತಂ ವಾಜಿನ್ನಾದ್ರವೇತಿ ಯದ್ವೈ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ತತ್ತೂರ್ತಮಥ ಯತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಾತ್ಕ್ಷೇಪೀಯಸ್ತತ್ಪ್ರತೂರ್ತ ವರಿಷ್ಠಾಮನು ಸಂವತಮಿತೀಯಂ ವೈ ವರಿಷ್ಠಾ ಸಂವದಿಮಾಮನು ಸಂವತಮಿತ್ಯೇತದ್ದಿವಿ ತೇ ಜನ್ಮ ಪರಮಮನ್ತರಿಕ್ಷೇ ತವ ನಾಭಿಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಧಿ ಯೋನಿರಿದಿತಿ ತದೇನಮೇತಾ ದೇವತಾಃ ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಂ ವಾಯುಮಾದಿತ್ಯಂ ತದಶ್ವೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೩।೨।[೨]

ಅಥ ರಾಸಭಮ್ । ಯುಞ್ಜಾಥಾಂ ರಾಸಭಂ ಯುವಮಿತ್ಯಧ್ವರ್ಯುಂ ಚೈತದ್ಯಜಮಾನಂ ಚಾಹಾಸ್ಮಿನ್ಯಾಮೇ ವೃಷಣ್ವಸೂ ಇತ್ಯಸ್ಮಿನ್ಕರ್ಮಣಿ ವೃಷಣ್ವಸೂ ಇತ್ಯೇತದಗ್ನಿಂ ಭರನ್ತಮಸ್ಮಯುಮಿತ್ಯಗ್ನಿಂ ಭರನ್ತಮಸ್ಮತ್ಪ್ರೇಷಿತಮಿತ್ಯೇತತ್ತದ್ರಾಸಭೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೩।೨।[೩]

ಅಥಾಜಮ್ । ಯೋಗೇ ಯೋಗೇ ತವಸ್ತರಂ ವಾಜೇ ವಾಜೇ ಹವಾಮಹ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜಃ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ಮಣಿ ತವಸ್ತರಮನ್ನೇಽನ್ನೇ ಹವಾಮಹ ಇತ್ಯೇತತ್ಸಖಾಯ ಇನ್ದ್ರಮೂತಯ ಇತೀನ್ದ್ರಿಯವನ್ತಮೂತಯ ಇತ್ಯೇತತ್ತದಜೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೩।೨।[೪]

ತ್ರಿಭಿರಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈಷ್ವೇತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೩।೨।[೫]

ಅಥೈನಾನ್ಪ್ರಾಚ ಉತ್ಕ್ರಮಯತಿ । ತದೇನಮೇತೈಃ ಪಶುಭಿರನ್ವಿಚ್ಛತಿ ನೋಪಸ್ಪೃಶತ್ಯಗ್ನಿರೇಷ ಯತ್ಪಶವೋ ನೇನ್ಮಾಽಯಮಗ್ನಿರ್ಹಿನಸದಿತಿ - ೬।೩।೨।[೬]

ಸೋಽಶ್ವಮುತ್ಕ್ರಮಯತಿ । ಪ್ರತೂರ್ವನ್ನೇಹ್ಯವಕ್ರಾಮನ್ನಶಸ್ತೀರಿತಿ ಪಾಪ್ಮಾ ವಾ ಅಶಸ್ತಿಸ್ತ್ವರಮಾಣ ಏಹ್ಯವಕ್ರಾಮನ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಿತ್ಯೇತದ್ರುದ್ರಸ್ಯ ಗಾಣಪತ್ಯಂ ಮಯೋಭೂರೇಹೀತಿ ರೌದ್ರಾ ವೈ ಪಶವೋ ಯಾ ತೇ ದೇವತಾ ತಸ್ಯೈ ಗಾಣಪತ್ಯಂ ಮಯೋಭೂರೇಹೀತ್ಯೇತತ್ತದೇನಮಶ್ವೇನಾನ್ವಿಚ್ಛತಿ - ೬।೩।೨।[೭]

ಅಥ ರಾಸಭಮ್ । ಉರ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೀಹಿ ಸ್ವಸ್ತಿ ಗವ್ಯೂತಿರಭಯಾನಿ ಕೃಣ್ವನ್ನಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ ಪೂಷ್ಣಾ ಸಯುಜಾ ಸಹೇತೀಯಂ ವೈ ಪೂಷಾಽನಯಾ ಸಯುಜಾ ಸಹೇತ್ಯೇತತ್ತದೇನಂ ರಾಸಭೇನಾನ್ವಿಚ್ಛತಿ - ೬।೩।೨।[೮]

ಅಥಾಜಮ್ । ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥಾದಗ್ನಿಂ ಪುರೀಷ್ಯಮಙ್ಗಿರಸ್ವದಾಭರೇತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥಾದಗ್ನಿಂ ಪಶವ್ಯಮಗ್ನಿವದಾಭರೇತ್ಯೇತತ್ತದೇನಮಜೇನಾನ್ವಿಚ್ಛತಿ - ೬।೩।೨।[೯]

ತ್ರಿಭಿರನ್ವಿಚ್ಛತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ವಿಚ್ಛತಿ ತ್ರಿಭಿಃ ಪುರಸ್ತಾದಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ ತತ್ಷಟ್ಷಡೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೩।೨।[೧೦]

##೬।೩।೩
ಪ್ರದೀಪ್ತಾ ಏತೇಽಗ್ನಯೋ ಭವನ್ತಿ । ಅಥ ಮೃದಮಚ್ಛಯನ್ತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಏತೇಽಗ್ನಯಸ್ತೇ ಯದಾ ಪ್ರದೀಪ್ತಾ ಅಥೈತ ಇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಪುರೋ ವಾ ಏತದೇಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯೋಽಗ್ರೇ ದೇವಾಃ ಕರ್ಮಾನ್ವೈಚ್ಛಂಸ್ತದ್ಯದೇತಾನಗ್ನೀನತೀತ್ಯ ಮೃದಮಾಹರತಿ ತದೇನಂ ಪುರೈಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯೋಽನ್ವಿಚ್ಛತಿ - ೬।೩।೩।[೧]

ಪ್ರಾಞ್ಚೋ ಯನ್ತಿ । ಪ್ರಾಚೀ ಹಿ ದಿಗಗ್ನೇಃ ಸ್ವಾಯಾಮೇವೈನಮೇತದ್ದಿಶ್ಯನ್ವಿಚ್ಛತಿ ಸ್ವಾಯಾಂ ದಿಶಿ ವಿನ್ದತಿ - ೬।೩।೩।[೨]

ತೇ ಪ್ರಯನ್ತಿ । ಅಗ್ನಿಂ ಪುರೀಷ್ಯಮಙ್ಗಿರಸ್ವದಚ್ಛೇಮ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ಪಶವ್ಯಮಗ್ನಿವದಚ್ಛೇಮ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೩।೩।[೩]

ಅಥಾನದ್ಧಾಪುರುಷಮೀಕ್ಷತೇ । ಅಗ್ನಿಂ ಪುರೀಷ್ಯಮಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ಭರಿಷ್ಯಾಮ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ಪಶವ್ಯಮಗ್ನಿವದ್ಭರಿಷ್ಯಾಮ ಇತ್ಯೇತತ್ತದೇನಮನದ್ಧಾಪುರುಷೇಣಾನ್ವಿಚ್ಛತಿ - ೬।೩।೩।[೪]

ಅಥ ವಲ್ಮೀಕವಪಾ ಸುಷಿರಾ ವ್ಯಧ್ವೇ ನಿಹಿತಾ ಭವತಿ । ತಾಮನ್ವೀಕ್ಷತ ಇಯಂ ವೈ ವಲ್ಮೀಕವಪೇಯಮು ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾ ಏಷು ಲೋಕೇಷು ವಿಗ್ರಾಹಮೈಚ್ಛಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೇಷು ಲೋಕೇಷು ವಿಗ್ರಾಹಮಿಚ್ಛತಿ - ೬।೩।೩।[೫]

ಅನ್ವಗ್ನಿರುಷಸಾಮಗ್ರಮಖ್ಯದಿತಿ । ತದೇನಮುಷಃಸ್ವೈಚ್ಛನ್ನನ್ವಹಾನಿ ಪ್ರಥಮೋ ಜಾತವೇದಾ ಇತಿ ತದೇನಮಹಃಸ್ವೈಚ್ಛನ್ನನು ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಪುರುತ್ರಾ ಚ ರಶ್ಮೀನಿತಿ ತದೇನಂ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಷ್ವೈಚ್ಛನ್ನನು ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಆತತನ್ಥೇತಿ ತದೇನಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋರೈಚ್ಛಂಸ್ತಮವಿನ್ದಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದ್ವಿನ್ದತಿ ತಂ ಯದಾ ಪರಾಪಶ್ಯತ್ಯಥ ತಾಮವಾಸ್ಯತ್ಯಾಗಚ್ಛನ್ತಿ ಮೃದಮ್ - ೬।೩।೩।[೬]

ಅಥಾಶ್ವಮಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಸ್ಯಾಪಹನಾಮೇತಿ ಶ್ರಮೋ ವೈ ಪಾಪ್ಮಾ ಶ್ರಮಮಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನಾಮೇತಿ ತಸ್ಯ ಶ್ರಮಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಘ್ನಂಸ್ತಥೈವಾಸ್ಯಾಯಮೇತಚ್ಛ್ರಮಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ - ೬।೩।೩।[೭]

ಆಗತ್ಯ ವಾಜ್ಯಧ್ವಾನಮಿತಿ । ಆಗತೋ ಹ್ಯಸ್ಯಾಧ್ವಾ ಭವತಿ ಸರ್ವಾ ಮೃಧೋ ವಿಧೂನುತ ಇತಿ ಪಾಪ್ಮಾ ವೈ ಮೃಧಃ ಸರ್ವಾನ್ಪಾಪ್ಮನೋ ವಿಧೂನುತ ಇತ್ಯೇತತ್ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದಶ್ವಃ ಸ್ಯತ್ತ್ವಾ ವಿಧೂನುತೇ
ಽಗ್ನಿಂ ಸಧಸ್ಥೇ ಮಹತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ ನಿಚಿಕೀಷತ ಇತೀದಂ ವೈ ಮಹತ್ಸಧಸ್ಥಮಗ್ನಿಮಸ್ಮಿನ್ಮಹತಿ ಸಧಸ್ಥೇ ಚಕ್ಷುಷಾ ದಿದೃಕ್ಷತ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೩।೩।[೮]

ಅಥೈನಮಾಕ್ರಮಯತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏಷ ಏತಂ ದೇವೇಭ್ಯೋಽನುವಿದ್ಯ ಪ್ರಾಬ್ರವೀದ್ಯಥಾಽಯಮಿಹೇವೇತ್ಯೇವಮ್ - ೬।೩।೩।[೯]

ಯದ್ವೇವಾಕ್ರಮಯತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ವಜ್ರಮುಪರಿಷ್ಟಾದಭಿಗೋಪ್ತಾರಮಕುರ್ವನ್ನಮುಮೇವಾದಿತ್ಯಮಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಶ್ವಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತಂ ವಜ್ರಮುಪರಿಷ್ಟಾದಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ - ೬।೩।೩।[೧೦]

ಆಕ್ರಮ್ಯ ವಾಜಿನ್ । ಪೃಥಿವೀಮಗ್ನಿಮಿಚ್ಛ ರುಚಾ ತ್ವಮಿತಿ ಚಕ್ಷುರ್ವೈ ರುಗಾಕ್ರಮ್ಯ ತ್ವಂ ವಾಜಿನ್ಪೃಥಿವೀಮಗ್ನಿಮಿಚ್ಛ ಚಕ್ಷುಷೇತ್ಯೇತದ್ಭೂಮ್ಯಾ ವೃತ್ತ್ವಾಯ ನೋ ಬ್ರೂಹಿ ಯತಃ ಖನೇಮ ತಂ ವಯಮಿತಿ ಭೂಮೇಸ್ತತ್ಸ್ಪಾಶಯಿತ್ವಾಯ ನೋ ಬ್ರೂಹಿ ಯತ ಏನಂ ಖನೇಮೇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೩।೩।[೧೧]

ಅಥೈನಮುನ್ಮೃಶತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಪ್ರೋಚಿವಾಂಸಂ ವೀರ್ಯೇಣ ಸಮಾರ್ಧಯಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತತ್ಪ್ರೋಚಿವಾಂಸಂ ವೀರ್ಯೇಣ ಸಮರ್ಧಯತಿ ದ್ಯೌಸ್ತೇ ಪೃಷ್ಠಂ ಪೃಥಿವೀ ಸಧಸ್ಥಮಾತ್ಮಾಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸಮುದ್ರೋ ಯೋನಿರಿತೀತ್ಥಮಸೀತ್ಥಮಸೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವಿಖ್ಯಾಯ ಚಕ್ಷುಷಾ ತ್ವಮಭಿತಿಷ್ಠ ಪೃತನ್ಯತ ಇತಿ ವಿಖ್ಯಾಯ ಚಕ್ಷುಷಾ ತ್ವಮಭಿತಿಷ್ಠ ಸರ್ವಾನ್ಪಾಪ್ಮನ ಇತ್ಯೇತನ್ನೋಪಸ್ಪೃಶತಿ ವಜ್ರೋ ವಾಽಅಶ್ವೋ ನೇನ್ಮಾಯಂ ವಜ್ರೋ ಹಿನಸದಿತಿ - ೬।೩।೩।[೧೨]

ಅಥೈನಮುತ್ಕ್ರಮಯತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ಕಿಮಿಮಮಭ್ಯುತ್ಕ್ರಮಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ ಮಹತ್ಸೌಭಗಮಿತಿ ತಂ ಮಹತ್ಸೌಭಗಮಭ್ಯುದಕ್ರಮಯಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತನ್ಮಹತ್ಸೌಭಗಮಭ್ಯುತ್ಕ್ರಮಯತ್ಯುತ್ಕ್ರಾಮ ಮಹತೇ ಸೌಭಗಾಯೇತ್ಯುತ್ಕ್ರಾಮ ಮಹತ್ತೇ ಸೌಭಗಮಿತ್ಯೇತತ್ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದಶ್ವಃ ಪಶೂನಾಂ ಭಗಿತಮೋಽಸ್ಮಾದಾಸ್ಥಾನಾದಿತಿ ಯತ್ರೈತತ್ತಿಷ್ಠಸೀತ್ಯೇತದ್ದ್ರವಿಣೋದಾ ಇತಿ ದ್ರವಿಣಂ ಹ್ಯೇಭ್ಯೋ ದದಾತಿ ವಾಜಿನ್ನಿತಿ ವಾಜೀ ಹ್ಯೇಷ ವಯಂ ಸ್ಯಾಮ ಸುಮತೌ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಂ ಖನನ್ತ ಉಪಸ್ಥೇ ಅಸ್ಯಾ ಇತಿ ವಯಮಸ್ಮೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಸುಮತೌ ಸ್ಯಾಮಾಗ್ನಿಮಸ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥೇ ಖನನ್ತ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೩।೩।[೧೩]

ಅಥೈನಮುತ್ಕ್ರಾನ್ತಮಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಪ್ರೋಚಿವಾಂಸಂ ಯಥಾ ದದಿವಾಂಸಂ ವನ್ದೇತೈವಮುಪಾಸ್ತುವನ್ನುಪಾಮಹಯಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದುಪಸ್ತೌತ್ಯುಪಮಹಯತ್ಯುದಕ್ರಮೀದಿತ್ಯುದ್ಧ್ಯಕ್ರಮೀದ್ದ್ರವಿಣೋದಾ ಇತಿ ದ್ರವಿಣಂ ಹ್ಯೇಭ್ಯೋ ದದಾತಿ ವಾಜ್ಯರ್ವೇತಿ ವಾಜೀ ಚ ಹ್ಯೇಷೋಽರ್ವಾ ಚಾಕಃ ಸುಲೋಕಂ ಸುಕೃತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತ್ಯಕರಃ ಸುಲೋಕಂ ಸುಕೃತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತ್ಯೇತತ್ತತಃ ಖನೇಮ ಸುಪ್ರತೀಕಮಗ್ನಿಮಿತಿ ತತ ಏನಂ ಖನೇಮೇತ್ಯೇತತ್ಸುಪ್ರತೀಕಮಿತಿ ಸರ್ವತೋ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಸುಪ್ರತೀಕಃ ಸ್ವೋ ರುಹಾಣಾ ಅಧಿ ನಾಕಮುತ್ತಮಮಿತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕೋ ನಾಕಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ರೋಹನ್ತೋಽಧಿ ನಾಕಮುತ್ತಮಮಿತ್ಯೇತತ್ತಂ ದಕ್ಷಿಣೋಪಸಂಕ್ರಮಯತಿ ಯತ್ರೇತರೌ ಪಶೂ ಭವತಸ್ತೇ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪ್ರಾಞ್ಚಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಸ ಯ ಏವಾಮುತ್ರ ದಕ್ಷಿಣತ ಸ್ಥಾನಸ್ಯ ಬನ್ಧುಃ ಸೋಽತ್ರ - ೬।೩।೩।[೧೪]

ಅಥೋಪವಿಶ್ಯ ಮೃದಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾ ಏತಾಮಾಹುತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಮಜುಹವುಸ್ತಾಂ ಹುತ್ವೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನುಖಾಮಪಶ್ಯನ್ - ೬।೩।೩।[೧೫]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮೇವೇತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾ ಏತಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಮಾಹುತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಮಜುಹವುಸ್ತಾಂ ಹುತ್ವಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷೋಽಪಶ್ಯನ್ನೇತಾ ದೇವತಾ ಅಗ್ನಿಂ ವಾಯುಮಾದಿತ್ಯಮೇತಾ ಹ್ಯೇವ ದೇವತಾ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೇ ಆಹುತೀ ಹುತ್ವೇಮಾಂಶ್ಚ ಲೋಕಾನುಖಾಂ ಪಶ್ಯತ್ಯೇತಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷೋ ವ್ಯತಿಷಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಜುಹೋತೀಮಾಂಶ್ಚ ತಲ್ಲೋಕಾನೇತಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ವ್ಯತಿಷಜತಿ - ೬।೩।೩।[೧೬]

ಯದ್ವೇವೈತೇ ಆಹುತೀ ಜುಹೋತಿ । ಮೃದಂ ಚ ತದಪಶ್ಚ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತೇ ಇಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರೀತ್ವಾಥೈನೇ ಸಮ್ಭರತಿ
ವ್ಯತಿಷಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಜುಹೋತಿ ಮೃದಂ ಚ ತದಪಶ್ಚ ವ್ಯತಿಷಜತಿ - ೬।೩।೩।[೧೭]

ಆಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತಿ । ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ವಜ್ರಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತದಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ ರೇತೋ ವಾ
ಆಜ್ಯಂ ರೇತ ಏವೈತತ್ಸಿಞ್ಚತಿ ಸ್ರುವೇಣ ವೃಷಾ ವೈ ಸ್ರುವೋ ವೃಷಾ ವೈ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ
ವೃಷಾ ವೈ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ವೃಷಾ ವೈ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ - ೬।೩।೩।[೧೮]

ಆ ತ್ವಾ ಜಿಘರ್ಮಿ ಮನಸಾ ಘೃತೇನೇತಿ । ಆ ತ್ವಾ ಜುಹೋಮಿ ಮನಸಾ ಚ ಘೃತೇನ ಚೇತ್ಯೇತತ್ಪ್ರತಿಕ್ಷಿಯನ್ತಂ ಭುವನಾನಿ ವಿಶ್ವೇತಿ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಹ್ಯೇಷ ಸರ್ವಾಣಿ ಭುವನಾನಿ ಕ್ಷಿಯತಿ ಪೃಥುಂ ತಿರಶ್ಚಾ ವಯಸಾ ಬೃಹನ್ತಮಿತಿ ಪೃಥುರ್ವಾ ಏಷ ತಿರ್ಯಙ್ವಯಸೋ ಬೃಹನ್ಧೂಮೇನ ವ್ಯಚಿಷ್ಠಮನ್ನೈ ರಭಸಂ ದೃಶಾನಮಿತ್ಯವಕಾಶವನ್ತಮನ್ನೈರನ್ನಾದಂ ದೀಪ್ಯಮಾನಮಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೩।೩।[೧೯]

ಆ ವಿಶ್ವತಃ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ಜಿಘರ್ಮೀತಿ । ಆ ಸರ್ವತಃ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ಜುಹೋಮೀತ್ಯೇತದರಕ್ಷಸಾ ಮನಸಾ ತಜ್ಜುಷೇತೇತ್ಯಹೀಡಮಾನೇನ ಮನಸಾ ತಜ್ಜೋಷಯೇತೇತ್ಯೇತನ್ಮರ್ಯಶ್ರೀ ಸ್ಪೃಹಯದ್ವರ್ಣೋ ಅಗ್ನಿರಿತಿ ಮರ್ಯಶ್ರೀರ್ಹ್ಯೇಷ ಸ್ಪೃಹಯದ್ವರ್ಣೋಽಗ್ನಿರ್ನಾಭಿಮೃಶೇ ತನ್ವಾ ಜರ್ಭುರಾಣ ಇತಿ ನ ಹ್ಯೇಷೋಽಭಿಮೃಶೇ ತನ್ವಾ ದೀಪ್ಯಮಾನೋ ಭವತಿ - ೬।೩।೩।[೨೦]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಭಿಜುಹೋತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತ್ಯಾಗ್ನೇಯೀಭ್ಯಾಮಗ್ನಿಮೇವೈತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ತೇ ಯದಾಗ್ನೇಯ್ಯೌ ತೇನಾಗ್ನಿರಥ ಯತ್ತ್ರಿಷ್ಟುಭೌ ತೇನೇನ್ದ್ರ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವದೇವತ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ - ೬।೩।೩।[೨೧]

ಅಶ್ವಸ್ಯ ಪದೇ ಜುಹೋತಿ । ಅಗ್ನಿರೇಷ ಯದಶ್ವಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತೇ ಅಗ್ನಿಮತ್ಯೇವಾಹುತೀ ಹುತೇ ಭವತಃ - ೬।೩।೩।[೨೨]

ಅಥೈನಂ ಪರಿಲಿಖತಿ । ಮಾತ್ರಾಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಯಥೈತಾವಾನಸೀತ್ಯೇವಮ್ - ೬।೩।೩।[೨೩]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ಪರಿಲಿಖತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಾಂ ಪುರಂ ಪರ್ಯಶ್ರಯಂಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತಾಂ ಪುರಂ ಪರಿಶ್ರಯತ್ಯಭ್ರ್ಯಾ ವಜ್ರೋ ವಾ ಅಭ್ರಿರ್ವಜ್ರಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತದಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಲಿಖತಿ ಸರ್ವತ ಏವಾಸ್ಮಾ ಏತಂ ವಜ್ರಮಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವಃ ಪರಿಲಿಖತಿ ತ್ರಿವೃತಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತಂ ವಜ್ರಮಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ - ೬।೩।೩।[೨೪]

ಪರಿ ವಾಜಪತಿಃ ಕವಿಃ । ಪರಿ ತ್ವಾಗ್ನೇ ಪುರಂ ವಯಂ ತ್ವಮಗ್ನೇ ದ್ಯುಭಿರಿತ್ಯಗ್ನಿಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತದುಪಸ್ತುತ್ಯ ವರ್ಮ ಕರೋತಿ ಪರಿವತೀಭಿಃ ಪರೀವ ಹಿ ಪುರ ಆಗ್ನೇಯೀಭಿರಗ್ನಿಪುರಾಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಕರೋತಿ ಸಾ ಹೈಷಾಗ್ನಿಪುರಾ ದೀಪ್ಯಮಾನಾ ತಿಷ್ಠತಿ ತಿಸೃಭಿಸ್ತ್ರಿಪುರಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತತ್ಕರೋತಿ
ತಸ್ಮಾದು ಹೈತತ್ಪುರಾಂ ಪರಮಂ ರೂಪಂ ಯತ್ತ್ರಿಪುರಂ ಸ ವೈ ವರ್ಷೀಯಸಾ ವರ್ಷೀಯಸಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಪರಾಂ ಪರಾಂ ಲೇಖಾಂ ವರೀಯಸೀಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾಂ ಪರಾ ಪರಾ ವರೀಯಸೀ ಲೇಖಾ ಭವನ್ತಿ ಲೇಖಾ ಹಿ ಪುರಃ - ೬।೩।೩।[೨೫]

ಅಥೈನಮಸ್ಯಾಂ ಖನತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಇಮಾಮೇವಾತ್ಮಾನಮಕುರ್ವನ್ಗುಪ್ತ್ಯಾ ಆತ್ಮಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಗೋಪ್ಸ್ಯತೀತಿ ಸಾಸಮಮ್ಬಿಲಾ ಸ್ಯಾತ್ತದಸ್ಯೇಯಮಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ಯದ್ವೇವ ಸಮಂಬಿಲಾ ಯೋನಿರ್ವಾ ಇಯಂ ರೇತ ಇದಂ ಯದ್ವೈ ರೇತಸೋ ಯೋನಿಮತಿರಿಚ್ಯತೇಽಮುಯಾ ತದ್ಭವತ್ಯಥ ಯನ್ನ್ಯೂನಂ ವ್ಯೃದ್ಧಂ ತದೇತದ್ವೈ ರೇತಸಃ ಸಮೃದ್ಧಂ ಯತ್ಸಮಮ್ಬಿಲಂ ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿರೇಷ ಕೂಪೋ ಭವತಿ ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಖನತಿ - ೬।೩।೩।[೨೬]

##೬।೪।೧
ಅಥೈನಮತಃ ಖನತ್ಯೇವ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾ ಅನುವಿದ್ಯಾಖನಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದನುವಿದ್ಯ ಖನತಿ ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥಾದಗ್ನಿಂ ಪುರೀಷ್ಯಮಙ್ಗಿರಸ್ವತ್ಖನಾಮೀತಿ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈನಮೇತದೇತಾಭಿರ್ದೇವತಾಭಿಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥಾದಗ್ನಿಂ ಪಶವ್ಯಮಗ್ನಿವತ್ಖನತಿ - ೬।೪।೧।[೧]

ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮನ್ತಂ ತ್ವಾಗ್ನೇ ಸುಪ್ರತೀಕಮಿತಿ । ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನ್ವಾ ಅಯಮಗ್ನಿಃ ಸುಪ್ರತೀಕೋಽಜಸ್ರೇಣಭಾನುನಾ ದೀದ್ಯತಮಿತ್ಯಜಸ್ರೇಣಾರ್ಚಿಷಾ ದೀಪ್ಯಮಾನಮಿತ್ಯೇತಚ್ಛಿವಂ ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋಽಹಿಂಸನ್ತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥಾದಗ್ನಿಂ ಪುರೀಷ್ಯಮಙ್ಗಿರಸ್ವತ್ಖನಾಮ ಇತಿ ಶಿವಂ ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋಽಹಿಂಸನ್ತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥಾದಗ್ನಿಂ ಪಶವ್ಯಮಗ್ನಿವತ್ಖನಾಮ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೪।೧।[೨]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಖನತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಖನತ್ಯಥೋ ದ್ವಯಂ ಹ್ಯೇವೈತದ್ರೂಪಂ ಮೃಚ್ಚಾಪಶ್ಚ - ೬।೪।೧।[೩]

ಸ ವೈ ಖನಾಮಿ ಖನಾಮ ಇತಿ ಖನತಿ । ಖನಾಮೀತಿ ವಾ ಏತಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರಖನತ್ಖನಾಮ ಇತಿ
ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಖನಾಮಿ ಖನಾಮ ಇತಿ - ೬।೪।೧।[೪]ಸ ವಾ ಅಭ್ರ್ಯಾ ಖನನ್ । ವಾಚಾ ಖನಾಮಿ ಖನಾಮ ಇತ್ಯಾಹ ವಾಗ್ವಾ ಅಭ್ರಿರಾರಮ್ಭಾಯೈವೇಯಂ ವೈಣವೀ ಕ್ರಿಯತೇ ವಾಚಾ ವಾ ಏತಮಭ್ರ್ಯಾ ದೇವಾ ಅಖನಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದ್ವಾಚೈವಾಭ್ರ್ಯಾ ಖನತಿ - ೬।೪।೧।[೫]

ಅಥೈನಂ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನೇ ಸಮ್ಭರತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಯಜ್ಞ ಏವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ಭರತಿ ಲೋಮತಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ಲೋಮಾನಿ ಛನ್ದಃಸ್ವೇವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ಭರತಿ ತತ್ತೂಷ್ಣೀಮುಪಸ್ತೃಣಾತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಯಜ್ಞೋಽನಿರುಕ್ತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರುತ್ತರತಸ್ತಸ್ಯೋಪರಿಬನ್ಧುಃ ಪ್ರಾಚೀನಗ್ರೀವೇ ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ - ೬।೪।೧।[೬]
ಅಥೈನ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣೇ ಸಮ್ಭರತಿ । ಯೋನಿರ್ವೈ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ ಯೋನೌ ತದ್ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯದ್ವೈ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ತತ್ಪ್ರಜನಿಷ್ಣು ಭವತಿ ತನ್ಮನ್ತ್ರೇಣೋಪಸ್ತೃಣಾತಿ ವಾಗ್ವೈ ಮನ್ತ್ರೋ ವಾಕ್ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮ್
- ೬।೪।೧।[೭]

ಅಪಾಂ ಪೃಷ್ಠಮಸಿ ಯೋನಿರಗ್ನೇರಿತಿ । ಅಪಾಂ ಹ್ಯೇತತ್ಪೃಷ್ಠಂ ಯೋನಿರ್ಹ್ಯೇತದಗ್ನೇಃ ಸಮುದ್ರಮಭಿತಃ ಪಿನ್ವಮಾನಮಿತಿ ಸಮುದ್ರೋ ಹ್ಯೇತದಭಿತಃ ಪಿನ್ವತೇ ವರ್ಧಮಾನೋ ಮಹಾಂ ಆ ಚ ಪುಷ್ಕರ ಇತಿ ವರ್ಧಮಾನೋ ಮಹೀಯಸ್ವ ಪುಷ್ಕರ ಇತ್ಯೇತದ್ದಿವೋ ಮಾತ್ರಯಾ ವರಿಮ್ಣಾ ಪ್ರಥಸ್ವೇತ್ಯನುವಿಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿರ್ನೋ ಹೈತಮನ್ಯೋ ದಿವೋ ವರಿಮಾ ಯನ್ತುಮರ್ಹತಿ ದ್ಯೌರ್ಭೂತ್ವನಂ ಯಚ್ಛೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ - ೬।೪।೧।[೮]

ತದುತ್ತರಂ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಾದುಪಸ್ತೃಣಾತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಿಯಂ ವೈ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಿಯಮು ವೈ ಯಜ್ಞೋಽಸ್ಯಾಂ ಹಿ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ ದ್ಯೌಷ್ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮಾಪೋ ವೈ ದ್ಯೌರಾಪಃ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮುತ್ತರೋ ವಾ ಅಸಾವಸ್ಯೈ - ೬।೪।೧।[೯]

ಅಥೈನೇ ಅಭಿಮೃಶತಿ । ಸಂಜ್ಞಾಮೇವಾಭ್ಯಾಮೇತತ್ಕರೋತಿ ಶರ್ಮ ಚ ಸ್ಥೋ ವರ್ಮ ಚ ಸ್ಥ ಇತಿ ಶರ್ಮ ಚ ಹ್ಯಸ್ಯೈತೇ ವರ್ಮ ಚಾಚ್ಛಿದ್ರೇ ಬಹುಲೇ ಉಭೇ ಇತ್ಯಚ್ಛಿದ್ರೇ ಹ್ಯೇತೇ ಬಹುಲೇ ಉಭೇ ವ್ಯಚಸ್ವತೀ ಸಂವಸಾಥಾಮಿತ್ಯವಕಾಶವತೀ ಸಂವಸಾಥಾಮಿತ್ಯೇತದ್ಭೃತಮಗ್ನಿಂ ಪುರೀಷ್ಯಮಿತಿ ಬಿಭೃತಮಗ್ನಿಂ ಪಶವ್ಯಮಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೪।೧।[೧೦]

ಸಂವಸಾಥಾಂ ಸ್ವರ್ವಿದಾ । ಸಮೀಚೀ ಉರಸಾಽಽತ್ಮನೇತಿ ಸಂವಸಾಥಾಮೇನಂ ಸ್ವರ್ವಿದಾ ಸಮೀಚೀಽಉರಸಾ ಚಾತ್ಮನಾ ಚೇತ್ಯೇತದಗ್ನಿಮನ್ತರ್ಭರಿಷ್ಯನ್ತೀ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮನ್ತಮಜಸ್ರಮಿದಿತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸ ಏಷ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನಜಸ್ರಸ್ತಮೇತೇ ಅನ್ತರಾ ಬಿಭೃತಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮನ್ತಮಜಸ್ರಮಿದಿತಿ - ೬।೪।೧।[೧೧]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಭಿಮೃಶತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಭ್ಯಾಮೇತತ್ಸಂಜ್ಞಾಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ ದ್ವಯಂ ಹ್ಯೇವೈತದ್ರೂಪಂ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಚ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ ಚ - ೬।೪।೧।[೧೨]

##೬।೪।೨
ಅಥ ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಮಭಿಮೃಶತಿ । ಪುರೀಷ್ಯೋಽಸೀತಿ ಪಶವ್ಯೋಽಸೀತ್ಯೇತದ್ವಿಶ್ವಂಭರಾ ಇತ್ಯೇಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಬಿಭರ್ತ್ಯಥರ್ವಾ ತ್ವಾ ಪ್ರಥಮೋ ನಿರಮನ್ಥದಗ್ನ ಇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಥರ್ವಾ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಏತಮಗ್ರೇ ನಿರಮನ್ಥತ್ತದ್ಯೋಽಸಾವಗ್ರೇಽಗ್ನಿರಸೃಜ್ಯತ ಸೋಽಸೀತಿ ತದಾಹ ತಮೇವೈನಮೇತತ್ಕರೋತಿ - ೬।೪।೨।[೧]

ಅಥೈನಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಭ್ರ್ಯಾ ಚ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಹಸ್ತೇನ ಚ ಹಸ್ತೇನೈವೋತ್ತರತಸ್ತ್ವಾಮಗ್ನೇ ಪುಷ್ಕರಾದಧ್ಯಥರ್ವಾ ನಿರಮನ್ಥತೇತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಪುಷ್ಕರಂ ಪ್ರಾಣೋಽಥರ್ವಾ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಏತಮಗ್ರೇಽದ್ಭ್ಯೋ ನಿರಮನ್ಥನ್ಮೂರ್ಧ್ನೋ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ವಾಘತ ಇತ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಮೂರ್ಧ್ನ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೪।೨।[೨]

ತಮು ತ್ವಾ ದಧ್ಯಙ್ಙೃಷಿಃ । ಪುತ್ರ ಈಧೇ ಅಥರ್ವಣ ಇತಿ ವಾಗ್ವೈ ದಧ್ಯಙ್ಙಾಥರ್ವಣಃ ಸ ಏನಂ ತತ ಐನ್ದ್ಧ ವೃತ್ರಹಣಂ ಪುರಂದರಮಿತಿ ಪಾಪ್ಮಾ ವೈ ವೃತ್ರಃ ಪಾಪ್ಮಹನಂ ಪುರಂದರಮಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೪।೨।[೩]

ತಮು ತ್ವಾ ಪಾಥ್ಯೋ ವೃಷಾ । ಸಮೀಧೇ ದಸ್ಯುಹನ್ತಮಮಿತಿ ಮನೋ ವೈ ಪಾಥ್ಯೋ ವೃಷಾ ಸ ಏನಂ ತತ ಐನ್ದ್ಧ ಧನಂಜಯಂ ರಣೇರಣ ಇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೪।೨।[೪]

ಗಾಯತ್ರೀಭಿಃ । ಪ್ರಾಣೋ ಗಾಯತ್ರೀ ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಿಸೃಭಿಸ್ತ್ರಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ ವ್ಯಾನಸ್ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಾಸಾಂ ನವಪದಾನಿ ನವ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸಪ್ತ ಶೀರ್ಷನ್ನವಾಞ್ಚೋ ದ್ವೌ ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೬।೪।೨।[೫]

ಅಥೈತೇ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಉತ್ತರೇ ಭವತಃ । ಆತ್ಮಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಬಾತ್ಮಾನಮೇವಾಸ್ಯೈತಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಸೀದ ಹೋತ ಸ್ವ ಉ ಲೋಕೇ ಚಿಕಿತ್ವಾನಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಹೋತಾ ತಸ್ಯೈಷ ಸ್ವೋ ಲೋಕೋ ಯತ್ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಚಿಕಿತ್ವಾನಿತಿ ವಿದ್ವಾನಿತ್ಯೇತತ್ಸಾದಯಾ ಯಜ್ಞಂ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಯೋನಾವಿತಿ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ವೈ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಯೋನಿರ್ದೇವಾವೀರ್ದೇವಾನ್ಹವಿಷಾ ಯಜಾಸೀತಿ ದೇವಃ ಸನ್ದೇವಾನವನ್ಹವಿಷಾ ಯಜಾಸೀತ್ಯೇತದಗ್ನೇ ಬೃಹದ್ಯಜಮಾನೇ ವಯೋ ಧಾ ಇತಿ ಯಜಮಾನಾಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೬।೪।೨।[೬]

ನಿ ಹೋತಾ ಹೋತೃಷದನೇ ವಿದಾನ ಇತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಹೋತಾ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಹೋತೃಷದನಂ ವಿದಾನ ಇತಿ
ವಿದ್ವಾನಿತ್ಯೇತತ್ತ್ವೇಷೋ ದೀದಿವಾಂ ಅಸದತ್ಸುದಕ್ಷ ಇತಿ ತ್ವೇಷೋ ದೀಪ್ಯಮಾನೋಽಸದತ್ಸುದಕ್ಷ ಇತ್ಯೇತದದಬ್ಧವ್ರತಪ್ರಮತಿರ್ವಸಿಷ್ಠ ಇತ್ಯದಬ್ಧವ್ರತಪ್ರಮತಿರ್ಹ್ಯೇಷ ವಸಿಷ್ಠಃ ಸಹಸ್ರಮ್ಭರಃ ಶುಚಿಜಿಹ್ವೋ ಅಗ್ನಿರಿತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಸರ್ವಮ್ಭರಃ ಶುಚಿಜಿಹ್ವೋಽಗ್ನಿರಿತ್ಯೇತದ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಾಗ್ನೇಯೀಭ್ಯಾಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಭ್ಯಾಂ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೪।೨।[೭]

ಅಥೈಷಾ ಬೃಹತ್ಯುತ್ತಮಾ ಭವತಿ । ಬೃಹತೀಂ ವಾ ಏಷ ಸಂಚಿತೋಽಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಯಾದೃಗ್ವೈಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ತಾದೃಗ್ಜಾಯತೇ ತದ್ಯದೇತಾಮತ್ರ ಬೃಹತೀಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಸಂಚಿತೋ ಬೃಹತೀಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ - ೬।೪।೨।[೮]

ಸಂಸೀದಸ್ವ ಮಹಾಂ ಅಸೀತಿ । ಇದಮೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಸಂಸಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಸಂಸೀದತಿ ಶೋಚಸ್ವ ದೇವವೀತಮ ಇತಿ ದೀಪ್ಯಸ್ವ ದೇವವೀತಮ ಇತ್ಯೇತದ್ವಿ ಧೂಮಮಗ್ನೇ ಅರುಷಂ ಮಿಯೇಧ್ಯ ಸೃಜ ಪ್ರಶಸ್ತ ದರ್ಶತಮಿತಿ ಯದಾ ವಾ ಏಷ ಸಮಿಧ್ಯತೇಽಥೈಷ ಧೂಮಮರುಷಂ ವಿಸೃಜತೇ ದರ್ಶತಮಿತಿ ದದೃಶ ಇವ ಹ್ಯೇಷಃ - ೬।೪।೨।[೯]

ತಾಃ ಷಟ್ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ । ಷದೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ ಯದ್ವೇವ ಸಂವತ್ಸರಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತದ್ಬೃಹತೀಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಬೃಹತೀ ಹಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ದ್ವಾದಶ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯೋ ದ್ವಾದಶಾಷ್ಟಕಾ ದ್ವಾದಶಾಮಾವಾಸ್ಯಾಸ್ತತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಬೃಹತೀ ತಂ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಞ್ಚಮಾಹರತಿ ದಕ್ಷಿಣತೋ ವಾ ಉದಗ್ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತ ಏಷೋ ಅಸ್ಯೈತರ್ಹಿ ಯೋನಿರವಿಚ್ಛೇದಮಾಹರತಿ ರೇತಸೋಽವಿಚ್ಛೇದಾಯ - ೬।೪।೨।[೧೦]

##೬।೪।೩
ಅಥ ತತ್ರಾಪ ಉಪನಿನಯತಿ । ಯದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಕ್ಷತಂ ಯದ್ವಿಲಿಷ್ಟಮದ್ಭಿರ್ವೈ ತತ್ಸಂಧೀಯತೇಽದ್ಭಿರೇವಾಸ್ಯಾ ಏತತ್ಕ್ಷತಂ ವಿಲಿಷ್ಟಂ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ - ೬।೪।೩।[೧]

ಅಪೋ ದೇವೀರುಪಸೃಜ । ಮಧುಮತೀರಯಕ್ಷ್ಮಾಯ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಇತಿ ರಸೋ ವೈ ಮಧು ರಸವತೀರಯಕ್ಷ್ಮತ್ವಾಯ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಇತ್ಯೇತತ್ತಾಸಾಮಾಸ್ಥಾನಾದುಜ್ಜಿಹತಾಮೋಷಧಯಃ ಸುಪಿಪ್ಪಲಾ ಇತ್ಯಪಾಂ ವಾ ಆಸ್ಥಾನಾದುಜ್ಜಿಹತ ಓಷಧಯಃ ಸುಪಿಪ್ಪಲಾಃ - ೬।೪।೩।[೨]

ಅಥೈನಾಂ ವಾಯುನಾ ಸಂದಧಾತಿ । ಯದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಕ್ಷತಂ ಯದ್ವಿಲಿಷ್ಟಂ ವಾಯುನಾ ವೈ ತತ್ಸಂಧೀಯತೇ ವಾಯುನೈವಾಸ್ಯಾ ಏತತ್ಕ್ಷತಂ ವಿಲಿಷ್ಟಂ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ - ೬।೪।೩।[೩]

ಸಂ ತೇ ವಾಯುರ್ಮಾತರಿಶ್ವಾ ದಧಾತ್ವಿತಿ । ಅಯಂ ವೈ ವಾಯುರ್ಮಾತರಿಶ್ವಾ ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಉತ್ತಾನಾಯಾ ಹೃದಯಂ ಯದ್ವಿಕಸ್ತಮಿತ್ಯುತ್ತಾನಾಯಾ ಹ್ಯಸ್ಯಾ ಏತದ್ಧೃದಯಂ ವಿಕಸ್ತಂ ಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಚರಸಿ ಪ್ರಾಣಥೇನೇತ್ಯೇಷ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಂ ಚರತಿ ಪ್ರಾಣಥೇನ ಕಸ್ಮೈ ದೇವ ವಷಡಸ್ತು ತುಭ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಕಸ್ತಸ್ಮಾ ಏವೈತದಿಮಾಂ ವಷಟ್ಕರೋತಿ ನೋ ಹೈತಾವತ್ಯನ್ಯಾಽಽಹುತಿರಸ್ತಿ ಯಥೈಷಾ - ೬।೪।೩।[೪]

ಅಥೈನಾಂ ದಿಗ್ಭಿಃ ಸಂದಧಾತಿ । ಯದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈ ಕ್ಷತಂ ಯದ್ವಿಲಿಷ್ಟಂ ದಿಗ್ಭಿರ್ವೈ ತತ್ಸಂಧೀಯತೇ ದಿಗ್ಭಿರೇವಾಸ್ಯಾ ಏತತ್ಕ್ಷತಂ ವಿಲಿಷ್ಟಂ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ ಸ ಇಮಾಂ ಚೇಮಾಂ ಚ ದಿಶೌ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ದಿಶೌ ಸಂಹಿತೇ ಅಥೇಮಾಂ ಚೇಮಾಂ ಚ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವೈತೇ ಸಂಹಿತೇ ಇತ್ಯಗ್ರೇಽಥೇತಿ ಅಥೇತ್ಯಥೇತಿ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾಽನಯಾಽನಯಾ ವೈ ಭೇಷಜಂ ಕ್ರಿಯತೇಽನಯೈವೈನಾಮೇತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ - ೬।೪।೩।[೫]

ಅಥ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಚ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ ಚ ಸಮುದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಯೋನಿರ್ವೈ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ ಯೋನ್ಯಾ ತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಸಮುದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನ್ಯಾ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಸಮುದ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸುಜಾತೋ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಸಹ ಶರ್ಮ ವರೂಥಮಾಸದತ್ಸ್ವರಿತಿ ಸುಜಾತೋ ಹ್ಯೇಷ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಸಹ ಶರ್ಮ ಚೈತದ್ವರೂಥಂ ಚ ಸ್ವಶ್ಚಾಸೀದತಿ - ೬।೪।೩।[೬]

ಅಥೈನಮುಪನಹ್ಯತಿ । ಯೋನೌ ತದ್ರೇತೋ ಯುನಕ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನೌ ರೇತೋ ಯುಕ್ತಂ ನ ನಿಷ್ಪದ್ಯತೇ ಯೋಕ್ತ್ರೇಣ ಯೋಕ್ತ್ರೇಣ ಹಿ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಮೌಞ್ಜೇನ ತ್ರಿವೃತಾ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೪।೩।[೭]

ತತ್ಪರ್ಯಸ್ಯತಿ । ವಾಸೋ ಅಗ್ನೇ ವಿಶ್ವರೂಪಂ ಸಂವ್ಯಯಸ್ವ ವಿಭಾವಸವಿತಿ ವರುಣ್ಯಾ ವೈ ಯಜ್ಞೇ ರಜ್ಜುರವರುಣ್ಯಮೇವೈನದೇತತ್ಕೃತ್ವಾ ಯಥಾ ವಾಸಃ ಪರಿಧಾಪಯೇದೇವಂ ಪರಿಧಾಪಯತಿ - ೬।೪।೩।[೮]

ಅಥೈನಮಾದಾಯೋತ್ತಿಷ್ಠತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮುತ್ಥಾಪಯತ್ಯುದು ತಿಷ್ಠ ಸ್ವಧ್ವರೇತ್ಯಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞ ಉದು ತಿಷ್ಠ ಸುಯಜ್ಞಿಯೇತ್ಯೇತದವಾ ನೋ ದೇವ್ಯಾ ಧಿಯೇತಿ ಯಾ ತೇ ದೈವೀ ಧೀಸ್ತಯಾ ನೋಽವೇತ್ಯೇತದ್ದೃಶೇ ಚ ಭಾಸಾ ಬೃಹತಾ ಸುಶುಕ್ವನಿರಿತಿ ದರ್ಶನಾಯ ಚ ಭಾಸಾ ಬೃಹತಾ ಸುಶುಕ್ವನಿರಿತ್ಯೇತದಾಽಗ್ನೇ ಯಾಹಿ ಸುಶಸ್ತಿಭಿರಿತಿ ಯೇ ವೋಢಾರಸ್ತೇ ಸುಶಸ್ತಯ ಆಽಗ್ನೇ ಯಾಹಿ ವೋಢೃಭಿರಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೪।೩।[೯]

ಅಥೈನಮಿತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಿತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಸಾವಾದಿತ್ಯ ಇತ ಊರ್ಧ್ವಃ ಪ್ರಾಙ್ಧೀಯತ ಊರ್ಧ್ವ ಊ ಷು ಣ ಊತಯೇ ತಿಷ್ಠಾ ದೇವೋ ನ ಸವಿತೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುರೂರ್ಧ್ವೋ ವಾಜಸ್ಯ ಸನಿತೇತ್ಯೂರ್ಧ್ವೋ ವಾ ಏಷ ತಿಷ್ಠನ್ವಾಜಮನ್ನಂ ಸನೋತಿ ಯದಞ್ಜಿಭಿರ್ವಾಘದ್ಭಿರ್ವಿಹ್ವಯಾಮಹ ಇತಿ ರಶ್ಮಯೋ ವಾ ಏತಸ್ಯಾಞ್ಜಯೋ ವಾಘತಸ್ತಾನೇತದಾಹ ಪರೋಬಾಹು ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪರೋಬಾಹು ಹ್ಯೇಷ ಇತೋಽಥೈನಮುಪಾವಹರತಿ ತಮುಪಾವಹೃತ್ಯೋಪರಿನಾಭಿ ಧಾರಯತಿ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೪।೩।[೧೦]

##೬।೪।೪
ಹಸ್ತ ಏಷ ಭವತ್ಯಥ ಪಶೂನಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಏತದ್ವಾ ಏಷು ದೇವಾಃ ಸಮ್ಭರಿಷ್ಯನ್ತಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ವೀರ್ಯಮದಧುಸ್ತಥೈವೈಷ್ವಯಮೇತತ್ಸಮ್ಭರಿಷ್ಯನ್ಪುರಸ್ತಾದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೪।೪।[೧]

ಸೋಽಶ್ವಮಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಸ ಜಾತೋ ಗರ್ಭೋಽಅಸಿ ರೋದಸ್ಯೋರಿತೀಮೇ ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ರೋದಸೀ ತಯೋರೇಷ ಜಾತೋ ಗರ್ಭೋಽಗ್ನೇ ಚಾರುರ್ವಿಭೃತ ಓಷಧೀಷ್ವಿತಿ ಸರ್ವಾಸು ಹ್ಯೇಷ ಚಾರುರ್ವಿಭೃತ ಓಷಧಿಷು ಚಿತ್ರಃ ಶಿಶುಃ ಪರಿ ತಮಾಂಸ್ಯಕ್ತೂನಿತಿ ಚಿತ್ರೋ ವಾ ಏಷ ಶಿಶುಃ ಪರೇಣ ತಮಾಂಸ್ಯಕ್ತೂನತಿ ರೋಚತೇ ಪ್ರ ಮಾತೃಭ್ಯೋ ಅಧಿ ಕನಿಕ್ರದದ್ಗಾ ಇತ್ಯೋಷಧಯೋ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಮಾತರಸ್ತಾಭ್ಯ ಏಷ ಕನಿಕ್ರದತ್ಪ್ರೈತಿ ತದಶ್ವೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೪।೪।[೨]

ಅಥ ರಾಸಭಮ್ । ಸ್ಥಿರೋ ಭವ ವೀಡ್ವಙ್ಗ ಆಶುರ್ಭವ ವಾಜ್ಯರ್ವನ್ನಿತಿ ಸ್ಥಿರಶ್ಚ ಭವ ವೀಡ್ವಙ್ಗಶ್ಚಾಶುಶ್ಚ ಭವ ವಾಜೀ ಚಾರ್ವನ್ನಿತ್ಯೇತತ್ಪೃಥುರ್ಭವ ಸುಷದಸ್ತ್ವಮಗ್ನೇಃ ಪುರೀಷವಾಹಣ ಇತಿ ಪೃಥುರ್ಭವ ಸುಶೀಮಸ್ತ್ವಮಗ್ನೇಃ ಪಶವ್ಯವಾಹನ ಇತ್ಯೇತತ್ತದ್ರಾಸಭೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೪।೪।[೩]

ಅಥಾಜಮ್ । ಶಿವೋ ಭವ ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋ ಮಾನುಷೀಭ್ಯಸ್ತ್ವಮಙ್ಗಿರ ಇತ್ಯಙ್ಗಿರಾ ವಾ ಅಗ್ನಿರಾಗ್ನೇಯೋ
ಽಜಃ ಶಮಯತ್ಯೇವೈನಮೇತದಹಿಂಸಾಯೈ ಮಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅಭಿಶೋಚೀರ್ಮಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಾ ವನಸ್ಪತೀನಿತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತತ್ತದಜೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೪।೪।[೪]

ತ್ರಿಭಿರಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈಷ್ವೇತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೪।೪।[೫]

ಅಥೈನಮೇತೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಮುಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ತದೇನಮೇತೈಃ ಪಶುಭಿಃ ಸಮ್ಭರತಿ ನೋಪಸ್ಪೃಶತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಪಶವೋ ರೇತ ಇದಂ ನೇದಿದಂ ರೇತೋ ವಜ್ರೇಣ ಹಿನಸಾನೀತ್ಯಥೋ ಅಗ್ನಿರಯಂ ಪಶವ ಇಮೇ ನೇದಯಮಗ್ನಿರಿಮಾನ್ಪಶೂನ್ಹಿನಸದಿತಿ - ೬।೪।೪।[೬]

ತಮಶ್ವಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಪ್ರೈತು ವಾಜೀ ಕನಿಕ್ರದದಿತಿ ಪ್ರೈತು ವಾಜೀ ಕನಿಕ್ರದ್ಯಮಾನ ಇತ್ಯೇತನ್ನಾನದದ್ರಾಸಭಃ ಪತ್ವೇತಿ ತದಶ್ವಸ್ಯ ಯಜುಷಿ ರಾಸಭಂ ನಿರಾಹ ತದ್ರಾಸಭೇ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ ಭರನ್ನಗ್ನಿಂ ಪುರೀಷ್ಯಂ ಮಾ ಪಾದ್ಯಾಯುಷಃ ಪುರೇತಿ ಭರನ್ನಗ್ನಿಂ ಪಶವ್ಯಂ ಮೋ ಅಸ್ಮಾತ್ಕರ್ಮಣಃ ಪುರಾ ಪಾದೀತ್ಯೇತತ್ತದೇನಮಶ್ವೇನ ಸಮ್ಭರತಿ - ೬।೪।೪।[೭]

ಅಥ ರಾಸಭಸ್ಯ । ವೃಷಾಗ್ನಿಂ ವೃಷಣಂ ಭರನ್ನಿತಿ ವೃಷಾ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ವೃಷಾ ರಾಸಭಃ ಸ ವೃಷಾ ವೃಷಾಣಂ ಭರತ್ಯಪಾಂ ಗರ್ಭಂ ಸಮುದ್ರಿಯಮಿತ್ಯಪಾಂ ಹ್ಯೇಷ ಗರ್ಭಃ ಸಮುದ್ರಿಯಸ್ತದೇನಂ ರಾಸಭೇನ ಸಮ್ಭರತಿ - ೬।೪।೪।[೮]

ಅಥಾಪಾದತ್ತೇ । ಅಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯ ಇತ್ಯವಿತವ ಇತ್ಯೇತತ್ತದೇನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಯಜುಷೈತಸ್ಮಾಚ್ಛೌದ್ರಾದ್ವರ್ಣಾದಪಾದತ್ತೇ - ೬।೪।೪।[೯]

ಅಥಾಜಸ್ಯ । ಋತಂ ಸತ್ಯಮೃತಂ ಸತ್ಯಮಿತ್ಯಯಂ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ಋತಮಸಾವಾದಿತ್ಯಃ ಸತ್ಯಂ ಯದಿ ವಾಽಸಾವೃತಮಯಂ ಸತ್ಯಮುಭಯಮ್ವೇತದಯಮಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಽರ್ತಂ ಸತ್ಯಮೃತಂ ಸತ್ಯಮಿತಿ ತದೇನಮಜೇನ ಸಮ್ಭರತಿ - ೬।೪।೪।[೧೦]

ತ್ರಿಭಿಃ ಸಮ್ಭರತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ಭರತಿ ತ್ರಿಭಿಃ ಪುರಸ್ತಾದಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ ತತ್ಷಟ್ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೪।೪।[೧೧]

ಅಥೈತಾನ್ಪಶೂನಾವರ್ತಯನ್ತಿ । ತೇಷಾಮಜಃ ಪ್ರಥಮ ಏತ್ಯಥ ರಾಸಭೋಽಥಾಶ್ವೋಽಥೇತೋ ಯತಾಮಶ್ವಃ ಪ್ರಥಮ ಏತ್ಯಥ ರಾಸಭೋಽಥಾಜಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಅನ್ವಶ್ವೋ ವೈಶ್ಯಂ ಚ ಶೂದ್ರಂ ಚಾನು ರಾಸಭೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಜಃ - ೬।೪।೪।[೧೨]

ತದ್ಯದಿತೋ ಯತಾಮ್ । ಅಶ್ವಃ ಪ್ರಥಮ ಏತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ಯನ್ತಮಿತರೇ ತ್ರಯೋ ವರ್ಣಾಃ ಪಶ್ಚಾದನುಯನ್ತ್ಯಥ ಯದಮುತ ಆಯತಾಮಜಃ ಪ್ರಥಮ ಏತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪ್ರಥಮಂ ಯನ್ತಮಿತರೇ ತ್ರಯೋ ವರ್ಣಾಃ ಪಶ್ಚಾದನುಯನ್ತ್ಯಥ ಯನ್ನೈವೇತೋ ಯತಾಂ ನಾಮುತೋ ರಾಸಭಃ ಪ್ರಥಮ ಏತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಕದಾ ಚನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಶ್ಚ ಕ್ಷತ್ರಿಯಶ್ಚ ವೈಶ್ಯಂ ಚ ಶೂದ್ರಂ ಚ ಪಶ್ಚಾದನ್ವಿತಸ್ತಸ್ಮಾದೇವಂ ಯನ್ತ್ಯಪಾಪವಸ್ಯಸಾಯಾಥೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈವೈತತ್ಕ್ಷತ್ರೇಣ ಚೈತೌ ವರ್ಣಾವಭಿತಃ ಪರಿಗೃಹ್ಣೀತೇಽನಪಕ್ರಮಿಣೌ ಕುರುತೇ- ೬।೪।೪।[೧೩]

ಅಥಾನದ್ಧಾಪುರುಷಮೀಕ್ಷತೇ । ಅಗ್ನಿಂ ಪುರೀಷ್ಯಮಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ಭರಾಮ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ಪಶವ್ಯಮಗ್ನಿವದ್ಭರಾಮ ಇತ್ಯೇತತ್ತದೇನಮನದ್ಧಾಪುರುಷೇಣ ಸಮ್ಭರತಿ - ೬।೪।೪।[೧೪]

ತಮಜಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣನ್ನೈತಿ । ಆಗ್ನೇಯೋ ವಾ ಅಜಃ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದಾತ್ಮನಾ ಸ್ವಯಾ ದೇವತಯಾ ಸಮ್ಭರತ್ಯಥೋ ಬ್ರಹ್ಮ ವಾ ಅಜೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ಭರತಿ - ೬।೪।೪।[೧೫]

ಅಥೈನಮುಪಾವಹರತಿ । ಓಷಧಯಃ ಪ್ರತಿಮೋದಧ್ವಮಗ್ನಿಮೇತಂ ಶಿವಮಾಯನ್ತಮಭ್ಯತ್ರ ಯುಷ್ಮಾ ಇತ್ಯೇತದ್ಧೈತಸ್ಮಾದಾಯತ ಓಷಧಯೋ ಬಿಭ್ಯತಿ ಯದ್ವೈ ನೋಽಯಂ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾದಿತಿ ತಾಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತಚ್ಛಮಯತಿ ಪ್ರತ್ಯೇನಂ ಮೋದಧ್ವಂ ಶಿವೋ ವೋಽಭ್ಯೈತಿ ನ ವೋ ಹಿಂಸಿಷ್ಯತೀತಿ ವ್ಯಸ್ಯನ್ವಿಶ್ವಾ ಅನಿರಾ ಅಮೀವಾ ನಿಷೀದನ್ನೋ ಅಪ ದುರ್ಮತಿಂ ಜಹೀತಿ ವ್ಯಸ್ಯನ್ವಿಶ್ವಾ ಅನಿರಾಶ್ಚಾಮೀವಾಶ್ಚ ನಿಷೀದನ್ನೋಽಪ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಜಹೀತ್ಯೇತತ್ - ೬।೪।೪।[೧೬]

ಓಷಧಯಃ ಪ್ರತಿಗೃಭ್ಣೀತ । ಪುಷ್ಪವತೀಃ ಸುಪಿಪ್ಪಲಾ ಇತ್ಯೇತದ್ಧೈತಾಸಾಂ ಸಮೃದ್ಧಂ ರೂಪಂ ಯತ್ಪುಷ್ಪವತ್ಯಃ ಸುಪಿಪ್ಪಲಾಃ ಸಮೃದ್ಧಾ ಏನಂ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀತೇತ್ಯೇತದಯಂ ವೋ ಗರ್ಭ ಋತ್ವಿಯಃ ಪ್ರತ್ನಂ ಸಧಸ್ಥಮಾಸದದಿತ್ಯಯಂ ವೋ ಗರ್ಭ ಋತವ್ಯಃ ಸನಾತನಂ ಸಧಸ್ಥಮಾಸದದಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೪।೪।[೧೭]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಮುಪಾವಹರತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದುಪಾವಹರತಿ ತಂ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಞ್ಚಮುಪಾವಹರತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರುದ್ಧತಮವೋಕ್ಷಿತಂ ಭವತಿ ಯತ್ರೈನಮುಪಾವಹರತ್ಯುದ್ಧತೇ ವಾ ಅವೋಕ್ಷಿತೇಽಗ್ನಿಮಾದಧತಿ ಸಿಕತಾ ಉಪಕೀರ್ಣಾ ಭವನ್ತಿ ತಾಸಾಮುಪರಿ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೪।೪।[೧೮]

ಪರಿಶ್ರಿತಂ ಭವತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಾಂ ಪುರಂ ಪರ್ಯಶ್ರಯಂಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತಾಂ ಪುರಂ ಪರಿಶ್ರಯತ್ಯಥೋ ಯೋನಿರ್ವಾ ಇಯಂ ರೇತ ಇದಂ ತಿರ ಇವ ವೈ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ಯೋನಿರೂಪಮೇತತ್ಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದಪಿ ಸ್ವಯಾ ಜಾಯಯಾ ತಿರ ಇವೈವ ಚಿಚರಿಷತಿ - ೬।೪।೪।[೧೯]

ಅಥೈನಂ ವಿಷ್ಯತಿ । ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರೋಪನದ್ಧಸ್ಯ ಸಂಶುಚ್ಯತಿ ತಾಮೇವಾಸ್ಮಾದೇತಚ್ಛುಚಂ ಬಹಿರ್ಧಾ ದಧಾತ್ಯಥೋ ಏತಸ್ಯಾ ಏವೈನಮೇತದ್ಯೋನೇಃ ಪ್ರಜನಯತಿ - ೬।೪।೪।[೨೦]

ವಿ ಪಾಜಸಾ ಪೃಥುನಾ ಶೋಶುಚಾನ ಇತಿ । ವಿ ಪಾಜಸಾ ಪೃಥುನಾ ದೀಪ್ಯಮಾನ ಇತ್ಯೇತದ್ಬಾಧಸ್ವ ದ್ವಿಷೋ ರಕ್ಷಸೋ ಅಮೀವಾ ಇತಿ ಬಾಧಸ್ವ ಸರ್ವಾನ್ಪಾಪ್ಮನ ಇತ್ಯೇತತ್ಸುಶರ್ಮಣೋ ಬೃಹತಃ ಶರ್ಮಣಿ ಸ್ಯಾಮಗ್ನೇರಹಂ ಸುಹವಸ್ಯ ಪ್ರಣೀತಾವಿತ್ಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೬।೪।೪।[೨೧]

ಅಥಾಜಲೋಮಾನ್ಯಾಚ್ಛಿದ್ಯ । ಉದೀಚಃ ಪ್ರಾಚಃ ಪಶೂನ್ಪ್ರಸೃಜತ್ಯೇಷಾ ಹೋಭಯೇಷಾಂ ದೇವಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಗ್ಯದುದೀಚೀ ಪ್ರಾಚ್ಯೇತಸ್ಯಾಂ ತದ್ದಿಶಿ ಪಶೂನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದುಭಯೇ ದೇವಮನುಷ್ಯಾಃ ಪಶೂನುಪಜೀವನ್ತಿ - ೬।೪।೪।[೨೨]##೬।೫।೧
ಪರ್ಣಕಷಾಯನಿಷ್ಪಕ್ವಾ ಏತಾ ಆಪೋ ಭವನ್ತಿ । ಸ್ಥೇಮ್ನೇ ನ್ವೇವ ಯದ್ವೇವ ಪರ್ಣಕಷಾಯೇಣ ಸೋಮೋ ವೈ ಪರ್ಣಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಉ ವೈ ಸೋಮ ಏತದು ವಾ ಏಕಮಗ್ನಿರೂಪಮೇತಸ್ಯೈ ವಾಗ್ನಿರೂಪಸ್ಯೋಪಾಪ್ತ್ಯೈ - ೬।೫।೧।[೧]

ತಾ ಉಪಸೃಜತಿ । ಆಪೋ ಹಿ ಷ್ಠಾ ಮಯೋಭುವ ಇತಿ ಯಾಂ ವೈ ದೇವತಾಮೃಗಭ್ಯನೂಕ್ತಾ ಯಾಂ ಯಜುಃ ಸೈವ ದೇವತಾ ಸಽರ್ಕ್ಷೋ ದೇವತಾ ತದ್ಯಜುಸ್ತಾ ಹೈತಾ ಆಪ ಏವೈಷ ತ್ರಿಚಸ್ತದ್ಯಾ ಅಮೂರಾಪ ಏಕಂ ರೂಪಂ ಸಮದೃಶ್ಯನ್ತ ತಾ ಏತಾಸ್ತದೇವೈತದ್ರೂಪಂ ಕರೋತಿ - ೬।೫।೧।[೨]

ಅಥ ಫೇನಂ ಜನಯಿತ್ವಾನ್ವವದಧಾತಿ । ಯದೇವ ತತ್ಫೇನೋ ದ್ವಿತೀಯಂ ರೂಪಮಸೃಜ್ಯತ ತದೇವೈತದ್ರೂಪಂ ಕರೋತ್ಯಥ ಯಾಮೇವ ತತ್ರ ಮೃದಂ ಸಂಯೌತಿ ಸೈವ ಮೃದ್ಯತ್ತತ್ತೃತೀಯಂ ರೂಪಮಸೃಜ್ಯತೈತೇಭ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ರೂಪೇಭ್ಯೋಽಗ್ರೇಽಸೃಜ್ಯತ ತೇಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತಜ್ಜನಯತಿ - ೬।೫।೧।[೩]

ಅಥಾಜಲೋಮೈಃ ಸಂಸೃಜತಿ । ಸ್ಥೇಮ್ನೇ ನ್ವೇವ ಯದ್ವೇವಾಜಲೋಮೈರೇತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಪಶುಭ್ಯೋಽಧಿ ಸಮಭರಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತತ್ಪಶುಭ್ಯೋಽಧಿ ಸಮ್ಭರತಿ ತದ್ಯದಜಲೋಮೈರೇವಾಜೇ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ರೂಪಮಥ ಯಲ್ಲೋಮ ಲೋಮ ಹಿ ರೂಪಮ್ - ೬।೫।೧।[೪]

ಮಿತ್ರಃ ಸಂಸೃಜ್ಯ । ಪೃಥಿವೀಂ ಭೂಮಿಂ ಚ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಸಹೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಮಿತ್ರಃ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಕರ್ಮಾಕರೋತ್ಸುಜಾತಂ ಜಾತವೇದಸಮಯಕ್ಷ್ಮಾಯ ತ್ವಾ ಸಂಸೃಜಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೫।೧।[೫]

ಅಥೈತತ್ತ್ರಯಂ ಪಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ । ಶರ್ಕರಾಶ್ಮಾಯೋರಸಸ್ತೇನ ಸಂಸೃಜತಿ ಸ್ಥೇಮ್ನೇ ನ್ವೇವ ಯದ್ವೇವ ತೇನೈತಾವತೀ ವಾ ಇಯಮಗ್ರೇಽಸೃಜ್ಯತ ತದ್ಯಾವತೀಯಮಗ್ರೇಽಸೃಜ್ಯತ ತಾವತೀಮೇವೈನಾಮೇತತ್ಕರೋತಿ - ೬।೫।೧।[೬]

ರುದ್ರಾಃ ಸಂಸೃಜ್ಯ । ಪೃಥಿವೀಂ ಬೃಹಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಸಮೀಧಿರ ಇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿರೇತದ್ವೈ
ತದ್ರುದ್ರಾಃ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಪೃಥಿವೀಂ ಬೃಹಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಸಮೀಧಿರೇ ತೇಷಾಂ ಭಾನುರಜಸ್ರ ಇಚ್ಛುಕ್ರೋ ದೇವೇಷು ರೋಚತ ಇತ್ಯೇಷ ವಾ ಏಷಾಂ ಭಾನುರಜಸ್ರಃ ಶುಕ್ರೋ ದೇವೇಷು ರೋಚತೇ - ೬।೫।೧।[೭]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸೃಜತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಂಸೃಜತಿ - ೬।೫।೧।[೮]

ಅಥ ಪ್ರಯೌತಿ । ಸಂಸೃಷ್ಟಾಂ ವಸುಭೀ ರುದ್ರೈರಿತಿ ಸಂಸೃಷ್ಟಾ ಹ್ಯೇಷಾ ವಸುಭಿಶ್ಚ ಭವತಿ ಯನ್ಮಿತ್ರೇಣ ತದ್ವಸುಭಿರ್ಯದ್ರುದ್ರೈಸ್ತದ್ರುದ್ರೈರ್ಧೀರೈಃ ಕರ್ಮಣ್ಯಾಂ ಮೃದಮಿತಿ ಧೀರಾ ಹಿ ತೇ ಕರ್ಮಣ್ಯೋ ಇಯಂ ಮೃದ್ಧಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಮೃದ್ವೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಿನೀವಾಲೀ ಕೃಣೋತು ತಾಮಿತಿ ವಾಗ್ವೈ ಸಿನೀವಾಲೀ ಸೈನಾಂ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಮೃದ್ವೀಂ ಕೃತ್ವಾ ಕರೋತ್ವಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೫।೧।[೯]

ಸಿನೀವಾಲೀ ಸುಕಪರ್ದಾ ಸುಕುರೀರಾ ಸ್ವೌಪಶೇತಿ । ಯೋಷಾ ವೈ ಸಿನೀವಾಲ್ಯೇತದು ವೈ ಯೋಷಾಯೈ ಸಮೃದ್ಧಂ ರೂಪಂ ಯತ್ಸುಕಪರ್ದಾ ಸುಕುರೀರಾ ಸ್ವೌಪಶಾ ಸಮರ್ಧಯತ್ಯೇವೈನಾಮೇತತ್ಸಾ ತುಭ್ಯಮದಿತೇ ಮಹ್ಯೋಖಾಂ ದಧಾತು ಹಸ್ತಯೋರಿತೀಯಂ ವಾ ಅದಿತಿರ್ಮಹ್ಯಸ್ಯೈ ತದಾಹ - ೬।೫।೧।[೧೦]

ಉಖಾಂ ಕೃಣೋತು । ಶಕ್ತ್ಯಾ ಬಾಹುಭ್ಯಾಮದಿತಿರ್ದ್ಧಿಯೇತಿ ಶಕ್ತ್ಯಾ ಚ ಹಿ ಕರೋತಿ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಚ ಧಿಯಾ ಚ ಮಾತಾ ಪುತ್ರಂ ಯಥೋಪಸ್ಥೇ ಸಾಗ್ನಿಂ ಬಿಭರ್ತು ಗರ್ಭ ಏತಿ ಯಥಾ ಮಾತಾ ಪುತ್ರಮುಪಸ್ಥೇ ಬಿಭೃಯಾದೇವಮಗ್ನಿಂ ಗರ್ಭೇ ಬಿಭರ್ತ್ವಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೫।೧।[೧೧]

ತ್ರಿಭಿಃ ಪ್ರಯೌತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರಯೌತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸೃಜತಿ ತತ್ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ ತ್ರಿಭಿರಪ ಉಪಸೃಜತಿ ತದಷ್ಟಾವಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತ್ಯಥೋ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ವಾ ಇಯಮಗ್ರೇಽಸೃಜ್ಯತ ತದ್ಯಾವತೀಯಮಗ್ರೇಽಸೃಜ್ಯತ ತಾವತೀಮೇವೈನಾಮೇತತ್ಕರೋತಿ - ೬।೫।೧।[೧೨]

##೬।೫।೨
ಅಥ ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಮಪಾದತ್ತೇ । ಯಾವನ್ತಂ ನಿಧಯೇಽಲಂ ಮಖಸ್ಯ ಶಿರೋಽಸೀತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಮಖಸ್ತಸ್ಯೈತಚ್ಛಿರ ಆಹವನೀಯೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರ ಆಹವನೀಯಮು ವಾ ಏತಂ ಚೇಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಖಸ್ಯ ಶಿರೋಽಸೀತಿ - ೬।೫।೨।[೧]

ಯದ್ವೇವಾಹ ಮಖಸ್ಯ ಶಿರೋಽಸೀತಿ । ಜಾಯತ ಏಷ ಏತದ್ಯಚ್ಚೀಯತೇ ಶೀರ್ಷತೋ ವೈ ಮುಖತೋ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ಶೀಷತೋ ಮುಖತೋ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯಾತಾ ಇತಿ- ೬।೫।೨।[೨]

ತಂ ಪ್ರಥಯತಿ । ವಸವಸ್ತ್ವಾ ಕೃಣ್ವನ್ತು ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚ್ಛನ್ದಸಾಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತ್ಯಯಂ ಹೈಷ ಲೋಕೋ ನಿಧಿಸ್ತಮೇತದ್ವಸವೋ ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಕುರ್ವಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದ್ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಕರೋತ್ಯಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಙ್ಗಿರಾ ಧ್ರುವಾಸೀತಿ ಸ್ಥಿರಾಸೀತ್ಯೇತದಥೋ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸೀತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಸೀತಿ ಪೃಥಿವೀ ಹ್ಯೇಷ ನಿಧಿರ್ಧಾರಯಾ ಮಯಿ ಪ್ರಜಾಂ ರಾಯಸ್ಪೋಷಂ ಗೌಪತ್ಯಂ ಸುವೀರ್ಯಂ ಸಜಾತಾನ್ಯಜಮಾನಾಯೇತ್ಯೇತದ್ವೈ ವಸವ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಕೃತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ಕೃತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ತಾಂ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೀಂ ಕೃತ್ವಾಥಾಸ್ಯೈ ಸರ್ವತಸ್ತೀರಮುನ್ನಯತಿ - ೬।೫।೨।[೩]

ಅಥ ಪೂರ್ವಮುದ್ಧಿಮಾದಧಾತಿ । ರುದ್ರಾಸ್ತ್ವಾ ಕೃಣ್ವನ್ತು ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಹೈಷ ಉದ್ಧಿಸ್ತಮೇತದ್ರುದ್ರಾಸ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಕುರ್ವಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತತ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಕರೋತ್ಯಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಙ್ಗಿರಾ ಧ್ರುವಾಸೀತಿ ಸ್ಥಿರಾಸೀತ್ಯೇತದಥೋ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸೀತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಮಸೀತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಹ್ಯೇಷ ಉದ್ಧಿರ್ಧಾರಯಾ ಮಯಿ ಪ್ರಜಾಂ ರಾಯಸ್ಪೋಷಂ ಗೌಪತ್ಯಂ ಸುವೀರ್ಯಂ ಸಜಾತಾನ್ಯಜಮಾನಾಯೇತ್ಯೇತದ್ವೈ ರುದ್ರಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಕೃತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸತ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಕೃತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ತಾಂ ಸಂಲಿಪ್ಯ ಸಂಶ್ಲಕ್ಷ್ಣ್ಯ - ೬।೫।೨।[೪]

ಅಥೋತ್ತರಮುದ್ಧಿಮಾದಧಾತಿ । ಆದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಾ ಕೃಣ್ವನ್ತು ಜಾಗತೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ದ್ಯೌರ್ಹೈಷ ಉದ್ಧಿಸ್ತಮೇತದಾದಿತ್ಯಾ ಜಾಗತೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಕುರ್ವಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತಜ್ಜಾಗತೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಕರೋತ್ಯಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಙ್ಗಿರಾ ಧ್ರುವಾಸೀತಿ ಸ್ಥಿರಾಸೀತ್ಯೇತದಥೋ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸೀತಿ ದ್ಯೌರಸೀತಿ ದ್ಯೌರ್ಹ್ಯೇಷ ಉದ್ಧಿರ್ಧಾರಯಾ ಮಯಿ ಪ್ರಜಾಂ ರಾಯಸ್ಪೋಷಂ ಗೌಪತ್ಯಂ ಸುವೀರ್ಯಂ ಸಜಾತಾನ್ಯಜಮಾನಾಯೇತ್ಯೇತದ್ವಾ ಆದಿತ್ಯಾ ದಿವಂ ಕೃತ್ವಾ ತಸ್ಯಾಮೇತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ದಿವಂ ಕೃತ್ವಾ ತಸ್ಯಾಮೇತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೬।೫।೨।[೫]

ಅಥೈತೇನ ಚತುರ್ಥೇನ ಯಜುಷಾ ಕರೋತಿ । ವಿಶ್ವೇ ತ್ವಾ ದೇವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾಃ ಕೃಣ್ವನ್ತ್ವಾನುಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ದಿಶೋ ಹೈತದ್ಯಜುರೇತದ್ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾ ಏಷು ಲೋಕೇಷೂಖಾಯಾಮೇತೇನ ಚತುರ್ಥೇನ ಯಜುಷಾ ದಿಶೋಽದಧುಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏಷು ಲೋಕೇಷೂಖಾಯಾಮೇತೇನ ಚತುರ್ಥೇನ ಯಜುಷಾ ದಿಶೋ ದಧಾತ್ಯಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಙ್ಗಿರಾ ಧ್ರುವಾಸೀತಿ ಸ್ಥಿರಾಸೀತ್ಯೇತದಥೋ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸೀತಿ ದಿಶೋಽಸೀತಿ ದಿಶೋ ಹ್ಯೇತದ್ಯಜುರ್ಧಾರಯಾ ಮಯಿ ಪ್ರಜಾಂ ರಾಯಸ್ಪೋಷಂ ಗೌಪತ್ಯಂ ಸುವೀರ್ಯಂ ಸಜಾತಾನ್ಯಜಮಾನಾಯೇತ್ಯೇತದ್ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾ ದಿಶಃ ಕೃತ್ವಾ ತಾಸ್ವೇತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ದಿಶಃ ಕೃತ್ವಾ ತಾಸ್ವೇತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೬।೫।೨।[೬]

ತೇನೈತೇನಾನ್ತರತಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯತಶ್ಚ ಕರೋತಿ । ತಸ್ಮಾದೇಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮನ್ತರತಶ್ಚ ಬಾಹ್ಯತಶ್ಚ ದಿಶಾಽಪರಿಮಿತಮೇತೇನ ಕರೋತ್ಯಪರಿಮಿತಾ ಹಿ ದಿಶಃ - ೬।೫।೨।[೭]

ತಾಂ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೀಮೇವೋರ್ಧ್ವಾಂ ಕರೋತಿ । ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೀಂ ತಿರಶ್ಚೀಂ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೋ ವೈ ಗರ್ಭೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಯೋನಿರೇಷಾ ಗರ್ಭಸಮ್ಮಿತಾಂ ತದ್ಯೋನಿಂ ಕರೋತಿ - ೬।೫।೨।[೮]

ಸಾ ಯದಿ ವರ್ಷೀಯಸೀ ಪ್ರಾದೇಶಾತ್ಸ್ಯಾತ್ । ಏತೇನ ಯಜುಷಾ ಹ್ರಸೀಯಸೀಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದಿ ಹ್ರಸೀಯಸ್ಯೇತೇನ
ವರ್ಷೀಯಸೀಮ್ - ೬।೫।೨।[೯]

ಸ ಯದ್ಯೇಕಃ ಪಶುಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಏಕಪ್ರಾದೇಶಾಂ ಕುರ್ಯಾದಥ ಯದಿ ಪಞ್ಚ ಪಶವಃ ಸ್ಯುಃ ಪಞ್ಚಪ್ರಾದೇಶಾಂ ಕುರ್ಯಾದಿಷುಮಾತ್ರೀಂ ವಾ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಇಷುರ್ವೀರ್ಯಸಮ್ಮಿತೈವ ತದ್ಭವತಿ ಪಞ್ಚಪ್ರಾದೇಶಾ ಹ ಸ್ಮ ತ್ವೇವ ಪುರೇಷುರ್ಭವತಿ - ೬।೫।೨।[೧೦]

ಅಥ ತಿರಶ್ಚೀಂ ರಾಸ್ನಾಂ ಪರ್ಯಸ್ಯತಿ । ದಿಶೋ ಹೈವ ಸೈತದ್ವೈ ದೇವಾ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನುಖಾಂ ಕೃತ್ವಾ ದಿಗ್ಭಿರದೃಂಹನ್ದಿಗ್ಭಿಃ ಪರ್ಯತನ್ವಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನುಖಾಂ ಕೃತ್ವಾ ದಿಗ್ಭಿರ್ದೃಂಹತಿ ದಿಗ್ಭಿಃ ಪರಿತನೋತಿ - ೬।೫।೨।[೧೧]

ತಾಮುತ್ತರೇ ವಿತೃತೀಯೇ ಪರ್ಯಸ್ಯತಿ । ಅತ್ರ ಹೈಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮನ್ತಾಃ ಸಮಾಯನ್ತಿ ತದೇವೈನಾಂಸ್ತದ್ದೃಂಹತಿ - ೬।೫।೨।[೧೨]

ಅದಿತ್ಯೈ ರಾಸ್ನಾಸೀತಿ । ವರುಣ್ಯಾ ವೈ ಯಜ್ಞೇ ರಜ್ಜುರವರುಣ್ಯಾಮೇವೈನಾಮೇತದ್ರಾಸ್ನಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಪರ್ಯಸ್ಯತಿ - ೬।೫।೨।[೧೩]

ಅಥ ಚತಸ್ರ ಊರ್ಧ್ವಾಃ ಕರೋತಿ । ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ದಿಶೋ ಹೈವ ತಾ ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನುಖಾಂ ಕೃತ್ವಾ ದಿಗ್ಭಿಃ ಸರ್ವತೋಽದೃಂಹಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನುಖಾಂ ಕೃತ್ವಾ ದಿಗ್ಭಿಃ ಸರ್ವತೋ ದೃಂಹತಿ - ೬।೫।೨।[೧೪]

ತಾ ಏತಾ ಐತಸ್ಯೈ ಭವನ್ತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏತಾ ಏತಾಮಸ್ತಭ್ನುವಂಸ್ತಥೈವೈನಾಮೇತತ್ಸ್ತಭ್ನುವನ್ತಿ ತದ್ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಂ ತದೇತಯಾ ತಿರಶ್ಚ್ಯಾ ದೃಢಮಥ ಯದತೋಽರ್ವಾಕ್ತದೇತಾಭಿಃ - ೬।೫।೨।[೧೫]

ತಾಸಾಮಗ್ರೇಷು ಸ್ತನಾನುನ್ನಯನ್ತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನುಖಾಂ ಕೃತ್ವೈತೈ ಸ್ತನೈಃ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನದುಹತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನುಖಾಂ ಕೃತ್ವೈತೈ ಸ್ತನೈಃ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ದುಹೇ - ೬।೫।೨।[೧೬]

ಸೈಷಾ ಗೌರೇವ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಉಖೇಮೇ ಲೋಕಾ ಗೌಸ್ತಸ್ಯಾ ಏತದೂಧೋ ಯೈಷಾ ತಿರಶ್ಚೀ ರಾಸ್ನಾ ಸಾ
ವಿತೃತೀಯೇ ಭವತಿ ವಿತೃತೀಯೇ ಹಿ ಗೋರೂಧಃ - ೬।೫।೨।[೧೭]

ತಸ್ಯೈ ಸ್ತನಾನುನ್ನಯತಿ । ಊಧಸಸ್ತತ್ಸ್ತನಾನುನ್ನಯತಿ ಸಾ ಚತುಸ್ತನಾ ಭವತಿ ಚತುಸ್ತನಾ ಹಿ
ಗೌಃ - ೬।೫।೨।[೧೮]

ತಾಂ ಹೈಕೇ ದ್ವಿಸ್ತನಾಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ । ಅಥೋ ಅಷ್ಟಸ್ತನಾಂ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೇ ವೈ ಗೋಃ ಕನೀಯಸ್ತನಾಃ ಪಶವೋ ಯೇ ಭೂಯಸ್ತನಾ ಅನುಪಜೀವನೀಯತರಾ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೇಽನುಪಜೀವನೀಯತರಾಂ ಹೈನಾಂ ತೇ ಕುರ್ವತೇಽಥೋ ಹ ತೇ ನ ಗಾಂ ಕುರ್ವತೇ ಶುನೀಂ ವಾವಿಂ ವಾ ವಡಬಾಂ ವಾ ತಸ್ಮಾತ್ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೬।೫।೨।[೧೯]

ಅಥಾಸ್ಯೈ ಬಿಲಮಭಿಪದ್ಯತೇ । ಅದಿತಿಷ್ಟೇ ಬಿಲಂ ಗೃಭ್ಣಾತ್ವಿತಿ ವಾಗ್ವಾ ಅದಿತಿರೇತದ್ವಾ ಏನಾಂ ದೇವಾಃ ಕೃತ್ವಾ ವಾಚಾದಿತ್ಯಾ ನಿರಷ್ಠಾಪಯಂಸ್ತಥೈವೈನಾಮಯಮೇತತ್ಕೃತ್ವಾ ವಾಚಾದಿತ್ಯಾ ನಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೬।೫।೨।[೨೦]

ತಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ನಿದಧಾತಿ । ಕೃತ್ವಾಯ ಸಾ ಮಹೀಮುಖಾಮಿತಿ ಕೃತ್ವಾಯ ಸಾ ಮಹತೀಮುಖಾಮಿತ್ಯೇತನ್ಮೃನ್ಮಯೀಂ ಯೋನಿಮಗ್ನಯ ಇತಿ ಮೃನ್ಮಯೀ ಹ್ಯೇಷಾ ಯೋನಿರಗ್ನೇಃ ಪುತ್ರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಯಚ್ಛದದಿತಿಃ ಶ್ರಪಯಾನಿತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನಾಮದಿತಿಃ ಕೃತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪುತ್ರೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಪಣಾಯ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ತಥೈವೈನಾಮಯಮೇತತ್ಕೃತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಪಣಾಯ ಪ್ರಯಚ್ಛತಿ - ೬।೫।೨।[೨೧]

ತಾ ಹೈಕೇ ತಿಸ್ರಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ । ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಉಖಾ ಇತಿ ವದನ್ತೋಽಥೋ ಅನ್ಯೋ
ಽನ್ಯಸ್ಯೈ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ಯೈ ಯದೀತರಾ ಭೇತ್ಸ್ಯತೇಽಥೇತರಸ್ಯಾಂ ಭರಿಷ್ಯಾಮೋ ಯದೀತರಾಥೇತರಸ್ಯಾಮಿತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ನಿಧಿಃ ಪ್ರಥಮೋಽಯಂ ಸ ಲೋಕೋ ಯಃ ಪೂರ್ವ ಉದ್ಧಿರನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದ್ಯ ಉತ್ತರೋ ದ್ಯೌಃ ಸಾಥ ಯದೇತಚ್ಚತುರ್ಥಂ ಯಜುರ್ದಿಶೋ ಹೈವ ತದೇತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯಾವದಿಮೇ ಚ ಲೋಕಾ ದಿಶಶ್ಚ ಸ ಯದತ್ರೋಪಾಹರೇದತಿ ತದ್ರೇಚಯೇದ್ಯದು ವೈ ಯಜ್ಞೇಽತಿರಿಕ್ತಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ತದ್ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಭ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ ಯದು ಭಿನ್ನಾಯೈ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರುತ್ತರಸ್ಮಿಂಸ್ತದನ್ವಾಖ್ಯಾನೇ- ೬।೫।೨।[೨೨]

##೬।೫।೩
ತಸ್ಯಾ ಏತಸ್ಯಾ ಅಷಾಢಾಂ ಪೂರ್ವಾಂ ಕರೋತಿ । ಇಯಂ ವಾ ಅಷಾಢೇಯಮು ವಾ ಏಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಾಽಸೃಜ್ಯತ ತಾಮೇತಸ್ಯಾ ಏವ ಮೃದಃ ಕರೋತ್ಯೇಷಾಂ ಹ್ಯೇವ ಲೋಕಾನಾಮಿಯಂ ಮಹಿಷೀ ಕರೋತಿ ಮಹಿಷೀ ಹೀಯಂ ತದ್ಯೈವ ಪ್ರಥಮಾ ವಿತ್ತಾ ಸಾ ಮಹಿಷೀ - ೬।೫।೩।[೧]

ಪಾದಮಾತ್ರೀ ಭವತಿ । ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಪಾದ ಇಯಮು ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತ್ರ್ಯಾಲಿಖಿತಾ ಭವತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧೀಯಮ್ - ೬।೫।೩।[೨]

ಅಥೋಖಾಂ ಕರೋತಿ । ಇಮಾಂಸ್ತಲ್ಲೋಕಾನ್ಕರೋತ್ಯಥ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಃ ಕರೋತ್ಯೇತಾ ದೇವತಾ ಅಗ್ನಿಂ
ವಾಯುಮಾದಿತ್ಯಮೇತಾ ಹ್ಯೇವ ದೇವತಾ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತಾ ಏತಸ್ಯಾ ಏವ ಮೃದಃ ಕರೋತ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತಲ್ಲೋಕೇಭ್ಯ ಏತಾನ್ದೇವಾನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ ಯಜಮಾನಃ ಕರೋತಿ ತ್ರ್ಯಲಿಖಿತಾ ಭವನ್ತಿ
ತ್ರಿವೃತೋ ಹ್ಯೇತೇ ದೇವಾ ಇತ್ಯಧಿದೇವತಮ್ - ೬।೫।೩।[೩]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ । ಆತ್ಮೈವೋಖಾ ವಾಗಷಾಢಾ ತಾಂ ಪೂರ್ವಾಂ ಕರೋತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೀಯಮಾತ್ಮನೋ ವಾಕ್ತಾಮೇತಸ್ಯಾ ಏವ ಮೃದಃ ಕರೋತ್ಯಾತ್ಮನೋ ಹ್ಯೇವೇಯಂ ವಾಙ್ಮಹಿಷೀ ಕರೋತಿ ಮಹಿಷೀ ಹಿ ವಾಕ್ತ್ರ್ಯಾಲಿಖಿತಾ ಭವತಿ ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಾ ಹಿ ವಾಗೃಚೋ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾಮಾನ್ಯಥೋ ಯದಿದಂ ತ್ರಯಂ ವಾಚೋ
ರೂಪಮುಪಾಂಶು ವ್ಯನ್ತರಾಮುಚ್ಚೈಃ - ೬।೫।೩।[೪]

ಅಥೋಖಾಂ ಕರೋತಿ । ಆತ್ಮಾನಂ ತತ್ಕರೋತ್ಯಥ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಃ ಕರೋತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ
ಪ್ರಜಾ ಹ್ಯೇವ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಜನನಮೇವೈತತ್ಕರೋತಿ ತಾ ಏತಸ್ಯಾ ಏವ ಮೃದಃ ಕರೋತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಂ ನಿರ್ಮಿಮೀತೇ ಯಜಮಾನಃ ಕರೋತಿ ಯಜಮಾನಸ್ತದಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಜಾಂ ಕರೋತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ ಕರೋತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ತದಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಜಾಂ ಕರೋತ್ಯುತ್ತರಾಃ ಕರೋತ್ಯುತ್ತರಾಂ ತದಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಜಾಂ ಕರೋತಿ ತ್ರ್ಯಾಲಿಖಿತಾ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರಜಾತಿಃ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಪುತ್ರೋಽಥೋ ಗರ್ಭ ಉಲ್ಬಂ ಜರಾಯು - ೬।೫।೩।[೫]

ತಾ ಏತಾ ಯಜುಷ್ಕೃತಾಯೈ ಕರೋತಿ । ಅಯಜುಷ್ಕೃತಾಯಾ ಇತರಾ ನಿರುಕ್ತಾ ಏತಾ ಭವನ್ತ್ಯನಿರುಕ್ತಾ ಇತರಾಃ ಪರಿಮಿತಾ ಏತಾ ಭವನ್ತ್ಯಪರಿಮಿತಾ ಇತರಾಃ - ೬।೫।೩।[೬]

ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷೋಽಗ್ನಿಃ । ಉಭಯಮ್ವೇತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ನಿರುಕ್ತಶ್ಚಾನಿರುಕ್ತಶ್ಚ ಪರಿಮಿತಶ್ಚಾಪರಿಮಿತಶ್ಚ ತದ್ಯಾ ಯಜುಷ್ಕೃತಾಯೈ ಕರೋತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯ ನಿರುಕ್ತಂ ಪರಿಮಿತಂ ರೂಪಂ ತದಸ್ಯ ತೇನ ಸಂಸ್ಕರೋತ್ಯಥ ಯಾ ಅಯಜುಷ್ಕೃತಾಯೈ ಯದೇವಾಸ್ಯಾನಿರುಕ್ತಮಪರಿಮಿತಂ ರೂಪಂ ತದಸ್ಯ ತೇನ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಸ ಹ ವಾ ಏತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತದೇವಂ ಕರೋತ್ಯಥೋಪಶಯಾಯೈ ಪಿಣ್ಡಂ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಭ್ಯಃ - ೬।೫।೩।[೭]

ಅಥೈನಾಂ ಧೂಪಯತಿ । ಸ್ಥೇಮ್ನೇ ನ್ವೇವಾಥೋ ಕರ್ಮಣಃ ಪ್ರಕೃತತಾಯೈ ಯದ್ವೇವ ಧೂಪಯತಿ ಶಿರ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದುಖಾ ಪ್ರಾಣೋ ಧೂಮಃ ಶೀರ್ಷಂಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ - ೬।೫।೩।[೮]

ಅಶ್ವಶಕೈರ್ಧೂಪಯತಿ । ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋ ವಾ ಅಶ್ವಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ನೋ ವಾ ಆತ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ಹಿನಸ್ತ್ಯಹಿಂಸಾಯೈ ತದ್ವೈ ಶಕ್ನೈವ ತದ್ಧಿ ಜಗ್ಧಂ ಯಾತಯಾಮ ತಥೋ ಹ ನೈವಾಶ್ವಂ ಹಿನಸ್ತಿ ನೇತರಾನ್ಪಶೂನ್ - ೬।೫।೩।[೯]

ವಸವಸ್ತ್ವಾ ಧೂಪಯನ್ತು । ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ರುದ್ರಾಸ್ತ್ವಾ ಧೂಪಯನ್ತುತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದಾದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಾ ಧೂಪಯನ್ತು ಜಾಗತೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ವಿಶ್ವೇತ್ವಾ ದೇವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾ ಧೂಪಯನ್ತ್ವಾನುಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದಿನ್ದ್ರಸ್ತ್ವಾ ಧೂಪಯತು ವರುಣಸ್ತ್ವಾ ಧೂಪಯತು ವಿಷ್ಣುಸ್ತ್ವಾ ಧೂಪಯತ್ವಿತ್ಯೇತಾಭಿರೇವೈನಾಮೇತದ್ದೇವತಾಭಿರ್ಧೂಪಯತಿ - ೬।೫।೩।[೧೦]

ಸಪ್ತಾಶ್ವಶಕಾನಿ ಭವನ್ತಿ । ಸಪ್ತ ಯಜೂಂಷಿ ಸಪ್ತತಯ್ಯ ಏತಾ ದೇವತಾಃ ಸಪ್ತ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾ ಯದು
ವಾ ಅಪಿ ಬಹುಕೃತ್ವಃ ಸಪ್ತಸಪ್ತ ಸಪ್ತೈವ ತಚ್ಛೀರ್ಷಣ್ಯೇವ ತತ್ಸಪ್ತ ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ- ೬।೫।೩।[೧೧]

##೬।೫।೪
ಅಥೈನಮಸ್ಯಾಂ ಖನತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಇಮಾಮೇವಾತ್ಮಾನಮಕುರ್ವನ್ಗುಪ್ತ್ಯಾ ಆತ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ಗೋಪ್ಸ್ಯತೀತಿ - ೬।೫।೪।[೧]

ತಂ ವಾ ಅದಿತ್ಯಾ ಖನತಿ । ಇಯಂ ವಾ ಅದಿತಿರ್ನೋ ವಾ ಆತ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ಹಿನಸ್ತ್ಯಹಿಂಸಾಯೈ ಯದನ್ಯಯಾ
ದೇವತಯಾ ಖನೇದ್ಧಿಂಸ್ಯಾದ್ಧೈನಮ್ - ೬।೫।೪।[೨]

ಅದಿತಿಷ್ಟ್ವಾ ದೇವೀ ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀ । ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇ ಅಙ್ಗಿರಸ್ವತ್ಖನತ್ವವಟೇತ್ಯವಟೋ
ಹೈಷ ದೇವತ್ರಾಽತ್ರ ಸಾ ವೈಣವ್ಯಭ್ರಿರುತ್ಸೀದತಿ ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿರೇಷ ಕೂಪೋ ಭವತಿ ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಖನತ್ಯಥ ಪಚನಮವಧಾಯಾಷಾಢಾಮವದಧಾತಿ ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ತಾಂ ಹಿ ಪೂರ್ವಾಂ ಕರೋತಿ - ೬।೫।೪।[೩]

ಅಥೋಖಾಮವದಧಾತಿ । ದೇವಾನಾಂ ತ್ವಾ ಪತ್ನೀರ್ದೇವೀರ್ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇಽಅಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ದಧತೂಖ ಇತಿ ದೇವಾನಾಂ ಹೈತಾಮಗ್ರೇ ಪತ್ನೀರ್ದೇವೀರ್ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇಽಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ದಧುಸ್ತಾಭಿರೇವೈನಾಮೇತದ್ದಧಾತಿ ತಾ ಹ ತಾ ಓಷಧಯ ಏವೌಷಧಯೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪತ್ನ್ಯ ಓಷಧಿಭಿರ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಹಿತಮೋಷಧಿಭಿರೇವೈನಾಮೇತದ್ದಧಾತ್ಯಥ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷೋಽವದಧಾತಿ ತೂಷ್ಣೀಮೇವಾಥ ಪಚನಮವಧಾಯಾಭೀನ್ದ್ಧೇ - ೬।೫।೪।[೪]

ಧಿಷಣಾಸ್ತ್ವಾ ದೇವೀಃ । ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇ ಅಙ್ಗಿರಸ್ವದಭೀನ್ಧತಾಮುಖ ಇತಿ ಧಿಷಣಾ ಹೈತಾಮಗ್ರೇ ದೇವೀರ್ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇಽಙ್ಗಿರಸ್ವದಭೀಧಿರೇ ತಾಭಿರೇವೈನಾಮೇತದಭೀನ್ದ್ಧೇ ಸಾ ಹ ಸಾ ವಾಗೇವ ವಾಗ್ವೈ ಧಿಷಣಾ ವಾಚಾ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮಿದ್ಧಂ ವಾಚೈವೈನಾಮೇತದಭೀನ್ದ್ಧೇಽಥೈತಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಯಜೂಂಷೀಕ್ಷಮಾಣ ಏವ ಜಪತಿ - ೬।೫।೪।[೫]

ವರೂತ್ರೀಷ್ಟ್ವಾ ದೇವೀಃ । ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥ ಅಙ್ಗಿರಸ್ವಚ್ಛ್ರಪಯನ್ತೂಖ ಇತಿ ವರೂತ್ರೀರ್ಹೈತಾಮಗ್ರೇ ದೇವೀರ್ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇಽಙ್ಗಿರಸ್ವಚ್ಛ್ರಪಯಾಂಚಕ್ರುಸ್ತಾಭಿರೇವೈನಾಮೇತಚ್ಛ್ರಪಯತಿ ತಾನಿ ಹ ತಾನ್ಯಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯೇವಾಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ವೈ ವರೂತ್ರಯೋಽಹೋರಾತ್ರೈರ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವೃತಮಹೋರಾತ್ರೈರೇವೈನಾಮೇತಚ್ಛ್ರಪಯತಿ - ೬।೫।೪।[೬]

ಗ್ನಾಸ್ತ್ವಾ ದೇವೀಃ । ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇ ಅಙ್ಗಿರಸ್ವತ್ಪಚನ್ತೂಖ ಇತಿ ಗ್ನಾ
ಹೈತಾಮಗ್ರೇ ದೇವೀರ್ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇಽಙ್ಗಿರಸ್ವತ್ಪೇಚುಸ್ತಾಭಿರವೈನಾಮೇತತ್ಪಚತಿ ತಾನಿ ಹ ತಾನಿ ಚ್ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇವ ಛನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ಗ್ನಾಶ್ಛನ್ದೋಭಿರ್ಹಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗಚ್ಛನ್ತಿ ಚ್ಛನ್ದೋಭಿರೇವೈನಾಮೇತತ್ಪಚತಿ - ೬।೫।೪।[೭]

ಜನಯಸ್ತ್ವಾಚ್ಛಿನ್ನಪತ್ರಾ ದೇವೀಃ । ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇ ಅಙ್ಗಿರಸ್ವತ್ಪಚನ್ತೂಖ ಇತಿ ಜನಯೋ ಹೈತಾಮಗ್ರೇಽಚ್ಛಿನ್ನಪತ್ರಾ ದೇವೀರ್ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೀಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಧಸ್ಥೇ ಅಙ್ಗಿರಸ್ವತ್ಪೇಚುಸ್ತಾಭಿರೇವೈನಾಮೇತತ್ಪಚತಿ ತಾನಿ ಹ ತಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯೇವ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ವೈ ಜನಯೋ ಯೇ ಹಿ ಜನಾಃ ಪುಣ್ಯಕೃತಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಯನ್ತಿ ತೇಷಾಮೇತಾನಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ನಕ್ಷತ್ರೈರೇವೈನಾಮೇತತ್ಪಚತಿ
- ೬।೫।೪।[೮]

ಸ ವೈ ಖನತ್ಯೇಕೇನ । ಅವದಧಾತ್ಯೇಕೇನಾಭೀನ್ದ್ಧ ಏಕೇನ ಶ್ರಪಯತ್ಯೇಕೇನ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪಚತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾನ್ನಂ ಪಚ್ಯತೇ ತಾನಿ ಷಟ್ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಷದೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೫।೪।[೯]

ಅಥ ಮಿತ್ರಸ್ಯ ಚರ್ಷಣೀಧೃತ ಇತಿ । ಮೈತ್ರೇಣ ಯಜುಷೋಪನ್ಯಾಚರತಿ ಯಾವತ್ಕಿಯಚ್ಚೋಪನ್ಯಾಚರತಿ ನ ವೈ ಮಿತ್ರಂ ಕಂ ಚನ ಹಿನಸ್ತಿ ನ ಮಿತ್ರಂ ಕಶ್ಚನ ಹಿನಸ್ತಿ ತಥೋ ಹೈಷ ಏತಾಂ ನ ಹಿನಸ್ತಿ ನೋ ಏತಮೇಷಾ ತಾಂ ದಿವೈವೋಪವಪೇದ್ದಿವೋದ್ವಪೇದಹರ್ಹ್ಯಾಗ್ನೇಯಮ್ - ೬।೫।೪।[೧೦]

ತಾಂ ಸಾವಿತ್ರೇಣ ಯಜುಷೋದ್ವಪತಿ । ಸವಿತಾ ವೈ ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ ಏವೈನಾಮೇತದುದ್ವಪತಿ ದೇವಸ್ತ್ವಾ ಸವಿತೋದ್ವಪತು ಸುಪಾಣಿಃ ಸ್ವಙ್ಗುರಿಃ ಸುಬಾಹುರುತ ಶಕ್ತ್ಯೇತಿ ಸರ್ವಮು ಹ್ಯೇತತ್ಸವಿತಾ - ೬।೫।೪।[೧೧]

ಅಥೈನಾಂ ಪರ್ಯಾವರ್ತಯತಿ । ಅವ್ಯಥಮಾನಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಾಶಾ ದಿಶ ಆಪೃಣೇತ್ಯವ್ಯಥಮಾನಾ ತ್ವಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಾಶಾ ದಿಶೋ ರಸೇನಾಪೂರಯೇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೫।೪।[೧೨]

ಅಥೈನಾಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ । ಉತ್ಥಾಯ ಬೃಹತೀ ಭವೇತ್ಯುತ್ಥಾಯ ಹೀಮೇ ಲೋಕಾ ಬೃಹನ್ತ ಉದು ತಿಷ್ಠ ಧ್ರುವಾ ತ್ವಮಿತ್ಯುದು ತಿಷ್ಠ ಸ್ಥಿರಾ ತ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೫।೪।[೧೩]

ತಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ನಿದಧಾತಿ । ಮಿತ್ರೈತಾಂ ತ ಉಖಾಂ ಪರಿದದಾಮ್ಯಭಿತ್ತ್ಯಾ ಏಷಾ ಮಾ ಭೇದೀತ್ಯಯಂ ವೈ ವಾಯುರ್ಮಿತ್ರೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಾಮೇತತ್ಪರಿದದಾತಿ ಗುಪ್ತ್ಯೈ ತೇ ಹೇಮೇ ಲೋಕಾ ಮಿತ್ರಗುಪ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾದೇಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಂ ನ ಕಿಂ ಚನ ಮೀಯತೇ - ೬।೫।೪।[೧೪]

ಅಥೈನಾಮಾಚ್ಛೃಣತ್ತಿ । ಸ್ಥೇಮ್ನೇ ನ್ವೇವಾಥೋ ಕರ್ಮಣಃ ಪ್ರಕೃತತಾಯೈ ಯದ್ವೇವಾಚ್ಛೃಣತ್ತಿ ಶಿರ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದುಖಾ ಪ್ರಾಣಃ ಪಯಃ ಶೀರ್ಷಂಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತ್ಯಥೋ ಯೋಷಾ ವಾ ಉಖಾ ಯೋಷಾಯಾಂ ತತ್ಪಯೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಷಾಯಾಂ ಪಯಃ - ೬।೫।೪।[೧೫]

ಅಜಾಯೈ ಪಯಸಾಽಽಚ್ಛೃಣತ್ತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವೈ ಶೋಕಾದಜಾ ಸಮಭವನ್ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ನೋ ವಾ ಆತ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ಹಿನಸ್ತ್ಯಹಿಂಸಾಯೈ ಯದ್ವೇವಾಜಾಯಾ ಅಜಾ ಹ ಸರ್ವಾ ಓಷಧೀರತ್ತಿಸರ್ವಾಸಾಮೇವೈನಾಮೇತದೋಷಧೀನಾಂ ರಸೇನಾಽಽಚ್ಛೃಣತ್ತಿ - ೬।೫।೪।[೧೬]

ವಸವಸ್ತ್ವಾಽಽಚ್ಛೃನ್ದನ್ತು । ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ರುದ್ರಾಸ್ತ್ವಾಽಽಚ್ಛೃನ್ದನ್ತು ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದಾದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಾಽಽಚ್ಛೃನ್ದನ್ತು ಜಾಗತೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ವಿಶ್ವೇ ತ್ವಾ ದೇವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾಽ ಆಚ್ಛೃನ್ದನ್ತ್ವಾನುಷ್ಟುಭೇನ ಚ್ಛನ್ದಸಾಽಙ್ಗಿರಸ್ವದಿತ್ಯೇತಾಭಿರೇವೈನಾಮೇತದ್ದೇವತಾಭಿರಾಚ್ಛೃಣತ್ತಿ ಸ ವೈ ಯಾಭಿರೇವ ದೇವತಾಭಿಃ ಕರೋತಿ ತಾಭಿರ್ಧೂಪಯತಿ ತಾಭಿರಾಚ್ಛೃಣತ್ತಿ ಯೋ ವಾವ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ಸ ಏವಂ ತಸ್ಯೋಪಚಾರಂ ವೇದ
ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಭಿರೇವ ದೇವತಾಭಿಃ ಕರೋತಿ ತಾಭಿರ್ಧೂಪಯತಿ ತಾಭಿರಾಚ್ಛೃಣತ್ತಿ - ೬।೫।೪।[೧೭]

##೬।೬।೧
ಭೂಯಾಂಸಿ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ । ಅಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾಯಾಂ ಯದು ಚಾನಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾಯಾಮತೀನಿ ಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸನ್ತಿ ಯಾನ್ಯನ್ಯತ್ಕರ್ಮಾತಿ ತಾನ್ಯತೀನಿ ತೇಷಾಮಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾ ರಾಜಸೂಯೋ ವಾಜಪೇಯೋಽಶ್ವಮೇಧಸ್ತದ್ಯತ್ತಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಕರ್ಮಾಣ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಾನ್ಯತೀನಿ - ೬।೬।೧।[೧]

ಆಗ್ನಾವೈಷ್ಣವ ಏಕಾದಶಕಪಾಲಃ । ತದಧ್ವರಸ್ಯ ದೀಕ್ಷಣೀಯಂ ವೈಶ್ವಾನರೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಽ ಆದಿತ್ಯಶ್ಚ ಚರುಸ್ತೇ ಅಗ್ನೇಃ - ೬।೬।೧।[೨]

ಸ ಯದಾಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಮೇವ ನಿರ್ವಪೇತ್ । ನೇತರೇ ಹವಿಷೀ ಅಧ್ವರಸ್ಯೈವ ದೀಕ್ಷಣೀಯಂ ಕೃತಂ ಸ್ಯಾನ್ನಾಗ್ನೇರಥ ಯದಿತರೇ ಏವ ಹವಿಷೀ ನಿರ್ವಪೇನ್ನಾಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಮಗ್ನೇರೇವ ದೀಕ್ಷಣೀಯಂ ಕೃತಂ ಸ್ಯಾನ್ನಾಧ್ವರಸ್ಯ - ೬।೬।೧।[೩]

ಉಭಯಾನಿ ನಿರ್ವಪತಿ । ಅಧ್ವರಸ್ಯ ಚಾಗ್ನೇಶ್ಚೋಭಯಂ ಹ್ಯೇತತ್ಕರ್ಮಾಧ್ವರಕರ್ಮ ಚಾಗ್ನಿಕರ್ಮ ಚಾಧ್ವರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಮಥಾಗ್ನೇರುಪಾಯಿ ಹ್ಯೇತತ್ಕರ್ಮ ಯದಗ್ನಿಕರ್ಮ - ೬।೬।೧।[೪]

ಸ ಯ ಏಷ ಆಗ್ನಾವೈಷ್ಣವಃ । ತಸ್ಯ ತದೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಯತ್ಪುರಶ್ಚರಣೇ ವೈಶ್ವಾನರೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ವೈಶ್ವಾನರೋ ವೈ ಸರ್ವೇಽಗ್ನಯಃ ಸರ್ವೇಷಾಮಗ್ನೀನಾಮುಪಾಪ್ತ್ಯೈ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈಶ್ವಾನರಃ - ೬।೬।೧।[೫]

ಯದ್ವೇವೈತಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ವೈಶ್ವಾನರಂ ವಾ ಏತಮಗ್ನಿಂ ಜನಯಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತಮೇತತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ದೀಕ್ಷಣೀಯಾಯಾಂ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯಾದೃಗ್ವೈ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ತಾದೃಗ್ಜಾಯತೇ ತದ್ಯದೇತಮತ್ರ ವೈಶ್ವಾನರಂ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽಮುತ್ರ ವೈಶ್ವಾನರೋ ಜಾಯತೇ - ೬।೬।೧।[೬]

ಯದ್ವೇವೈತೇ ಹವಿಷೀ ನಿರ್ವಪತಿ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರೋ ವಿಡೇಷ ಆದಿತ್ಯಶ್ಚರುಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚ ತದ್ವಿಶಂ ಚ ಕರೋತಿ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಪೂರ್ವಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ತತ್ಕೃತ್ವಾ ವಿಶಂ ಕರೋತಿ - ೬।೬।೧।[೭]

ಏಕ ಏಷ ಭವತಿ । ಏಕದೇವತ್ಯ ಏಕಸ್ಥಂ ತತ್ಕ್ಷತ್ರಮೇಕಸ್ಥಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಕರೋತಿ ಚರುರಿತರೋ ಬಹುದೇವತ್ಯೋ ಭೂಮಾ ವಾ ಏಷ ತಣ್ಡುಲಾನಾಂ ಯಚ್ಚರುರ್ಭೂಮೋ ಏಷ ದೇವಾನಾಂ ಯದಾದಿತ್ಯಾ ವಿಶಿ ತದ್ಭೂಮಾನಂ ದಧಾತೀತ್ಯಧಿದೇವತಮ್ - ೬।೬।೧।[೮]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ । ಶಿರ ಏವ ವೈಶ್ವಾನರ ಽಆತ್ಮೈಷ ಆದಿತ್ಯಶ್ಚರುಃ ಶಿರಶ್ಚ ತದಾತ್ಮಾನಂ ಚ ಕರೋತಿ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಪೂರ್ವಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಶಿರಸ್ತತ್ಕೃತ್ವಾಽಽತ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ - ೬।೬।೧।[೯]

ಏಕ ಏಷ ಭವತಿ । ಏಕಮಿವ ಹಿ ಶಿರಶ್ಚರುರಿತರೋ ಬಹುದೇವತ್ಯೋ ಭೂಮಾ ವಾ ಏಷ ತಣ್ಡುಲಾನಾಂ ಯಚ್ಚರುರ್ಭೂಮೋ ಏಷೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ಯದಾತ್ಮಾಽಽತ್ಮಂಸ್ತದಙ್ಗಾನಾಂ ಭೂಮಾನಂ ದಧಾತಿ - ೬।೬।೧।[೧೦]

ಘೃತ ಏಷ ಭವತಿ । ಘೃತಭಾಜನಾ ಹ್ಯಾದಿತ್ಯಾಃ ಸ್ವೇನೈವೈನಾನೇತದ್ಭಾಗೇನ ಸ್ವೇನ ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯುಪಾಂಶ್ವೇತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ ರೇತೋ ವಾ ಅತ್ರ ಯಜ್ಞ ಉಪಾಂಶು ವೈ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ - ೬।೬।೧।[೧೧]

ಅಥೌದ್ಗ್ರಭಣಾನಿ ಜುಹೋತಿ । ಔದ್ಗ್ರಭಣೈರ್ವೈ ದೇವಾ ಆತ್ಮಾನಮಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭ್ಯುದಗೃಹ್ಣತ ಯದುದಗೃಹ್ಣತ ತಸ್ಮಾದೌದ್ಗ್ರಭಣಾನಿ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಽ ಔದ್ಗ್ರಭಣೈರೇವಾತ್ಮಾನಮಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭ್ಯುದ್ಗೃಹ್ಣೀತೇ - ೬।೬।೧।[೧೨]

ತಾನಿ ವೈ ಭೂಯಾಂಸಿ ಭವನ್ತಿ । ಅಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾಯಾಂ ಯದು ಚಾನಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾಯಾಂ ತಸ್ಯಾಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರುಭಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋಽಧ್ವರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾಣ್ಯಥಾಗ್ನೇಸ್ತಸ್ಯೋ ಏವೋಕ್ತಃ - ೬।೬।೧।[೧೩]

ಪಞ್ಚಾಧ್ವರಸ್ಯ ಜುಹೋತಿ । ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞೋ ಯಾವಾನ್ಯಜ್ಞೋ ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಸಪ್ತಾಗ್ನೇಃ ಸಪ್ತಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ತಾನ್ಯುಭಯಾನಿ ದ್ವಾದಶ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೬।೧।[೧೪]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಆಕೂತಿಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರಯುಜಂ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಕೂತಾದ್ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಕರ್ಮ ಸಮಭವತ್ತದೇವೈತದೇತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ - ೬।೬।೧।[೧೫]

ಮನೋ ಮೇಧಾಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರಯುಜಂ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಮನಸೋ ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಕರ್ಮ ಸಮಭವತ್ತದೇವೈತದೇತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ - ೬।೬।೧।[೧೬]

ಚಿತ್ತಂ ವಿಜ್ಞಾತಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರಯುಜಂ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಚಿತ್ತಾದ್ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಕರ್ಮ ಸಮಭವತ್ತದೇವೈತದೇತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ - ೬।೬।೧।[೧೭]

ವಾಚೋ ವಿಧೃತಿಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರಯುಜಂ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ವಾಚೋ ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಕರ್ಮ ಸಮಭವತ್ತಾಮೇವೈತದೇತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ - ೬।೬।೧।[೧೮]

ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ಮನವೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಮನುಃ ಸ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮಮನುತ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಕರ್ಮಾಕರೋತ್ತಮೇವೈತದೇತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ - ೬।೬।೧।[೧೯]

ಅಗ್ನಯೇ ವೈಶ್ವಾನರಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಕರ್ಮಾಕರೋತ್ತಮೇವೈತದೇತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ - ೬।೬।೧।[೨೦]

ಅಥ ಸಾವಿತ್ರೀಂ ಜುಹೋತಿ । ಸವಿತಾ ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಕರ್ಮಾಕರೋತ್ತಮೇವೈತದೇತಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣೇ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತೇ ವಿಶ್ವೋ ದೇವಸ್ಯ ನೇತುರ್ಮರ್ತೋ ವುರೀತ ಸಖ್ಯಂ ವಿಶ್ವೋ ರಾಯ ಇಷುಧ್ಯತಿ ದ್ಯುಮ್ನಂ ವೃಣೀತ ಪುಷ್ಯಸೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯೋ ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುಃ ಸಖ್ಯಂ ವೃಣೀತೇ ಸ ದ್ಯುಮ್ನಂ ಚ ಪುಷ್ಟಿಂ ಚ ವೃಣೀತ ಏಷ ಅಸ್ಯ ಸಖ್ಯಂ ವೃಣೀತೇ ಯ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ - ೬।೬।೧।[೨೧]

ತಾನ್ಯು ಹೈಕೇ । ಉಖಾಯಾಮೇವೈತಾನ್ಯೌದ್ಗ್ರಭಣಾನಿ ಜುಹ್ವತಿ ಕಾಮೇಭ್ಯೋ ವಾ ಏತಾನಿ ಹೂಯನ್ತ ಆತ್ಮೋಽ ಏಷ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಯದುಖಾಽಽತ್ಮನ್ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯಾಮ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದೇತಸ್ಯ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತಸ್ಯೈತಾಸಾಮಾಹುತೀನಾಂ ಯೋ ರಸಸ್ತದೇತದರ್ಚಿರ್ಯದ್ದೀಪ್ಯತೇ ತದ್ಯತ್ಸಂಸ್ಥಿತೇ ಯಜ್ಞೇ ಹುತೇಷ್ವೌದ್ಗ್ರಭಣೇಷೂಖಾಂ ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ ತದೇನಾಮೇಷ ಯಜ್ಞ ಆರೋಹತಿ ತಂ ಯಜ್ಞಂ ಬಿಭರ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಸ್ಥಿತ ಏವ ಯಜ್ಞೇ ಹುತೇಷ್ವೌದ್ಗ್ರಭಣೇಷೂಖಾಂ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ - ೬।೬।೧।[೨೨]

ಮುಞ್ಜಕುಲಾಯೇನಾವಸ್ತೀರ್ಣಾ ಭವತಿ । ಆದೀಪ್ಯಾದಿತಿ ನ್ವೇವ ಯದ್ವೇವ ಮುಞ್ಜಕುಲಾಯೇನ ಯೋನಿರೇಷಾಗ್ನೇರ್ಯನ್ಮುಞ್ಜೋ ನ ವೈ ಯೋನಿರ್ಗರ್ಭಂ ಹಿನಸ್ತ್ಯಹಿಂಸಾಯೈ ಯೋನೇರ್ವೈ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ಯೋನೇರ್ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯಾತಾ ಇತಿ - ೬।೬।೧।[೨೩]

ಶಣಕುಲಾಯಮನ್ತರಂ ಭವತಿ । ಆದೀಪ್ಯಾದಿತಿ ನ್ವೇವ ಯದ್ವೇವ ಶಣಕುಲಾಯಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಸ್ಯೈ ಯೋನೇರಸೃಜ್ಯತ ತಸ್ಯಾಽ ಉಮಾಽ ಉಲ್ಬಮಾಸಞ್ಛಣಾ ಜರಾಯು ತಸ್ಮಾತ್ತೇ ಪೂತಯೋ ಜರಾಯು ಹಿ ತೇನ ವೈ
ಜರಾಯು ಗರ್ಭಂ ಹಿನಸ್ತ್ಯಹಿಂಸಾಯೈ ಜರಾಯುಣೋ ವೈ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ಜರಾಯುಣೋ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯಾತಾ ಇತಿ - ೬।೬।೧।[೨೪]

##೬।೬।೨
ತಾಂ ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಉಖಾ ತಿಷ್ಠನ್ತೀವ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಥೋ ತಿಷ್ಠನ್ವೈ ವೀರ್ಯವತ್ತಮಃ - ೬।೬।೨।[೧]

ಉದಙ್ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ । ಉದಙ್ವೈ ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತ್ - ೬।೬।೨।[೨]

ಯದ್ವೇವೋದಙ್ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ । ಏಷಾ ಹೋಭಯೇಷಾಂ ದೇವಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಗ್ಯದುದೀಚೀ ಪ್ರಾಚೀ - ೬।೬।೨।[೩]

ಯದ್ವೇವೋದಙ್ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ । ಏತಸ್ಯಾಂ ಹ ದಿಶಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ದ್ವಾರಂ ತಸ್ಮಾದುದಙ್ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ನಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತ್ಯುದಙ್ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ದಕ್ಷಿಣಾ ನಯತಿ ದ್ವಾರೈವ ತತ್ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ವಿತ್ತಂ ಪ್ರಪಾದಯತಿ - ೬।೬।೨।[೪]

ಮಾ ಸು ಭಿತ್ಥಾ ಮಾ ಸು ರಿಷ ಇತಿ । ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುರಮ್ಬ ಧೃಷ್ಣು ವೀರಯಸ್ವ ಸ್ವಿತಿ ಯೋಷಾ ವಾ ಉಖಾಽಮ್ಬೇತಿ ವೈ ಯೋಷಾಯಾ ಆಮನ್ತ್ರಣಂ ಸ್ವಿವ ವೀರಯಸ್ವಾಗ್ನಿಶ್ಚೇದಂ ಕರಿಷ್ಯಥ ಇತ್ಯಗ್ನಿಶ್ಚ ಹ್ಯೇತತ್ಕರಿಷ್ಯನ್ತೌ ಭವತಃ - ೬।೬।೨।[೫]

ದೃಂಹಸ್ವ ದೇವೀ ಪೃಥಿವೀ ಸ್ವಸ್ತಯ ಇತಿ । ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುರಾಸುರೀ ಮಾಯಾ ಸ್ವಧಯಾಕೃತಾಽಸೀತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಸುಸ್ತಸ್ಯೈಷಾ ಮಾಯಾ ಸ್ವಧಯಾ ಕೃತಾ ಜುಷ್ಟಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಇದಮಸ್ತು ಹವ್ಯಮಿತಿ ಯಾ ಏವೈತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನಾವಾಹುತೀರ್ಹೋಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತಾ ಏತದಾಹಾಥೋ ಏಷೈವ ಹವ್ಯಮರಿಷ್ಟಾ ತ್ವಮುದಿಹಿ ಯಜ್ಞೇ ಅಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಯಥೈವಾರಿಷ್ಟಾಽನಾರ್ತೈತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞ ಉದಿಯಾದೇವಮೇತದಾಹ - ೬।೬।೨।[೬]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಾಮೇತತ್ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಚ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಚ ಪ್ರಾಣೋ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾತ್ಮಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬೇತಾವಾನ್ವೈ ಪಶುರ್ಯಾವಾನ್ಪ್ರಾಣಶ್ಚಾತ್ಮಾ ಚ ತದ್ಯಾವಾನ್ಪಶುಸ್ತಾವತೈವೈನಾಮೇತತ್ಪ್ರವೃಣಕ್ತ್ಯಥೋ ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಗಾಯತ್ರೀನ್ದ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬೈನ್ದ್ರಾಗ್ನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಾಮೇತತ್ಪ್ರವೃಣಕ್ತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವದೇವತ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಾಮೇತತ್ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ ತಯೋಃ ಸಪ್ತ ಪದಾನಿ ಸಪ್ತಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೬।೨।[೭]

ತಾಂ ಯದಾಗ್ನಿಃ ಸಂತಪತಿ । ಅಥೈನಾಮರ್ಚಿರಾರೋಹತಿ ಯೋಷಾ ವಾ ಉಖಾ ವೃಷಾಽಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ವೃಷಾ
ಯೋಷಾಂ ಸಂತಪತ್ಯಥಾಸ್ಯಾಂ ರೇತೋ ದಧಾತಿ - ೬।೬।೨।[೮]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಯದಿ ಚಿರಮರ್ಚಿರಾರೋಹತ್ಯಙ್ಗಾರಾನೇವಾವಪನ್ತ್ಯುಭಯೇನೈಷೋಽಗ್ನಿರಿತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದಸ್ಥನ್ವಾನ್ವಾವ ಪಶುರ್ಜಾಯತೇಽಥ ತಂ ನಾಗ್ರ ಽಏವಾಸ್ಥನ್ವನ್ತಮಿವ ನ್ಯೃಷನ್ತಿ ರೇತಽಇವೈವ ದಧತಿ ರೇತ ಉ ಏತದ್ನಸ್ಥಿಕಂ ಯದರ್ಚಿಸ್ತಸ್ಮಾದೇನಾಮರ್ಚಿರೇವಾರೋಹೇತ್ - ೬।೬।೨।[೯]

ತಾಂ ಯದಾರ್ಚಿರಾರೋಹತಿ । ಅಥಾಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಮಿಧಮಾದಧಾತಿ ರೇತೋ ವಾ ಏನಾಮೇತದಾಪದ್ಯತ ಏಷೋಽಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಂ ರೇತಸಿ ಸಮ್ಭೂತಿಂ ದಧಾತಿ - ೬।೬।೨।[೧೦]

ಸಾ ಕಾರ್ಮುಕೀ ಸ್ಯಾತ್ । ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಅಸ್ಪರ್ದ್ಧನ್ತ ತೇ ದೇವಾ ಅಗ್ನಿಮನೀಕಂ
ಕೃತ್ವಾಽಸುರಾನಭ್ಯಾಯಂಸ್ತಸ್ಯಾರ್ಚಿಷಃ ಪ್ರಗೃಹೀತಸ್ಯಾಸುರಾ ಅಗ್ರಂ ಪ್ರಾವೃಶ್ಚಂಸ್ತದಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠತ್ಸ ಕೃಮುಕೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಸ್ವಾದೂ ರಸೋ ಹಿ ತಸ್ಮಾದು ಲೋಹಿತೋಽರ್ಚಿರ್ಹಿ ಸ ಏಷೋಽಗ್ನಿರೇವ ಯತ್ಕೃಮುಕೋಽಗ್ನಿಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಸಮ್ಭೂತಿಂ ದಧಾತಿ - ೬।೬।೨।[೧೧]

ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೀ ಭವತಿ । ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೋ ವೈ ಗರ್ಭೋ ವಿಷ್ಣುರಾತ್ಮಸಮ್ಮಿತಾಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಸಮ್ಭೂತಿಂ ದಧಾತಿ - ೬।೬।೨।[೧೨]

ಘೃತೇ ನ್ಯುತ್ತಾ ಭವತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ಯಸ್ಯೈ ಯೋನೇರಸೃಜ್ಯತ ತಸ್ಯೈ ಘೃತಮುಲ್ಬಮಾಸೀತ್ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಪ್ರತ್ಯುದ್ದೀಪ್ಯತ ಽಆತ್ಮಾ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷ ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯ ನ ಭಸ್ಮ ಭವತ್ಯಾತ್ಮೈವ ತದಾತ್ಮಾನಮಪ್ಯೇತಿ ನ ವಾ ಉಲ್ಬಂ ಗರ್ಭಂ ಹಿನಸ್ತ್ಯಹಿಂಸಾಯಾಽ ಉಲ್ಬಾದ್ವೈ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತ ಉಲ್ಬಾಜ್ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯಾತಾ ಇತಿ - ೬।೬।೨।[೧೩]

ತಾಮಾದಧಾತಿ । ದ್ರ್ವನ್ನಃ ಸರ್ಪಿರಾಸುತಿರಿತಿ ದಾರ್ವನ್ನಃ ಸರ್ಪಿರಶನ ಇತ್ಯೇತತ್ಪ್ರತ್ನೋ ಹೋತಾವರೇಣ್ಯ ಇತಿ ಸನಾತನೋ ಹೋತಾ ವರೇಣ್ಯ ಇತ್ಯೇತತ್ಸಹಸಸ್ಪುತ್ರೋ ಅದ್ಭುತ ಇತಿ ಬಲಂ ವೈ ಸಹೋ ಬಲಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ಽದ್ಭುತ ಇತ್ಯೇತತ್ತಿಷ್ಠನ್ನಾದಧಾತಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೬।೨।[೧೪]

ತದ್ವಾ ಆತ್ಮೈವೋಖಾ । ಯೋನಿರ್ಮುಞ್ಜಾಃ ಶಣಾ ಜರಾಯೂಲ್ಬಂ ಘೃತಂ ಗರ್ಭಃ ಸಮಿತ್ - ೬।೬।೨।[೧೫]

ಬಾಹ್ಯೋಖಾ ಭವತಿ । ಅನ್ತರೇ ಮುಞ್ಜಾ ಬಾಹ್ಯೋ ಹ್ಯಾತ್ಮಾಽನ್ತರಾ ಯೋನಿರ್ಬಾಹ್ಯೇ ಮುಞ್ಜಾ ಭವನ್ತ್ಯನ್ತರೇ ಶಣಾ ಬಾಹ್ಯಾ ಹಿ ಯೋನಿರನ್ತರಂ ಜರಾಯು ಬಾಹ್ಯೇ ಶಣಾ ಭವನ್ತ್ಯನ್ತರಂ ಘೃತಂ ಬಾಹ್ಯಂ ಹಿ ಜರಾಯ್ವನ್ತರಮುಲ್ಬಂ ಬಾಹ್ಯಂ ಘೃತಂ ಭವತ್ಯನ್ತರಾ ಸಮಿದ್ಬಾಹ್ಯಂ ಹ್ಯುಲ್ಬಮನ್ತರೋ ಗರ್ಭ ಏತೇಭ್ಯೋ ವೈ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ತೇಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತಜ್ಜನಯತಿ - ೬।೬।೨।[೧೬]

##೬।೬।೩
ಅಥ ವೈಕಙ್ಕತೀಮಾದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಮಾಮಾಹುತಿಮಜುಹೋತ್ಸ ಹುತ್ವಾ ಯತ್ರ ನ್ಯಮೃಷ್ಟ ತತೋ ವಿಕಙ್ಕತಃ ಸಮಭವತ್ಸೈಷಾ ಪ್ರಥಮಾಹುತಿರ್ಯದ್ವಿಕಙ್ಕತಸ್ತಾಮಸ್ಮಿನ್ನೇತಜ್ಜುಹೋತಿ ತಯೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಪರಸ್ಯಾ ಅಧಿ ಸಂವತೋಽವರಾಂ ಅಭ್ಯಾತರ ಯತ್ರಾಹಮಸ್ಮಿ ತಾಂ ಅವೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೬।೩।[೧]

ಅಥೌದುಮ್ಬರೀಮಾದಧಾತಿ । ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಅಸ್ಪರ್ಧನ್ತ ತೇ ಹ ಸರ್ವಽಏವ ವನಸ್ಪತಯೋಽಸುರಾನಭ್ಯುಪೇಯುರುದುಮ್ಬರೋ ಹೈವ ದೇವಾನ್ನ ಜಹೌ ತೇ ದೇವಾ ಅಸುರಾಞ್ಜಿತ್ವಾ ತೇಷಾಂ ವನಸ್ಪತೀನವೃಞ್ಜತ - ೬।೬।೩।[೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಹನ್ತ ಯೈಷು ವನಸ್ಪತಿಷೂರ್ಗ್ಯೋ ರಸ ಉದುಮ್ಬರೇ ತಂ ದಧಾಮ ತೇ ಯದ್ಯಪಕ್ರಾಮೇಯುರ್ಯಾತಯಾಮಾ ಅಪಕ್ರಾಮೇಯುರ್ಯಥಾ ಧೇನುರ್ದುಗ್ಧಾ ಯಥಾಽನಡ್ವಾನೂಹಿವಾನಿತಿ ತದ್ಯೈಷು ವನಸ್ಪತಿಷೂರ್ಗ್ಯೋ ರಸ ಆಸೀದುದುಮ್ಬರೇ ತಮದಧುಸ್ತಯೈತದೂರ್ಜಾ ಸರ್ವಾನ್ವನಸ್ಪತೀನ್ಪ್ರತಿ ಪಚ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಸರ್ವದಾರ್ದ್ರಃ ಸರ್ವದಾ ಕ್ಷೀರೀ ತದೇತತ್ಸರ್ವಮನ್ನಂ ಯದುದುಮ್ಬರಃ ಸರ್ವೇ ವನಸ್ಪತಯಃ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸರ್ವೈರ್ವನಸ್ಪತಿಭಿಃ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ - ೬।೬।೩।[೩]

ಪರಮಸ್ಯಾಃ ಪರಾವತ ಇತಿ । ಯಾ ಪರಮಾ ಪರಾವದಿತ್ಯೇತದ್ರೋಹಿದಶ್ವ ಇಹಾಗಹೀತಿ ರೋಹಿತೋ ಹಾಗ್ನೇರಶ್ವಃ ಪುರೀಷ್ಯಃ ಪುರುಪ್ರಿಯ ಇತಿ ಪಶವ್ಯೋ ಬಹುಪ್ರಿಯ ಇತ್ಯೇತದಗ್ನೇ ತ್ವಂ ತರಾ ಮೃಧ ಇತ್ಯಗ್ನೇ ತ್ವಂ ತರ ಸರ್ವಾನ್ಪಾಪ್ಮನ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೬।೩।[೪]

ಅಥಾಪರಶುವೃಕ್ಣಮಾದಧಾತಿ । ಜಾಯತ ಏಷ ಏತದ್ಯಚ್ಚೀಯತೇ ಸ ಏಷ ಸರ್ವಾಸ್ಮಾ ಅನ್ನಾಯ ಜಾಯತ
ಏತದ್ವೇಕಮನ್ನಂ ಯದಪರಶುವೃಕ್ಣಂ ತೇನೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಯದಗ್ನೇ ಕಾನಿ ಕಾನಿ ಚಿದಾ ತೇ ದಾರೂಣಿ ದಧ್ಮಸಿ ಸರ್ವಂ ತದಸ್ತು ತೇ ಘೃತಂ ತಜ್ಜುಷಸ್ವ ಯವಿಷ್ಠ್ಯೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಸ್ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾಪರಶುವೃಕ್ಣಂ ತದಸ್ಮಾ ಏತತ್ಸ್ವದಯತಿ ತದಸ್ಮಾ ಅನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾಽಪಿದಧಾತಿ - ೬।೬।೩।[೫]

ಅಥಾಧಃಶಯಮಾದಧಾತಿ । ಜಾಯತ ಏಷ ಏತದ್ಯಚ್ಚೀಯತೇ ಸ ಏಷ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಅನ್ನಾಯ ಜಾಯತ ಏತದ್ವೇಕಮನ್ನಂ ಯದಧಃಶಯಂ ತೇನೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಯದತ್ತ್ಯುಪಜಿಹ್ವಿಕಾ ಯದ್ವಮ್ರೋ ಅತಿಸರ್ಪತೀತ್ಯುಪಜಿಹ್ವಿಕಾ ವಾ ಹಿ ತದತ್ತಿ ವಮ್ರೋ ವಾತಿಸರ್ಪತಿ ಸರ್ವಂ ತದಸ್ತು ತೇ ಘೃತಂ ತಜ್ಜುಷಸ್ವ ಯವಿಷ್ಠ್ಯೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಸ್ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾಧಃಶಯಂ ತದಸ್ಮಾ ಏತತ್ಸ್ವದಯತಿ ತದಸ್ಮಾ ಅನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾಽಪಿದಧಾತಿ - ೬।೬।೩।[೬]

ಅಥೈತಾ ಉತ್ತರಾಃ ಪಾಲಾಶ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಪಲಾಶೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವೈನಮೇತತ್ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ಯದ್ವೇವ ಪಾಲಾಶ್ಯಃ ಸೋಮೋ ವೈ ಪಲಾಶ ಏಷೋ ಹಪರಮಾಹುತಿರ್ಯತ್ಸೋಮಾಹುತಿಸ್ತಾಮಸ್ಮಿನ್ನೇತಜ್ಜುಹೀತಿ ತಯೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ - ೬।೬।೩।[೭]

ಅಹರಹರಪ್ರಯಾವಂ ಭರನ್ತ ಇತಿ । ಅಹರಹರಪ್ರಮತ್ತಾ ಆಹರನ್ತ ಇತ್ಯೇತದಶ್ವಾಯೇವ ತಿಷ್ಠತೇ ಘಾಸಮಸ್ಮಾ ಇತಿ ಯಥಾಶ್ವಾಯ ತಿಷ್ಠತೇ ಘಾಸಮಿತ್ಯೇತದ್ರಾಯಸ್ಪೋಷೇಣ ಸಮಿಷಾ ಮದನ್ತ ಇತಿ ರಯ್ಯಾ ಚ ಪೋಷೇಣ ಚ ಸಮಿಷಾ ಮದನ್ತ ಇತ್ಯೇತದಗ್ನೇ ಮಾ ತೇ ಪ್ರತಿವೇಶಾ ರಿಷಾಮೇತಿ ಯಥೈವಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿವೇಶೋ ನ ರಿಷ್ಯೇದೇವಮೇತದಾಹ - ೬।೬।೩।[೮]

ನಾಭಾ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸಮಿಧಾನೇ ಅಗ್ನಾವಿತಿ । ಏಷಾ ಹ ನಾಭಿಃ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಯತ್ರೈಷ ಏತತ್ಸಮಿಧ್ಯತೇ ರಾಯಸ್ಪೋಷಾಯ ಬೃಹತೇ ಹವಾಮಹ ಇತಿ ರಯ್ಯೈ ಚ ಪೋಷಾಯ ಚ ಬೃಹತೇ ಹವಾಮಹ ಇತ್ಯೇತದಿರಮ್ಮದಮಿತೀರಯಾ ಹ್ಯೇಷ ಮತ್ತೋ ಬೃಹದುಕ್ಥಮಿತಿ ಬೃಹದುಕ್ಥೋ ಹ್ಯೇಷ ಯಜತ್ರಮಿತಿ ಯಜ್ಞಿಯಮಿತ್ಯೇತಜ್ಜೇತಾರಮಗ್ನಿಂ ಪೃತನಾಸು ಸಾಸಹಿಮಿತಿ ಜೇತಾ ಹ್ಯಗ್ನಿಃ ಪೃತನಾ ಉ ಸಾಸಹಿಃ - ೬।೬।೩।[೯]

ಯಾಃ ಸೇನಾ ಅಭೀತ್ವರೀಃ । ದಂಷ್ಟ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಮಲಿಮ್ಲೂನ್ಯೇ ಜನೇಷು ಮಲಿಮ್ಲವೋ ಯೋಽಅಸ್ಮಭ್ಯಮರಾತೀಯಾದ್ಯಶ್ಚ ನೋ ದ್ವೇಷತೇ ಜನಃ ನಿನ್ದಾದ್ಯೋ ಅಸ್ಮಾನ್ಧಿಪ್ಸಾಚ್ಚ ಸರ್ವಂ ತಂ ಮಸ್ಮಸಾ ಕುರ್ವಿತಿ - ೬।೬।೩।[೧೦]

ಏತದ್ವೈ ದೇವಾಃ । ಯಶ್ಚೈನಾನದ್ವೇಡ್ಯಂ ಚಾದ್ವಿಷುಸ್ತಮಸ್ಮಾ ಅನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾಪ್ಯದಧುಸ್ತೇನೈನಮಪ್ರೀಣನ್ನನ್ನಮಹೈತಸ್ಯಾಭವದದಹದು ದೇವಾನಾಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಶ್ಚೈನಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಮಸ್ಮಾ ಅನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾಽಪಿದಧಾತಿ ತೇನೈನಂ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯನ್ನಮಹೈತಸ್ಯ ಭವತಿ ದಹತ್ಯು ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾನಮ್ - ೬।೬।೩।[೧೧]

ತಾ ಏತಾ ಏಕಾದಶಾದಧಾತಿ । ಅಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ವಾಽಪುರೋಹಿತಸ್ಯ ವಾಽಸರ್ವಂ ವೈ ತದ್ಯದೇಕಾದಶಾ ಸರ್ವಂ ತದ್ಯದಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವಾಽಪುರೋಹಿತೋ ವಾ - ೬।೬।೩।[೧೨]ದ್ವಾದಶ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ವಾ ಪುರೋಹಿತಸ್ಯ ವಾ । ಸರ್ವಂ ವೈ ತದ್ಯದ್ದ್ವಾದಶ ಸರ್ವಂ ತದ್ಯತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವಾ ಪುರೋಹಿತೋ ವಾ - ೬।೬।೩।[೧೩]

ಸ ಪುರೋಹಿತಸ್ಯಾದಧಾತಿ । ಸಂಶಿತಂ ಮೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಂಶಿತಂ ವೀರ್ಯಂ ಬಲಂ ಸಂಶಿತಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ಜಿಷ್ಣು ಯಸ್ಯಾಹಮಸ್ಮಿ ಪುರೋಹಿತ ಇತಿ ತದಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚ ಸಂಶ್ಯತಿ - ೬।೬।೩।[೧೪]

ಅಥ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ । ಉದೇಷಾಂ ಬಾಹೂ ಅತಿರಮುದ್ವರ್ಚೋ ಅಥೋ ಬಲಂ ಕ್ಷಿಣೋಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಾಽಮಿತ್ರಾನುನ್ನಯಾಮಿ ಸ್ವಾಂ ಅಹಮಿತಿ ಯಥೈವಕ್ಷಿಣುಯಾದಮಿತ್ರಾನುನ್ನಯೇತ್ಸ್ವಾನೇವಮೇತದಾಹೋಭೇ ತ್ವೇವೈತೇ ಆದಧ್ಯಾದಯಂ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚೇಮಮೇವೈತದಗ್ನಿಮೇತಾಭ್ಯಾಮುಭಾಭ್ಯಾಂ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚ ಕ್ಷತ್ರೇಣ ಚ - ೬।೬।೩।[೧೫]

ತಾಸ್ತ್ರಯೋದಶ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ । ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ - ೬।೬।೩।[೧೬]

ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ । ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೋ ವೈ ಗರ್ಭೋ ವಿಷ್ಣುರನ್ನಮೇತದಾತ್ಮಸಮ್ಮಿತೇನೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಯದು ವಾಽಆತ್ಮಸಮ್ಮಿತಮನ್ನಂ ತದವತಿ ತನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ಯದ್ಭೂಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಕನೀಯೋ ನ ತದವತಿ ತಿಷ್ಠನ್ನಾದಧಾತಿ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ರೇತೋ ವಾ ಇದಂ
ಸಿಕ್ತಮಯಮಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಯತ್ಕಾಷ್ಠಾನ್ಯಸ್ವಾಹಾಕೃತಾನ್ಯಭ್ಯಾದಧ್ಯಾದ್ಧಿಂಸ್ಯಾದ್ಧೈನಂ ತಾ ಯತ್ಸಮಿಧಸ್ತೇನ ನಾಹುತಯೋ ಯದು ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ತೇನಾನ್ನಮನ್ನಂ ಹಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಸ್ತಥೋ ಹೈನಂ ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೬।೬।೩।[೧೭]##೬।೬।೪
ಅಥ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ಕ್ರಾನ್ತ್ವಾ । ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣೋಪಸ್ಥಾಯಾಸ್ತಮಿತ ಆದಿತ್ಯೇ ಭಸ್ಮೈವ ಪ್ರಥಮಮುದ್ವಪತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನಮೇತೇನಾನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯೇತಾಭಿಃ ಸಮಿದ್ಭಿಸ್ತಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ಜಗ್ಧಸ್ಯೈಷ ಪಾಪ್ಮಾ ಸೀದತಿ ಭಸ್ಮ ತೇನೈನಮೇತದ್ವ್ಯಾವರ್ತಯತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಪಹತಪಾಪ್ಮನ್ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜ್ಯ ಸಮಿಧಮಾದಧಾತಿ ರಾತ್ರ್ಯಾ ಏವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ರಾತ್ರೀಂರಾತ್ರೀಮಪ್ರಯಾವಂ ಭರನ್ತ ಇತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧೂ ರಾತ್ರ್ಯಾ ಏವೈತಾಮರಿಷ್ಟಿಂ ಸ್ವಸ್ತಿಮಾಶಾಸ್ತೇ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾತೀ ರಾತ್ರ್ಯೋಪಸಮಾದಧಾತ್ಯಾಹುತಿಕೃತಂ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ತದುಪಸಮಾದಧಾತಿ - ೬।೬।೪।[೧]

ಅಥ ಪ್ರಾತರುದಿತ ಆದಿತ್ಯೇ । ಭಸ್ಮೈವ ಪ್ರಥಮಮುದ್ವಪತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನಮೇತೇನಾನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯೇತಯಾ ಸಮಿಧಾ ಯಚ್ಚ ರಾತ್ರ್ಯೋಪಸಮಾದಧಾತಿ ತಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ಜಗ್ಧಸ್ಯೈಷ ಪಾಪ್ಮಾ ಸೀದತಿ ಭಸ್ಮ ತೇನೈನಮೇತದ್ವ್ಯಾವರ್ತಯತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಪಹತಪಾಪ್ಮನ್ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜ್ಯ ಸಮಿಧಮಾದಧಾತ್ಯಹ್ನ ಏವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಹರಹರಪ್ರಯಾವಮ್ಭರನ್ತ ಇತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಹ್ನ ಏವೈತಾಮರಿಷ್ಟಿಂ ಸ್ವಸ್ತಿಮಾಶಾಸ್ತೇ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾತೋಽಹ್ನೋಪಸಮಾದಧಾತ್ಯಾಹುತಿಕೃತಂ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ತದುಪಸಮಾದಧಾತಿ - ೬।೬।೪।[೨]

ಅಹೋರಾತ್ರೇ ವಾ ಽಅಭಿವರ್ತಮಾನೇ ಸಂವತ್ಸರಮಾಪ್ನುತಃ ಸಂವತ್ಸರಽ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಹ್ನಾಯೈವೈತಾಮರಿಷ್ಟಿಂ ಸ್ವಸ್ತಿಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೬।೬।೪।[೩]

ಅಥ ಯದಾಸ್ಮೈ ವ್ರತಂ ಪ್ರಯಚ್ಛನ್ತಿ । ಅಥ ವ್ರತೇ ನ್ಯಜ್ಯ ಸಮಿಧಮಾದಧಾತಿ ನ ವ್ರತೇ ನ್ಯಞ್ಜ್ಯಾದಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುರಾಹುತಿಂ ತಜ್ಜುಹುಯಾದನವಕೢಪ್ತಂ ವೈ ತದ್ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತ ಆಹುತಿಂ ಜುಹುಯಾದಿತಿ - ೬।೬।೪।[೪]

ಸ ವೈ ನ್ಯಞ್ಜ್ಯಾದೇವ । ದೇವೋ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ ಮಾನುಷೋಽಯಂ ಸ ಯನ್ನ ನ್ಯಞ್ಜ್ಯಾನ್ನ ಹೈತಂ ದೈವಮಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರೀಣೀಯಾದಥ ಯನ್ನ್ಯನಕ್ತಿ ತಥೋ ಹೈತಂ ದೈವಮಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸಾ ಯತ್ಸಮಿತ್ತೇನ ನಾಹುತಿರ್ಯದು ವ್ರತೇ ನ್ಯಕ್ತಾ ತೇನಾನ್ನಮನ್ನಂ ಹಿ ವ್ರತಮ್ - ೬।೬।೪।[೫]

ಸ ವೈ ಸಮಿಧಮಾಧಾಯಾಥ ವ್ರತಯತಿ । ದೈವೋ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ ಮಾನುಷೋಽಯಂ ದೇವಾ ಉ ವಾಅಗ್ರೇಽಥ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಧಮಾಧಾಯಾಥ ವ್ರತಯತಿ - ೬।೬।೪।[೬]

ಅನ್ನಪತೇಽನ್ನಸ್ಯ ನೋ ದೇಹೀತಿ । ಅಶನಪತೇಽಶನಸ್ಯ ನೋ ದೇಹೀತ್ಯೇತದನಮೀವಸ್ಯ ಶುಷ್ಮಿಣ ಇತ್ಯನಶನಾಯಸ್ಯ ಶುಷ್ಮಿಣ ಇತ್ಯೇತತ್ಪ್ರಪ್ರ ದಾತಾರಂ ತಾರಿಷ ಇತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ದಾತಾ ಪ್ರ ಯಜಮಾನಂ ತಾರಿಷ ಇತ್ಯೇತದೂರ್ಜಂ ನೋ ಧೇಹಿ ದ್ವಿಪದೇ ಚತುಷ್ಪದ ಇತ್ಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯದು ಭಿನ್ನಾಯೈ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಮಾಹೋತ್ತರಸ್ಮಿಂಸ್ತದನ್ವಾಖ್ಯಾನ ಇತಿ - ೬।೬।೪।[೭]

ಯದ್ಯೇಷೋಖಾ ಭಿದ್ಯೇತ । ಯಾಽಭಿನ್ನಾ ನವಾ ಸ್ಥಾಲ್ಯುರುಬಿಲೋ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯಾಮೇನಂ ಪರ್ಯಾವಪೇದಾರ್ಚ್ಛತಿ
ವಾ ಏಷೋಖಾ ಯಾ ಭಿದ್ಯತೇಽನಾರ್ತೋ ವಾ ಇಯಂ ದೇವತಾನಾರ್ತಾಯಾಮಿಮಮನಾರ್ತಂ ಬಿಭರಾಣೀತಿ ತತ್ರೋಖಾಯೈ ಕಪಾಲಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ ತಥೋ ಹೈಷ ಏತಸ್ಯೈ ಯೋನೇರ್ನ ಚ್ಯವತೇ - ೬।೬।೪।[೮]

ಅಥ ಮೃದಮಾಹೃತ್ಯ । ಉಖಾಂ ಚೋಪಶಯಾಂ ಚ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಂಸೃಜ್ಯೋಖಾಂ ಕರೋತ್ಯೇತಯೈವಾವೃತಾಽನುಪಹರನ್ಯಜುಸ್ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ಪಕ್ತ್ವಾ ಪರ್ಯಾವಪತಿ ಕರ್ಮಣಿರೇವ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ ಪುನಸ್ತತ್ಕಪಾಲಮುಖಾಯಾಮುಪಸಮಸ್ಯೋಖಾಂ ಚೋಪಶಯಾಂ ಚ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಂಸೃಜ್ಯ ನಿದಧಾತಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಭ್ಯಃ - ೬।೬।೪।[೯]

ಅಥ ಯದ್ಯೇಷ ಉಖ್ಯೋಽಗ್ನಿರನುಗಚ್ಛೇತ್ । ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ವಾವ ಸ ಗಚ್ಛತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದ್ಧಿ ಸ ಆಹೃತೋ ಭವತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದೇವೈನಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುದ್ಧೃತ್ಯೋಪಸಮಾಧಾಯೋಖಾಂ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾದೇತಯೈವಾವೃತಾನುಪಹರನ್ಯಜುಸ್ತೂಷ್ಣೀಮೇವ ತಾಂ ಯದಾಽಗ್ನಿರಾರೋಹತಿ - ೬।೬।೪।[೧೦]

ಅಥ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ ಕರೋತಿ । ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ಏತಂ ಕಾಮೇಭ್ಯೋ ಆಧತ್ತೇ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ ಕಾಮಾನಾಂ ವ್ಯವಚ್ಛಿದ್ಯತೇಽಗ್ನಾವನುಗತೇ ತದೇವೈತತ್ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತ್ಯುಭೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ ಕರೋತ್ಯಧ್ವರಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಂ ಚಾಗ್ನಿಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಂ ಚಾಧ್ವರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾಮಥಾಗ್ನೇಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೬।೪।[೧೧]

ಸ ಸಮಿಧಾಽಽಜ್ಯಸ್ಯೋಪಹತ್ಯ । ಆಸೀನ ಆಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥೋಪೋತ್ಥಾಯ ಸಮಿಧಮಾದಧಾತಿ ಪುನಸ್ತ್ವಾಽಽಽದಿತ್ಯಾ ರುದ್ರಾ ವಸವಃ ಸಮಿನ್ಧತಾಂ ಪುನರ್ಬ್ರಹ್ಮಾಣೋ ವಸುನೀಥ ಯಜ್ಞೈರಿತ್ಯೇತಾಸ್ತ್ವಾ ದೇವತಾಃ ಪುನಃ ಸಮಿನ್ಧತಾಮಿತ್ಯೇತದ್ಘೃತೇನ ತ್ವಂ ತನ್ವಂ ವರ್ಧಯಸ್ವ ಸತ್ಯಾಃ ಸನ್ತು ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಕಾಮಾ ಇತಿ ಘೃತೇನಾಹ ತ್ವಂ ತನ್ವಂ ವರ್ದ್ಧಯಸ್ವ ಯೇಭ್ಯಽ ಉ ತ್ವಾಂ ಕಾಮೇಭ್ಯೋ ಯಜಮಾನ ಆಧತ್ತ ತೇಽಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಸತ್ಯಾಃ ಸನ್ತ್ವಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೬।೪।[೧೨]

ಅಥ ಯದಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽನುಗಚ್ಛೇತ್ । ಅರಣೀ ವಾವ ಸ ಗಚ್ಛತ್ಯರಣಿಭ್ಯಾಂ ಹಿ ಸ ಆಹೃತೋ ಭವತ್ಯರಣಿಭ್ಯಾಮೇವೈನಂ ಮಥಿತ್ವೋಪಸಮಾಧಾಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ ಕರೋತಿ - ೬।೬।೪।[೧೩]

ಅಥ ಯದಿ ಪ್ರಸುತ ಆಹವನೀಯೋಽನುಗಚ್ಛೇತ್ । ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ವಾವ ಸ ಗಚ್ಛತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದ್ಧಿ ಸ
ಆಹೃತೋ ಭವತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದೇವೈನಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಸಾಂಕಾಶಿನೇನ ಹೃತ್ವೋಪಸಮಾಧಾಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ ಕರೋತಿ ಯಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇಽಧ್ವರಃ ಸ್ಯಾತ್ತಾಮಧ್ವರಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಂ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಮಾನ್ಯಗ್ನಿಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ - ೬।೬।೪।[೧೪]

ಅಥ ಯದ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯೋಽನುಗಚ್ಛೇತ್ । ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ವಾವ ಸ ಗಚ್ಛತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದ್ಧಿ ಸ ಆಹೃತೋ
ಭವತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದೇವೈನಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುತ್ತರೇಣ ಸದೋ ಹೃತ್ವೋಪಸಮಾಧಾಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ ಕರೋತ್ಯಥ ಯದಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽನುಗಚ್ಛೇತ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೬।೪।[೧೫]
ಇತಿ ಷಷ್ಠೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ॥

##೬।೭।೧
ರುಕ್ಮಂ ಪ್ರತಿಮುಚ್ಯ ಬಿಭರ್ತಿ । ಸತ್ಯಂ ಹೈತದ್ಯದ್ರುಕ್ಮಃ ಸತ್ಯಂ ವಾ ಏತಂ ಯನ್ತುಮರ್ಹತಿ ಸತ್ಯೇನೈತಂ ದೇವಾ ಅಬಿಭರುಃ ಸತ್ಯೇನೈವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೧]

ತದ್ಯತ್ತತ್ಸತ್ಯಮ್ । ಅಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯಃ ಸ ಹಿರಣ್ಮಯೋ ಭವತಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ವೈ ಹಿರಣ್ಯಂ ಜ್ಯೋತಿರೇಷೋ
ಽಮೃತಂ ಹಿರಣ್ಯಮಮೃತಮೇಷ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ಭವತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲೋ ಹ್ಯೇಷ ಏಕವಿಂಶತಿನಿರ್ಬಾಧ ಏಕವಿಂಶೋ ಹ್ಯೇಷ ಬಹಿಷ್ಟಾನ್ನಿರ್ಬಾಧಂ ಬಿಭರ್ತಿ ರಶ್ಮಯೋ ವಾ ಏತಸ್ಯ ನಿರ್ಬಾಧಾ ಬಾಹ್ಯತ ಉ ವಾ ಏತಸ್ಯ ರಶ್ಮಯಃ - ೬।೭।೧।[೨]

ಯದ್ವೇವ ರುಕ್ಮಂ ಪ್ರತಿಮುಚ್ಯ ಬಿಭರ್ತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷ ರುಕ್ಮೋ ನೋ ಹೈತಮಗ್ನಿಮ್ಮನುಷ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯರೂಪೇಣ ಯನ್ತುಮರ್ಹತ್ಯೇತೇನೈವ ರೂಪೇಣೈತದ್ರೂಪಂ ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೩]

ಯದ್ವೇವ ರುಕ್ಮಂ ಪ್ರತಿಮುಚ್ಯ ಬಿಭರ್ತಿ । ರೇತೋ ವಾ ಇದಂ ಸಿಕ್ತಮಯಮಗ್ನಿಸ್ತೇಜೋ ವೀರ್ಯಂ ರುಕ್ಮೋಽಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ರೇತಸಿ ತೇಜೋ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೬।೭।೧।[೪]

ಯದೇವ ರುಕ್ಮಂ ಪ್ರತಿಮುಚ್ಯ ಬಿಭರ್ತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಮನ್ತಿಕಾದ್ಗೋಪ್ತಾರಮಕುರ್ವನ್ನಮುಮೇವಾದಿತ್ಯಮಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷ ರುಕ್ಮಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತಮನ್ತಿಕಾದ್ಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ - ೬।೭।೧।[೫]

ಕೃಷ್ಣಾಜಿನೇ ನಿಷ್ಯೂತೋ ಭವತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಏತಂ ಯನ್ತುಮರ್ಹತಿ ಯಜ್ಞೇನೈತಂ ದೇವಾ ಅಬಿಭರುರ್ಯಜ್ಞೇನೈವೈತಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ ಲೋಮತಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ಲೋಮಾನಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ವಾ ಏತಂ ಯನ್ತುಮರ್ಹನ್ತಿ ಚ್ಛನ್ದೋಭಿರೇತಂ ದೇವಾ ಅಬಿಭರುಶ್ಛನ್ದೋಭಿರೇವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೬]

ಅಭಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ ಚ ಕೃಷ್ಣಾನಿ ಚ ಲೋಮಾನಿ ನಿಷ್ಯೂತೋ ಭವತಿ । ಋಕ್ಸಾಮಯೋರ್ಹೈತೇ ರೂಪೇ ಋಕ್ಸಾಮೇ ವಾಽಏತಂ ಯನ್ತುಮರ್ಹತ ಋಕ್ಸಾಮಾಭ್ಯಾಮೇತಂ ದೇವಾ ಅಬಿಭರುರ್ಋಕ್ಸಾಮಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ ಶಾಣೋ ರುಕ್ಮಪಾಶಸ್ತ್ರಿವೃತ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೭।೧।[೭]

ತಮುಪರಿನಾಭಿ ಬಿಭರ್ತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷ ರುಕ್ಮ ಉಪರಿನಾಭ್ಯು ವಾ ಽಏಷಃ - ೬।೭।೧।[೮]

ಯದ್ವೇವೋಪರಿನಾಭಿ । ಅವಾಗ್ವೈ ನಾಭೇ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತೇಜೋ ವೀರ್ಯಂ ರುಕ್ಮೋ ನೇನ್ಮೇ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಿಂ ತೇಜೋ ವೀರ್ಯಂ ರುಕ್ಮಃ ಪ್ರದಹಾದಿತಿ - ೬।೭।೧।[೯]

ಯದ್ವೇವೋಪರಿನಾಭಿ । ಏತದ್ವೈ ಪಶೋರ್ಮೇಧ್ಯತರಂ ಯದುಪರಿನಾಭಿ ಪುರೀಷಸಂಹಿತತರಂ ಯದವಾಙ್ನಾಭೇಸ್ತದ್ಯದೇವ ಪಶೋರ್ಮೇಧ್ಯತರಂ ತೇನೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೧೦]

ಯದ್ವೇವೋಪರಿನಾಭಿ । ಯದ್ವೈ ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾಮೃತಮೂರ್ಧ್ವಂ ತನ್ನಾಭೇರೂರ್ಧ್ವೈಃ ಪ್ರಾಣೈರುಚ್ಚರತ್ಯಥ ಯನ್ಮರ್ತ್ಯಂ ಪರಾಕ್ತನ್ನಾಭಿಮತ್ಯೇತಿ ತದ್ಯದೇವ ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾಮೃತಂ ತದೇನಮೇತದಭಿಸಮ್ಪಾದಯತಿ ತೇನೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೧೧]

ಅಥೈನಮಾಸನ್ದ್ಯಾ ಬಿಭರ್ತಿ । ಇಯಂ ವಾ ಆಸನ್ದ್ಯಸ್ಯಾಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮಾಸನ್ನಮಿಯಂ ವಾ ಏತಂ ಯನ್ತುಮರ್ಹತ್ಯನಯೈತಂ ದೇವಾ ಅಬಿಭರುರನಯೈವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೧೨]

ಔದುಮ್ಬರೀ ಭವತಿ । ಊರ್ಗ್ವೈ ರಸ ಉದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಬಿಭರ್ತ್ಯಥೋ ಸರ್ವ ಏತೇ ವನಸ್ಪತಯೋ ಯದುದುಮ್ಬರಃ ಸರ್ವೇ ವಾ ಏತಂ ವನಸ್ಪತಯೋ ಯನ್ತುಮರ್ಹನ್ತಿ ಸರ್ವೈರೇತಂ ವನಸ್ಪತಿಭಿರ್ದೇವಾ ಅಬಿಭರುಃ ಸರ್ವೈರೇವೈನಮೇತದ್ವನಸ್ಪತಿಭಿರ್ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೧೩]

ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರ್ಯೂರ್ಧ್ವಾ ಭವತಿ । ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೋ ವೈ ಗರ್ಭೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಯೋನಿರೇಷಾ ಗರ್ಭಸಮ್ಮಿತಾಂ ತದ್ಯೋನಿಂ ಕರೋತ್ಯರತ್ನಿಮಾತ್ರೀ ತಿರಶ್ಚೀ ಬಾಹುರ್ವಾ ಅರತ್ನಿರ್ಬಾಹುನೋ ವೈ ವೀರ್ಯಂ ಕ್ರಿಯತೇ ವೀರ್ಯಸಮ್ಮಿತೈವ ತದ್ಭವತಿ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಏತಂ ಯನ್ತುಮರ್ಹತಿ ವೀರ್ಯೇಣೈತಂ ದೇವಾ ಅಬಿಭರುರ್ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೧೪]

ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಯಃ ಪಾದಾ ಭವನ್ತಿ । ಚತುಃಸ್ರಕ್ತೀನ್ಯನೂಚ್ಯಾನಿ ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಿಶೋ ದಿಶೋ ವಾ ಏತಂ
ಯನ್ತುಮರ್ಹನ್ತಿ ದಿಗ್ಭಿರೇತಂ ದೇವಾ ಅಬಿಭರುರ್ದಿಗ್ಭಿರೇವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ ಮೌಞ್ಜೀಭೀ ರಜ್ಜುಭಿರ್ವ್ಯುತಾ ಭವತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಭಿಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರ್ಮೃದಾ ದಿಗ್ಧಾ ತಸ್ಯೋ ಏವೋಕ್ತೋಽಥೋ ಽಅನತಿದಾಹಾಯ - ೬।೭।೧।[೧೫]

ಅಥೈನಂ ಶಿಕ್ಯೇನ ಬಿಭರ್ತಿ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿರ್ದಿಶಃ ಶಿಕ್ಯಂ ದಿಗ್ಭಿರ್ಹೀಮೇ ಲೋಕಾಃ ಶಕ್ನುವನ್ತಿ ಸ್ಥಾತುಂ ಯಚ್ಛಕ್ನುವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿಕ್ಯಂ ದಿಗ್ಭಿರೇವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ ಷಡುದ್ಯಾಮಂ ಭವತಿ ಷಡ್ಢಿ ದಿಶೋ ಮೌಞ್ಜಂ ತ್ರಿವೃತ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರ್ಮೃದಾ ದಿಗ್ಧಂ ತಸ್ಯೋ ಏವೋಕ್ತೋಽಥೋ ಽಅನತಿದಾಹಾಯ - ೬।೭।೧।[೧೬]

ತಸ್ಯಾಪ ಽಏವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ಅಪ್ಸು ಹೀಮೇ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಆದಿತ್ಯ ಆಸಞ್ಜನಮಾದಿತ್ಯೇ ಹೀಮೇ ಲೋಕಾ ದಿಗ್ಭಿರಾಸಕ್ತಾಃ ಸ ಯೋ ಹೈತದೇವಂ ವೇದೈತೇನೈವ ರೂಪೇಣೈತದ್ರೂಪಂ ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೧೭]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ಶಿಕ್ಯೇನ ಬಿಭರ್ತಿ । ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿರ್ಋತವಃ ಶಿಕ್ಯಮೃತುಭಿರ್ಹಿ ಸಂವತ್ಸರಃ ಶಕ್ನೋತಿ ಸ್ಥಾತುಂ ಯಚ್ಛಕ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿಕ್ಯಮೃತುಭಿರೇವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ ಷಡುದ್ಯಾಮಂ ಭವತಿ ಷಡ್ಢ್ಯೃತವಃ - ೬।೭।೧।[೧೮]

ತಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರೇ ಏವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ಅಹೋರಾತ್ರಯೋರ್ಹ್ಯಯಂ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಆಸಞ್ಜನಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಿ ಹ್ಯಯಂ ಸಂವತ್ಸರ ಋತುಭಿರಾಸಕ್ತಃ ಸ ಯೋ ಹೈತದೇವಂ ವೇದೈತೇನೈವರೂಪೇಣೈತದ್ರೂಪಂ ಬಿಭರ್ತಿ ತಸ್ಯ ಹ ವಾ ಏಷ ಸಂವತ್ಸರಭೃತೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಸಂವತ್ಸರೋಪಾಸಿತೋ ಹೈವ ತಸ್ಯ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ನ ವೇದೇತ್ಯಧಿದೇವತಮ್ - ೬।೭।೧।[೧೯]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ । ಆತ್ಮೈವಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಶಿಕ್ಯಂ ಪ್ರಾಣೈರ್ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ ಶಕ್ನೋತಿ ಸ್ಥಾತುಂ ಯಚ್ಛಕ್ನೋತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛಿಕ್ಯಂ ಪ್ರಾಣೈರೇವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ ಷಡುದ್ಯಾಮಂ ಭವತಿ ಷಡ್ಢಿ ಪ್ರಾಣಾಃ - ೬।೭।೧।[೨೦]

ತಸ್ಯ ಮನ ಏವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ಮನಸಿ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽನ್ನಮಾಸಞ್ಜನಮನ್ನೇ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾಣೈರಾಸಕ್ತಃ ಸ ಯೋ ಹೈತದೇವಂ ವೇದೈತೇನೈವ ರೂಪೇಣೈತದ್ರೂಪಂ ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೨೧]

ಅಥೈನಮುಖಯಾ ಬಿಭರ್ತಿ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಉಖೇಮೇ ವಾ ಽಏತಂ ಲೋಕಾ ಯನ್ತುಮರ್ಹನ್ತ್ಯೇಭಿರೇತಂ ಲೋಕೈರ್ದೇವಾ ಅಬಿಭರುರೇಭಿರೇವೈನಮೇತಲ್ಲೋಕೈರ್ಬಿಭರ್ತಿ - ೬।೭।೧।[೨೨]

ಸಾ ಯದುಖಾ ನಾಮ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಏತೇನ ಕರ್ಮಣೈತಯಾವೃತೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನುದಖನನ್ಯದುದಖನಂಸ್ತಸ್ಮಾದುತ್ಖೋತ್ಖಾ ಹ ವೈ ತಾಮುಖೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಃ - ೬।೭।೧।[೨೩]

ತದ್ವಾ ಉಖೇತಿ ದ್ವೇ ಅಕ್ಷರೇ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತಿ ಸೋ ಏವ ಕುಮ್ಭೀ ಸಾ ಸ್ಥಾಲೀ ತತ್ಷಟ್ ಷಡೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೭।೧।[೨೪]

ಅಥೈನಮಿಣ್ಡ್ವಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಹೋರಾತ್ರೇ ಇಣ್ಡ್ವೇ ಅಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹೀತಃ - ೬।೭।೧।[೨೫]

ಯದ್ವೇವೈನನಮಿಣ್ಡ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಿಮಾ ಉ ಲೋಕಾವಿಣ್ಡ್ವೇ
ಅಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಾಭ್ಯಾಂ ಲೋಕಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಆಭ್ಯಾಂ ಲೋಕಾಭ್ಯಾಮ್ಪರಿಗೃಹೀತಃ ಪರಿಮಣ್ಡಲೇ ಭವತಃ ಪರಿಮಣ್ಡಲೌ ಹೀಮೌ ಲೋಕೌ ಮೌಞ್ಜೇ ತ್ರಿವೃತೀ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರ್ಮೃದಾ ದಿಗ್ಧೇ ತಸ್ಯೋ ಽಏವೋಕ್ತೋಽಥೋ ಅನತಿದಾಹಾಯ - ೬।೭।೧।[೨೬]

ಅಥಾತಃ ಸಮ್ಪದೇವ । ಆಸನ್ದೀ ಚೋಖಾ ಚ ಶಿಕ್ಯಂ ಚ ರುಕ್ಮಪಾಶಶ್ಚಾಗ್ನಿಶ್ಚ ರುಕ್ಮಶ್ಚ ತತ್ಷಟ್ ಷಡೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತೀಣ್ಡ್ವೇ ತದಷ್ಟಾವಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೭।೧।[೨೭]

ಅಥ ಸರ್ವಸಮ್ಪತ್ । ಚತ್ವಾರಃ ಪಾದಾಶ್ಚತ್ವಾರ್ಯನೂಚ್ಯಾನಿ ಶಿಕ್ಯಂ ಚ ರುಕ್ಮಪಾಶಶ್ಚ ಯದು ಕಿಂಚ ರಜ್ಜವ್ಯಂ ಶಿಕ್ಯಂ ತದನೂಖಾಗ್ನೀ ರುಕ್ಮಸ್ತತ್ತ್ರಯೋದಶ ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೭।೧।[೨೮]

##೬।೭।೨
ತಂ ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತೇ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷ ರುಕ್ಮಸ್ತಿಷ್ಠತೀವ ವಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯೋಽಥೋ
ತಿಷ್ಠನ್ವೈ ವೀರ್ಯವತ್ತರ ಉದಙ್ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠಂಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೭।೨।[೧]

ದೃಶಾನೋ ರುಕ್ಮ ಉರ್ವ್ಯಾ ವ್ಯದ್ಯೌದಿತಿ । ದೃಶ್ಯಮಾನೋ ಹ್ಯೇಷ ರುಕ್ಮ ಉರ್ವ್ಯಾ ವಿದ್ಯೋತತೇ ದುರ್ಮರ್ಷಮಾಯುಃ ಶ್ರಿಯೇ ರುಚಾನ ಇತಿ ದುರ್ಮರಂ ವಾ ಏತಸ್ಯಾಯುಃ ಶ್ರಿಯೋ ಏಷ ರೋಚತೇಽಗ್ನಿರಮೃತೋ ಅಭವದ್ವಯೋಭಿರಿತಿ ಸರ್ವೈರ್ವಾ ಏಷ ವಯೋಭಿರಮೃತೋಽಭವದ್ಯದೇನಂ ದ್ಯೌರಜನಯದಿತಿ ದ್ಯೌರ್ವಾ ಏತಮಜನಯತ್ಸುರೇತಾ ಇತಿ ಸುರೇತಾ ಹ್ಯೇಷಾ ಯಸ್ಯಾ ಏಷ ರೇತಃ - ೬।೭।೨।[೨]

ಅಥೈನಮಿಣ್ಡ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ । ನಕ್ತೋಷಾಸಾ ಸಮನಸಾ ವಿರೂಪೇ ಇತ್ಯಹೋರಾತ್ರೇ ವೈ ನಕ್ತೋಷಾಸಾ ಸಮನಸಾ ವಿರೂಪೇ ಧಾಪಯೇತೇ ಶಿಶುಮೇಕಂ ಸಮೀಚೀ ಇತಿ ಯದ್ವೈ ಕಿಞ್ಚಾಹೋರಾತ್ರಯೋಸ್ತೇನೈತಮೇವ ಸಮೀಚೀ ಧಾಪಯೇತೇ ದ್ಯಾವಾಕ್ಷಾಮಾ ರುಕ್ಮೋ ಅನ್ತರ್ವಿಭಾತೀತಿ ಹರನ್ನೇತದ್ಯಜುರ್ಜಪತೀಮೇ ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ದ್ಯಾವಾಕ್ಷಾಮಾ ತೇ ಏಷ ಯನ್ನನ್ತರಾ ವಿಭಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತದ್ಧರನ್ಯಜುರ್ಜಪತಿ ದೇವಾ ಅಗ್ನಿಂ ಧಾರಯನ್ದ್ರವಿಣೋದಾ ಇತಿ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ನಿದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ದೇವಾ ದ್ರವಿಣೋದಾಸ್ತ ಏತಮಗ್ರ ಏವಮಧಾರಯಂಸ್ತೈರೇವೈನಮೇತದ್ಧಾರಯತಿ - ೬।೭।೨।[೩]

ಅಥ ಶಿಕ್ಯಪಾಶಂ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತೇ । ವಿಶ್ವಾ ರೂಪಾಣಿ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚತೇ ಕವಿರಿತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯಃ ಕವಿರ್ವಿಶ್ವಾ ರೂಪಾ ಶಿಕ್ಯಂ ಪ್ರಾಸಾವೀದ್ಭದ್ರಂ ದ್ವಿಪದೇ ಚತುಷ್ಪದ ಇತ್ಯುದ್ಯನ್ವಾ ಏಷ ದ್ವಿಪದೇ ಚತುಷ್ಪದೇ ಚ ಭದ್ರಂ ಪ್ರಸೌತಿ ವಿ ನಾಕಮಖ್ಯತ್ಸವಿತಾ ವರೇಣ್ಯ ಇತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕೋ ನಾಕಸ್ತಮೇಷ ಉದ್ಯನ್ನೇವಾನುವಿಪಶ್ಯತ್ಯನು ಪ್ರಯಾಣಮುಷಸೋ ವಿರಾಜತೀತ್ಯುಷಾ ವಾ ಅಗ್ರೇ ವ್ಯುಚ್ಛತಿ ತಸ್ಯಾ ಏಷ ವ್ಯುಷ್ಟಿಂ ವಿರಾಜನ್ನನೂದೇತಿ - ೬।೭।೨।[೪]

ಅಥೈನಮತೋ ವಿಕೃತ್ಯಾ ವಿಕರೋತಿ । ಇದಮೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ವಿಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೌನೌ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ವಿಕ್ರಿಯತೇ - ೬।೭।೨।[೫]

ಸುಪರ್ಣೋಽಸಿ ಗರುತ್ಮಾನಿತಿ । ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಸುಪರ್ಣೋ ಗರುತ್ಮಾನ್ವೀರ್ಯಮೇವೈನಮೇತದಭಿಸಂಸ್ಕರೋತಿ ತ್ರಿವೃತ್ತೇ ಶಿರ ಇತಿ ತ್ರಿವೃತಮಸ್ಯ ಸ್ತೋಮಂ ಶಿರಃ ಕರೋತಿ ಗಾಯತ್ರಂ ಚಕ್ಷುರಿತಿ ಗಾಯತ್ರಂ ಚಕ್ಷುಃ ಕರೋತಿ ಬೃಹದ್ರಥನ್ತರೇ ಪಕ್ಷಾವಿತಿ ಬೃಹದ್ರಥನ್ತರೇ ಪಕ್ಷೌ ಕರೋತಿ ಸ್ತೋಮ ಆತ್ಮೇತಿ ಸ್ತೋಮಮಾತ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ ಪಞ್ಚವಿಂಶಂ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯಙ್ಗಾನೀತಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ವಾ ಏತಸ್ಯಾಙ್ಗಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ನಾಮೇತಿ ಯದೇನಮಗ್ನಿರಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ತದಸ್ಯ ಯಜೂಂಷಿ ನಾಮ ಸಾಮ ತೇ ತನೂರ್ವಾಮದೇವ್ಯಮಿತ್ಯಾತ್ಮಾ ವೈ ತನೂರಾತ್ಮಾ ತೇ ತನೂರ್ವಾಮದೇವ್ಯಮಿತ್ಯೇತದ್ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಪುಚ್ಛಮಿತಿ ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಪುಚ್ಛಂ ಕರೋತಿ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾಃ ಶಫಾ ಇತಿ ಧಿಷ್ಣ್ಯೈರ್ವಾ ಏಷೋಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಸುಪರ್ಣೋಽಸಿ ಗರುತ್ಮಾನ್ದಿವಂ
ಗಚ್ಛ ಸ್ವಃ ಪತೇತಿ ತದೇನಂ ಸುಪರ್ಣಂ ಗರುತ್ಮನ್ತಂ ಕೃತ್ವಾಹ ದೇವಾನ್ಗಚ್ಛ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಪತೇತಿ - ೬।೭।೨।[೬]

ತಂ ವಾ ಏತಮ್ । ಅತ್ರ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವನ್ತಂ ವಿಕರೋತಿ ಯಾದೃಗ್ವೈ ಯೋನೌ ರೇತೋ ವಿಕ್ರಿಯತೇ ತಾದೃಗ್ಜಾಯತೇ ತದ್ಯದೇತಮತ್ರ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವನ್ತಂ ವಿಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽಮುತ್ರ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವಾಞ್ಜಾಯತೇ - ೬।೭।೨।[೭]

ತಂ ಹೈಕೇ । ಏತಯಾ ವಿಕೃತ್ಯಾಽಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯಾನ್ಯಾಂ ಚಿತಿಂ ಚಿನ್ವನ್ತಿ ದ್ರೋಣಚಿತಂ ವಾ ರಥಚಕ್ರಚಿತಂ ವಾ ಕಙ್ಕಚಿತಂ ವಾ ಪ್ರಉಗಚಿತಂ ವೋಭಯತಃ ಪ್ರಉಗಂ ವಾ ಸಮುಹ್ಯ ಪುರೀಷಂ ವಾ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವನ್ತಂ ಗರ್ಭಂ ಪರಿವೃಶ್ಚೇತ್ತಾದೃಕ್ತತ್ತಸ್ಮಾದೇನಂ ಸುಪರ್ಣಚಿತಮೇವ ಚಿನುಯಾತ್ - ೬।೭।೨।[೮]

ತಮೇತಯಾ ವಿಕೃತ್ಯಾ । ಇತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಿತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಸಾವಾದಿತ್ಯ ಇತ ಊರ್ಧ್ವಃ ಪ್ರಾಙ್ಧೀಯತೇ ಪರೋಬಾಹು ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪರೋಬಾಹು ಹ್ಯೇಷ ಇತೋಽಥೈನಮುಪಾವಹರತಿ ತಮುಪಾವಹೃತ್ಯೋಪರಿನಾಭಿ ಧಾರಯತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೭।೨।[೯]

ಅಥ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ಕ್ರಮತೇ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ವಿಷ್ಣುರ್ಭೂತ್ವೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನಕ್ರಮನ್ತ ಯದ್ವಿಷ್ಣುರ್ಭೂತ್ವಾಽಕ್ರಮನ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ವಿಷ್ಣುರ್ಭೂತ್ವೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಕ್ರಮತೇ - ೬।೭।೨।[೧೦]

ಸ ಯಃ ಸ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞಃ ಸಃ । ಸ ಯಃ ಸ ಯಜ್ಞೋಽಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿರುಖಾಯಾಮೇತಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ಆತ್ಮಾನಂ ಕೃತ್ವೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನಕ್ರಮನ್ತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತಮೇವಾತ್ಮಾನಂ ಕೃತ್ವೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಕ್ರಮತೇ - ೬।೭।೨।[೧೧]

ಉದಙ್ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ । ಏತದ್ವೈ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರುದಙ್ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರುದಙ್ತಿಷ್ಠನ್ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜತೇ - ೬।೭।೨।[೧೨]

ವಿಷ್ಣೋಃ ಕ್ರಮೋಽಸೀತಿ । ವಿಷ್ಣುರ್ಹಿ ಭೂತ್ವಾ ಕ್ರಮತೇ ಸಪತ್ನಹೇತಿ ಸಪತ್ನಾನ್ಹಾತ್ರ ಹನ್ತಿ ಗಾಯತ್ರಂ ಚ್ಛನ್ದ ಆರೋಹೇತಿ ಗಾಯತ್ರಂ ಚ್ಛನ್ದ ಆರೋಹತಿ ಪೃಥಿವೀಮನು ವಿಕ್ರಮಸ್ವೇತಿ ಪೃಥಿವೀಮನು ವಿಕ್ರಮತೇ ಪ್ರಹರತಿ ಪಾದಂ ಕ್ರಮತ ಊರ್ದ್ಧ್ವಮಗ್ನಿಮುದ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವೋ ಹಿ ರೋಹತಿ - ೬।೭।೨।[೧೩]

ವಿಷ್ಣೋಃ ಕ್ರಮೋಽಸೀತಿ ವಿಷ್ಣುರ್ಹಿ ಭೂತ್ವಾ ಕ್ರಮತೇಽಭಿಮಾತಿಹೇತ್ಯಭಿಮಾತೀರ್ಹಾತ್ರ ಹನ್ತಿ ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದ ಆರೋಹೇತಿ ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದ ಆರೋಹತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಮನು ವಿಕ್ರಮಸ್ವೇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಮನು ವಿಕ್ರಮತ ಪ್ರಹರತಿ ಪಾದಂ ಕ್ರಮತ ಽಊರ್ದ್ಧ್ವಮಗ್ನಿಮುದ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವೋ ಹಿ ರೋಹತಿ - ೬।೭।೨।[೧೪]

ವಿಷ್ಣೋಃ ಕ್ರಮೋಽಸೀತಿ । ವಿಷ್ಣುರ್ಹಿ ಭೂತ್ವಾ ಕ್ರಮತೇಽರಾತೀಯತೋ ಹನ್ತೇತ್ಯರಾತೀಯತೋ ಹಾತ್ರ ಹನ್ತಿ
ಜಾಗತಂ ಛನ್ದ ಆರೋಹೇತಿ ಜಾಗತಂ ಛನ್ದ ಆರೋಹತಿ ದಿವಮನು ವಿಕ್ರಮಸ್ವೇತಿ ದಿವಮನುವಿಕ್ರಮತೇ ಪ್ರಹರತಿ ಪಾದಂ ಕ್ರಮತ ಊರ್ಧ್ವಮಗ್ನಿಮುದ್ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೂರ್ಧ್ವೋ ಹಿ ರೋಹತಿ - ೬।೭।೨।[೧೫]

ವಿಷ್ಣೋಃ ಕ್ರಮೋಽಸೀತಿ । ವಿಷ್ಣುರ್ಹಿ ಭೂತ್ವಾ ಕ್ರಮತೇ ಶತ್ರೂಯತೋ ಹನ್ತೇತಿ ಶತ್ರೂಯತೋ ಹಾತ್ರ ಹನ್ತ್ಯಾನುಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದ ಆರೋಹೇತ್ಯಾನುಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದ ಆರೋಹತಿ ದಿಶೋಽನು ವಿಕ್ರಮಸ್ವೇತಿ ಸರ್ವಾ ದಿಶೋಽನು ವೀಕ್ಷತೇ ನ ಪ್ರಹರತಿ ಪಾದಂ ನೇದಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನತಿಪ್ರಣಶ್ಯಾನೀತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮೇವಾಗ್ನಿಮುದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಂ ಹ್ಯಾರೋಹತಿ - ೬।೭।೨।[೧೬]

##೬।೭।೩
ಅಥೈನಮಿತಿ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಕಾಮಯನ್ತ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ರೂಪಂ ಸ್ಯಾಮೇತಿ ತ ಏತೇನಾತ್ಮನಾ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ರೂಪಮಭವಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೇನಾತ್ಮನಾ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ರೂಪಂ ಭವತಿ - ೬।೭।೩।[೧]

ಅಕ್ರನ್ದದಗ್ನಿ ಸ್ತನಯನ್ನಿವ ದ್ಯೌರಿತಿ । ಕ್ರನ್ದತೀವ ಹಿ ಪರ್ಜನ್ಯ ಸ್ತನಯನ್ಕ್ಷಾಮಾ ರೇರಿಹದ್ವೀರುಧಃ ಸಮಞ್ಜನ್ನಿತಿ ಕ್ಷಾಮಾ ವೈ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ರೇರಿಹ್ಯಮಾಣೋ ವೀರುಧಃ ಸಮನಕ್ತಿ ಸದ್ಯೋ ಜಜ್ಞಾನೋ ವಿ ಹೀಮಿದ್ಧೋ ಅಖ್ಯದಿತಿ ಸದ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ಜಜ್ಞಾನ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ವಿಖ್ಯಾಪಯತ್ಯಾ ರೋದಸೀ ಭಾನುನಾ ಭಾತ್ಯನ್ತರಿತೀಮೇ ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ರೋದಸೀ ತೇ ಏಷ ಭಾನುನಾ ಭಾತಿ ಪರೋಬಾಹು ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪರೋಬಾಹು ಹಿ ಪರ್ಜನ್ಯಃ - ೬।೭।೩।[೨]

ಅಥೈನಮುಪಾವಹರತಿ । ಏತದ್ವೈ ಯೋಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ರಸೋ ಯದುಪಜೀವನಂ ತೇನೈತತ್ಸಹೋರ್ಧ್ವ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ರೋಹತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಅಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ರಸೋಽಗ್ನಿರುಪಜೀವನಂ ತದ್ಯತ್ತಾವದೇವ ಸ್ಯಾನ್ನ ಹಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ರಸೋ ನೋಪಜೀವನಂ ಸ್ಯಾದಥ ಯತ್ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತಲ್ಲೋಕೇ ರಸಮುಪಜೀವನಂ ದಧಾತಿ - ೬।೭।೩।[೩]

ಯದ್ವೇವ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏತದಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನಿತ ಊರ್ಧ್ವೋ ರೋಹತಿ ಸ ಸ ಪರಾಙಿವ ರೋಹಽ
ಇಯಮು ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದ್ಯತ್ತಾವದೇವ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರ ಹಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದ್ಯಜಮಾನಶ್ಚ್ಯವೇತಾಥ ಯತ್ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತೀಮಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪ್ರತ್ಯೈತ್ಯಸ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೬।೭।೩।[೪]

ಯದೇವಂ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏತದಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನಿತ ಊರ್ದ್ಧ್ವೋ ಜಯತಿ ಸ ಸ ಪರಾಙಿವ ಜಯೋ
ಯೋ ವೈ ಪರಾಙೇವ ಜಯತ್ಯನ್ಯೇ ವೈ ತಸ್ಯ ಜಿತಮನ್ವವಸ್ಯನ್ತ್ಯಥ ಯ ಉಭಯಥಾ ಜಯತಿ ತಸ್ಯ ತತ್ರ ಕಾಮಚರಣಂ ಭವತಿ ತದ್ಯತ್ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತೀಮಾನೇವೈತಲ್ಲೋಕಾನಿತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾನಮುತಶ್ಚಾರ್ವಾಚೋ ಜಯತಿ - ೬।೭।೩।[೫]

ಅಗ್ನೇಽಭ್ಯಾವರ್ತಿನ್ । ಅಭಿ ಮಾ ನಿವರ್ತಸ್ವಾಗ್ನೇ ಅಙ್ಗಿರಃ ಪುನರೂರ್ಜಾ ಸಹ ರಯ್ಯೇತ್ಯೇತೇನ ಮಾ ಸರ್ವೇಣಾಭಿನಿವರ್ತಸ್ವೇತ್ಯೇತಚ್ಚತುಷ್ಕೃತ್ವಃ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ ಚತುರ್ಹಿ ಕೃತ್ವ ಊರ್ಧ್ವೋ ರೋಹತಿ ತದ್ಯಾವತ್ಕೃತ್ವ ಊರ್ಧ್ವೋ ರೋಹತಿ ತಾವತ್ಕೃತ್ವಃ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ ತಮುಪಾವಹೃತ್ಯೋಪರಿನಾಭಿ ಧಾರಯತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೭।೩।[೬]

ಅಥೈನಮಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಆಯುರ್ವಾ ಅಗ್ನಿರಾಯುರೇವೈತದಾತ್ಮನ್ಧತ್ತ ಆ ತ್ವಾಹಾರ್ಷಮಿತ್ಯಾ ಹ್ಯೇನಂ ಹರನ್ತ್ಯನ್ತರಭೂರಿತ್ಯಾಯುರೇವೈತದಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ಧ್ರುವಸ್ತಿಷ್ಠಾವಿಚಾಚಲಿರಿತ್ಯಾಯುರೇವೈತದ್ಧ್ರುವಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ವಿಶಸ್ತ್ವಾ ಸರ್ವಾ ವಾಞ್ಛನ್ತ್ವಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಿಶೋಽನ್ನಂ ತ್ವಾ ಸರ್ವಂ ವಾಞ್ಛತ್ವಿತ್ಯೇತನ್ಮಾ ತ್ವದ್ರಾಷ್ಟ್ರಮಧಿಭ್ರಶದಿತಿ ಶ್ರೀರ್ವೈ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮಾ ತ್ವಚ್ಛ್ರೀರಧಿಭ್ರಶದಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೭।೩।[೭]

ಅಥ ಶಿಕ್ಯಪಾಶಂ ಚ ರುಕ್ಮಪಾಶಂ ಚೋನ್ಮುಞ್ಚತೇ । ವಾರುಣೋ ವೈ ಪಾಶೋ ವರುಣಪಾಶಾದೇವ ತತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ವಾರುಣ್ಯಽರ್ಚಾ ಸ್ವೇನೈವ ತದಾತ್ಮನಾ ಸ್ವಯಾ ದೇವತಯಾ ವರುಣಪಾಶಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯತ ಉದುತ್ತಮಂ ವರುಣ ಪಾಶಮಸ್ಮದವಾಧಮಂ ವಿ ಮಧ್ಯಮಂ ಶ್ರಥಾಯೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುರಥಾ ವಯಮಾದಿತ್ಯ ವ್ರತೇ ತವಾನಾಗಸೋ ಅದಿತಯೇ ಸ್ಯಾಮೇತೀಯಂ ವಾ ಅದಿತಿರನಾಗಸಸ್ತುಭ್ಯಂ ಚಾಸ್ಯೈ ಸ್ಯಾಮೇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೭।೩।[೮]

ಅಥೈನಮಿತಿ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಮದೋ ವಿಕೃತ್ಯೇತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಂ ತತ ಇತಿ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ತದ್ಯತ್ತಾವದೇವಾಭವಿಷ್ಯದತ್ರ ಹೈವೈಷ ವ್ಯರಂಸ್ಯತಾಥ ಯದೇನಮಿತಿ ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಇತೀತ್ವಾಽಥೇತಿ ಪುನರೈತಿ - ೬।೭।೩।[೯]

ಅಗ್ರೇ ಬೃಹನ್ನುಷಸಾಮೂರ್ಧ್ವೋ ಅಸ್ಥಾದಿತಿ । ಅಗ್ರೇ ಹ್ಯೇಷ ಬೃಹನ್ನುಷಸಾಮೂರ್ಧ್ವಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ನಿರ್ಜಗನ್ವಾನ್ತಮಸೋ ಜ್ಯೋತಿಷಾಗಾದಿತಿ ನಿರ್ಜಗನ್ವಾನ್ವಾ ಏಷ ರಾತ್ರ್ಯೈ ತಮಸೋಽಹ್ನಾ ಜ್ಯೋತಿಷೈತ್ಯಗ್ನಿರ್ಭಾನುನಾ ರುಶತಾ ಸ್ವಙ್ಗ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಏಷ ಭಾನುನಾ ರುಶತಾ ಸ್ವಙ್ಗ ಆ ಜಾತೋ
ವಿಶ್ವಾ ಸದ್ಮಾನ್ಯಪ್ರಾ ಇತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ವಿಶ್ವಾ ಸದ್ಮಾನಿ ತಾನೇಷ ಜಾತಽ ಆಪೂರಯತಿ ಪರೋಬಾಹು
ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪರೋಬಾಹು ಹ್ಯೇಷ ಇತೋಽಥೈನಮುಪಾವಹರತೀಮಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪ್ರತ್ಯೈತ್ಯಸ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಜಗತ್ಯಾ ಜಗತೀ ಹೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನಮುತೋಽರ್ವಾಚೋ ವ್ಯಶ್ನುತೇ - ೬।೭।೩।[೧೦]

ಹಂಸಃ ಶುಚಿಷದಿತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಹಂಸಃ ಶುಚಿಷದ್ವಸುರನ್ತರಿಕ್ಷಸದಿತಿ ವಾಯುರ್ವೈ ವಸುರನ್ತರಿಕ್ಷಸದ್ಧೋತಾ ವೇದಿಷದಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಹೋತಾ ವೇದಿಷದತಿಥಿರಿತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಾ ಏಷ ಭೂತಾನಾಮತಿಥಿರ್ದುರೋಣಸದಿತಿ ವಿಷಮಸದಿತ್ಯೇತನ್ನೃಷದಿತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ನೃಷನ್ಮನುಷ್ಯಾನರಸ್ತದ್ಯೋಽಯಂ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಪ್ರಾಣೋಽಗ್ನಿಸ್ತಮೇತದಾಹ ವರಸದಿತಿ ಸರ್ವೇಷು ಹ್ಯೇಷ ವರೇಷು ಸನ್ನ ಋತಸದಿತಿ ಸತ್ಯಸದಿತ್ಯೇತದ್ವ್ಯೋಮಸದಿತಿ ಸರ್ವೇಷು ಹ್ಯೇಷ ವ್ಯೋಮಸು ಸನ್ನೋಽಬ್ಜಾ ಗೋಜಾ ಇತ್ಯಬ್ಜಾಶ್ಚ ಹ್ಯೇಷ ಗೋಜಾಶ್ಚಽರ್ತಜಾ ಇತಿ ಸತ್ಯಜಾ ಇತ್ಯೇತದದ್ರಿಜಾ ಇತ್ಯದ್ರಿಜಾ ಹ್ಯೇಷ ಋತಮಿತಿಸತ್ಯಮಿತ್ಯೇತದ್ಬೃಹದಿತಿ ನಿದಧಾತಿ ಬೃಹದ್ಧ್ಯೇಷ ತದ್ಯದೇಷ ತದೇನಮೇತತ್ಕೃತ್ವಾ ನಿದಧಾತಿ - ೬।೭।೩।[೧೧]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಕ್ಷರಾಭ್ಯಾಮ್ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತನ್ನಿದಧಾತಿ - ೬।೭।೩।[೧೨]

ಅಥೈನಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಏತದ್ವಾ ಏನಮೇತಲ್ಲಘೂಯತೀವ ಯದೇನೇನ ಸಹೇತಿ ಚೇತಿ ಚೇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಕ್ರಮತೇ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇಽಹಿಂಸಾಯೈ - ೬।೭।೩।[೧೩]

ಯದ್ವೇವೋಪತಿಷ್ಠತೇ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನೋಽಯಮಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನನ್ತಿಕಾನ್ನ ಹಿಂಸ್ಯಾದಿತಿ ತದೇಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತಲ್ಲೋಕೇಭ್ಯೋಽಶಮಯಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೇಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯಃ ಶಮಯತಿ - ೬।೭।೩।[೧೪]

ಸೀದ ತ್ವಂ ಮಾತುಃ । ಅಸ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥೇಽನ್ತರಗ್ನೇ ರುಚಾ ತ್ವಂ ಶಿವೋ ಭೂತ್ವಾ ಮಹ್ಯಮಗ್ನೇ ಅಥೋ ಸೀದ ಶಿವಸ್ತ್ವಮಿತಿ ಶಿವಃ ಶಿವ ಇತಿ ಶಮಯತ್ಯೇವೈನಮೇತದಹಿಂಸಾಯೈ ತಥೋ ಹೈಷ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾಞ್ಛಾನ್ತೋ ನ ಹಿನಸ್ತಿ - ೬।೭।೩।[೧೫]

ತ್ರಿಭಿರುಪತಿಷ್ಠತೇ । ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಥೋ ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಾ ಏತನ್ನಿಹ್ನುತೇಽಥೋ ತಾವತೈವೈನಮೇತದೇಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯಃ ಶಮಯತಿ - ೬।೭।೩।[೧೬]

##೬।೭।೪
ಅಥ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣೋಪತಿಷ್ಠತೇ । ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾಭ್ಯೋ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣಾಯುಷ್ಯಮಕರೋತ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತಾಭ್ಯೋ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣಾಯುಷ್ಯಂ ಕರೋತಿ - ೬।೭।೪।[೧]

ಸ ಹೈಷ ದಾಕ್ಷಾಯಣಹಸ್ತಃ । ಯದ್ವಾತ್ಸಪ್ರಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯಂ ಜಾತಂ ಕಾಮಯೇತ ಸರ್ವಮಾಯುರಿಯಾದಿತಿ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣೈನಮಭಿಮೃಶೇತ್ತದಸ್ಮೈ ಜಾತಾಯಾಯುಷ್ಯಂ ಕರೋತಿ ತಥೋ ಹ ಸ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತ್ಯಥ ಯಂ ಕಾಮಯೇತ ವೀರ್ಯವಾನ್ತ್ಸ್ಯಾದಿತಿ ವಿಕೃತ್ಯೈನಂ ಪುರಸ್ತಾದಭಿಮನ್ತ್ರಯೇತ ತಥೋ ಹ ಸ ವೀರ್ಯವಾನ್ಭವತಿ - ೬।೭।೪।[೨]

ದಿವಸ್ಪರಿ ಪ್ರಥಮಂ ಜಜ್ಞೇ ಅಗ್ನಿರಿತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ದಿವಃ ಪ್ರಾಣಾದು ವಾ ಏಷ ಪ್ರಥಮಮಜಾಯತಾಸ್ಮದ್ದ್ವಿತೀಯಂ ಪರಿ ಜಾತವೇದಾ ಇತಿ ಯದೇನಮದೋ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪುರುಷವಿಧೋಽಜನಯತ್ತೃತೀಯಮಪ್ಸ್ವಿತಿ ಯದೇನಮದಸ್ತೃತೀಯಮದ್ಭ್ಯೋಽಜನಯನ್ನೃಮಣಾ ಅಜಸ್ರಮಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ನೃಮಣಾ ಅಗ್ನಿರಜಸ್ರಽ ಇನ್ಧಾನ ಏನಂ ಜರತೇ ಸ್ವಾಧೀರಿತಿ ಯೋ ವಾ ಏನಮಿನ್ದ್ಧೇ ಸ ಏನಂ ಜನಯತೇ ಸ್ವಾಧೀಃ - ೬।೭।೪।[೩]

ವಿದ್ನಾ ತೇ ಅಗ್ನೇ ತ್ರೇಧಾ ತ್ರಯಾಣೀತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ವಾಯುರಾದಿತ್ಯ ಏತಾನಿ ಹಾಸ್ಯ ತಾನಿ ತ್ರೇಧಾ ತ್ರಯಾಣಿ ವಿದ್ಮಾ ತೇ ಧಾಮ ವಿಭೃತಾ ಪುರುತ್ರೇತಿ ಯದಿದಂ ಬಹುಧಾ ವಿಹ್ರಿಯತೇ ವಿದ್ಮಾ ತೇ ನಾಮ ಪರಮಂ ಗುಹಾ ಯದಿತಿ ಯವಿಷ್ಠ ಇತಿ ವಾ ಅಸ್ಯ ತನ್ನಾಮ ಪರಮಂ ಗುಹಾ ವಿದ್ಮಾ ತಮುತ್ಸಂ ಯತ ಆಜಗನ್ಥೇತ್ಯಾಪೋ ವಾ ಉತ್ಸೋಽದ್ಭ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ಪ್ರಥಮಮಾಜಗಾಮ - ೬।೭।೪।[೪]

ಸಮುದ್ರೇ ತ್ವಾ ನೃಮಣಾಽಅಪ್ಸ್ವನ್ತರಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ನೃಮಣಾ ಅಪ್ಸು ತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತ್ಯೇತನ್ನೃಚಕ್ಷಾ ಈಧೇ ದಿವೋ ಅಗ್ನಊಧನ್ನಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ನೃಚಕ್ಷಾ ಆಪೋ ದಿವ ಊಧಸ್ತೃತೀಯೇ ತ್ವಾ ರಜಸಿ ತಸ್ಥಿವಾಂಸಮಿತಿ ದ್ಯೌರ್ವೈ ತೃತೀಯಂ ರಜೋಽಪಾಮುಪಸ್ಥೇ ಮಹಿಷಾ ಅವರ್ದ್ಧನ್ನಿತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಮಹಿಷಾ ದಿವಿ ತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾ ಅವರ್ದ್ಧನ್ನಿತ್ಯೇತತ್ - ೬।೭।೪।[೫]

ತಾ ಏತಾ ಏಕವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾಃ । ಏತಮೇವಾಭಿ ತಾ ಆಗ್ನೇಯ್ಯಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಭಸ್ತಾ ಯದಾಗ್ನೇಯ್ಯಸ್ತೇನಾಗ್ನಿರಥ ಯತ್ತ್ರಿಷ್ಟುಭೋ ಯದೇಕಾದಶ ತೇನೇನ್ದ್ರ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದುಪತಿಷ್ಠತ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವದೇವತ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದುಪತಿಷ್ಠತೇ - ೬।೭।೪।[೬]

ಯದ್ವೇವ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮವಾತ್ಸಪ್ರೇ ಭವತಃ । ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿಮಂ ಲೋಕಮಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣಾಗ್ನಿಂ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರನ್ತರಿಕ್ಷಮಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣ ವಾಯಂ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ದಿವಮಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣಾದಿತ್ಯಂ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ದಿಶೋಽಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಭೂತಮಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣ ಭವಿಷ್ಯದ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿತ್ತಮಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣಾಶಾಂ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರಹರಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣ ರಾತ್ರಿಂ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾನಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣಾಪರಪಕ್ಷಾನ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರರ್ದ್ಧಮಾಸಾನಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣ ಮಾಸಾನ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಋತೂನಸೃಜತ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣ ಸಂವತ್ಸರಂ ತದ್ಯದ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮವಾತ್ಸಪ್ರೇ ಭವತ ಏತದೇವ ತೇನ ಸರ್ವಂ ಸೃಜತೇ - ೬।೭।೪।[೭]

ಯದ್ವೇವ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮವಾತ್ಸಪ್ರೇ ಭವತಃ । ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ್ವರ್ಗಂಲೋಕಮಭಿಪ್ರಾಯಾತ್ಸ ಏತದವಸಾನಮಪಶ್ಯದ್ವಾತ್ಸಪ್ರಂ ತೇನಾವಾಸ್ಯದಪ್ರದಾಹಾಯ ಯದ್ಧಿ ಯುಕ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಯತೇ ಪ್ರ ತದ್ದಹ್ಯತೇ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರೇವ ಸ್ವರ್ಗಂಲೋಕಮಭಿಪ್ರಯಾತಿ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣಾವಸ್ಯತಿ - ೬।೭।೪।[೮]

ಸ ವೈ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ಕ್ರಾನ್ತ್ವಾ । ಅಥ ತದಾನೀಮೇವ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣೋಪತಿಷ್ಠತೇ ಯಥಾ ಪ್ರಯಾಯಾಥತದಾನೀಮೇವ ವಿಮುಞ್ಚೇತ್ತಾದೃಕ್ತದ್ದೇವಾನಾಂ ವೈ ವಿಧಾಮನು ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದು ಹೇದಮುತ ಮಾನುಷೋ ಗ್ರಾಮಃ ಪ್ರಯಾಯಾಥ ತದಾನೀಮೇವಾವಸ್ಯತಿ - ೬।೭।೪।[೯]

ತದ್ವಾ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಏವ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾ ಭವನ್ತಿ । ಅಹೋರಾತ್ರೇ ವಾತ್ಸಪ್ರಮಹೋರಾತ್ರೇ ಏವ ತದ್ಯಾತ್ಯಹೋರಾತ್ರೇ ಕ್ಷೇಮ್ಯೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹೇದಮುತ ಮಾನುಷೋ ಗ್ರಾಮೋಽಹೋರಾತ್ರೇ ಯಾತ್ವಾಽಹೋರಾತ್ರೇ ಕ್ಷೇಮ್ಯೋ ಭವತಿ - ೬।೭।೪।[೧೦]

ಸ ವಾ ಅರ್ದ್ಧಮೇವ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ಕ್ರಮತೇ । ಅರ್ದ್ಧಂ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣೋಪತಿಷ್ಠತೇ ಮಧ್ಯೇ ಹ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಃ ಸ ಯತ್ಕನೀಯೋಽರ್ದ್ಧಾತ್ಕ್ರಮೇತ ನ ಹೈತಂ ಸ್ವರ್ಗಂಲೋಕಮಭಿಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದಥ ಯದ್ಭೂಯೋಽರ್ದ್ಧಾತ್ಪರಾಙ್ಹೈತಂ ಸ್ವರ್ಗಂಲೋಕಮತಿಪ್ರಣಶ್ಯೇದಥ ಯದರ್ದ್ಧಂ ಕ್ರಮತೇಽರ್ದ್ಧಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ತತ್ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸ್ವರ್ಗಂಲೋಕಮಾಪ್ತ್ವಾ ವಿಮುಞ್ಚತೇ - ೬।೭।೪।[೧೧]

ತಾಭ್ಯಾಂ ವೈ ವಿಪರ್ಯಾಸಮೇತಿ । ಯಥಾ ಮಹಾನ್ತಮಧ್ವಾನಂ ವಿಮೋಕಂ ಸಮಶ್ನುವೀತ ತಾದೃಕ್ತತ್ಸ ವೈ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚೋಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಚೋಭೇ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮವಾತ್ಸಪ್ರೇ ಸಮಸ್ಯತ್ಯಹರ್ವೈ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾ ರಾತ್ರಿರ್ವಾತ್ಸಪ್ರಮೇಮೇತದ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜನಯಿಷ್ಯಂಶ್ಚ ಪ್ರಜನಯಿತ್ವಾ ಚಾಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮುಭಯತಃ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ - ೬।೭।೪।[೧೨]

ತದಾಹುಃ । ಯದಹರ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾ ರಾತ್ರಿರ್ವಾತ್ಸಪ್ರಮಥೋಭೇ ಏವಾಹನ್ಭವತೋ ನ ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ಕಥಮಸ್ಯಾಪಿ ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ಕೃತೇ ಭವತ ಇತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನೇ ಅದೋ ದೀಕ್ಷಮಾಣಃ ಪುರಸ್ತಾದಪರಾಹ್ಣ ಉಭೇ ಸಮಸ್ಯತಿ ರಾತ್ರಿರ್ಹೈತದ್ಯದಪರಾಹ್ಣೋಽಥೈನೇ ಏತತ್ಸಂನಿವಪ್ಸ್ಯನ್ನುಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪೂರ್ವಾಹ್ಣ ಉಭೇ ಸಮಸ್ಯತ್ಯಹರ್ಹೈತದ್ಯತ್ಪೂರ್ವಾಹ್ಣ ಏವಮು ಹಾಸ್ಯೋಭೇ ಏವಾಹನ್ಕೃತೇ ಭವತ ಉಭೇ ರಾತ್ರ್ಯಾಮ್ - ೬।೭।೪।[೧೩]

ಸ ಯದಹಃ ಸಂನಿವಪ್ಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ ತದಹಃ ಪ್ರಾತರುದಿತ ಆದಿತ್ಯೇ ಭಸ್ಮೈವ ಪ್ರಥಮಮುದ್ವಪತಿ ಭಸ್ಮೋದುಪ್ಯ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜ್ಯ ಸಮಿಧಮಾದಧಾತಿ ಸಮಿಧಮಾಧಾಯ ಭಸ್ಮಾಪೋಽಭ್ಯವಹರತಿ ಯಥೈವ ತಸ್ಯಾಭ್ಯವಹರಣಂ ತಥಾಽಪಾದಾಯ ಭಸ್ಮನಃ ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯೋಖಾಯಾಮೋಪ್ಯೋಪತಿಷ್ಠತೇಽಥ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ ಕರೋತಿ - ೬।೭।೪।[೧೪]

ಸ ಯದಿ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೀಯಮಹಃ ಸ್ಯಾತ್ । ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ಕ್ರಾನ್ತ್ವಾ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣೋಪತಿಷ್ಠೇತಾಥ ಯದಿ ವಾತ್ಸಪ್ರೀಯಂ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣೋಪಸ್ಥಾಯ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ಕ್ರಾನ್ತ್ವಾ ವಾತ್ಸಪ್ರಮನ್ತತಃ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನನ್ತತಃ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾ ಪ್ರಯಾಯ ನ ವಿಮುಞ್ಚೇತ್ತಾದೃಕ್ತದಥ ಯದ್ವಾತ್ಸಪ್ರಮನ್ತತಃ ಕರೋತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ವಾತ್ಸಪ್ರಂ ಯಥಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯೇದವಸಾಯಯೇತ್ತಾದೃಕ್ತತ್ತಸ್ಮಾದು ವಾತ್ಸಪ್ರಮೇವಾನ್ತತಃ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೬।೭।೪।[೧೫]

ಇತಿ ಸಪ್ತಮೋಽಧ್ಯಾಯಃ ಸಮಾಪ್ತಃ॥
##೬।೮।೧
ವನೀವಾಹ್ಯೇತಾಗ್ನಿಂ ಬಿಭ್ರದಿತ್ಯಾಹುಃ । ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಅಸ್ಪರ್ದ್ಧನ್ತ ತೇ ದೇವಾಶ್ಚಕ್ರಮಚರಞ್ಛಾಲಮಸುರಾ ಆಸಂಸ್ತೇ ದೇವಾಶ್ಚಕ್ರೇಣ ಚರನ್ತ ಏತತ್ಕರ್ಮಾಪಶ್ಯಂಶ್ಚಕ್ರೇಣ ಹಿ ವೈ ದೇವಾಶ್ಚರನ್ತ ಏತತ್ಕರ್ಮಾಪಶ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದನಸ ಏವ ಪೌರೋಡಾಶೇಷು ಯಜೂಂಷ್ಯನಸೋಽಗ್ನೌ - ೬।೮।೧।[೧]

ಸ ಯೋ ವನೀವಾಹ್ಯತೇ । ದೇವಾನ್ಕರ್ಮಣೈತಿ ದೈವಂ ಹಾಸ್ಯ ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಭವತ್ಯಥ ಯೋ ನ ವನೀವಾಹ್ಯತೇಽಸುರಾನ್ಕರ್ಮಣೈತ್ಯಸುರ್ಯಂ ಹಾಸ್ಯ ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಭವತಿ - ೬।೮।೧।[೨]

ತದ್ಧೈಕ ಆಹುಃ । ಸ್ವಯಂ ವಾ ಏಷ ವನೀವಾಹಿತೋ ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮೈರ್ವಾ ಏಷ ಪ್ರಯಾತಿ ವಾತ್ಸಪ್ರೇಣಾವಸ್ಯತೀತಿ ನ ತಥಾ ವಿದ್ಯಾದ್ದೈವಂ ವಾ ಅಸ್ಯ ತತ್ಪ್ರಯಾಣಂ ಯದ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾ ದೈವಮವಸಾನಂ ಯದ್ವಾತ್ಸಪ್ರಮಥಾಸ್ಯೇದಂ ಮಾನುಷಂ ಪ್ರಯಾಣಂ ಯದಿದಂ ಪ್ರಯಾತಿ ಮಾನುಷಮವಸಾನಂ ಯದವಸ್ಯತಿ - ೬।೮।೧।[೩]

ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷೋಗ್ನಿಃ । ಉಭಯಮ್ವೇತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಚ್ಚ ದೇವಾ ಯಚ್ಚಮನುಷ್ಯಾಸ್ತದ್ಯದ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮವಾತ್ಸಪ್ರೇ ಭವತೋ ಯದ್ವೇವಾಸ್ಯ ದೈವಂ ರೂಪಂ ತದಸ್ಯ ತೇನ ಸಂಸ್ಕರೋತ್ಯಥ ಯದ್ವನೀವಾಹ್ಯತೇ ಯದೇವಾಸ್ಯ ಮಾನುಷಂ ರೂಪಂ ತದಸ್ಯ ತೇನ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಸ ಹ ವಾ ಏತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ವನೀವಾಹ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದು ವನೀವಾಹ್ಯೇತೈವ - ೬।೮।೧।[೪]

ಸ ಯದಹಃ ಪ್ರಯಾಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ । ತದಹರುತ್ತರತೋಽಗ್ನೇಃ ಪ್ರಾಗನ ಉಪಸ್ಥಾಪ್ಯಾಥಾಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಮಿಧಮಾದಧಾತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾ ಏಷ್ಯನ್ತಂ ಪುರಸ್ತಾದನ್ನೇನಾಪ್ರೀಣನ್ನೇತಯಾ ಸಮಿಧಾ ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೇಷ್ಯನ್ತಂ ಪುರಸ್ತಾದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯೇತಯಾ ಸಮಿಧಾ - ೬।೮।೧।[೫]

ಸಮಿಧಾಗ್ನಿಂ ದುವಸ್ಯತೇತಿ । ಸಮಿಧಾಗ್ನಿಂ ನಮಸ್ಯತೇತ್ಯೇತದ್ಘೃತೈರ್ಬೋಧಯತಾತಿಥಿಮಾಽಸ್ಮಿನ್ಹವ್ಯಾ ಜುಹೋತನೇತಿ ಘೃತೈರಹ ಬೋಧಯತಾತಿಥಿಮೋ ಽಅಸ್ಮಿನ್ಹವ್ಯಾನಿ ಜುಹುತೇತ್ಯೇತದ್ಬುದ್ಧವತ್ಯೇತ್ಯಾಯೈ ಹ್ಯೇನಮೇತದ್ಬೋಧಯತಿ - ೬।೮।೧।[೬]

ಅಥೈನಮುದ್ಯಚ್ಛತಿ । ಉದು ತ್ವಾ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಗ್ನೇ ಭರನ್ತು ಚಿತ್ತಿಭಿರಿತಿ ವಿಶ್ವೇ ವಾ ಏತಮಗ್ರೇ
ದೇವಾಶ್ಚಿತ್ತಿಭಿರುದಭರನ್ನೇತದ್ಧ್ಯೇಷಾಂ ತದಾ ಚಿತ್ತಮಾಸೀತ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತಚ್ಚಿತಿಭಿರುದ್ಭರತ್ಯೇತದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ತದಾ ಚಿತ್ತಂ ಭವತಿ ಸ ನೋ ಭವ ಶಿವಸ್ತ್ವಂ ಸುಪ್ರತೀಕೋ ವಿಭಾವಸುರಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಸ್ತಂ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಞ್ಚಮಾದಧಾತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಂ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಸಮುಪ್ಯಾಪರಮಾದಧಾತಿ ಸ ಯದಿ ಕಾಮಯೇತೋಪಾಧಿರೋಹೇತ್ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ವಾ ವ್ರಜೇತ್ - ೬।೮।೧।[೭]

ಅಥಾನಡ್ವಾಹೌ ಯುನಕ್ತಿ । ದಕ್ಷಿಣಮಗ್ರೇಽಥ ಸವ್ಯಮೇವಂ ದೇವತ್ರೇತರಥಾ ಮಾನುಷೇ ಸ ಯಾಂ ಕಾಂ ಚ ದಿಶಂ ಯಾಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಙೇವಾಗ್ರೇ ಪ್ರಯಾಯಾತ್ಪ್ರಾಚೀ ಹಿ ದಿಗಗ್ನೇಃ ಸ್ವಾಮೇವ ತದ್ದಿಶಮನು ಪ್ರಯಾತಿ - ೬।೮।೧।[೮]

ಪ್ರೇದಗ್ನೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನ್ಯಾಹಿ । ಶಿವೇಭಿರರ್ಚಿಭಿಷ್ಟ್ವಾಮಿತಿ ಪ್ರೇದಗ್ನೇ ತ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನ್ಯಾಹಿ ಶಿವೇಭಿರರ್ಚಿಭಿರ್ದೀಪ್ಯಮಾನೈರಿತ್ಯೇತದ್ಬೃಹದ್ಭಿರ್ಭಾನುಭಿರ್ಭಾಸನ್ಮಾ ಹಿಂಸೀಸ್ತನ್ವಾ ಪ್ರಜಾ ಇತಿ ಬೃಹದ್ಭಿರರ್ಚಿಭಿರ್ದೀಪ್ಯಮಾನೈರ್ಮಾ ಹಿಂಸೀರಾತ್ಮನಾ ಪ್ರಜಾ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೮।೧।[೯]

ಸ ಯದಾಽಕ್ಷ ಉತ್ಸರ್ಜೇತ್ । ಅಥೈತದ್ಯಜುರ್ಜಪೇದಸುರ್ಯಾ ವಾ ಏಷಾ ವಾಗ್ಯಾಽಕ್ಷಸ್ಯ ತಾಮೇತಚ್ಛಮಯತಿ ತಾಮೇತದ್ದೇವತ್ರಾ ಕರೋತಿ - ೬।೮।೧।[೧೦]

ಯದ್ವೇವೈತದ್ಯಜುರ್ಜಪತಿ । ಯಸ್ಮಿನ್ವೈ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾಹಿತೇಽಕ್ಷ ಉತ್ಸರ್ಜತಿ ತಸ್ಯೈವ ಸಾ ವಾಗ್ಭವತಿ ತದ್ಯದಗ್ನಾವಾಹಿತೇಽಕ್ಷ ಉತ್ಸರ್ಜತ್ಯಗ್ನೇರೇವ ಸಾ ವಾಗ್ಭವತ್ಯಗ್ನಿಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ಉಪಾಸ್ತುವನ್ನುಪಾಮಹಯಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದುಪಸ್ತೌತ್ಯುಪಮಹಯತ್ಯಕ್ರನ್ದದಗ್ನಿ ಸ್ತನಯನ್ನಿವ ದ್ಯೌರಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೮।೧।[೧೧]

ಸ ಯದಿ ಪುರಾ ವಸತ್ಯೈ ವಿಮುಞ್ಚೇತ । ಅನಸ್ಯೇವಾಗ್ನಿಃ ಸ್ಯಾದಥ ಯದಾ ವಸತ್ಯೈ ವಿಮುಞ್ಚೇತ ಪ್ರಾಗನಽ ಉಪಸ್ಥಾಪ್ಯೋತ್ತರತ ಉದ್ಧತ್ಯಾವೋಕ್ಷತಿ ಯತ್ರೈನಮುಪಾವಹರತಿ ತಂ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಞ್ಚಮುಪಾವಹರತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೮।೧।[೧೨]

ಅಥಾಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಮಿಧಮಾದಧಾತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾ ಈಯಿವಾಂಸಮುಪರಿಷ್ಟಾದನ್ನೇನಾಪ್ರೀಣನ್ನೇತಯಾ ಸಮಿಧಾ ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೀಯಿವಾಂಸಮುಪರಿಷ್ಟಾದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯೇತಯಾ ಸಮಿಧಾ - ೬।೮।೧।[೧೩]

ಪ್ರ ಪ್ರಾಯಮಗ್ನಿರ್ಭರತಸ್ಯ ಶೃಣ್ವ ಇತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಭರತಃ ಸ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಬಿಭರ್ತಿ ವಿ ಯತ್ಸೂರ್ಯೋ ನ ರೋಚತೇ ಬೃಹದ್ಭಾ ಇತಿ ವಿ ಯತ್ಸೂರ್ಯ ಇವ ರೋಚತೇ ಬೃಹದ್ಭಾ ಇತ್ಯೇತದಭಿ ಯಃ ಪೂರುಂ ಪೃತನಾಸು ತಸ್ಥಾವಿತಿ ಪೂರುರ್ಹ ನಾಮಾಸುರರಕ್ಷಸಮಾಸ ತಮಗ್ನಿಃ ಪೃತನಾಸ್ವಭಿತಷ್ಠೌ ದೀದಾಯ ದೈವ್ಯೋ ಅತಿಥಿಃ ಶಿವೋ ನ ಇತಿ ದೀಪ್ಯಮಾನೋ ದೈವೋಽತಿಥಿಃ ಶಿವೋ ನ ಇತ್ಯೇತತ್ಸ್ಥಿತವತ್ಯಾ ವಸತ್ಯೈ ಹ್ಯೇನಂ ತತ್ಸ್ಥಾಪಯತಿ - ೬।೮।೧।[೧೪]

ಅಥಾತಃ ಸಮ್ಪದೇವ । ಸಮಿಧಂ ಪ್ರಥಮೇನಾದಧಾತ್ಯುದ್ಯಚ್ಛತ್ಯೇಕೇನ ಪ್ರಯಾತ್ಯೇಕೇನಾಕ್ಷಮೇಕೇನಾನುಮನ್ತ್ರಯತೇ ಸಮಿಧಮೇವ ಪಞ್ಮೇನಾದಧಾತಿ ತತ್ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೮।೧।[೧೫]

##೬।೮।೨
ಅಥಾತೋ ಭಸ್ಮನ ಏವಾಭ್ಯವಹರಣಸ್ಯ । ದೇವಾ ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ಭಸ್ಮೋದವಪಂಸ್ತೇಽಬ್ರುವನ್ಯದಿ ವಾ ಇದಮಿತ್ಥಮೇವ ಸದಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯಾಮಹೇ ಮರ್ತ್ಯಾಃ ಕುಣಪಾ ಅನಪಹತಪಾಪ್ಮಾನೋ ಭವಿಷ್ಯಾಮೋ ಯದ್ಯು ಪರಾವಪ್ಸ್ಯಾಮೋ ಯದತ್ರಾಗ್ನೇಯಂ ಬಹಿರ್ದ್ಧಾ ತದಗ್ನೇಃ ಕರಿಷ್ಯಾಮ ಉಪ ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥೇದಂ ಕರವಾಮೇತಿ ತೇಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚ್ಛತ ಯಥೇದಂ ಕರವಾಮೇತಿ - ೬।೮।೨।[೧]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ । ಏತದಪಶ್ಯನ್ನಪ ಏವೈನದಭ್ಯವಹರಾಮಾಪೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದ್ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇನತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಯದತ್ರಾಗ್ನೇಯಂ ತದದ್ಭ್ಯೋಽಧಿ ಜನಯಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ ತದಪೋಽಭ್ಯವಾಹರಂಸ್ತಥೈವೈನದಯಮೇತದಪೋಽಭ್ಯವಹರತಿ - ೬।೮।೨।[೨]

ಆಪೋ ದೇವೀಃ । ಪ್ರತಿಗೃಭ್ಣೀತ ಭಸ್ಮೈತತ್ಸ್ಯೋನೇ ಕೃಣುಧ್ವಂ ಸುರಭಾ ಉ ಲೋಕ ಇತಿ ಜಗ್ಧಂ ವಾ ಏತದ್ಯಾತಯಾಮ ಭವತಿ ತದೇತದಾಹ ಸ್ರಭಿಷ್ಠ ಏನಲ್ಲೋಕೇ ಕುರುಧ್ವಮಿತಿ ತಸ್ಮೈ ನಮನ್ತಾಂ ಜನಯ ಇತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಜನಯೋಽದ್ಭ್ಯೋ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಜಾಯತೇ ಸುಪತ್ನೀರಿತ್ಯಗ್ನಿನಾ ವಾ ಆಪಃ ಸುಪತ್ನ್ಯೋ ಮಾತೇವ ಪುತ್ರಂ ಬಿಭೃತಾಪ್ಸ್ವೇನದಿನಿ ಯಥಾ ಮಾತಾ ಪುತ್ರಮುಪಸ್ಥೇ ಬಿಭೃಯಾದೇವಮೇನದ್ಬಿಭೃತೇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೮।೨।[೩]

ಅಪ್ಸ್ವಗ್ನೇ ಸಧಿಷ್ಟವೇತಿ । ಅಪ್ಸ್ವಗ್ನೇ ಯೋನಿಷ್ಟವೇತ್ಯೇತತ್ಸೌಷಧೀರನುರುಧ್ಯಸ ಇತ್ಯೋಷಧೀರ್ಹ್ಯೇಷೋಽನುರುಧ್ಯತೇ ಗರ್ಭೇ ಸಞ್ಜಾಯಸೇ ಪುನರಿತಿ ಗರ್ಭೋ ಹ್ಯೇಷ ಸಞ್ಜಾಯತೇ ಪುನರ್ಗರ್ಭೋ ಅಸ್ಯೋಷಧೀನಾಂ ಗರ್ಭೋ ವನಸ್ಪತೀನಾಂ ಗರ್ಭೋ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಭೂತಸ್ಯಾಗ್ನೇ ಗರ್ಭೋ ಅಪಾಮಸೀತಿ ತದೇನಮಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಗರ್ಭಂ ಕರೋತಿ - ೬।೮।೨।[೪]

ತ್ರಿಭಿರಭ್ಯವಹರತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನದೇತದಭ್ಯವಹರತ್ಯೇಕೇನಾಗ್ರೇಽಥ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ವಾಗ್ರೇಽಥೈಕೇನ ದ್ವಿಸ್ತು ಕೃತ್ವೋಽಭ್ಯವಹರತಿ ತದ್ಯೇ ದ್ವಿಪಾದಾಃ ಪಶವಸ್ತೈರೇವೈನದೇತದಭ್ಯವಹರತಿ - ೬।೮।೨।[೫]

ಅಥಾಪಾದತ್ತೇ । ತದ್ಯದತ್ರಾಗ್ನೇಯಂ ತದೇತದದ್ಭ್ಯೋಽಧಿ ಜನಯತ್ಯನಯಾಽನಯಾ ವೈ ಭೇಷಜಂ ಕ್ರಿಯತೇಽನಯೈವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ಭರತಿ ಪ್ರಸದ್ಯ ಭಸ್ಮನಾ ಯೋನಿಮಪಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀಮಗ್ನ ಇತಿ ಪ್ರಸನ್ನೋ ಹ್ಯೇಷ ಭಸ್ಮನಾ ಯೋನಿಮಪಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀಂ ಚ ಭವತಿ ಸಂಸೃಜ್ಯ ಮಾತೃಭಿಷ್ಟ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನ್ಪುನರಾಸದ ಇತಿ ಸಂಗತ್ಯ ಮಾತೃಭಿಷ್ಟ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನ್ಪುನರಾಸದ ಇತ್ಯೇತತ್ಪುನರಾಸದ್ಯ ಸದನಂ ಪುನರೂರ್ಜಾ ಸಹ ರಯ್ಯೇತ್ಯೇತೇನ ಮಾ ಸರ್ವೇಣಾಭಿನಿವರ್ತಸ್ವೇತ್ಯೇತತ್ - ೬।೮।೨।[೬]

ಚತುರ್ಭಿರಪಾದತ್ತೇ । ತದ್ಯೇ ಚತುಷ್ಪಾದಾಃ ಪಶವಸ್ತೈರೇವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ಭರತ್ಯಥೋ ಅನ್ನಂ ವೈ ಪಶವೋಽನ್ನೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ಭರತಿ ತ್ರಿಭಿರಭ್ಯವಹರತಿ ತತ್ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೮।೨।[೭]

ಅಪಾದಾಯ ಭಸ್ಮನಃ ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯ । ಉಖಾಯಾಮೋಪ್ಯೋಪತಿಷ್ಠತ ಏತದ್ವಾ ಏತದಯಥಾಯಥಂ ಕರೋತಿ ಯದಗ್ನಿಮಪೋಽಭ್ಯವಹರತಿ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇಽಹಿಂಸಾಯಾ ಆಗ್ನೇಯೀಭ್ಯಾಮಗ್ನಯ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇ ಬುದ್ಧವತೀಭ್ಯಾಂ ಯಥೈವಾಸ್ಯೈತದಗ್ನಿರ್ವಚೋ ನಿಬೋಧೇತ್ - ೬।೮।೨।[೮]

ಬೋಧಾ ಮೇ ಅಸ್ಯ ವಚಸೋ ಯವಿಷ್ಠೇತಿ । ಬೋಧ ಮೇಽಸ್ಯ ವಚಸೋ ಯವಿಷ್ಠೇತ್ಯೇತನ್ಮಂಹಿಷ್ಠಸ್ಯ ಪ್ರಭೃತಸ್ಯ ಸ್ವಧಾವ ಇತಿ ಭೂಯಿಷ್ಠಸ್ಯ ಪ್ರಭೃತಸ್ಯ ಸ್ವಧಾವ ಇತ್ಯೇತತ್ಪೀಯತಿ ತ್ವೋ ಅನು ತ್ವೋ ಗೃಣಾತೀತಿ ಪೀಯತ್ಯೇಕೋಽನ್ವೇಕೋ ಗೃಣಾತಿ ವನ್ದಾರುಷ್ಟೇ ತನ್ವಂ ವನ್ದೇ ಅಗ್ನ ಇತಿ ವನ್ದಿತಾ ತೇಽಹಂ ತನ್ವಂ ವನ್ದೇಽಗ್ನ ಇತ್ಯೇತತ್ಸ ಬೋಧಿ ಸೂರಿರ್ಮಘವಾ ವಸುಪತೇ ವಸುದಾವನ್ ಯುಯೋಧ್ಯಸ್ಮದ್ದ್ವೇಷಾಂಸೀತಿ ಯಥೈವಾಸ್ಮಾದ್ದ್ವೇಷಾಂಸಿ ಯುಯಾದೇವಮೇತದಾಹ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಚ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಚ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೮।೨।[೯]

ತಾನಿ ನವ ಭವನ್ತಿ । ನವ ದಿಶೋ ದಿಶೋಽಗ್ನಿರ್ನವ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಅಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ
ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೮।೨।[೧೦]

ಅಥ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ ಕರೋತಿ । ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ಏತಂ ಕಾಮೇಭ್ಯ ಆಧತ್ತೇ ತದ್ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ ಕಾಮಾನಾಂ ವ್ಯವಚ್ಛಿದ್ಯತೇಽಗ್ನಾವಪೋಽಭ್ಯವಹ್ರಿಯಮಾಣೇ ತದೇವೈತತ್ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತ್ಯುಭೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ ಕರೋತಿ ಯೇ ಏವಾಗ್ನಾವನುಗತೇ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೬।೮।೨।[೧೧]

ತಾನಿ ದಶ ಭವನ್ತಿ । ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡಗ್ನಿರ್ದೇಶ ದಿಶೋ ದಿಶೋಽಗ್ನಿರ್ದಶ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ
ಅಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೬।೮।೨।[೧೨]

ಇತಿ ಮಾಧ್ಯಂದಿನೀಯೇ ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಉಖಾಸಂಭರಣಂ ನಾಮ ಷಷ್ಠಂ ಕಾಣ್ಡಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್॥

##೭।೧।೧ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಗ್ನಿಚಯನಮ್

ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚೇಷ್ಯನ್ಪಲಾಶಶಾಖಯಾ ವ್ಯುದೂಹತಿ । ಅವಸ್ಯತಿ ಹೈತದ್ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚಿನೋತಿ ಯ ಉ ವೈ ಕೇ ಚಾಗ್ನಿಚಿತೋಽಸ್ಯಾಮೇವ ತೇಽವಸಿತಾಸ್ತದ್ಯದ್ವ್ಯುದೂಹತ್ಯವಸಿತಾನೇವ ತದ್ವ್ಯುದೂಹತಿ ನೇದವಸಿತಾನಧ್ಯವಸ್ಯಾನೀತಿ - ೭।೧।೧।[೧]

ಅಪೇತ ವೀತ ವಿ ಚ ಸರ್ಪತಾತ ಇತಿ । ಅಪ ಚೈವೈತ ವಿ ಚೇತ ವ್ಯು ಚ ಸರ್ಪತಾತ ಇತ್ಯೇತದ್ಯ ಉದರಸರ್ಪಿಣಸ್ತಾನೇತದಾಹ ಯೇಽತ್ರ ಸ್ಥ ಪುರಾಣಾ ಯೇ ಚ ನೂತನಾ ಇತಿ ಯೇಽತ್ರ ಸ್ಥ ಸನಾತನಾ ಯೇ ಚಾಧುನಾತನಾ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೧।೧।[೨]

ಅದಾದ್ಯಮೋಽವಸಾನಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ । ಯಮೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾ ಅವಸಾನಸ್ಯೇಷ್ಟೇ ಸ ಏವಾಸ್ಮಾ ಅಸ್ಯಾಮವಸಾನಂ ದದಾತಿ - ೭।೧।೧।[೩]

ಅಕ್ರನ್ನಿಮಂ ಪಿತರೋ ಲೋಕಮಸ್ಮಾ ಇತಿ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಯಮೋ ವಿಶಃ ಪಿತರೋ ಯಸ್ಮಾ ಉ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವಿಶಾ ಸಂವಿದಾನೋಽಸ್ಯಾಮವಸಾನಂ ದದಾತಿ ತತ್ಸುದತ್ತಂ ತಥೋ ಹಾಸ್ಮೈ ಕ್ಷತ್ರಂ ಯಮೋ ವಿಶಾ ಪಿತೃಭಿಃ ಸಂವಿದಾನೋಽಸ್ಯಾಮವಸಾನಂ ದದಾತಿ - ೭।೧।೧।[೪]

ಪಲಾಶಶಾಖಯಾ ವ್ಯುದೂಹತಿ । ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಪಲಾಶೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ತದವಸಿತಾನ್ವ್ಯುದೂಹತಿ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಮನ್ತ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೈವ ತದವಸಿತಾನ್ವ್ಯುದೂಹತಿ ತಾಮುದೀಚೀಮುದಸ್ಯತಿ - ೭।೧।೧।[೫]

ಅಥೋಷಾನ್ನಿವಪತಿ । ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ ಪಶವ ಊಷಾ ಅಸ್ಮಿಂಸ್ತಲ್ಲೋಕೇ ಪಶೂನ್ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಿಮೇಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪಶವಃ - ೭।೧।೧।[೬]

ಯದ್ವೇವೋಷಾನ್ನಿವಪತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತ ತಾ ನಾನೋಲ್ಬಾ ಅಸೃಜತ ತಾ ನ ಸಮಜಾನತ ಸೋಽಕಾಮಯತ ಸಂಜಾನೀರನ್ನಿತಿ ತಾಃ ಸಮಾನೋಲ್ಬಾ ಅಕರೋತ್ತಾಸಾಮೂಷಾನುಲ್ಬಮಕರೋತ್ತಾಃ ಸಮಜಾನತ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಸಮಾನೋಲ್ಬಾಃ ಸಮೇವ ಜಾನತೇ ದೇವೈಃ ಸಮಾನೋಲ್ಬೋಽಸಾನೀತ್ಯು ವೈ ಯಜತೇ ಯೋ ಯಜತೇ ತದ್ಯದೂಷಾನ್ನಿವಪತಿ ದೇವೈರೇವ ತತ್ಸಮಾನೋಲ್ಬೋ ಭವತಿ - ೭।೧।೧।[೭]

ಸಂಜ್ಞಾನಮಸೀತಿ । ಸಮಜಾನತ ಹ್ಯೇತೇನ ಕಾಮಧರಣಮಿತಿ ಪಶವೋ ವಾ ಊಷಾಃ ಕಾಮಧರಣಮ್ಮಯಿ ತೇ ಕಾಮಧರಣಂ ಭೂಯಾದಿತಿ ಮಯಿ ತೇ ಪಶವೋ ಭೂಯಾಸುರಿತ್ಯೇತತ್ತೈಃ ಸರ್ವಂ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಪ್ರಚ್ಛಾದಯತಿ ಯೋನಿರ್ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾ ಚಿತಿರುಲ್ಬಮೂಷಾಃ ಸರ್ವಾಂ ತದ್ಯೋನಿಮುಲ್ಬೇನ ಪ್ರಚ್ಛಾದಯತಿ - ೭।೧।೧।[೮]

ಅಥ ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ । ಅಗ್ನೇರೇತದ್ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಭಸ್ಮ ಯತ್ಸಿಕತಾ ಅಗ್ನಿಮು ವಾ ಏತಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಚೇಷ್ಯನ್ಭವತಿ ನ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಸ್ವಂ ಭಸ್ಮಾತಿದಹತ್ಯನತಿದಾಹಾಯ - ೭।೧।೧।[೯]

ಯದ್ವೇವ ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ । ಅಗ್ನೇರೇತದ್ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ರೇತೋ ಯತ್ಸಿಕತಾ ಅಗ್ನಿಮು ವಾ ಏತಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಚೇಷ್ಯನ್ಭವತಿ ನ ವಾ ಅರೇತಸ್ಕಾತ್ಕಿಂ ಚನ ವಿಕ್ರಿಯತೇಽಸ್ಮಾದ್ರೇತಸೋಽಧಿ ವಿಕ್ರಿಯಾತಾ ಇತಿ - ೭।೧।೧।[೧೦]

ಅಗ್ನೇರ್ಭಸ್ಮಾಸ್ಯಗ್ನೇಃ ಪುರೀಷಮಸೀತಿ । ಯಾತಯಾಮ ವಾ ಅಗ್ನೇರ್ಭಸ್ಮಾಯಾತಯಾಮ್ನ್ಯಃ ಸಿಕತಾ ಅಯಾತಯಾಮಮೇವೈನದೇತತ್ಕರೋತಿ ತಾಭಿಃ ಸರ್ವಂ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಪ್ರಚ್ಛಾದಯತಿ ಯೋನಿರ್ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾ ಚಿತೀ ರೇತಃ ಸಿಕತಾಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಂ ತದ್ಯೋನೌ ರೇತೋ ದಧಾತಿ - ೭।೧।೧।[೧೧]

ಅಥೈನಂ ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭಿಃ ಪರಿಶ್ರಯತಿ । ಯೋನಿರ್ವೈ ಪರಿಶ್ರಿತ ಇದಮೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಯೋನ್ಯಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನ್ಯಾ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯತೇ - ೭।೧।೧।[೧೨]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭಿಃ ಪರಿಶ್ರಯತಿ । ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಆಪಃ ಪರಿಶ್ರಿತ ಇಮಂ ತಂ ಲೋಕಮದ್ಭಿಃ ಪರಿತನೋತಿ ಸಮುದ್ರೇಣ ಹೈನಂ ತತ್ಪರಿತನೋತಿ ಸರ್ವತಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮಂ ಲೋಕಂ ಸರ್ವತಃ ಸಮುದ್ರಃ ಪರ್ಯೇತಿ ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತಸ್ಮಾದಿಮಂ ಲೋಕಂ ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ಸಮುದ್ರಃ ಪರ್ಯೇತಿ ಖಾತೇನ ತಸ್ಮಾದಿಮಂ ಲೋಕಂ ಖಾತೇನ ಸಮುದ್ರಃ ಪರ್ಯೇತಿ - ೭।೧।೧।[೧೩]

ಚಿತ ಸ್ಥೇತಿ । ಚಿನೋತಿ ಹ್ಯೇನಾಃ ಪರಿಚಿತ ಸ್ಥೇತಿ ಪರಿ ಹ್ಯೇನಾಶ್ಚಿನೋತ್ಯೂರ್ಧ್ವಚಿತಃ ಶ್ರಯಧ್ವಮಿತ್ಯೂರ್ಧ್ವಾ ಉಪದಧದಾಹ ತಸ್ಮಾದೂರ್ಧ್ವ ಏವ ಸಮುದ್ರೋ ವಿಜತೇಽಥ ಯತ್ತಿರಶ್ಚೀರುಪದಧ್ಯಾತ್ಸಕೃದ್ಧೈವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಸಮುದ್ರೋ ನಿರ್ಮೃಜ್ಯಾನ್ನ ಸಾದಯತ್ಯಸನ್ನಾ ಹ್ಯಾಪೋ ನ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ - ೭।೧।೧।[೧೪]

ಅಸ್ಥೀನಿ ವೈ ಪರಿಶ್ರಿತಃ । ಪ್ರಾಣಃ ಸೂದದೋಹಾ ನ ವಾ ಅಸ್ಥಿಷು ಪ್ರಾಣೋಽಸ್ತ್ಯೇಕೇನ ಯಜುಷಾ ಬಹ್ವೀರಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತ್ಯೇಕಂ ಹ್ಯೇತದ್ರೂಪಂ ಯದಾಪೋಽಥ ಯದ್ಬಹ್ವ್ಯಃ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ಭವನ್ತಿ ಬಹ್ವ್ಯೋ ಹ್ಯಾಪಃ - ೭।೧।೧।[೧೫]

ತದ್ವೈ ಯೋನಿಃ ಪರಿಶ್ರಿತಃ । ಉಲ್ಬಮೂಷಾ ರೇತಃ ಸಿಕತಾ ಬಾಹ್ಯಾಃ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ಭವನ್ತ್ಯನ್ತರ ಊಷಾ
ಬಾಹ್ಯಾ ಹಿ ಯೋನಿರನ್ತರಮುಲ್ಬಂ ಬಾಹ್ಯ ಊಷಾ ಭವನ್ತ್ಯನ್ತರಾಃ ಸಿಕತಾ ಬಾಹ್ಯಂ ಹ್ಯುಲ್ಬಮನ್ತರಂ ರೇತ ಏತೇಭ್ಯೋ ವೈ ಜಾಯಮಾನೋ ಜಾಯತೇ ತೇಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತಜ್ಜನಯತಿ - ೭।೧।೧।[೧೬]

ಅಥೈನಮತಶ್ಚಿನೋತಿ । ಇದಮೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ವಿಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ವಿಕ್ರಿಯತೇ - ೭।೧।೧।[೧೭]

ಸ ಚತಸ್ರಃ ಪ್ರಾಚೀರುಪದಧಾತಿ । ದ್ವೇ ಪಶ್ಚಾತ್ತಿರಶ್ಚ್ಯೌ ದ್ವೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ತದ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರಃ ಪ್ರಾಚೀರುಪದಧಾತಿ ಸ ಆತ್ಮಾ ತದ್ಯತ್ತಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ಭವನ್ತಿ ಚತುರ್ವಿಧೋ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾಥ ಯೇ ಪಶ್ಚಾತ್ತೇ ಸಕ್ಥ್ಯೌ ಯೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ತೌ ಬಾಹೂ ಯತ್ರ ವಾ ಆತ್ಮಾ ತದೇವ ಶಿರಃ - ೭।೧।೧।[೧೮]

ತಂ ವಾ ಏತಮ್ । ಅತ್ರ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವನ್ತಂ ವಿಕರೋತಿ ಯಾದೃಗ್ವೈ ಯೋನೌ ರೇತೋ ವಿಕ್ರಿಯತೇ ತಾದೃಗ್ಜಾಯತೇ ತದ್ಯದೇತಮತ್ರ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವನ್ತಂ ವಿಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽಮುತ್ರ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವಾನ್ಜಾಯತೇ - ೭।೧।೧।[೧೯]

ತಂ ವೈ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವನ್ತಮೇವ ಸನ್ತಮ್ । ನ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವನ್ತಮಿವ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನೌ ಗರ್ಭಂ ನ ಯಥಾರೂಪಂ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಥೈನಮಮುತ್ರ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವನ್ತಮ್ಪಶ್ಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತಂ ಗರ್ಭಂ ಯಥಾರೂಪಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ - ೭।೧।೧।[೨೦]

ಸ ಚತಸ್ರಃ ಪೂರ್ವಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಆತ್ಮಾ ಹ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವತಿ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಙ್ಙಾಸೀನ ಉತ್ತರಾರ್ಧ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಮಾಮುಪದಧಾತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷೋಽಭ್ಯಾತ್ಮಮೇವಾಗ್ನಿಶ್ಚಿತೋ ಭವತಿ - ೭।೧।೧।[೨೧]

ಅಯಂ ಸೋ ಅಗ್ನಿಃ । ಯಸ್ಮಿನ್ತ್ಸೋಮಮಿನ್ದ್ರಃ ಸುತಂ ದಧ ಇತ್ಯಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಆಪಃ ಸೋಮಃ ಸುತೋಽಸ್ಮಿಂಸ್ತಲ್ಲೋಕೇಽಪ ಇನ್ದ್ರೋಽಧತ್ತ ಜಠರೇ ವಾವಶಾನ ಇತಿ ಮಧ್ಯಂ ವೈ ಜಠರಂ ಸಹಸ್ರಿಯಂ ವಾಜಮತ್ಯಂ ನ ಸಪ್ತಿಮಿತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಸಹಸ್ರಿಯೋ ವಾಜಃ ಸಸವಾನ್ತ್ಸನ್ತ್ಸ್ತೂಯಸೇ ಜಾತವೇದ ಇತಿ ಚಿತಃ ಸಂಶ್ಚೀಯಸೇ ಜಾತವೇದ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೧।೧।[೨೨]

ಅಗ್ನೇ ಯತ್ತೇ ದಿವಿ ವರ್ಚ ಇತಿ । ಆದಿತ್ಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ದಿವಿ ವರ್ಚಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತ್ಯಯಮಗ್ನಿಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಯದೋಷಧೀಷ್ವಪ್ಸ್ವಾ ಯಜತ್ರೇತಿ ಯ ಏವೌಷಧಿಷು ಚಾಪ್ಸು ಚಾಗ್ನಿಸ್ತಮೇತದಾಹ ಯೇನಾನ್ತರಿಕ್ಷಮುರ್ವಾತತನ್ಥೇತಿ ವಾಯುಃ ಸ ತ್ವೇಷಃ ಸ ಭಾನುರರ್ಣವೋ ನೃಚಕ್ಷಾ ಇತಿ ಮಹಾನ್ತ್ಸ ಭಾನುರರ್ಣವೋ ನೃಚಕ್ಷಾ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೧।೧।[೨೩]

ಅಗ್ನೇ ದಿವೋ ಅರ್ಣಮಚ್ಛಾ ಜಿಗಾಸೀತಿ । ಆಪೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ದಿವೋಽರ್ಣಸ್ತಾ ಏಷ ಧೂಮೇನಾಚ್ಛೈತ್ಯಚ್ಛಾ ದೇವಾಂ ಊಚಿಷೇ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾ ಯ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ದೇವಾ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾಸ್ತೇ ಹಿ ಸರ್ವಾ ಧಿಯ ಇಷ್ಣನ್ತಿ ಯಾ ರೋಚನೇ ಪರಸ್ತಾತ್ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಯಾಶ್ಚಾವಸ್ತಾದುಪತಿಷ್ಠನ್ತ ಆಪ ಇತಿ ರೋಚನೋ ಹ ನಾಮೈಷ ಲೋಕೋ ಯತ್ರೈಷ ಏತತ್ತಪತಿ ತದ್ಯಾಶ್ಚೈತಂ ಪರೇಣಾಪೋ ಯಾಶ್ಚಾವರೇಣ ತಾ ಏತದಾಹ - ೭।೧।೧।[೨೪]

ಪುರೀಷ್ಯಾಸೋ ಅಗ್ನಯ ಇತಿ । ಪಶವ್ಯಾಸೋಽಗ್ನಯ ಇತ್ಯೇತತ್ಪ್ರಾವಣೇಭಿಃ ಸಜೋಷಸ ಇತಿ ಪ್ರಾಯಣರೂಪಮ್ಪ್ರಾಯಣಂ ಹ್ಯೇತದಗ್ನೇರ್ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಜುಷನ್ತಾಂ ಯಜ್ಞಮದ್ರುಹೋಽನಮೀವಾ ಇಷೋ ಮಹೀರಿತಿ
ಜುಷನ್ತಾಂ ಯಜ್ಞಮದ್ರುಹೋಽನಶನಾಯಾ ಇಷೋ ಮಹೀರಿತ್ಯೇತತ್ - ೭।೧।೧।[೨೫]

ನಾನೋಪದಧಾತಿ । ಯೇ ನಾನಾಕಾಮಾ ಆತ್ಮಂಸ್ತಾಂಸ್ತದ್ದಧಾತಿ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತದಾತ್ಮಾನಂ ಕರೋತಿ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸೂದದೋಹಾಃ ಪ್ರಾಣೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ - ೭।೧।೧।[೨೬]

ಅಥ ಜಘನೇನ ಪರೀತ್ಯ । ಉತ್ತರತೋ ದಕ್ಷಿಣಾಸೀನೋಽಪರಯೋರ್ದಕ್ಷಿಣಾಮಗ್ರ ಉಪದಧಾತೀಡಾಮಗ್ನೇ ಪುರುದಂಸಂ ಸನಿಂ ಗೋರಿತಿ ಪಶವೋ ವಾ ಇಡಾ ಪಶೂನಾಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತಾಮಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ ಶಶ್ವತ್ತಮಂ ಹವಮಾನಾಯ ಸಾಧೇತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಹವಮಾನಃ ಸ್ಯಾನ್ನಃ ಸೂನುಸ್ತನಯೋ ವಿಜಾವೇತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಸೂನುರಗ್ನೇ ಸಾ ತೇ ಸುಮತಿರ್ಭೂತ್ವಸ್ಮೇ ಇತ್ಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ - ೭।೧।೧।[೨೭]

ಅಥೋತ್ತರಾಮ್ । ಅಯಂ ತೇ ಯೋನಿರ್ಋತ್ವಿಯೋ ಯತೋ ಜಾತೋ ಅರೋಚಥಾ ಇತ್ಯಯಂ ತೇ ಯೋನಿರ್ಋತವ್ಯಃ ಸನಾತನೋ ಯತೋ ಜಾತೋಽದೀಪ್ಯಥಾ ಇತ್ಯೇತತ್ತಂ ಜಾನನ್ನಗ್ನ ಆರೋಹಾಥಾ ನೋ ವರ್ಧಯಾ ರಯಿಮಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೧।೧।[೨೮]

ಸಕ್ಥ್ಯಾವಸ್ಯೈತೇ । ತೇ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಸಾದಯತಿ ನಾನಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ನಾನಾ ಹೀಮೇ ಸಕ್ಥ್ಯೌ ದ್ವೇ ಭವತೋ ದ್ವೇ ಹೀಮೇ ಸಕ್ಥ್ಯೌ ಪಶ್ಚಾದುಪದಧಾತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ಧೀಮೇ ಸಕ್ಥ್ಯಾವಗ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಭವತ ಏವಂ ಹೀಮೇ ಸಕ್ಥ್ಯಾವಗ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೇ - ೭।೧।೧।[೨೯]

ಅಥ ತೇನೈವ ಪುನಃ ಪರೀತ್ಯ । ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಙ್ಙಾಸೀನಃ ಪೂರ್ವಯೋರುತ್ತರಾಮಗ್ರ ಉಪದಧಾತಿ ಚಿದಸಿ ತಯಾ ದೇವತಯಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ಧ್ರುವಾ ಸೀದೇತ್ಯಥ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಪರಿಚಿದಸಿ ತಯಾ ದೇವತಯಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ಧ್ರುವಾ ಸೀದೇತಿ - ೭।೧।೧।[೩೦]

ಬಾಹೂ ಅಸ್ಯೈತೇ । ತೇ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಸಾದಯತಿ ನಾನಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ನಾನಾ ಹೀಮೌ
ಬಾಹೂ ದ್ವೇ ಭವತೋ ದ್ವೌ ಹೀಮೌ ಬಾಹೂ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಉಪದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೀಮೌ ಬಾಹೂ ಅಗ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಭವತ ಏವಂ ಹೀಮೌ ಬಾಹೂ ಅಗ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೌ ಸ ವಾ ಇತೀಮಾಽಉಪದಧಾತೀತೀಮೇ ಇತೀಮೇ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ - ೭।೧।೧।[೩೧]

ಅಷ್ಟಾವಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈನಮೇತಚ್ಚಿನೋತಿ ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವಃ ಸಾದಯತಿ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈನಮೇತಚ್ಚಿನೋತ್ಯಷ್ಟಾವಿಷ್ಟಕಾಃ ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವಃ ಸಾದಯತಿ ತತ್ತ್ರಯೋದಶ ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತ್ರಯೋದಶಾಗ್ನೇಶ್ಚಿತಿಪುರೀಷಾಣಿ ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೭।೧।೧।[೩೨]

ಅಥ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಮುಪದಧಾತಿ । ತಸ್ಯಾ ಉಪರಿ ಬನ್ಧುಸ್ತಿಸ್ರಃ ಪೂರ್ವಾಸ್ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈನಮೇತಚ್ಚಿನೋತಿ ದಶೋತ್ತರಾಸ್ತಾಸಾಮುಪರಿ ಬನ್ಧುರ್ದ್ವೇ ವಾಗ್ರೇಽಥ ದಶಾಥೈಕಾಮೇವಂ ಹಿ ಚಿತಿಂ ಚಿನ್ವನ್ತಿ ತಾಸ್ತ್ರಯೋದಶ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೧।೧।[೩೩]

ತಾ ಉಭಯ್ಯ ಏಕವಿಂಶತಿಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ ಏಕವಿಂಶೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೭।೧।೧।[೩೪]

ಏಕವಿಂಶತಿರ್ವೇವ ಪರಿಶ್ರಿತಃ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಯಮಗ್ನಿರಮುತೋಽಧ್ಯೇಕವಿಂಶ ಇಮಂ ತದಗ್ನಿಮಮುಷ್ಮಿನ್ನಾದಿತ್ಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತದ್ಯದೇತಾ ಏವಮುಪದಧಾತ್ಯೇತಾವೇವೈತದನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಾವೇತಾವನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೌ ತೌ ವಾ ಏತಾವತ್ರ ದ್ವಾವೇಕವಿಂಶೌ ಸಮ್ಪಾದಯತ್ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವೇಮೌ ತದೋಭೌ ಭವತ ಆಹವನೀಯಶ್ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಶ್ಚ - ೭।೧।೧।[೩೫]

ಅಥ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ । ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಸ್ತಚ್ಚಾತ್ವಾಲವೇಲಾಯಾ ಆಹರತ್ಯಗ್ನಿರೇಷ ಯಚ್ಚಾತ್ವಾಲಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತದಾಗ್ನೇಯಮೇವ ಭವತಿ ಸಾ ಸಮಮ್ಬಿಲಾ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೧।೧।[೩೬]

ವ್ಯಾಮಮಾತ್ರೀ ಭವತಿ । ವ್ಯಾಮಮಾತ್ರೋ ವೈ ಪುರುಷಃ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರಾತ್ಮಸಮ್ಮಿತಾಂ ತದ್ಯೋನಿಂ ಕರೋತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾ ಭವತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲಾ ಹಿ ಯೋನಿರಥೋ ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ ಪರಿಮಣ್ಡಲ ಉ ವಾ ಅಯಂ ಲೋಕಃ - ೭।೧।೧।[೩೭]

ಅಥೈನೌ ಸಂನಿವಪತಿ । ಸಂಜ್ಞಾಮೇವಾಭ್ಯಾಮೇತತ್ಕರೋತಿ ಸಮಿತಂ ಸಂಕಲ್ಪೇಥಾಂ ಸಂ ವಾಮ್ಮನಾಂಸಿ ಸಂ ವ್ರತಾಗ್ನೇ ತ್ವಂ ಪುರೀಷ್ಯೋ ಭವತಂ ನಃ ಸಮನಸಾವಿತಿ ಶಮಯತ್ಯೇವೈನಾವೇತದಹಿಂಸಾಯೈ ಯಥಾ ನಾನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಹಿಂಸ್ಯಾತಾಮ್ - ೭।೧।೧।[೩೮]

ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಂನಿವಪತಿ । ತದ್ಯೇ ಚತುಷ್ಪದಾಃ ಪಶವಸ್ತೈರೇವಾಭ್ಯಾಮೇತತ್ಸಂಜ್ಞಾಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ ಅನ್ನಂ ವೈ ಪಶವೋಽನ್ನೇನೈವಾಭ್ಯಾಮೇತತ್ಸಂಜ್ಞಾಂ ಕರೋತಿ - ೭।೧।೧।[೩೯]

ತಾಂ ನ ರಿಕ್ತಾಮವೇಕ್ಷೇತ । ನೇದ್ರಿಕ್ತಾಮವೇಕ್ಷಾ ಇತಿ ಯದ್ರಿಕ್ತಾಮವೇಕ್ಷೇತ ಗ್ರಸೇತ ಹೈನಮ್ - ೭।೧।೧।[೪೦]

ಅಥಾಸ್ಯಾಂ ಸಿಕತಾ ಆವಪತಿ । ಅಗ್ನೇರೇತದ್ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ರೇತೋ ಯತ್ಸಿಕತಾ ಅಗ್ನಿಮೇವಾಸ್ಯಾಮೇತದ್ವೈಶ್ವಾನರಂ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಸಾ ಸಮಮ್ಬಿಲಾ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೧।೧।[೪೧]

ಅಥೈನಾಂ ವಿಮುಞ್ಚತಿ । ಅಪ್ರದಾಹಾಯ ಯದ್ಧಿ ಯುಕ್ತಂ ನ ವಿಮುಚ್ಯತೇ ಪ್ರ ತದ್ದಹ್ಯತ ಏತದ್ವಾ ಏತದ್ಯುಕ್ತಾ ರೇತೋಽಭಾರ್ಷೀದೇತಮಗ್ನಿಂ ತಮತ್ರಾಜೀಜನದಥಾಪರಂ ಧತ್ತೇ ಯೋಷಾ ವಾ ಉಖಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ಯೋಷಾ ಪೂರ್ವಂ ರೇತಃ ಪ್ರಜನಯತ್ಯಥಾಪರಂ ಧತ್ತೇ - ೭।೧।೧।[೪೨]

ಮಾತೇವ ಪುತ್ರಂ ಪೃಥಿವೀ ಪುರೀಷ್ಯಮಿತಿ । ಮಾತೇವ ಪುತ್ರಂ ಪೃಥಿವೀ ಪಶವ್ಯಮಿತ್ಯೇತದಗ್ನಿಂ ಸ್ವೇ ಯೋನಾವಭಾರುಖೇತ್ಯಗ್ನಿಂ ಸ್ವೇ ಯೋನಾವಭಾರ್ಷೀದುಖೇತ್ಯೇತತ್ತಾಂ ವಿಶ್ವೈರ್ದೇವೈರ್ಋತುಭಿಃ ಸಂವಿದಾನಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಿಮುಞ್ಚತ್ವಿತ್ಯೃತವೋ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತದೇನಾಂ ವಿಶ್ವೈರ್ದೇವೈರ್ಋತುಭಿಃ ಸಂವಿದಾನಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ತಾಮುತ್ತರತೋಽಗ್ನೇರ್ನಿದಧಾತ್ಯರತ್ನಿಮಾತ್ರೇ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೧।೧।[೪೩]

ಅಥಾಸ್ಯಾಂ ಪಯ ಆನಯತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏತದ್ರೇತೋ ಧತ್ತೇಽಥ ಪಯೋ ಧತ್ತೇ ಯೋಷಾ ವಾ ಉಖಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ಯೋಷಾ ರೇತೋ ಧತ್ತೇಽಥ ಪಯೋ ಧತ್ತೇಽಧರಾಃ ಸಿಕತಾ ಭವನ್ತ್ಯುತ್ತರಂ ಪಯೋಽಧರಂ ಹಿ ರೇತ ಉತ್ತರಂ ಪಯಸ್ತನ್ಮಧ್ಯ ಆನಯತಿ ಯಥಾ ತತ್ಪ್ರತಿಪುರುಷಶೀರ್ಷಮುಪದಧ್ಯಾತ್ - ೭।೧।೧।[೪೪]೭।೧।೨
ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತ । ಸ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ವಮಾಜಿಮಿತ್ವಾ ವ್ಯಸ್ರಂಸತ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮದಥಾಸ್ಮಾದ್ವೀರ್ಯಮುದಕ್ರಾಮತ್ತಸ್ಮಿನ್ನುತ್ಕ್ರಾನ್ತೇಽಪದ್ಯತ
ತಸ್ಮಾತ್ಪನ್ನಾದನ್ನಮಸ್ರವದ್ಯಚ್ಚಕ್ಷುರಧ್ಯಶೇತ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾನ್ನಮಸ್ರವನ್ನೋ ಹೇಹ ತರ್ಹಿ ಕಾ ಚನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಽಽಸ - ೭।೧।೨।[೧]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ನ ವಾ ಇತೋಽನ್ಯಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ್ತೀಮಮೇವ ಪಿತರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರವಾಮ ಸೈವ ನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ - ೭।೧।೨।[೨]

ತೇಽಗ್ನಿಮಬ್ರುವನ್ । ನ ವಾ ಇತೋಽನ್ಯಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ್ತಿ ತ್ವಯೀಮಂ ಪಿತರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರವಾಮ ಸೈವ ನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಕಿಂ ಮೇ ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ - ೭।೧।೨।[೩]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಅಯಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತ್ವನ್ಮುಖಾ ಏತದನ್ನಮದಾಮ ತ್ವನ್ಮುಖಾನಾಂ ನ ಏಷೋಽನ್ನಮಸದಿತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅಗ್ನಿಮುಖಾ ಅನ್ನಮದನ್ತಿ ಯಸ್ಯೈ ಹಿ ಕಸ್ಯೈ ಚ ದೇವತಾಯೈ ಜುಹ್ವತ್ಯಗ್ನಾವೇವ ಜುಹ್ವತ್ಯಗ್ನಿಮುಖಾ ಹಿ ತದ್ದೇವಾ ಅನ್ನಮಕುರ್ವತ - ೭।೧।೨।[೪]

ಸ ಯೋಽಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮತ್ । ಅಯಮೇವ ಸ ವಾಯುರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತೇಽಥ ಯದಸ್ಮಾದ್ವೀರ್ಯಮುದಕ್ರಾಮದಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯೋಽಥ ಯದಸ್ಮಾದನ್ನಮಸ್ರವದ್ಯದೇವ ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ ತತ್ತತ್ - ೭।೧।೨।[೫]

ತಂ ದೇವಾ ಅಗ್ನೌ ಪ್ರಾವೃಞ್ಜನ್ । ತದ್ಯ ಏನಂ ಪ್ರವೃಕ್ತಮಗ್ನಿರಾರೋಹದ್ಯ ಏವಾಸ್ಮಾತ್ಸ ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮತ್ಸ ಏವೈನಂ ಸ ಆಪದ್ಯತ ತಮಸ್ಮಿನ್ನದಧುರಥ ಯದಸ್ಮಾದ್ವೀರ್ಯಮುದಕ್ರಾಮತ್ತದಸ್ಮಿನ್ನದಧುರಥ ಯದಸ್ಮಾದನ್ನಮಸ್ರವತ್ತದಸ್ಮಿನ್ನದಧುಸ್ತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯೋರ್ಧ್ವಮುದಶ್ರಯಂಸ್ತದ್ಯಂ ತಮುದಶ್ರಯನ್ನಿಮೇ ಸ ಲೋಕಾಃ - ೭।೧।೨।[೬]

ತಸ್ಯಾಯಮೇವ ಲೋಕಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ಅಥ ಯೋಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಗ್ನಿಃ ಸೋಽಸ್ಯಾವಾಙ್ಪ್ರಾಣೋಽಥಾಸ್ಯಾನ್ತರಿಕ್ಷಮಾತ್ಮಾಥ ಯೋಽನ್ತರಿಕ್ಷೇ ವಾಯುರ್ಯ ಏವಾಯಮಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣಃ ಸೋಽಸ್ಯ ಸ ದ್ಯೌರೇವಾಸ್ಯ ಶಿರಃ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೌ ಚಕ್ಷುಷೀ ಯಚ್ಚಕ್ಷುರಧ್ಯಶೇತ ಸ ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಮೀಲಿತತತರೋಽನ್ನಂ ಹಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ರವತ್ - ೭।೧।೨।[೭]

ತದೇಷಾ ವೈ ಸಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ । ಯಾಂ ತದ್ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ತ್ಸೈವೇಯಮದ್ಯಾಪಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಸೋ ಏವಾಪ್ಯತೋಽಧಿ ಭವಿತಾ - ೭।೧।೨।[೮]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ । ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತ ತದ್ಯದೇಷೋಖಾ ರಿಕ್ತಾ ಶೇತೇ ಪುರಾ ಪ್ರವರ್ಜನಾದ್ಯಥೈವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರುತ್ಕ್ರಾನ್ತೇ ಪ್ರಾಣ ಉತ್ಕ್ರಾನ್ತೇ ವೀರ್ಯೇ ಸ್ರುತೇಽನ್ನೇ ರಿಕ್ತೋಽಶಯದೇತದಸ್ಯ ತದ್ರೂಪಮ್ - ೭।೧।೨।[೯]

ತಾಮಗ್ನೌ ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ । ಯಥೈವೈನಮದೋ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾವೃಞ್ಜಂಸ್ತದ್ಯ ಏನಾಂ ಪ್ರವೃಕ್ತಾಮಗ್ನಿರಾರೋಹತಿ ಯ ಏವಾಸ್ಮಾತ್ಸ ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮತ್ಸ ಏವೈನಂ ಸ ಆಪದ್ಯತೇ ತಮಸ್ಮಿನ್ದಧಾತ್ಯಥ ಯದ್ರುಕ್ಮಂ ಪ್ರತಿಮುಚ್ಯ ಬಿಭರ್ತಿ ಯದೇವಾಸ್ಮಾದ್ವೀರ್ಯಮುದಕ್ರಾಮತ್ತದಸ್ಮಿನ್ದಧಾತ್ಯಥ ಯಾಃ ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ
ಯದೇವಾಸ್ಮಾದನ್ನಮಸ್ರವತ್ತದಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ - ೭।೧।೨।[೧೦]

ತಾ ವೈ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರಾದಧಾತಿ । ಅಹ್ನಶ್ಚ ಹಿ ತದ್ರಾತ್ರೇಶ್ಚಾನ್ನಮಸ್ರವತ್ತಾನ್ಯೇತಾನಿ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಸಂವತ್ಸರೇ ಸ್ಯುಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಸ್ಮಾತ್ತಾನ್ಯುದಕ್ರಾಮಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಸರ್ವಂ ದಧಾತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ಹಾಸ್ಯೈತದತೋ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಹಾಸ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧ್ಯಾನ್ನಾಸಂವತ್ಸರಭೃತಸ್ಯೇಕ್ಷಕೇಣ ಚನ ಭವಿತವ್ಯಮಿತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ವಾಮಕಕ್ಷಾಯಣೋ ನೇದಿಮಂ ಪಿತರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಚ್ಛಿದ್ಯಮಾನಂ ಪಶ್ಯಾನೀತಿ ತಂ ಸಂವತ್ಸರೇ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಂಸ್ಕತ್ಯೋರ್ಧ್ವಮುಚ್ಛ್ರಯತಿ ಯಥೈವೈನಮದೋ ದೇವಾ ಉದಶ್ರಯನ್ - ೭।೧।೨।[೧೧]

ತಸ್ಯ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಏವಾಯಂ ಲೋಕಃ । ಅಥ ಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇಽಗ್ನಿರ್ಯ ಏವಾಯಮಸ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಗ್ನಿಃ ಸೋ
ಽಸ್ಯ ಸೋಽಥ ಯದನ್ತರಾಹವನೀಯಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚ ತದನ್ತರಿಕ್ಷಮಥ ಯ ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯೇಽಗ್ನಿರ್ಯ ಏವಾಯಮನ್ತರಿಕ್ಷೇ ವಾಯುಃ ಸೋಽಸ್ಯ ಸ ಆಹವನೀಯ ಏವ ದ್ಯೌರಥ ಯ ಆಹವನೀಯೇಽಗ್ನಿಸ್ತೌ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೌ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮೈವ - ೭।೧।೨।[೧೨]

ತಸ್ಯ ಶಿರ ಏವಾಹವನೀಯಃ । ಅಥ ಯ ಆಹವನೀಯೇಽಗ್ನಿರ್ಯ ಏವಾಯಂ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಃ ಸೋಽಸ್ಯ ಸ
ತದ್ಯತ್ಸ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವಾನ್ಭವತಿ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛವಾನ್ಹ್ಯಯಂ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಶಿರೋ ದಕ್ಷಿಣಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷ ಉತ್ತರಂ ಶ್ರೋತ್ರಮುತ್ತರಃ ಪಕ್ಷಃ ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯಮಾತ್ಮಾ ವಾಕ್ಪುಚ್ಛಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಾಣಾ ವಾಚಾನ್ನಂ ಜಗ್ಧ್ವಾ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ವಾಕ್ಪುಚ್ಛಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ - ೭।೧।೨।[೧೩]

ಅಥ ಯದನ್ತರಾಹವನೀಯಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚ । ಸ ಆತ್ಮಾಥ ಯ ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯೇಽಗ್ನಿರ್ಯ ಏವಾಯಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣಃ ಸೋಽಸ್ಯ ಸ ಪ್ರತಿಷ್ಠೈವಾಸ್ಯ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽಥ ಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇಽಗ್ನಿಃ ಸೋಽಸ್ಯಾವಾಙ್ ಪ್ರಾಣಃ - ೭।೧।೨।[೧೪]

ತಂ ಹೈಕೇ ತ್ರಿಚಿತಂ ಚಿನ್ವನ್ತಿ । ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಽವಾಞ್ಚಃ ಪ್ರಾಣಾ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದತಿ ತೇ ರೇಚಯನ್ತ್ಯೇಕವಿಂಶಸಮ್ಪದಮಥೋ ಅನುಷ್ಟುಪ್ಸಮ್ಪದಮಥೋ ಬೃಹತೀಸಮ್ಪದಂ ಯೇ ತಥಾ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯೇಕಂ ಹ್ಯೇವೈತದ್ರೂಪಂ ಯೋನಿರೇವ ಪ್ರಜಾತಿರೇವ ಯದೇತೇಽವಾಞ್ಚಃ ಪ್ರಾಣಾ ಯದ್ಧಿ ಮೂತ್ರಂ ಕರೋತಿ ಯತ್ಪುರೀಷಂ ಪ್ರೈವ ತಜ್ಜಾಯತೇ - ೭।೧।೨।[೧೫]

ಅಥಾತಃ ಸಮ್ಪದೇವ । ಏಕವಿಂಶತಿರಿಷ್ಟಕಾ ನವ ಯಜೂಂಷಿ ತತ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸಾದನಂ ಚ ಸೂದದೋಹಾಶ್ಚ ತದ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾನುಷ್ಟುಪ್ಸೈಷಾಽನುಷ್ಟುಪ್ - ೭।೧।೨।[೧೬]

ಏಕವಿಂಶತಿರ್ವೇವ ಪರಿಶ್ರಿತಃ । ಯಜುರ್ದ್ವಾವಿಂಶಂ ವ್ಯುದೂಹನಸ್ಯ ಯಜುರೂಷಾಶ್ಚ ಯಜುಶ್ಚ ಸಿಕತಾಶ್ಚ ಯಜುಶ್ಚ ಪುರೀಷಂ ಚ ಯಜುಶ್ಚ ಚತುರ್ಭಿಃ ಸಂನಿವಪತಿ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ಪಞ್ಚಮೇನ ತತಸ್ತ್ರಿಭಿರಿಯಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾನುಷ್ಟುಪ್ಸೈಷಾನುಷ್ಟುಪ್ - ೭।೧।೨।[೧೭]

ಅಥೈತೇ ದ್ವೇ ಯಜುಷೀ । ಸೋ ಅನುಷ್ಟುಬೇವ ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಪ್ತದ್ಯದಿದಂ ದ್ವಯಂ ವಾಚೋ ರೂಪಂ ದೈವಂ ಚ ಮಾನುಷಂ ಚೋಚ್ಚೈಶ್ಚ ಶನೈಶ್ಚ ತದೇತೇ ದ್ವೇ - ೭।೧।೨।[೧೮]

ತಾ ವಾ ಏತಾಸ್ತಿಸ್ರೋಽನುಷ್ಟುಭಃ । ಚಿತ ಏಷ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ತದ್ಯದೇತಾ ಅತ್ರ ತಿಸ್ರೋಽನುಷ್ಟುಭಃ ಸಮ್ಪಾದಯನ್ತ್ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವೇಮೇ ತದಾ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾ ಭವನ್ತಿ ತತೋಽನ್ಯತರಾಂ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾಮನುಷ್ಟುಭಮಾಹವನೀಯಂ ಹರನ್ತಿ ಸ ಆಹವನೀಯಃ ಸಾ ದ್ಯೌಸ್ತಚ್ಛಿರೋಽಥೇಹಾನ್ಯತರಾ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ ಸ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ ಸಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಸ ಉ ಅಯಂ ಲೋಕಃ - ೭।೧।೨।[೧೯]

ಅಥ ಯೇ ಏತೇ ದ್ವೇ ಯಜುಷೀ । ಏತತ್ತದ್ಯದನ್ತರಾಹವನೀಯಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚ ತದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸ ಆತ್ಮಾ ತದ್ಯತ್ತೇ ದ್ವೇ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾದೇತತ್ತನೀಯೋ ಯದನ್ತರಾಹವನೀಯಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚ ತಸ್ಮಾದೇಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಸ್ತನಿಷ್ಠಃ - ೭।೧।೨।[೨೦]

ಸೈಷಾ ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಾ ವಾಗನೃಷ್ಟುಪ್ । ತಾಮೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣೋ ಭೂತ್ವಾಽನುಸಂಚರತಿ ಯ ಆಹವನೀಯೇಽಗ್ನಿಃ ಸ ಪ್ರಾಣಃ ಸೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯೋಽಥ ಯ ಆಗ್ನೀಧ್ರೀಯೇಽಗ್ನಿಃ ಸ ವ್ಯಾನಃ ಸ ಉ ಅಯಂ ವಾಯುರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತೇಽಥ ಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇಽಗ್ನಿಃ ಸ ಉದಾನಃ ಸ ಉ ಅಯಂ ಯೋಽಯಮಸ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಗ್ನಿರೇವಂವಿದ್ಧ ವಾವ ಸರ್ವಾಂ ವಾಚಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಣಂ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುತೇ - ೭।೧।೨।[೨೧]

ಸೈಷಾ ಬೃಹತ್ಯೇವ । ಯೇ ವೈ ದ್ವೇ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತೌ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದೇವ ತದಥೈತೇ ದ್ವೇ ಯಜುಷೀ ತಚ್ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶದಗ್ನಿರೇವ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶೋ ನಾಕ್ಷರಾಚ್ಛನ್ದೋ ವ್ಯೇತ್ಯೇಕಸ್ಮಾನ್ನ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸ ಉ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರಸ್ತತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಬೃಹತೀ ಬೃಹತೀಂ ವಾ ಏಷ ಸಂಚಿತೋಽಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಯಾದೃಗ್ವೈ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ತಾದೃಗ್ಜಾಯತೇ ತದ್ಯದೇತಾಮತ್ರ ಬೃಹತೀಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಸಂಚಿತೋ ಬೃಹತೀಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ - ೭।೧।೨।[೨೨]

ತದಾಹುಃ । ಯದಯಂ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾ ದ್ಯೌರಾಹವನೀಯೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕ ಉ ಅಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದನನ್ತರ್ಹಿತೋಽಥ ಕಸ್ಮಾದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚಿತ್ವಾಹವನೀಯಂ ಚಿನೋತ್ಯಥ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನಿತಿ ಸಹ ಹೈವೇಮಾವಗ್ರೇ ಲೋಕಾವಾಸತುಸ್ತಯೋರ್ವಿಯತೋರ್ಯೋಽನ್ತರೇಣಾಕಾಶ ಆಸೀತ್ತದನ್ತರಿಕ್ಷಮಭವದೀಕ್ಷಂ ಹೈತನ್ನಾಮ ತತಃ ಪುರಾನ್ತರಾ ವಾ ಇದಮೀಕ್ಷಮಭೂದಿತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದ್ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚಿತ್ವಾಹವನೀಯಂ ಚಿನೋತ್ಯೇತೌ ಹ್ಯಗ್ರೇ ಲೋಕಾವಸೃಜ್ಯೇತಾಮಥ ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ನಿವಪತಿ ಕರ್ಮಣ ಏವಾನನ್ತರಯಾಯಾಥೋಽಅನ್ತಯೋರ್ವಾವ ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯಮಾಣಯೋರ್ಮಧ್ಯಂ ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯತೇ - ೭।೧।೨।[೨೩]

೭।೨।೧ ನೈರ್ಋತೀಷ್ಟಕಾಚಯನಮ್
ಅಥಾತೋ ನೈರ್ಋತೀರ್ಹರನ್ತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚಿತ್ವಾ ಸಮಾರೋಹನ್ನಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಇಮಮೇವ ತಂ ಲೋಕಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಸಮಾರೋಹಂಸ್ತೇ ತಮ ಏವಾನತಿದೃಶ್ಯಮಪಶ್ಯನ್ - ೭।೨।೧।[೧]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಉಪ ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥೇದಂ ತಮಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನಾಮಹಾ ಇತಿ ತೇಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚ್ಛತ ಯಥೇದಂ ತಮಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನಾಮಹಾ ಇತಿ - ೭।೨।೧।[೨]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ । ಏತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಅಪಶ್ಯನ್ನೈರ್ಋತೀಸ್ತಾ ಉಪಾದಧತ ತಾಭಿಸ್ತತ್ತಮಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಘ್ನತ ಪಾಪ್ಮಾ ವೈ ನಿರ್ಋತಿಸ್ತದ್ಯದೇತಾಭಿಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮಪಾಘ್ನತ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ನೈರ್ಋತ್ಯಃ - ೭।೨।೧।[೩]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ಕ್ರಿಯತೇ । ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿದಂ ನು ತತ್ತಮಃ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ ದೇವೈರೇವಾಪಹತೋ ಯತ್ತ್ವೇತತ್ಕರೋತಿ ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವಂಸ್ತತ್ಕರವಾಣೀತ್ಯಥೋ ಯ ಏವ ಪಾಪ್ಮಾ ಯಾ ನಿರ್ಋತಿಸ್ತಮೇತಾಭಿರಪಹತೇ ತದ್ಯದೇತಾಭಿಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮಪಹತೇ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ನೈರ್ಋತ್ಯಃ - ೭।೨।೧।[೪]

ಯದ್ವೇವೈತಾ ನೈರ್ಋತೀರ್ಹರನ್ತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತಮುಖಾಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತೋ ಭೂತಮಸಿಞ್ಚನ್ಯೋನಿರ್ವಾ ಉಖಾ ತಸ್ಮಾ ಏತಾಂ ಸಂವತ್ಸರೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ನಿಮಮೇವ ಲೋಕಮಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇನಂ ಪ್ರಾಜನಯಂಸ್ತಸ್ಯ ಯಃ ಪಾಪ್ಮಾ ಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಯದುಲ್ಬಂ ಯಜ್ಜರಾಯು
ತದಸ್ಯೈತಾಭಿರಪಾಘ್ನಂಸ್ತದ್ಯದಸ್ಯೈತಾಭಿಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮಪಾಘ್ನಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಾ ನೈರ್ಋತ್ಯಃ - ೭।೨।೧।[೫]

ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ । ಆತ್ಮಾನಮುಖಾಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯೋನಿರ್ವಾ ಉಖಾ ತಸ್ಮಾ ಏತಾಂ ಸಂವತ್ಸರೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಸಂಸ್ಕರೋತೀಮಮೇವ ಲೋಕಮಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇನಂ ಪ್ರಜನಯತಿ ತಸ್ಯ ಯಃ ಪಾಪ್ಮಾ ಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾ ಯದುಲ್ಬಂ ಯಜ್ಜರಾಯು ತದಸ್ಯೈತಾಭಿರಪಹನ್ತಿ ತದ್ಯದಸ್ಯೈತಾಭಿಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮಪಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ನೈರ್ಋತ್ಯಃ - ೭।೨।೧।[೬]

ಪಾದಮಾತ್ರ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ । ಅಧಸ್ಪದಮೇವ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಂ ಕುರುತೇಽಲಕ್ಷಣಾ ಭವನ್ತಿ ಯದ್ವೈ ನಾಸ್ತಿ ತದಲಕ್ಷಣಮಸನ್ತಮೇವ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಂ ಕುರುತೇ ತುಷಪಕ್ವಾ ಭವನ್ತಿ ನೈರ್ಋತಾ ವೈ ತುಷಾ ನೈರ್ಋತೈರೇವ ತನ್ನೈರ್ಋತಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ಕೃಷ್ಣಾ ಭವನ್ತಿ ಕೃಷ್ಣಂ ಹಿ ತತ್ತಮ ಆಸೀದಥೋ ಕೃಷ್ಣಾ ವೈ ನಿರ್ಋತಿಃ - ೭।೨।೧।[೭]

ತಾಭಿರೇತಾಂ ದಿಶಂ ಯನ್ತಿ । ಏಷಾ ವೈ ನೈರ್ಋತೀ ದಿಙ್ನೈರ್ಋತ್ಯಾಮೇವ ತದ್ದಿಶಿ ನಿರ್ಋತಿಂ ದಧಾತಿ ಸ
ಯತ್ರ ಸ್ವಕೃತಂ ವೇರಿಣಂ ಶ್ವಭ್ರಪ್ರದರೋ ವಾ ಸ್ಯಾತ್ತದೇನಾ ಉಪದಧ್ಯಾದ್ಯತ್ರ ವಾ ಅಸ್ಯಾ ಅವದೀರ್ಯತೇ ಯತ್ರ ವಾಽಸ್ಯಾ ಓಷಧಯೋ ನ ಜಾಯನ್ತೇ ನಿರ್ಋತಿರ್ಹಾಸ್ಯೈ ತದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ನೈಋತ ಏವ ತದ್ಭೂಮೇರ್ನಿರ್ಋತಿಂ ದಧಾತಿ ತಾಃ ಪರಾಚೀರ್ಲೋಕಭಾಜಃ ಕೃತ್ವೋಪದಧಾತಿ - ೭।೨।೧।[೮]

ಅಸುನ್ವನ್ತಮಯಜಮಾನಮಿಚ್ಛೇತಿ । ಯೋ ವೈ ನ ಸುನೋತಿ ನ ಯಜತೇ ತಂ ನಿರ್ಋತಿರ್ಋಚ್ಛತಿ ಸ್ತೇನಸ್ಯೇತ್ಯಾಮನ್ವಿಹಿ ತಸ್ಕರಸ್ಯೇತಿ ಸ್ತೇನಸ್ಯ ಚೇತ್ಯಾಮನ್ವಿಹಿ ತಸ್ಕರಸ್ಯ ಚೇತ್ಯೇತದಥೋ ಯಥಾ
ಸ್ತೇನಸ್ತಸ್ಕರಃ ಪ್ರಲಾಯಮೇತ್ಯೇವಂ ಪ್ರಲಾಯಮಿಹೀತ್ಯನ್ಯಮಸ್ಮದಿಚ್ಛ ಸಾ ತ ಇತ್ಯೇತ್ಯನಿತ್ಥಂ ವಿದ್ವಾಂಸಮಿಚ್ಛೇತ್ಯೇತನ್ನಮೋ ದೇವಿ ನಿರ್ಋತೇ ತುಭ್ಯಮಸ್ತ್ವಿತಿ ನಮಸ್ಕಾರೇಣೈವೈನಾಮಪಹತೇ - ೭।೨।೧।[೯]

ನಮಃ ಸು ತೇ ನಿರ್ಋತೇ ತಿಗ್ಮತೇಜ ಇತಿ । ತಿಗ್ಮತೇಜಾ ವೈ ನಿರ್ಋತಿಸ್ತಸ್ಯಾ ಏತನ್ನಮಸ್ಕರೋತ್ಯಯಸ್ಮಯಂ ವಿಚೃತಾ ಬನ್ಧಮೇತಮಿತ್ಯಯಸ್ಮಯೇನ ಹ ವೈ ತಂ ಬನ್ಧೇನ ನಿರ್ಋತಿರ್ಬಧ್ನಾತಿ ಯಂ ಬಧ್ನಾತಿ ಯಮೇನ ತ್ವಂ ಯಮ್ಯಾ ಸಂವಿದಾನೇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಯಮ ಇಯಂ ಯಮ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಯತಮಾಭ್ಯಾಂ ತ್ವಂ ಸಂವಿದಾನೇತ್ಯೇತದುತ್ತಮೇ ನಾಕೇ ಅಧಿರೋಹಯೈನಮಿತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕೋ ನಾಕಃ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ಯಜಮಾನಮಧಿರೋಹಯೇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೨।೧।[೧೦]

ಯಸ್ಯಾಸ್ತೇ ಘೋರ ಆಸಞ್ಜುಹೋಮೀತಿ । ಘೋರಾ ವೈ ನಿರ್ಋತಿಸ್ತಸ್ಯಾ ಏತದಾಸಞ್ಜುಹೋತಿ ಯತ್ತದ್ದೇವತ್ಯಂ
ಕರ್ಮ ಕರೋತ್ಯೇಷಾಂ ಬನ್ಧಾನಾಮವಸರ್ಜನಾಯೇತಿ ಯೈರ್ಬನ್ಧೈರ್ಬದ್ಧೋ ಭವತಿ ಯಾಂ ತ್ವಾ ಜನೋ ಭೂಮಿರಿತಿ ಪ್ರಮನ್ದತ ಇತೀಯಂ ವೈ ಭೂಮಿರಸ್ಯಾಂ ವೈ ಸ ಭವತಿ ಯೋ ಭವತಿ ನಿರ್ಋತಿಂ ತ್ವಾಽಹಂ ಪರಿವೇದ ವಿಶ್ವತ ಇತಿ ನಿರ್ಋತಿರಿತಿ ತ್ವಾಽಹಂ ಪರಿವೇದ ಸರ್ವತ ಇತ್ಯೇತದಿಯಂ ವೈ ನಿರ್ಋತಿರಿಯಂ ವೈ ತೇ ನಿರರ್ಪಯತಿ ಯೋ ನಿರ್ಋಚ್ಛತಿ ತದ್ಯಥಾ ವೈ ಬ್ರೂಯಾದಸಾವಾಮುಷ್ಯಾಯಣೋಽಸಿ ವೇದ ತ್ವಾ ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇವಮೇತದಾಹ ನತರಾಂ ಹಿ ವಿದಿತ ಆಮನ್ತ್ರಿತೋ ಹಿನಸ್ತಿ - ೭।೨।೧।[೧೧]

ನೋಪಸ್ಪೃಶತಿ । ಪಾಪ್ಮಾ ವೈ ನಿರ್ಋತಿರ್ನೇತ್ಪಾಪ್ಮನಾ ಸಂಸ್ಪೃಶಾ ಇತಿ ನ ಸಾದಯತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಸಾದನಂ ನೇತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯಾನೀತಿ ನ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸೂದದೋಹಾ ನೇತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಪ್ರಾಣೇನ ಸಂತನವಾನಿ ಸಂದಧಾನೀತಿ - ೭।೨।೧।[೧೨]

ತಾ ಹೈಕೇ ಪರಸ್ತಾದರ್ವಾಚೀರುಪದಧತಿ । ಪಾಪ್ಮಾ ವೈ ನಿರ್ಋತಿರ್ನೇತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮನ್ವವಾಯಾಮೇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಪರಾಚೀರೇವೋಪದಧ್ಯಾತ್ಪರಾಞ್ಚಮೇವ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮಪಹತೇ - ೭।೨।೧।[೧೩]

ತಿಸ್ರ ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮಪಹತೇ - ೭।೨।೧।[೧೪]

ಅಥಾಸನ್ದೀಂ ಶಿಕ್ಯಮ್ । ರುಕ್ಮಪಾಶಮಿಣ್ಡ್ವೇ ತತ್ಪರಾರ್ಧೇ ನ್ಯಸ್ಯತಿ ನೈರ್ಋತೋ ವೈ ಪಾಶೋ ನಿರ್ಋತಿಪಾಶಾದೇವ ತತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯತೇ ಯಂ ತೇ ದೇವೀ ನಿರ್ಋತಿರಾಬಬನ್ಧ ಪಾಶಂ ಗ್ರೀವಾಸ್ವವಿಚೃತ್ಯಮಿತ್ಯನೇವಂವಿದುಷಾ ಹಾವಿಚೃತ್ಯಸ್ತಂ ತೇ ವಿಷ್ಯಾಮ್ಯಾಯುಷೋ ನ ಮಧ್ಯಾದಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಆಯುಸ್ತಸ್ಯೈತನ್ಮಧ್ಯಂ ಯಚ್ಚಿತೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಭವತ್ಯಚಿತ ಆಹವನೀಯಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿ ಯುವಾಽಗ್ನಿಂ ಚಿನುತೇ ಯದಿ ಸ್ಥವಿರ ಆಯುಷೋ ನ ಮಧ್ಯಾದಿತ್ಯೇವಾಹಾಥೈತಂ ಪಿತುಮದ್ಧಿ ಪ್ರಸೂತ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ಪಿತುರಥೈತದನ್ನಮದ್ಧಿ ಪ್ರಮುಕ್ತ ಇತ್ಯೇತತ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಭಿರ್ವಜ್ರೋ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮಪಹತೇ - ೭।೨।೧।[೧೫]

ತಿಸ್ರ ಇಷ್ಟಕಾ ಭವನ್ತಿ । ಆಸನ್ದೀ ಶಿಕ್ಯಂ ರುಕ್ಮಪಾಶ ಇಣ್ಡ್ವೇ ತದಷ್ಟಾವಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ
ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮಪಹತೇ - ೭।೨।೧।[೧೬]

ಅಥಾನ್ತರೇಣೋದಚಮಸಂ ನಿನಯತಿ । ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಪೋ ವಜ್ರೇಣೈವ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಮನ್ತರ್ಧತ್ತೇ ನಮೋ ಭೂತ್ಯೈ ಯೇದಂ ಚಕಾರೇತ್ಯುಪೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಭೂತ್ಯೈ ವಾ ಏತದಗ್ರೇ ದೇವಾಃ ಕರ್ಮಾಕುರ್ವತ ತಸ್ಯಾ ಏತನ್ನಮೋಽಕುರ್ವನ್ಭೂತ್ಯಾ ಉ ಏವಾಯಮೇತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ತಸ್ಯಾ ಏತನ್ನಮಸ್ಕರೋತ್ಯಪ್ರತೀಕ್ಷಮಾಯನ್ತ್ಯಪ್ರತೀಕ್ಷಮೇವ ತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಋತಿಂ ಜಹತಿ - ೭।೨।೧।[೧೭]

ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯಾಗ್ನಿಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಏತದ್ವಾ ಏತದಯಥಾಯಥಂ ಕರೋತಿ ಯದಗ್ನೌ ಸಾಮಿಚಿತ ಏತಾಂ ದಿಶಮೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇಽಹಿಂಸಾಯೈ - ೭।೨।೧।[೧೮]

ಯದ್ವೇವೋಪತಿಷ್ಠತೇ । ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಇಯಮು ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಽಥೈತದಪಥಮಿವೈತಿ ಯದೇತಾಂ ದಿಶಮೇತಿ ತದ್ಯದುಪತಿಷ್ಠತ ಇಮಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪ್ರತ್ಯೈತ್ಯಸ್ಯಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ - ೭।೨।೧।[೧೯]

ನಿವೇಶನಃ ಸಂಗಮನೋ ವಸೂನಾಮಿತಿ । ನಿವೇಶನೋ ಹ್ಯಯಂ ಲೋಕಃ ಸಂಗಮನೋ ವಸೂನಾಂ ವಿಶ್ವಾ ರೂಪಾಭಿಚಷ್ಟೇ ಶಚೀಭಿರಿತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯಭಿಚಷ್ಟೇ ಶಚೀಭಿರಿತ್ಯೇತದ್ದೇವ ಇವ ಸವಿತಾ ಸತ್ಯಧರ್ಮೇನ್ದ್ರೋ ನ ತಸ್ಥೌ ಸಮರೇ ಪಥೀನಾಮಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೨।೧।[೨೦]

೭।೨।೨
ಅಥ ಪ್ರಾಯಣೀಯಂ ನಿರ್ವಪತಿ । ತಸ್ಯ ಹವಿಷ್ಕೃತಾ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜ್ಯ ಸ್ತಮ್ಬಯಜುರ್ಹರತಿ ಸ್ತಮ್ಬಯಜುರ್ಹೃತ್ವಾ ಪೂರ್ವೇಣ ಪರಿಗ್ರಹೇಣ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಲಿಖಿತ್ವಾಽಽಹ ಹರ ತ್ರಿರಿತಿ ಹರತಿ ತ್ರಿರಾಗ್ನೀಧ್ರಃ - ೭।೨।೨।[೧]

ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯ ಪ್ರಾಯಣೀಯೇನ ಪ್ರಚರತಿ । ಪ್ರಾಯಣೀಯೇನ ಪ್ರಚರ್ಯ ಸೀರಂ ಯುನಕ್ತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ತಃ ಪುರಸ್ತಾದನ್ನೇನ ಸಮಾರ್ಧಯಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತತ್ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ಪುರಸ್ತಾದನ್ನೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಸೀರಮ್ಭವತಿ ಸೇರಂ ಹೈತದ್ಯತ್ಸೀರಮಿರಾಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೭।೨।೨।[೨]

ಔದುಮ್ಬರಂ ಭವತಿ । ಊರ್ಗ್ವೈ ರಸ ಉದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಮೌಞ್ಜಂ ಪರಿಸೀರ್ಯಂ ತ್ರಿವೃತ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೨।೨।[೩]

ಸೋಽಗ್ನೇರ್ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಶ್ರೋಣಿಮ್ । ಜಘನೇನ ತಿಷ್ಠನ್ನುತ್ತರಸ್ಯಾಂಸಸ್ಯ ಪುರಸ್ತಾದ್ಯುಜ್ಯಮಾನಮಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ ಸೀರಾ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಕವಯೋ ಯುಗಾ ವಿತನ್ವತೇ ಪೃಥಗಿತಿ ಯೇ ವಿದ್ವಾಂಸಸ್ತೇ ಕವಯಸ್ತೇ ಸೀರಂ ಚ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಯುಗಾನಿ ಚ ವಿತನ್ವತೇ ಪೃಥಗ್ಧೀರಾ ದೇವೇಷು ಸುಮ್ನಯೇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಸುಮ್ನಂ ಧೀರಾ ದೇವೇಷು ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೨।೨।[೪]

ಯುನಕ್ತ ಸೀರಾ ವಿ ಯುಗಾ ತನುಧ್ವಮಿತಿ । ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಹಿ ಸೀರಂ ವಿ ಯುಗಾನಿ ತನ್ವನ್ತಿ ಕೃತೇ ಯೋನೌ ವಪತೇಹ ಬೀಜಮಿತಿ ಬೀಜಾಯ ವಾ ಏಷಾ ಯೋನಿಷ್ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ಸೀತಾ ಯಥಾ ಹ ವಾ ಅಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚೇದೇವಂ ತದ್ಯದಕೃಷ್ಟೇ ವಪತಿ ಗಿರಾ ಚ ಶ್ರುಷ್ಟಿಃ ಸಭರಾ ಅಸನ್ನ ಇತಿ ವಾಗ್ವೈ ಗೀರನ್ನಂ
ಶ್ರುಷ್ಟಿರ್ನೇದೀಯ ಇತ್ಸೃಣ್ಯಃ ಪಕ್ವಮೇಯಾದಿತಿ ಯದಾ ವಾ ಅನ್ನಂ ಪಚ್ಯತೇಽಥ ತತ್ಸೃಣ್ಯೋಪಚರನ್ತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಯುನಕ್ತಿ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಚ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಚ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೨।೨।[೫]

ಸ ದಕ್ಷಿಣಮೇವಾಗ್ರೇ ಯುನಕ್ತಿ । ಅಥ ಸವ್ಯಮೇವಂ ದೇವತ್ರೇತರಥಾ ಮಾನುಷೇ ಷಡ್ಗವಮ್ಭವತಿ ದ್ವಾದಶಗವಂ ವಾ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಗವಂ ವಾ ಸಂವತ್ಸರಮೇವಾಭಿಸಮ್ಪದಮ್ - ೭।೨।೨।[೬]

ಅಥೈನಂ ವಿಕೃಷತಿ । ಅನ್ನಂ ವೈ ಕೃಷಿರೇತದ್ವಾ ಅಸ್ಮಿನ್ದೇವಾಃ ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ತಃ ಪುರಸ್ತಾದನ್ನಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತತ್ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ಪುರಸ್ತಾದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೨।[೭]

ಸ ವಾ ಆತ್ಮಾನಮೇವ ವಿಕೃಷತಿ । ನ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛಾನ್ಯಾತ್ಮಂಸ್ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ ಯದು ವಾ ಆತ್ಮನ್ನನ್ನಂ ಧೀಯತೇ ತದಾತ್ಮಾನಮವತಿ ತತ್ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛಾನ್ಯಥ ಯತ್ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛೇಷು ನೈವ ತದಾತ್ಮಾನಮವತಿ ನ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛಾನಿ - ೭।೨।೨।[೮]

ಸ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ದ್ಧೇನಾಗ್ನೇಃ । ಅನ್ತರೇಣ ಪರಿಶ್ರಿತಃ ಪ್ರಾಚೀಂ ಪ್ರಥಮಾಂ ಸೀತಾಂ ಕೃಷತಿ ಶುನಂ ಸುಫಾಲಾ ವಿಕೃಷನ್ತು ಭೂಮಿಂ ಶುನಂ ಕೀನಾಶಾ ಅಭಿಯನ್ತು ವಾಹೈರಿತಿ ಶುನಂ ಶುನಮಿತಿ ಯದ್ವೈ ಸಮೃದ್ಧಂ ತಚ್ಛುನಂ ಸಮರ್ಧಯತ್ಯೇವೈನಾಮೇತತ್ - ೭।೨।೨।[೯]

ಅಥ ಜಘನಾರ್ಧೇನೋದೀಚೀಮ್ । ಘೃತೇನ ಸೀತಾ ಮಧುನಾ ಸಮಜ್ಯತಾಮಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುರ್ವಿಶ್ವೈರ್ದೇವೈರನುಮತಾ ಮರುದ್ಭಿರಿತಿ ವಿಶ್ವೇ ಚ ವೈ ದೇವಾ ಮರುತಶ್ಚ ವರ್ಷಸ್ಯೇಶತ ಊರ್ಜಸ್ವತೀ ಪಯಸಾ ಪಿನ್ವಮಾನೇತಿ ರಸೋ ವೈ ಪಯ ಊರ್ಜಸ್ವತೀ ರಸೇನಾನ್ನೇನ ಪಿನ್ವಮಾನೇತ್ಯೇತದಸ್ಮಾನ್ತ್ಸೀತೇ ಪಯಸಾಽಭ್ಯಾವವೃತ್ಸ್ವೇತ್ಯಸ್ಮಾನ್ತ್ಸೀತೇ ರಸೇನಾಭ್ಯಾವವೃತ್ಸ್ವೇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೨।೨।[೧೦]

ಅಥೋತ್ತರಾರ್ಧೇನ ಪ್ರಾಚೀಂ । ಲಾಙ್ಗಲಂ ಪವೀರವದಿತಿ ಲಾಙ್ಗಲಂ ರಯಿಮದಿತ್ಯೇತತ್ಸುಶೇವಂ ಸೋಮಪಿತ್ಸರ್ವಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ಸೋಮಸ್ತದುದ್ವಪತಿ ಗಾಮವಿಂ ಪ್ರಫರ್ವ್ಯಂ ಚ ಪೀವರೀಂ ಪ್ರಸ್ಥಾವದ್ರಥವಾಹಣಮಿತ್ಯೇತದ್ಧಿ ಸರ್ವಂ ಸೀತೋದ್ವಪತಿ - ೭।೨।೨।[೧೧]

ಅಥ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೇನ ದಕ್ಷಿಣಾಮ್ । ಕಾಮಂ ಕಾಮದುಘೇ ಧುಕ್ಷ್ವ ಮಿತ್ರಾಯ ವರುಣಾಯ ಚ ಇನ್ದ್ರಾಯಾಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೇ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಓಷಧೀಭ್ಯ ಇತಿ ಸರ್ವದೇವತ್ಯಾ ವೈ ಕೃಷಿರೇತಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯಃ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ಧುಕ್ಷ್ವೇತ್ಯೇತದಿತ್ಯಗ್ರೇ ಕೃಷತ್ಯಥೇತಿ ಅಥೇತ್ಯಥೇತಿ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ - ೭।೨।೨।[೧೨]

ಚತಸ್ರಃ ಸೀತಾ ಯಜುಷಾ ಕೃಷತಿ । ತದ್ಯಚ್ಚತಸೃಷು ದಿಕ್ಷ್ವನ್ನಂ ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತದ್ವೈ ಯಜುಷಾಽದ್ಧಾ ವೈ ತದ್ಯದ್ಯಜುರದ್ಧೋ ತದ್ಯದಿಮಾ ದಿಶಃ - ೭।೨।೨।[೧೩]

ಅಥಾತ್ಮಾನಂ ವಿಕೃಷತಿ । ತದ್ಯದೇವ ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತೂಷ್ಣೀಮನಿರುಕ್ತಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇಣೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತೀತ್ಯಗ್ರೇ ಕೃಷತ್ಯಥೇತಿ ಅಥೇತ್ಯಥೇತಿ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ - ೭।೨।೨।[೧೪]

ತಿಸ್ರಸ್ತಿಸ್ರಃ ಸೀತಾಃ ಕೃಷತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೨।[೧೫]

ದ್ವಾದಶ ಸೀತಾಸ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಕೃಷತಿ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೨।[೧೬]

ತಾ ಉಭಯ್ಯಃ ಷೋಡಶ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ । ಷೋಡಶಕಲಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರಾತ್ಮಂಸಮ್ಮಿತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ ಯದು ವಾ ಆತ್ಮಸಮ್ಮಿತಮನ್ನಂ ತದವತಿ ತನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ಯದ್ಭೂಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಕನೀಯೋ ನ ತದವತಿ - ೭।೨।೨।[೧೭]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ವಿಕೃಷತಿ । ಏತದ್ವಾ ಅಸ್ಮಿನ್ದೇವಾಃ ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ತಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾನದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತತ್ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ಲೇಖಾ ಭವನ್ತಿ ಲೇಖಾಸು ಹೀಮೇ ಪ್ರಾಣಾಃ - ೭।೨।೨।[೧೮]

ಚತಸ್ರಃ ಸೀತಾ ಯಜುಷಾ ಕೃಷತಿ । ತದ್ಯ ಇಮೇ ಶೀರ್ಷಂಶ್ಚತ್ವಾರೋ ನಿರುಕ್ತಾಃ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತದ್ವೈ ಯಜುಷಾಽದ್ಧಾ ವೈ ತದ್ಯದ್ಯಜುರದ್ಧೋ ತದ್ಯದಿಮೇ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಃ - ೭।೨।೨।[೧೯]

ಯದ್ವೇವಾತ್ಮಾನಂ ವಿಕೃಷತಿ । ಯ ಏವೇಮೇಽನ್ತರಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತೂಷ್ಣೀಂ ಕೋ
ಹಿ ತದ್ವೇದ ಯಾವನ್ತ ಇಮೇಽನ್ತರಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣಾಃ - ೭।೨।೨।[೨೦]

ಅಥೈನಾನ್ವಿಮುಞ್ಚತಿ । ಆಪ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಾಮಂ ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯೈನಾನ್ಯುಙ್ಕ್ತೇ ವಿಮುಚ್ಯಧ್ವಮಘ್ನ್ಯಾ ಇತ್ಯಘ್ನ್ಯಾ ಹೈತೇ ದೇವತ್ರಾ ದೇವಯಾನಾ ಇತಿ ದೈವಂ ಹ್ಯೇಭಿಃ ಕರ್ಮ ಕರೋತ್ಯಗನ್ಮ ತಮಸಸ್ಪಾರಮಸ್ಯೇತ್ಯಶನಾಯಾ ವೈ ತಮೋಽಗನ್ಮಾಸ್ಯಾ ಅಶನಾಯಾಯೈ ಪಾರಮಿತ್ಯೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿರಾಪಾಮೇತಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ಹ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಯೋ ದೇವಾನ್ಯೋ ಯಜ್ಞಮಥೈನಾನುದೀಚಃ ಪ್ರಾಚಃ ಪ್ರಸೃಜತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಸ್ತಾನಧ್ವರ್ಯವೇ ದದಾತಿ ಸ ಹಿ ತೈಃ ಕರೋತಿ ತಾಂಸ್ತು ದಕ್ಷಿಣಾನಾಂ ಕಾಲೇಽನುದಿಶೇತ್ - ೭।೨।೨।[೨೧]

೭।೨।೩ ದರ್ಭಸ್ತಮ್ಬೋಪಧಾನಮ್
ಅಥ ದರ್ಭಸ್ತಮ್ಬಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಓಷಧೀರುಪಾದಧತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಓಷಧೀರುಪಧತ್ತೇ - ೭।೨।೩।[೧]

ಯದ್ವೇವ ದರ್ಭಸ್ತಮ್ಬಮುಪದಧಾತಿ । ಜಾಯತ ಏಷ ಏತದ್ಯಚ್ಚೀಯತೇ ಸ ಏಷ ಸರ್ವಸ್ಮಾಽಅನ್ನಾಯ ಜಾಯತ ಉಭಯಮ್ವೇತದನ್ನಂ ಯದ್ದರ್ಭಾ ಆಪಶ್ಚ ಹ್ಯೇತಾ ಓಷಧಯಶ್ಚ ಯಾ ವೈ ವೃತ್ರಾದ್ಬೀಭತ್ಸಮಾನಾ ಆಪೋ ಧನ್ವ ದೃಭನ್ತ್ಯ ಉದಾಯಂಸ್ತೇ ದರ್ಭಾ ಅಭವನ್ಯದ್ದೃಭನ್ತ್ಯ ಉದಾಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದರ್ಭಾಸ್ತಾ ಹೈತಾಃ ಶುದ್ಧಾ ಮೇಧ್ಯಾ ಆಪೋ ವೃತ್ರಾಭಿಪ್ರಕ್ಷರಿತಾ ಯದ್ದರ್ಭಾ ಯದು ದರ್ಭಾಸ್ತೇನೌಷಧಯ ಉಭಯೇನೈವೈನ್ಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ - ೭।೨।೩।[೨]

ಸೀತಾಸಮರೇ । ವಾಗ್ವೈ ಸೀತಾಸಮರಃ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸೀತಾಸ್ತಾಸಾಮಯಂ ಸಮಯೋ ವಾಚಿ ವೈ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽನ್ನಂ ಧೀಯತೇ ಮಧ್ಯತೋ ಮಧ್ಯತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ ತೂಷ್ಣೀಮನಿರುಕ್ತಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇಣೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೩।[೩]

ಅಥೈನಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಜಾಯತ ಏಷ ಏತದ್ಯಚ್ಚೀಯತೇ ಸ ಏಷ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಅನ್ನಾಯ ಜಾಯತೇ ಸರ್ವಸ್ಯೋಽಅಸ್ಯೈಷ ರಸೋ ಯದಾಜ್ಯಮಪಾಂ ಚ ಹ್ಯೇಷ ಓಷಧೀನಾಂ ಚ ರಸೋಽಸ್ಯೈವೈನಮೇತತ್ಸರ್ವಸ್ಯ ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಯಾವಾನು ವೈ ರಸಸ್ತಾವಾನಾತ್ಮಾಽನೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸರ್ವೇಣಸ್ಯ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ - ೭।೨।೩।[೪]

ಯದ್ವೇವೈನಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ಯತ್ರೈತಂ ಪ್ರಾಣಾ ಋಷಯೋಽಗ್ರೇಽಗ್ನಿಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ಭಾಗಮಕುರ್ವತ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ಭಾಗಾಸ್ತದ್ಯದಭಿಜುಹೋತಿ ಯ ಏವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾ ಋಷಯಃ
ಪುರಸ್ತಾದ್ಭಾಗಮಕುರ್ವತ ತಾನೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಾಜ್ಯೇನ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೨।೩।[೫]

ಯದ್ವೇವೈನಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ಯಾನ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ರೂಪಾಣ್ಯುಪಧಾಸ್ಯನ್ಭವತಿ ಯಾನ್ತ್ಸ್ತೋಮಾನ್ಯಾನಿ ಪೃಷ್ಠಾನಿ ಯಾನಿ ಛನ್ದಾಂಸಿ ತೇಭ್ಯ ಏತಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ಭಾಗಂ ಕರೋತಿ ತಾನ್ಯೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಾಜ್ಯೇನ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೨।೩।[೬]

ಯದ್ವೇವೈನಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ದೀರ್ಘಂ ವಾ ಇದಂ ಕರ್ಮ ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತ ಏತಾಮೇತಸ್ಯ ಕರ್ಮಣಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸಂಸ್ಥಾಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಮತ್ರೈವ ಸರ್ವಂ ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ನತ್ರಾಚಿನ್ವಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದತ್ರೈವ ಸರ್ವಂ ಸಂಸ್ಥಾಪಯತ್ಯತ್ರ ಚಿನೋತಿ - ೭।೨।೩।[೭]

ಸಜೂರಬ್ದ ಇತಿ ಚಿತಿಃ । ಅಯವೋಭಿರಿತಿ ಪುರೀಷಂ ಸಜೂರುಷಾ ಇತಿ ಚಿತಿರರುಣೀಭಿರಿತಿ ಪುರೀಷಂ
ಸಜೋಷಸಾವಶ್ವಿನೇತಿ ಚಿತಿರ್ದಂಸೋಭಿರಿತಿ ಪುರೀಷಂ ಸಜೂಃ ಸೂರ ಇತಿ ಚಿತಿರೇತಶೇನೇತಿ ಪುರೀಷಂ ಸಜೂರ್ವೈಶ್ವಾನರ ಇತಿ ಚಿತಿರಿಡಯೇತಿ ಪುರೀಷಂ ಘೃತೇನೇತಿ ಚಿತಿಃ ಸ್ವೇತಿ ಪುರೀಷಂ ಹೇತಿ ಚಿತಿಃ - ೭।೨।೩।[೮]

ತ್ರಯೋದಶೈತಾ ವ್ಯಾಹೃತಯೋ ಭವನ್ತಿ । ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತ್ರಯೋದಶಾಗ್ನೇಶ್ಚಿತಿಪುರೀಷಾಣಿ ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈನಮೇತಚ್ಚಿನೋತ್ಯಾಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಿರೇಷ ಯದಾಜ್ಯಮಗ್ನಿಮೇವೈತಚ್ಚಿನೋತಿ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈನಮೇತಚ್ಚಿನೋತ್ಯೂರ್ಧ್ವಾಮುದ್ಗೃಹ್ಣನ್ಜುಹೋತ್ಯೂರ್ಧ್ವಂ ತದಗ್ನಿಂ ಚಿತಿಭಿಶ್ಚಿನೋತಿ - ೭।೨।೩।[೯]

೭।೨।೪।[೧] ಅಪಾಂ ನಿನಯನಂ ಸರ್ವೌಷಧವಪನಂ ಚ
ಅಥೋದಚಮಸಾನ್ನಿನಯತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾ ವೃಷ್ಟಿಮೇವ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಮಸ್ಮಿನ್ನದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ

೭।೨।೪।[೨]
ಉದಚಮಸಾ ಭವನ್ತಿ । ಆಪೋ ವೈ ವೃಷ್ಟಿರ್ವೃಷ್ಟಿಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯೌದುಮ್ಬರೇಣ ಚಮಸೇನ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಶ್ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿನಾ ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ವೃಷ್ಟಿಂ ದಧಾತಿ

೭।೨।೪।[೩]
ತ್ರೀಂಸ್ತ್ರೀನುದಚಮಸಾನ್ನಿನಯತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ವೃಷ್ಟಿಂ ದಧಾತಿ

೭।೨।೪।[೪]
ದ್ವಾದಶೋದಚಮಸಾನ್ಕೃಷ್ಟೇ ನಿನಯತಿ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ವೃಷ್ಟಿಂ ದಧಾತಿ

೭।೨।೪।[೫]
ಸ ವೈ ಕೃಷ್ಟೇ ನಿನಯತಿ । ತಸ್ಮಾತ್ಕೃಷ್ಟಾಯ ವರ್ಷತಿ ಸ ಯತ್ಕೃಷ್ಟ ಏವ ನಿನಯೇನ್ನಾಕೃಷ್ಟೇ ಕೃಷ್ಟಾಯೈವ ವರ್ಷೇನ್ನಾಕೃಷ್ಟಾಯಾಥ ಯದಕೃಷ್ಟ ಏವ ನಿನಯೇನ್ನ ಕೃಷ್ಟೇ ಅಕೃಷ್ಟಾಯೈವ ವರ್ಷೇನ್ನ ಕೃಷ್ಟಾಯ ಕೃಷ್ಟೇ ಚಾಕೃಷ್ಟೇ ಚ ನಿನಯತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕೃಷ್ಟಾಯ ಚಾಕೃಷ್ಟಾಯ ಚ ವರ್ಷತಿ

೭।೨।೪।[೬]
ತ್ರೀನ್ಕೃಷ್ಟೇ ಚಾಕೃಷ್ಟೇ ಚ ನಿನಯತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ವೃಷ್ಟಿಂ ದಧಾತಿ

ಯದ್ವೇವೋದಚಮಸಾನ್ನಿನಯತಿ । ಏತದ್ವಾ ಅಸ್ಮಿನ್ದೇವಾಃ ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ತಃ ಪುರಸ್ತಾದಪೋದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತತ್ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ಪುರಸ್ತಾದಪೋ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೪।[೭]

ತ್ರೀಂಸ್ತ್ರೀನುದಚಮಸಾನ್ನಿನಯತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದಪೋ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೪।[೮]

ದ್ವಾದಶೋದಚಮಸಾನ್ಕೃಷ್ಟೇ ನಿನಯತಿ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದಪೋ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೪।[೯]

ಸ ವೈ ಕೃಷ್ಟೇ ನಿನಯತಿ । ಪ್ರಾಣೇಷು ತದಪೋ ದಧಾತಿ ಸ ಯತ್ಕೃಷ್ಟ ಏವ ನಿನಯೇನ್ನಾಕೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಣೇಷ್ವೇವಾಪಃ ಸ್ಯುರ್ನೇತರಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನ್ನಥ ಯದಕೃಷ್ಟ ಏವ ನಿನಯೇನ್ನ ಕೃಷ್ಟ ಆತ್ಮನ್ನೇವಾಪಃ ಸ್ಯುರ್ನ ಪ್ರಾಣೇಷು ಕೃಷ್ಟೇ ಚಾಕೃಷ್ಟೇ ಚ ನಿನಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ಉಭಯತ್ರಾಪಃ ಪ್ರಾಣೇಷು ಚಾತ್ಮಂಶ್ಚ - ೭।೨।೪।[೧೦]

ತ್ರೀನ್ಕೃಷ್ಟೇ ಚಾಕೃಷ್ಟೇ ಚ ನಿನಯತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದಪೋ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೪।[೧೧]

ಪಞ್ಚದಶೋದಚಮಸಾನ್ನಿನಯತಿ । ಪಞ್ಚದಶೋ ವೈ ವಜ್ರ ಏತೇನೈವಾಸ್ಯೈತತ್ಪಞ್ಚದಶೇನ ವಜ್ರೇಣ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ - ೭।೨।೪।[೧೨]

ಅಥ ಸರ್ವೌಷಧಂ ವಪತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾ ಅನ್ನಮೇವ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಮಸ್ಮಿನ್ನದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ - ೭।೨।೪।[೧೩]

ಸರ್ವೌಷಧಂ ಭವತಿ । ಸರ್ವಮೇವ ತದನ್ನಂ ಯತ್ಸರ್ವೌಷಧಂ ಸರ್ವಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ ತೇಷಾಮೇಕಮನ್ನಮುದ್ಧರೇತ್ತಸ್ಯ ನಾಶ್ನೀಯಾದ್ಯಾವಜ್ಜೀವಮೌದುಮ್ಬರೇಣ ಚಮಸೇನ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಶ್ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿನಾ ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋಽನ್ನಂ ದಧಾತ್ಯನುಷ್ಟುಬ್ಭಿರ್ವಪತಿ ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಚೋ ವಾ ಅನ್ನಮದ್ಯತೇ - ೭।೨।೪।[೧೪]

ತಿಸೃಭಿಸ್ತಿಸೃಭಿರ್ಋಗ್ಭಿರ್ವಪತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೪।[೧೫]

ದ್ವಾದಶಭಿರ್ಋಗ್ಭಿಃ ಕೃಷ್ಟೇ ವಪತಿ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೪।[೧೬]

ಸ ವೈ ಕೃಷ್ಟೇ ವಪತಿ । ತಸ್ಮಾತ್ಕೃಷ್ಟೇಽನ್ನಂ ಪಚ್ಯತೇ ಯತ್ಕೃಷ್ಟ ಏವ ವಪೇನ್ನಾಕೃಷ್ಟೇ ಕೃಷ್ಟ ಏವಾನ್ನಂ ಪಚ್ಯೇತ ನಾಕೃಷ್ಟೇಽಥ ಯದಕೃಷ್ಟ ಏವ ವಪೇನ್ನ ಕೃಷ್ಟೇಽಕೃಷ್ಟ ಏವಾನ್ನಂ ಪಚ್ಯೇತ ನ ಕೃಷ್ಟೇ ಕೃಷ್ಟೇ ಚಾಕೃಷ್ಟೇ ಚ ವಪತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕೃಷ್ಟೇ ಚಾಕೃಷ್ಟೇ ಚಾನ್ನಂ ಪಚ್ಯತೇ - ೭।೨।೪।[೧೭]

ತಿಸೃಭಿಃ ಕೃಷ್ಟೇ ಚಾಕೃಷ್ಟೇ ಚ ವಪತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೪।[೧೮]

ಯದ್ವೇವ ಸರ್ವೌಷಧಂ ವಪತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನ ದೇವಾಃ ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ತಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸರ್ವೇಣ ಭೇಷಜೇನಾಭಿಷಜ್ಯಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತತ್ಸಂಸ್ಕರಿಷ್ಯನ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಸರ್ವೇಣ ಭೇಷಜೇನ ಭಿಷಜ್ಯತಿ - ೭।೨।೪।[೧೯]

ಸರ್ವೌಷಧಂ ಭವತಿ । ಸರ್ವಮೇತದ್ಭೇಷಜಂ ಯತ್ಸರ್ವೌಷಧಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತದ್ಭೇಷಜೇನ ಭಿಷಜ್ಯತಿ - ೭।೨।೪।[೨೦]

ತಿಸೃಭಿಸ್ತಿಸೃಭಿರ್ಋಗ್ಭಿರ್ವಪತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ - ೭।೨।೪।[೨೧]

ದ್ವಾದಶಭಿರ್ಋಗ್ಭಿಃ ಕೃಷ್ಟೇ ವಪತಿ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ - ೭।೨।೪।[೨೨]

ಸ ವೈ ಕೃಷ್ಟೇ ವಪತಿ । ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಸ ಯತ್ಕೃಷ್ಟ ಏವ ವಪೇನ್ನಾಕೃಷ್ಟೇ ಪ್ರಾಣಾನೇವ ಭಿಷಜ್ಯೇನ್ನೇತರಮಾತ್ಮಾನಮಥ ಯದಕೃಷ್ಟ ಏವ ವಪೇನ್ನ ಕೃಷ್ಟ ಆತ್ಮಾನಮೇವ ಭಿಷಜ್ಯೇನ್ನ ಪ್ರಾಣಾನ್ಕೃಷ್ಟೇ ಚಾಕೃಷ್ಟೇ ಚ ವಪತಿ ಪ್ರಾಣಾಂಶ್ಚ ತದಾತ್ಮಾನಂ ಚ ಭಿಷಜ್ಯತಿ - ೭।೨।೪।[೨೩]

ತಿಸೃಭಿಃ ಕೃಷ್ಟೇ ಚಾಕೃಷ್ಟೇ ಚ ವಪತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ - ೭।೨।೪।[೨೪]

ಪಞ್ಚದಶೋದಚಮಸಾನ್ನಿನಯತಿ ಪಞ್ಚದಶಭಿರ್ಋಗ್ಭಿರ್ವಪತಿ ತತ್ತ್ರಿಂಶತ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡು ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ ಸರ್ವಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೨।೪।[೨೫]

ಯಾ ಓಷಧೀಃ ಪೂರ್ವಾ ಜಾತಾಃ । ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ರಿಯುಗಂ ಪುರೇತ್ಯೃತವೋ ವೈ ದೇವಾಸ್ತೇಭ್ಯ ಏತಾಸ್ತ್ರಿಃ ಪುರಾ ಜಾಯನ್ತೇ ವಸನ್ತಾ ಪ್ರಾವೃಷಿ ಶರದಿ ಮನೈ ನು ಬಭ್ರೂಣಾಮಹಮಿತಿ ಸೋಮೋ ವೈ ಬಭ್ರುಃ ಸೌಮ್ಯಾ ಓಷಧಯ ಓಷಧಃ ಪುರುಷಃ ಶತಂ ಧಾಮಾನೀತಿ ಯದಿದಂ ಶತಾಯುಃ ಶತಾರ್ಘಃ ಶತವೀರ್ಯಃ ಏತಾನಿ ಹಾಸ್ಯ ತಾನಿ ಶತಂ ಧಾಮಾನಿ ಸಪ್ತ ಚೇತಿ ಯ ಏವೇಮೇ ಸಪ್ತಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನೇತದಾಹ - ೭।೨।೪।[೨೬]

ಶತಂ ವೋ ಅಮ್ಬ ಧಾಮಾನಿ । ಸಹಸ್ರಮುತ ವೋ ರುಹ ಇತಿ ಯದಿದಂ ಶತಧಾ ಚ ಸಹಸ್ರಧಾ ಚ ವಿರೂಢಾ ಅಧಾ ಶತಕ್ರತ್ವೋ ಯೂಯಮಿಮಂ ಮೇ ಅಗದಂ ಕೃತೇತಿ ಯಮಿಮಂ ಭಿಷಜ್ಯಾಮೀತ್ಯೇತತ್ - ೭।೨।೪।[೨೭]

ತಾ ಏತಾ ಏಕವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾಃ । ಏತಮೇವಾಭಿ ಯಥೈತಮೇವ ಭಿಷಜ್ಯೇದೇತಂ ಪಾರಯೇತ್ತಾ ಅನುಷ್ಟುಭೋ ಭವನ್ತಿ ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗು ಸರ್ವಂ ಭೇಷಜಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತದ್ಭೇಷಜೇನ ಭಿಷಜ್ಯತಿ - ೭।೨।೪।[೨೮]

ಅಥಾತೋ ನಿರುಕ್ತಾನಿರುಕ್ತಾನಾಮೇವ । ಯಜುಷಾ ದ್ವಾವನಡ್ವಾಹೌ ಯುನಕ್ತಿ ತೂಷ್ಣೀಮಿತರಾನ್ಯಜುಷಾ
ಚತಸ್ರಃ ಕೃಷತಿ ತೂಷ್ಣೀಮಿತರಾಸ್ತೂಷ್ಣೀಂ ದರ್ಭಸ್ತಮ್ಬಮುಪದಧಾತಿ ಯಜುಷಾಭಿಜುಹೋತಿ ತೂಷ್ಣೀಮುದಚಮಸಾನ್ನಿನಯತಿ ಯಜುಷಾ ವಪತಿ - ೭।೨।೪।[೨೯]

ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷೋಽಗ್ನಿಃ । ಉಭಯಮ್ವೇತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ನಿರುಕ್ತಶ್ಚಾನಿರುಕ್ತಶ್ಚ ಪರಿಮಿತಶ್ಚಾಪರಿಮಿತಶ್ಚ ತದ್ಯದ್ಯಜುಷಾ ಕರೋತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯ ನಿರುಕ್ತಂ ಪರಿಮಿತಂ ರೂಪಂ ತದಸ್ಯ ತೇನ ಸಂಸ್ಕರೋತ್ಯಥ ಯತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಯದೇವಾಸ್ಯಾನಿರುಕ್ತಮಪರಿಮಿತಂ ರೂಪಂ ತದಸ್ಯ ತೇನ ಸಂಸ್ತರೋತಿ ಸ ಹ ವಾ ಏತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತದೇವಂ ಕರೋತಿ ಬಾಹ್ಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ನಿರುಕ್ತಾನಿ ಭವನ್ತ್ಯನ್ತರಾಣ್ಯನಿರುಕ್ತಾನಿ ಪಶುರೇಷ ಯದಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಶೋರ್ಬಾಹ್ಯಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ನಿರುಕ್ತಾನಿ ಭವನ್ತ್ಯನ್ತರಾಣ್ಯನಿರುಕ್ತಾನಿ - ೭।೨।೪।[೩೦]##೭।೩।೧ ಸೋಮಕ್ರಯಣಮ್

ಚಿತೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಭವತಿ । ಅಚಿತ ಆಹವನೀಯೋಽಥ ರಾಜಾನಂ ಕ್ರೀಣಾತ್ಯಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ದ್ಯೌರಾಹವನೀಯೋಽಥ ಯೋಽಯಂ ವಾಯುಃ ಪವತ ಏಷ ಸೋಮ ಏತಂ ತದಿಮೌ ಲೋಕಾವನ್ತರೇಣ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಇಮೌ ಲೋಕಾವನ್ತರೇಣ ಪವತೇ - ೭।೩।೧।[೧]

ಯದ್ವೇವ ಚಿತೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ । ಅಚಿತ ಆಹವನೀಯೇಽಥ ರಾಜಾನಂ ಕ್ರೀಣಾತ್ಯಾತ್ಮಾ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣಃ
ಸೋಮ ಆತ್ಮಂಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ಮಧ್ಯತೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಯಮಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತಃ - ೭।೩।೧।[೨]

ಯದ್ವೇವ ಚಿತೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ । ಅಚಿತ ಆಹವನೀಯೇಽಥ ರಾಜಾನಂ ಕ್ರೀಣಾತ್ಯಾತ್ಮಾ ವಾ ಅಗ್ನೀ ರಸಃ
ಸೋಮ ಆತ್ಮಾನಂ ತದ್ರಸೇನಾನುಷಜತಿ ತಸ್ಮಾದಯಮಾನ್ತಮೇವಾತ್ಮಾ ರಸೇನಾನುಷಕ್ತಃ - ೭।೩।೧।[೩]

ರಾಜಾನಂ ಕ್ರೀತ್ವಾ ಪರ್ಯುಹ್ಯ । ಅಥಾಸ್ಮಾ ಆತಿಥ್ಯಂ ಹವಿರ್ನಿರ್ವಪತಿ ತಸ್ಯ ಹವಿಷ್ಕೃತಾ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇಽಥ ವಾ ಏತದ್ವ್ಯತಿಷಜತ್ಯಧ್ವರಕರ್ಮ ಚಾಗ್ನಿಕರ್ಮ ಚ ಕರ್ಮಣಃ ಸಮಾನತಾಯೈ ಸಮಾನಮಿದಂ ಕರ್ಮಾಸದಿತಿ - ೭।೩।೧।[೪]

ಯದ್ವೇವ ವ್ಯತಿಷಜತಿ । ಆತ್ಮಾ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣೋಽಧ್ವರ ಆತ್ಮಂಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ಮಧ್ಯತೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಯಮಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತಃ - ೭।೩।೧।[೫]

ಯದ್ವೇವ ವ್ಯತಿಷಜತಿ । ಆತ್ಮಾ ವಾ ಅಗ್ನೀ ರಸೋಽಧ್ವರ ಆತ್ಮಾನಂ ತದ್ರಸೇನಾನುಷಜತಿ ತಸ್ಮಾದಯಮಾನ್ತಮೇವಾತ್ಮಾ ರಸೇನಾನುಷಕ್ತೋಽಥಾಹವನೀಯಸ್ಯಾರ್ಧಮೈತಿ - ೭।೩।೧।[೬]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಉಭಯತ್ರೈವ ಪಲಾಶಶಾಖಯಾ ವ್ಯುದೂಹನ್ತ್ಯುಭಯತ್ರ ವೈ ಚಿನೋತೀತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದವಸ್ಯತಿ ವಾವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇನೋರ್ಧ್ವ ಏವಾಹವನೀಯೇನ ರೋಹತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾತ್ - ೭।೩।೧।[೭]

ಅಥ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಏವೋಷಾನ್ನಿವಪತಿ । ನಾಹವನೀಯೇಽಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ ಪಶವ ಊಷಾ ಅಸ್ಮಿಂಸ್ತಲ್ಲೋಕೇ ಪಶೂನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪಶವಃ - ೭।೩।೧।[೮]

ಅಥಾಹವನೀಯ ಏವ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮುಪದಧಾತಿ । ನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಆಪೋ ವೈ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ ದ್ಯೌರಾಹವನೀಯೋ ದಿವಿ ತದಪೋ ದಧಾತ್ಯುಭಯತ್ರ ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ ರೇತೋ ವೈ ಸಿಕತಾ ಉಭಯತ್ರ ವೈ ವಿಕ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ರೇತಸೋಽಧಿ ವಿಕ್ರಿಯಾತಾ ಇತಿ - ೭।೩।೧।[೯]

ತಾ ನಾನಾ ಮನ್ತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ನಿವಪತಿ । ಮನುಷ್ಯಲೋಕೋ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ದೇವಲೋಕ ಆಹವನೀಯೋ ನಾನೋ ವಾ ಏತದ್ಯದ್ದೈವಂ ಚ ಮಾನುಷಂ ಚ ದ್ರಾಘೀಯಸಾ ಮನ್ತ್ರೇಣಾಹವನೀಯೇ ನಿವಪತಿ ಹ್ರಸೀಯಸಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ದ್ರಾಘೀಯೋ ಹಿ ದೇವಾಯುಷಂ ಹ್ರಸೀಯೋ ಮನುಷ್ಯಾಯುಷಂ ಸ ಪೂರ್ವಾಃ ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭ್ಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ ರೇತೋ ವೈ ಸಿಕತಾ ಅಸ್ಮಾದ್ರೇತಸೋಽಧೀಮಾ ವಿಕ್ರಿಯಾನ್ತಾ ಇತಿ - ೭।೩।೧।[೧೦]

ತದಾಹುಃ । ಯದ್ಯೋನಿಃ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ರೇತಃ ಸಿಕತಾ ಅಥ ಪೂರ್ವಾಃ ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭ್ಯೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಸಿಕತಾ
ನಿವಪತಿ ಕಥಮಸ್ಯೈತದ್ರೇತೋಽಪರಾಸಿಕ್ತಂ ಪರಿಗೃಹೀತಂ ಭವತೀತ್ಯುಲ್ಬಂ ವಾ ಊಷಾಸ್ತದ್ಯದೂಷಾನ್ಪೂರ್ವಾನ್ನಿವಪತ್ಯೇತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈತದುಲ್ಬೇನ ರೇತೋಽಪರಾಸಿಕ್ತಂ ಪರಿಗೃಹೀತಮ್ಭವತ್ಯಥಾಹವನೀಯೇ ಪರಿಶ್ರಿತೋಽಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಥ ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ ರೇತೋ ವೈ ಸಿಕತಾ ಏತಯೋ ಅಸ್ಯೈತದ್ಯೋನ್ಯಾ ರೇತೋಽಪರಾಸಿಕ್ತಂ ಪರಿಗೃಹೀತಂ ಭವತಿ - ೭।೩।೧।[೧೧]

ಅಥಾಹವನೀಯ ಏವಾಪ್ಯಾನವತೀಭ್ಯಾಮಭಿಮೃಶತಿ । ನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇಽಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಃ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕ ಆಹವನೀಯೋಽದ್ಧೋ ವಾ ಅಯಮಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಜಾತೋ ಯಜಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಗ ಏವ ಲೋಕೇ ಪ್ರಜಿಜನಯಿಷಿತವ್ಯಸ್ತದ್ಯದಾಹವನೀಯ ಏವಾಪ್ಯಾನವತೀಭ್ಯಾಮಭಿಮೃಶತಿ ನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಸ್ವರ್ಗ ಏವೈನಂ ತಲ್ಲೋಕೇ ಪ್ರಜನಯತಿ - ೭।೩।೧।[೧೨]

ಲೋಗೇಷ್ಟಕೋಪಧಾನಮ್

ಅಥ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿರ್ದಿಶೋ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾ ಏಷು ತಲ್ಲೋಕೇಷು ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ಏಷು ಲೋಕೇಷು ದಿಶಃ - ೭।೩।೧।[೧೩]

ಬಾಹ್ಯೇನಾಗ್ನಿಮಾಹರತಿ । ಆಪ್ತಾ ವಾ ಅಸ್ಯ ತಾ ದಿಶೋ ಯಾ ಏಷು ಲೋಕೇಷ್ವಥ ಯಾ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪರೇಣ ದಿಶಸ್ತಾ ಅಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೭।೩।೧।[೧೪]

ಬಹಿರ್ವೇದೇರಿಯಂ ವೈ ವೇದಿಃ । ಆಪ್ತಾ ವಾ ಅಸ್ಯ ತಾ ದಿಶೋ ಯಾ ಅಸ್ಯಾಮಥ ಯಾ ಇಮಾಂ ಪರೇಣ ದಿಶಸ್ತಾ ಅಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೭।೩।೧।[೧೫]

ಯದ್ವೇವ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವಾ ದಿಶೋ ರಸೋಽನು ವ್ಯಕ್ಷರತ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಭಿರ್ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾಭಿಸ್ತಂ ರಸಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ - ೭।೩।೧।[೧೬]

ಬಾಹ್ಯೇನಾಗ್ನಿಮಾಹರತಿ । ಆಪ್ತೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸ ರಸೋ ಯ ಏಷು ಲೋಕೇಷ್ವಥ ಯ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪರಾಙ್ರಸೋಽತ್ಯಕ್ಷರತ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೭।೩।೧।[೧೭]

ಬಹಿರ್ವೇದೇರಿಯಂ ವೈ ವೇದಿಃ । ಆಪ್ತೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸ ರಸೋ ಯೋಽಸ್ಯಾಮಥ ಯ ಇಮಾಂ ಪರಾಙ್ರಸೋಽತ್ಯಕ್ಷರತ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೭।೩।೧।[೧೮]

ಸ್ಫ್ಯೇನಾಹರತಿ । ವಜ್ರೋ ವೈ ಸ್ಫ್ಯೋ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ವಜ್ರೋ ವಿತ್ತಿರಿಯಂ ವೀರ್ಯೇಣ ವೈ ವಿತ್ತಿಂ ವಿನ್ದತೇ - ೭।೩।೧।[೧೯]

ಸ ಪುರಸ್ತಾದಾಹರತಿ । ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀಜ್ಜನಿತಾ ಯಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಜನಿತಾ ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತ್ಯೇತದ್ಯೋ ವಾ ದಿವಂ ಸತ್ಯಧರ್ಮಾ ವ್ಯಾನಡಿತಿ ಯೋ ವಾ ದಿವಂ
ಸತ್ಯಧರ್ಮಾಽಸೃಜತೇತ್ಯೇತದ್ಯಶ್ಚಾಪಶ್ಚನ್ದ್ರಾಃ ಪ್ರಥಮೋ ಜಜಾನೇತಿ ಮನುಷ್ಯಾ ವಾ ಆಪಶ್ಚನ್ದ್ರಾ ಯೋ ಮನುಷ್ಯಾನ್ಪ್ರಥಮೋಽಸೃಜತೇತ್ಯೇತತ್ಕಸ್ಮೈ ದೇವಾಯ ಹವಿಷಾ ವಿಧೇಮೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಕಸ್ತಸ್ಮೈ ಹವಿಷಾ ವಿಧೇಮೇತ್ಯೇತತ್ತಾಮಾಹೃತ್ಯಾನ್ತರೇಣ ಪರಿಶ್ರಿತ ಆತ್ಮನ್ನುಪದಧಾತಿ ಸ ಯಃ ಪ್ರಾಚ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ರಸೋಽತ್ಯಕ್ಷರತ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಥೋ ಪ್ರಾಚೀಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಿಶಂ ದಧಾತಿ - ೭।೩।೧।[೨೦]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತಃ । ಅಭ್ಯಾವರ್ತಸ್ವ ಪೃಥಿವಿ ಯಜ್ಞೇನ ಪಯಸಾ ಸಹೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುರ್ವಪಾಂ ತೇ ಅಗ್ನಿರಿಷಿತೋ ಅರೋಹದಿತಿ ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚಾಸ್ಯಾಂ ಸಾಸ್ಯೈ ವಪಾ ತಾಮಗ್ನಿರಿಷಿತ ಉಪಾದೀಪ್ತೋ ರೋಹತಿ ತಾಮಾಹೃತ್ಯಾನ್ತರೇಣ ಪಕ್ಷಸಂಧಿಮಾತ್ಮನ್ನುಪದಧಾತಿ ಸ ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ದಿಶಿ ರಸೋಽತ್ಯಕ್ಷರತ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಥೋ ದಕ್ಷಿಣಾಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಿಶಂ ದಧಾತಿ - ೭।೩।೧।[೨೧]

ಅಥ ಪಶ್ಚಾತ್ । ಅಗ್ನೇ ಯತ್ತೇ ಶುಕ್ರಂ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಂ ಯತ್ಪೂತಂ ಯಚ್ಚ ಯಜ್ಞಿಯಮಿತೀಯಂ ವಾ ಅಗ್ನಿರಸ್ಯೈ ತದಾಹ ತದ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಭರಾಮಸೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ದೈವಾಯ ಕರ್ಮಣೇ ಹರಾಮ ಇತ್ಯೇತತ್ತಾಮಾಹೃತ್ಯಾನ್ತರೇಣ ಪುಚ್ಛಸಂಧಿಮಾತ್ಮನ್ನುಪದಧಾತಿ ಸ ಯಃ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ರಸೋಽತ್ಯಕ್ಷರತ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಥೋ ಪ್ರತೀಚೀಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಿಶಂ ದಧಾತಿ ಸ ನ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಪಶ್ಚಾದಾಹರೇನ್ನೇದ್ಯಜ್ಞಪಥಾದ್ರಸಮಾಹರಾಣೀತೀತ ಇವಾಹರತಿ - ೭।೩।೧।[೨೨]

ಅಥೋತ್ತರತಃ । ಇಷಮೂರ್ಜಮಹಮಿತ ಆದಮಿತೀಷಮೂರ್ಜಮಹಮಿತ ಆದದ ಇತ್ಯೇತದೃತಸ್ಯ ಯೋನಿಮಿತಿ ಸತ್ಯಂ ವಾ ಋತಂ ಸತ್ಯಸ್ಯ ಯೋನಿಮಿತ್ಯೇತನ್ಮಹಿಷಸ್ಯ ಧಾರಾಮಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಮಹಿಷಃ ಸ ಹೀದಂ ಜಾತೋ ಮಹಾನ್ತ್ಸರ್ವಮೈಷ್ಣಾದಾ ಮಾ ಗೋಷು ವಿಶತ್ವಾ ತನೂಷ್ವಿತ್ಯಾತ್ಮಾ ವೈ ತನೂರಾ ಮಾ ಗೋಷು ಚಾತ್ಮನಿ ಚ ವಿಶತ್ವಿತ್ಯೇತಜ್ಜಹಾಮಿ ಸೇದಿಮನಿರಾಮಮೀವಾಮಿತಿ ಸಿಕತಾಃ ಪ್ರಧ್ವಂಸಯತಿ ತದ್ಯೈವ ಸೇದಿರ್ಯಾನಿರಾ ಯಾಮೀವಾ ತಾಮೇತಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ಪ್ರಜಾ ಅಶನಾಯುಕಾಸ್ತಾಮಾಹೃತ್ಯಾನ್ತರೇಣ ಪಕ್ಷಸಂಧಿಮಾತ್ಮನ್ನುಪದಧಾತಿ ಸ ಯ ಉದೀಚ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ರಸೋ
ಽತ್ಯಕ್ಷರತ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಥೋ ಉದೀಚೀಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಿಶಂ ದಧಾತಿ - ೭।೩।೧।[೨೩]

ತಾ ಏತಾ ದಿಶಃ । ತಾಃ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತಸ್ತದ್ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತೋ ದಿಶಃ
ಸರ್ವತಃ ಸಮೀಚೀಃ ಸರ್ವತಸ್ತತ್ಸಮೀಚೀರ್ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತಃ ಸಮೀಚ್ಯೋ ದಿಶಸ್ತಾ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಸಾದಯತಿ ನಾನಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ನಾನಾ ಹಿ ದಿಶಸ್ತಿಷ್ಠನ್ನುಪದಧಾತಿ ತಿಷ್ಠನ್ತೀವ ಹಿ ದಿಶೋಽಥೋ ತಿಷ್ಠನ್ವೈ ವೀರ್ಯವತ್ತರಃ - ೭।೩।೧।[೨೪]

ತಾ ಏತಾ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾಃ । ತಾ ಆತ್ಮನ್ನೇವೋಪದಧಾತಿ ನ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛೇಷ್ವಾತ್ಮನ್ಹ್ಯೇವ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪಧೀಯನ್ತೇ ನ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛೇಷು - ೭।೩।೧।[೨೫]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತಾಃ ಪಕ್ವಾಃ ಶೃತಾ ಉಪಹಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ರಸೋ ವಾ ಏತಾಃ ಸ್ವಯಂಶೃತ ಉ ವೈ
ರಸೋಽಥೋ ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚೈತಮಗ್ನಿಂ ವೈಶ್ವಾನರಮುಪನಿಗಚ್ಛತಿ ತತ ಏವ ತತ್ಪಕ್ವಂ ಶೃತಮುಪಹಿತಂ ಭವತಿ - ೭।೩।೧।[೨೬]

ಅಥೋತ್ತರವೇದಿಂ ನಿವಪತಿ । ಇಯಂ ವೈ ವೇದಿರ್ದ್ಯೌರುತ್ತರವೇದಿರ್ದಿಶೋ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾಸ್ತದ್ಯದನ್ತರೇಣ ವೇದಿಂ ಚೋತ್ತರವೇದಿಂ ಚ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತೀಮೌ ತಲ್ಲೋಕಾವನ್ತರೇಣ ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೌ ಲೋಕಾವನ್ತರೇಣ ದಿಶಸ್ತಾಂ ಯುಗಮಾತ್ರೀಂ ವಾ ಸರ್ವತಃ ಕರೋತಿ ಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ಪದಾಂ ವಾ ಯತರಥಾ ಕಾಮಯೇತಾಥ ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೩।೧।[೨೭]

ತಾ ಉತ್ತರವೇದೌ ನಿವಪತಿ । ಯೋನಿರ್ವಾ ಉತ್ತರವೇದಿರ್ಯೋನೌ ತದ್ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯದ್ವೈ ಯೋನೌ ರೇತಃ
ಸಿಚ್ಯತೇ ತತ್ಪ್ರಜನಿಷ್ಣು ಭವತಿ ತಾಭಿಃ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಚ್ಛಾದಯತಿ ಸರ್ವಸ್ಮಿಂಸ್ತದಾತ್ಮನ್ರೇತೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದೇವಾತ್ಮನೋ ರೇತಃ ಸಮ್ಭವತಿ - ೭।೩।೧।[೨೮]

ಅಗ್ನೇ ತವ ಶ್ರವೋ ವಯ ಇತಿ । ಧೂಮೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಶ್ರವೋ ವಯಃ ಸ ಹ್ಯೇನಮಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಶ್ರಾವಯತಿ ಮಹಿ ಭ್ರಾಜನ್ತೇ ಅರ್ಚಯೋ ವಿಭಾವಸವಿತಿ ಮಹತೋ ಭ್ರಾಜನ್ತೇಽರ್ಚಯಃ ಪ್ರಭೂವಸವಿತ್ಯೇತದ್ಬೃಹದ್ಭಾನೋ ಶವಸಾ ವಾಜಮುಕ್ಥ್ಯಮಿತಿ ಬಲಂ ವೈ ಶವೋ ಬೃಹದ್ಭಾನೋ ಬಲೇನಾನ್ನಮುಕ್ಥ್ಯಮಿತ್ಯೇತದ್ದಧಾಸಿ ದಾಶುಷೇ ಕವ ಇತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ದಾಶ್ವಾನ್ದಧಾಸಿ ಯಜಮಾನಾಯ ಕವ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೩।೧।[೨೯]

ಪಾವಕವರ್ಚಾಃ ಶುಕ್ರವರ್ಚಾ ಇತಿ । ಪಾವಕವರ್ಚಾ ಹ್ಯೇಷ ಶುಕ್ರವರ್ಚಾ ಅನೂನವರ್ಚಾ ಉದಿಯರ್ಷಿ ಭಾನುನೇತ್ಯನೂನವರ್ಚಾ ಉದ್ದೀಪ್ಯಸೇ ಭಾನುನೇತ್ಯೇತತ್ಪುತ್ರೋ ಮಾತರಾ ವಿಚರನ್ನುಪಾವಸೀತಿ ಪುತ್ರೋ ಹ್ಯೇಷ ಮಾತರಾ ವಿಚರನ್ನುಪಾವತಿ ಪೃಣಕ್ಷಿ ರೋದಸೀ ಉಭೇ ಇತೀಮೇ ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ರೋದಸೀ ತೇ ಏಷ ಉಭೇ ಪೃಣಕ್ತಿ ಧೂಮೇನಾಮೂಂ ವೃಷ್ಟ್ಯೇಮಾಮ್ - ೭।೩।೧।[೩೦]

ಊರ್ಜೋ ನಪಾಜ್ಜಾತವೇದಃ ಸುಶಸ್ತಿಭಿರಿತಿ । ಊರ್ಜೋ ನಪಾಜ್ಜಾತವೇದಃ ಸುಷ್ಟುತಿಭಿರಿತ್ಯೇತನ್ಮನ್ದಸ್ವ
ಧೀತಿಭಿರ್ಹಿತ ಇತಿ ದೀಪ್ಯಸ್ವ ಧೀತಿಭಿರ್ಹಿತ ಇತ್ಯೇತತ್ತ್ವೇ ಇಷಃ ಸಂದಧುರ್ಭೂರಿವರ್ಪಸ ಇತಿ ತ್ವೇ ಇಷಃ ಸಂದಧುರ್ಬಹುವರ್ಪಸ ಇತ್ಯೇತಚ್ಚಿತ್ರೋತಯೋ ವಾಮಜಾತಾ ಇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೩।೧।[೩೧]

ಇರಜ್ಯನ್ನಗ್ನೇ ಪ್ರಥಯಸ್ವ ಜನ್ತುಭಿರಿತಿ । ಮನುಷ್ಯಾ ವೈ ಜನ್ತವೋ ದೀಪ್ಯಮಾನೋಽಗ್ನೇ ಪ್ರಥಸ್ವ ಮನುಷ್ಯೈರಿತ್ಯೇತದಸ್ಮೇ ರಾಯೋ ಅಮರ್ತ್ಯೇತ್ಯಸ್ಮೇ ರಯಿಂ ದಧದಮರ್ತ್ಯೇತ್ಯೇತತ್ಸ ದರ್ಶತಸ್ಯ ವಪುಷೋ ವಿರಾಜಸೀತಿ ದರ್ಶತಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷ ವಪುಷೋ ವಿರಾಜತಿ ಪೃಣಕ್ಷಿ ಸಾನಸಿಂ ಕ್ರತುಮಿತಿ ಪೃಣಕ್ಷಿ ಸನಾತನಂ ಕ್ರತುಮಿತ್ಯೇತತ್ - ೭।೩।೧।[೩೨]

ಇಷ್ಕರ್ತಾರಮಧ್ವರಸ್ಯ ಪ್ರಚೇತಸಮಿತಿ । ಅಧ್ವರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಕಲ್ಪಯಿತಾರಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪ್ರಚೇತಸಮಿತ್ಯೇತತ್ಕ್ಷಯನ್ತಂ ರಾಧಸೋ ಮಹ ಇತಿ ಕ್ಷಯನ್ತಂ ರಾಧಸಿ ಮಹತೀತ್ಯೇತದ್ರಾತಿಂ ವಾಮಸ್ಯ ಸುಭಗಾಂ ಮಹೀಮಿಷಮಿತಿ ರಾತಿಂ ವಾಮಸ್ಯ ಸುಭಗಾಮ್ಮಹತೀಮಿಷಮಿತ್ಯೇತದ್ದಧಾಸಿ ಸಾನಸಿಂ ರಯಿಮಿತಿ ದಧಾಸಿ ಸನಾತನಂ ರಯಿಮಿತ್ಯೇತತ್ - ೭।೩।೧।[೩೩]

ಋತಾವಾನಮಿತಿ । ಸತ್ಯಾವಾನಮಿತ್ಯೇತನ್ಮಹಿಷಮಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಮಹಿಷೋ ವಿಶ್ವದರ್ಶತಮಿತಿ ವಿಶ್ವದರ್ಶತೋ ಹ್ಯೇಷೋಽಗ್ನಿಂ ಸುಮ್ನಾಯ ದಧಿರೇ ಪುರೋ ಜನಾ ಇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಸುಮ್ನಂ ಯಜ್ಞಾಯ ವಾ ಏತಂ ಪುರೋ ದಧತೇ ಶ್ರುತ್ಕರ್ಣಂ ಸಪ್ರಥಸ್ತಮಂ ತ್ವಾ ಗಿರಾ ದೈವ್ಯಂ ಮಾನುಷಾ ಯುಗೇತ್ಯಾಶೃಣ್ವನ್ತಂ ಸಪ್ರಥಸ್ತಮಂ ತ್ವಾ ಗಿರಾ ದೇವಂ ಮನುಷ್ಯಾ ಹವಾಮಹ ಇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೩।೧।[೩೪]

ಸ ಏಷೋಽಗ್ನಿರೇವ ವೈಶ್ವಾನರಃ । ಏತತ್ಷಡೃಚಮಾರಮ್ಭಾಯೈವೇಮಾಃ ಸಿಕತಾ ನ್ಯುಪ್ಯನ್ತೇಽಗ್ನಿಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ವೈಶ್ವಾನರಂ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಷಡೃಚೇನ ಷಡೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈಶ್ವಾನರಃ - ೭।೩।೧।[೩೫]

ತದಾಹುಃ । ಯದ್ರೇತಃ ಸಿಕತಾ ಉಚ್ಯನ್ತೇ ಕಿಮಾಸಾಂ ರೇತೋ ರೂಪಮಿತಿ ಶುಕ್ಲಾ ಇತಿ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಛುಕ್ಲಂ ಹಿ ರೇತೋಽಥೋ ಪೃಶ್ನಯ ಇತಿ ಪೃಶ್ನೀವ ಹಿ ರೇತಃ - ೭।೩।೧।[೩೬]

ತದಾಹುಃ । ಯದಾರ್ದ್ರಂ ರೇತಃ ಶುಷ್ಕಾಃ ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ ಕಥಮಸ್ಯೈತಾ ಆರ್ದ್ರಾ ರೇತೋರೂಪಮ್ಭವನ್ತೀತಿ ರಸೋ ವೈ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯಾರ್ದ್ರ ಉ ವೈ ರಸಸ್ತದ್ಯದೇನಾಶ್ಛನ್ದೋಭಿರ್ನಿವಪತ್ಯೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಾ ಆರ್ದ್ರಾ ರೇತೋರೂಪಂ ಭವನ್ತಿ - ೭।೩।೧।[೩೭]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತಾ ಅಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮುಪಹಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ದ್ವೇ ವಾ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಶುಕ್ಲಂ ಚ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ದ್ವೇ ಸಿಕತೇ ಶುಕ್ಲಾ ಚ ಕೃಷ್ಣಾ ಚೈವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಾ ಅಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮುಪಹಿತಾ ಭವನ್ತಿ - ೭।೩।೧।[೩೮]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತಾ ಅಹೋರಾತ್ರೈಃ ಸಮ್ಪನ್ನಾ ಅನ್ಯೂನಾ ಅನತಿರಿಕ್ತಾ ಉಪಹಿತಾ ಭವನ್ತೀತ್ಯನನ್ತಾನಿ ವಾ ಅಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯನನ್ತಾಃ ಸಿಕತಾ ಏವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಾ ಅಹೋರಾತ್ರೈಃ ಸಮ್ಪನ್ನಾ
ಅನ್ಯೂನಾ ಅನತಿರಿಕ್ತಾ ಉಪಹಿತಾ ಭವನ್ತ್ಯಥ ಕಸ್ಮಾತ್ಸಮುದ್ರಿಯಂ ಚ್ಛನ್ದ ಇತ್ಯನನ್ತೋ ವೈ ಸಮುದ್ರೋಽನನ್ತಾಃ ಸಿಕತಾಸ್ತತ್ಸಮುದ್ರಿಯಂ ಛನ್ದಃ - ೭।೩।೧।[೩೯]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತಾಃ ಪೃಥಙ್ನಾನಾ ಯಜುರ್ಭಿರುಪಹಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಮನೋ ವೈ ಯಜುಸ್ತದಿದಂ ಮನೋ ಯಜುಃ ಸರ್ವಾಃ ಸಿಕತಾ ಅನುವಿಭವತ್ಯೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಾಃ ಪೃಥಙ್ನಾನಾ ಯಜುರ್ಭಿರುಪಹಿತಾ ಭವನ್ತಿ - ೭।೩।೧।[೪೦]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತಾಃ ಸರ್ವೈಶ್ಛನ್ದೋಭಿರುಪಹಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಯದೇವೈನಾ ಏತೇನ ಷಡೃಚೇನ ನಿವಪತಿ ಯಾವನ್ತಿ ಹಿ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಚ್ಛನ್ದಸಾಮಕ್ಷರಾಣಿ ತಾವನ್ತ್ಯೇತಸ್ಯ ಷಡೃಚಸ್ಯಾಕ್ಷರಾಣ್ಯೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಾಃ ಸರ್ವೈಶ್ಛನ್ದೋಭಿರುಪಹಿತಾ ಭವನ್ತಿ - ೭।೩।೧।[೪೧]

ಯದ್ವೇವ ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸರ್ವಮು ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತದ್ಧೈತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣ ಉತ್ಸನ್ನಂ ಯತ್ಸಿಕತಾ ಅಥ ಯದನುತ್ಸನ್ನಮಿದಂ ತದ್ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ ತದ್ಯತ್ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ ಯದೇವ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣ ಉತ್ಸನ್ನಂ ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಾ ಅಸಂಖ್ಯಾತಾ ಅಪರಿಮಿತಾ ನಿವಪತಿ ಕೋ ಹಿ ತದ್ವೇದ ಯಾವತ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣ ಉತ್ಸನ್ನಂ ಸ ಹ ವಾ ಏತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸಿಕತಾ ನಿವಪತಿ - ೭।೩।೧।[೪೨]

ತದಾಹುಃ । ಕೈತಾಸಾಮಸಂಖ್ಯಾತಾನಾಂ ಸಂಖ್ಯೇತಿ ದ್ವೇ ಇತಿ ಬ್ರೂಯಾದ್ದ್ವೇ ಹಿ ಸಿಕತೇ ಶುಕ್ಲಾ ಚ ಕೃಷ್ಣಾ
ಚಾಥೋ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಶತಾನೀತಿ ಬ್ರೂಯಾದೇತಾವನ್ತಿ ಹಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯಥೋ ದ್ವೇ ದ್ವಾಪಞ್ಚಾಶೇ ಶತೇ ಇತ್ಯೇತಾವನ್ತಿ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ಷಡೃಚಸ್ಯಾಕ್ಷರಾಣ್ಯಥೋ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿರಿತಿ ಪಞ್ಚವಿಂಶಂ ಹಿ ರೇತಃ - ೭।೩।೧।[೪೩]

ತಾ ಏತಾ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾಃ । ತಾ ಆತ್ಮನ್ನೇವೋಪದಧಾತಿ ನ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛೇಷ್ವಾತ್ಮನ್ಹ್ಯೇವ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪಧೀಯನ್ತೇ ನ ಪಕ್ಷಪುಚ್ಛೇಷು ನ ಸಾದಯತಿ ನೇದ್ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಿಂ ಸ್ಥಾಪಯಾನೀತಿ - ೭।೩।೧।[೪೪]

ಅಥೈನಾ ಆಪ್ಯಾನವತೀಭ್ಯಾಮಭಿಮೃಶತಿ । ಇದಮೇವೈತದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಮಾಪ್ಯಾಯತೇ ಸೌಮೀಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸೋಮಃ ಪ್ರಾಣಂ ತದ್ರೇತಸಿ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಪ್ರಾಣಮಭಿಸಮ್ಭವತಿ ಪೂಯೇದ್ಧ ಯದೃತೇ ಪ್ರಾಣಾತ್ಸಮ್ಭವೇದೇಷೋ ಹೈವಾತ್ರ ಸೂದದೋಹಾಃ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸೋಮಃ ಸೂದದೋಹಾಃ - ೭।೩।೧।[೪೫]

ಆಪ್ಯಾಯಸ್ವ ಸಮೇತು ತೇ । ವಿಶ್ವತಃ ಸೋಮ ವೃಷ್ಣ್ಯಮಿತಿ ರೇತೋ ವೈ ವೃಷ್ಣ್ಯಮಾಪ್ಯಾಯಸ್ವ ಸಮೇತು ತೇ
ಸರ್ವತಃ ಸೋಮ ರೇತ ಇತ್ಯೇತದ್ಭವಾ ವಾಜಸ್ಯ ಸಂಗಥ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜೋ ಭವಾನ್ನಸ್ಯ ಸಂಗಥ ಇತ್ಯೇತತ್ಸಂ ತೇ ಪಯಾಂಸಿ ಸಮು ಯನ್ತಿ ವಾಜಾ ಇತಿ ರಸೋ ವೈ ಪಯೋಽನ್ನಂ ವಾಜಾಃ ಸಂ ತೇ ರಸಾಃ ಸಮು ಯನ್ತ್ವನ್ನಾನೀತ್ಯೇತತ್ಸಂ ವೃಷ್ಣ್ಯಭಿಮಾತಿಷಾಹ ಇತಿ ಸಂ ರೇತಾಂಸಿ ಪಾಪ್ಮಸಹ ಇತ್ಯೇತದಾಪ್ಯಾಯಮಾನೋ ಅಮೃತಾಯ ಸೋಮೇತಿ। ಪ್ರಜಾತ್ಯಾಂ ತದಮೃತಂ ದಧಾತಿ । ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾತಿರಮೃತಾ।ದಿವಿ ಶ್ರವಾಂಸ್ಯುತ್ತಮಾನಿ ಧಿಷ್ವೇತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ವಾ ಅಸ್ಯ ದಿವಿ ಶ್ರವ ಉತ್ತಮಂ ಸ ಹ್ಯೇನಮಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಶ್ರಾವಯತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಚ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಚ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೩।೧।[೪೬]

ಅಥಾತಃ ಸಮ್ಪದೇವ । ಚತಸ್ರೋ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ ಷಡೃಚೇನ ನಿವಪತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ತದ್ದ್ವಾದಶ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ - ೭।೩।೧।[೪೭]೭।೩।೨
ಆಪ್ಯಾನವತೀಭ್ಯಾಮಭಿಮೃಶ್ಯ । ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯಾತಿಥ್ಯೇನ ಪ್ರಚರತ್ಯಾತಿಥ್ಯೇನ ಪ್ರಚರ್ಯ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಪಸದ್ಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಚರತಿ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಪಸದ್ಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಚರ್ಯಾಥೈತಾಂ ಚರ್ಮಣಿ ಚಿತಿಂ ಸಮವಶಮಯನ್ತಿ ತದ್ಯಚ್ಚರ್ಮಣಿ ಚರ್ಮ ವೈ ರೂಪಂ ರೂಪಾಣಾಮುಪಾಪ್ತ್ಯೈ ಲೋಮತೋ ಲೋಮ ವೈ ರೂಪಂ ರೂಪಾಣಾಮುಪಾಪ್ತ್ಯೈ ರೋಹಿತೇ ರೋಹಿತೇ ಹ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರೂಪಾಣಾಮುಪಾಪ್ತ್ಯಾ ಆನಡುಹೇಽಗ್ನಿರೇಷ ಯದನಡ್ವಾನಗ್ನಿರೂಪಾಣಾಮುಪಾಪ್ತ್ಯೈ ಪ್ರಾಚೀನಗ್ರೀವೇ ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ - ೭।೩।೨।[೧]

ತದಗ್ರೇಣ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮ್ । ಅನ್ತರ್ವೇದ್ಯುತ್ತರಲೋಮ ಪ್ರಾಚೀನಗ್ರೀವಮುಪಸ್ತೃಣಾತಿ ತದೇತಾಂ ಚಿತಿಂ ಸಮವಶಮಯನ್ತ್ಯಥ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ತದ್ಯತ್ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ಶುದ್ಧಮೇವೈತನ್ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತ್ಯಾಜ್ಯೇನ ತದ್ಧಿ ಶುದ್ಧಂ ಮೇಧ್ಯಮಥೋ ಅನಭ್ಯಾರೋಹಾಯ ನ ಹಿ ಕಿಂಚನಾನ್ಯದ್ಧವಿರಾಜ್ಯೇನ ಪ್ರೋಕ್ಷನ್ತಿ ತೂಷ್ಣೀಮನಿರುಕ್ತಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈತಚ್ಛುದ್ಧಂ ಮೇಧ್ಯಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ ಅನಭ್ಯಾರೋಹಾಯ ನ ಹಿ ಕಿಂಚನಾನ್ಯದ್ಧವಿಸ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಪ್ರೋಕ್ಷನ್ತಿ - ೭।೩।೨।[೨]

ಯದ್ವೇವ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ಹವಿರ್ವಾ ಏತತ್ತದೇತದಭಿಘಾರಯತಿ ಯದ್ವೈ ಹವಿರಭ್ಯಕ್ತಂ ಯದಭಿಘಾರಿತಂ ತಜ್ಜುಷ್ಟಂ ತನ್ಮೇಧ್ಯಮಾಜ್ಯೇನಾಜ್ಯೇನ ಹಿ ಹವಿರಭಿಘಾರಯನ್ತಿ ತೂಷ್ಣೀಂ ತೂಷ್ಣೀಂ ಹಿ ಹವಿರಭಿಘಾರಯನ್ತಿ ದರ್ಭೈಸ್ತೇ ಹಿ ಶುದ್ಧಾ ಮೇಧ್ಯಾ ಅಗ್ರೈರಗ್ರಂ ಹಿ ದೇವಾನಾಮ್ - ೭।೩।೨।[೩]

ತದಾಹುಃ । ಯತ್ಪ್ರಥಮಾಮೇವ ಚಿತಿಂ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ಕಥಮಸ್ಯೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತೋ ಭವತಿ ಕಥಂ ಚರ್ಮಣಿ ಪ್ರಣೀತಃ ಕಥಮಶ್ವಪ್ರಣೀತ ಇತಿ ಯದೇವಾತ್ರ ಸರ್ವಾಸಾಂ ಚಿತೀನಾಮಿಷ್ಟಕಾಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತೋ ಭವತ್ಯೇವಂ ಚರ್ಮಣಿ ಪ್ರಣೀತ ಏವಮಶ್ವಪ್ರಣೀತ ಉದ್ಯಚ್ಛನ್ತ್ಯೇತಾಂ ಚಿತಿಮ್ - ೭।೩।೨।[೪]

ಅಥಾಹಾಗ್ನಿಭ್ಯಃ ಪ್ರಹ್ರಿಯಮಾಣೇಭ್ಯೋಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾನುಪಪ್ರೈಷ್ಯತ ಏತಂ ಯಜ್ಞಂ ತಂಸ್ಯಮಾನಾನ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಜಿಘಾಂಸನ್ನ ಯಕ್ಷ್ಯಧ್ವೇ ನ ಯಜ್ಞಂ ತಂಸ್ಯಧ್ವ ಇತಿ ತೇಭ್ಯ ಏತಾನಗ್ನೀನೇತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ವಜ್ರಾನ್ಕ್ಷುರಪವೀನ್ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಾಹರಂಸ್ತೈರೇನಾನಸ್ತೃಣ್ವತ ತಾನ್ತ್ಸ್ತೃತ್ವಾಽಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಽಏತಂ ಯಜ್ಞಮತನ್ವತ - ೭।೩।೨।[೫]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ಕ್ರಿಯತೇ । ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿದಂ ನು ತಾನಿ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ದೇವೈರೇವಾಪಹತಾನಿ ಯತ್ತ್ವೇತತ್ಕರೋತಿ ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವಂಸ್ತತ್ಕರವಾಣೀತ್ಯಥೋ ಯದೇವ ರಕ್ಷೋ ಯಃ ಪಾಪ್ಮಾ ತೇಭ್ಯ ಏತಾನಗ್ನೀನೇತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ವಜ್ರಾನ್ಕ್ಷುರಪವೀನ್ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಹರತಿ ತೈರೇನಾನ್ತ್ಸ್ತೃಣುತೇ ತಾನ್ತ್ಸ್ತೃತ್ವಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಽಏತಂ ಯಜ್ಞಂ ತನುತೇ - ೭।೩।೨।[೬]

ತದ್ಯದಗ್ನಿಭ್ಯ ಇತಿ । ಬಹವೋ ಹ್ಯೇತೇಽಗ್ನಯೋ ಯದೇತಾಶ್ಚಿತಯೋಽಥ ಯತ್ಪ್ರಹ್ರಿಯಮಾಣೇಭ್ಯ ಇತಿ
ಪ್ರ ಹಿ ಹರತಿ - ೭।೩।೨।[೭]

ತದ್ಧೈಕೇಽನ್ವಾಹುಃ । ಪುರೀಷ್ಯಾಸೋ ಅಗ್ನಯಃ ಪ್ರಾವಣೇಭಿಃ ಸಜೋಷಸ ಇತಿ ಪ್ರಾಯಣರೂಪಂ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದಾಗ್ನೇಯೀರೇವ ಗಾಯತ್ರೀಃ ಕಾಮವತೀರನುಬ್ರೂಯಾದಾ ತೇ ವತ್ಸೋ ಮನೋ ಯಮತ್ತುಭ್ಯಂ ತಾ ಅಙ್ಗಿರಸ್ತಮಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಿಯೇಷು ಧಾಮಸ್ವಿತಿ - ೭।೩।೨।[೮]

ಆಗ್ನೇಯೀರನ್ವಾಹ । ಅಗ್ನಿರೂಪಾಣಾಮುಪಾಪ್ತ್ಯೈ ಕಾಮವತೀಃ ಕಾಮಾನಾಮುಪಾಪ್ತ್ಯೈ ಗಾಯತ್ರೀರ್ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ತಿಸ್ರಸ್ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ತಾಃ ಸಪ್ತ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಸಹ ತ್ರಿರನೂಕ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸಪ್ತಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತ್ಯುಪಾಂಶ್ವನ್ವಾಹ ರೇತೋ ವಾ ಅತ್ರ ಯಜ್ಞ ಉಪಾಂಶು ವೈ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ಪಶ್ಚಾದನುಬ್ರುವನ್ನನ್ವೇತಿ ಚ್ಛನ್ದೋಭಿರೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪಶ್ಚಾದಭಿರಕ್ಷನ್ನೇತಿ - ೭।೩।೨।[೯]

ಅಥಾಶ್ವಂ ಶುಕ್ಲಂ ಪುರಸ್ತಾನ್ನಯನ್ತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತ ಏತಂ ವಜ್ರಮಪಶ್ಯನ್ನಮುಮೇವಾದಿತ್ಯಮಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಶ್ವಸ್ತಽ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣ ಪುರಸ್ತಾದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಸ್ವಸ್ತಿ ಸಮಾಶ್ನುವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೇನ ವಜ್ರೇಣ ಪುರಸ್ತಾದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರೇ ಸ್ವಸ್ತಿ ಸಮಶ್ನುತ ಆಗಚ್ಛನ್ತ್ಯಗ್ನಿಂ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪುಚ್ಛಸ್ಯ ಚಿತಿಮುಪನಿದಧತ್ಯುತ್ತರತೋಽಶ್ವಮಾಕ್ರಮಯನ್ತಿ - ೭।೩।೨।[೧೦]

ತಮುತ್ತರಾರ್ಧೇನಾಗ್ನೇಃ । ಅನ್ತರೇಣ ಪರಿಶ್ರಿತಃ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ನಯನ್ತಿ ತತ್ಪ್ರಾಚ್ಯೈ ದಿಶಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ ತಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾಯೈ ದಿಶಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ತತ್ಪ್ರತೀಚ್ಯೈ ದಿಶಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ ತಮುದಞ್ಚಂ ತದುದೀಚ್ಯೈ ದಿಶಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವೈತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಥೈನಮುದಞ್ಚಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪ್ರಸೃಜತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೩।೨।[೧೧]

ತಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ಯನ್ತಮ್ । ಏತಾಂ ಚಿತಿಮವಘ್ರಾಪಯತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಶ್ವ ಇಮಾ ಉ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಾ ಇಮಾ ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತದ್ಯದವಘ್ರಾಪಯತ್ಯಸಾವೇವ ತದಾದಿತ್ಯ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭಿಜಿಘ್ರತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹೈತತ್ಸರ್ವೋಽಸ್ಮೀತಿ ಮನ್ಯತೇ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವೀರ್ಯೇಣ ತದ್ಯತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ಯನ್ತಮವಘ್ರಾಪಯತಿ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಹ್ಯೇವೈಷ ಯನ್ನಿಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭಿಜಿಘ್ರತಿ - ೭।೩।೨।[೧೨]

ಯದ್ವೇವಾವಘ್ರಾಪಯತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಶ್ವ ಇಮ ಉ ಲೋಕಾ ಏತಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಸ್ತದ್ಯದವಘ್ರಾಪಯತ್ಯಸಾವೇವ ತದಾದಿತ್ಯ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸೂತ್ರೇ ಸಮಾವಯತೇ ತದ್ಯತ್ತತ್ಸೂತ್ರಮುಪರಿ ತಸ್ಯ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೩।೨।[೧೩]

ಯದ್ವೇವಾಘ್ರಾಪಯತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ದೇವೇಭ್ಯ ಉದಕ್ರಾಮತ್ಸೋಽಪಃ ಪ್ರಾವಿಶತ್ತೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಬ್ರುವಂಸ್ತ್ವಮಿಮಮನ್ವಿಚ್ಛ ಸ ತುಭ್ಯಂ ಸ್ವಾಯ ಪಿತ್ರ ಆವಿರ್ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಮಶ್ವಃ ಶುಕ್ಲೋ ಭೂತ್ವಾಽನ್ವೈಚ್ಛತ್ತಮದ್ಭ್ಯ ಉಪೋದಾಸೃಪ್ತಂ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣೇ ವಿವೇದ ತಮಭ್ಯವೇಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಸ ಹೈನಮುದುವೋಷ ತಸ್ಮಾದುವೋಷ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಶುಕ್ಲ ಉದುಷ್ಟಮುಖ ಇವಾಥೋ ಹ ದುರಕ್ಷೋ ಭಾವುಕಸ್ತಮು ವಾ ಋತ್ವೇವ ಹಿಂಸಿತ್ವೇವ ಮೇನೇ ತಂ ಹೋವಾಚ ವರಂ ತೇ ದದಾಮೀತಿ - ೭।೩।೨।[೧೪]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಯಸ್ತ್ವಾನೇನ ರೂಪೇಣಾನ್ವಿಚ್ಛಾದ್ವಿನ್ದಾದೇವ ತ್ವಾ ಸ ಇತಿ ಸ ಯೋ ಹೈನಮೇತೇನ ರೂಪೇಣಾನ್ವಿಚ್ಛತಿ ವಿನ್ದತಿ ಹೈನಂ ವಿತ್ತ್ವಾ ಹೈವೈನಂ ಚಿನುತೇ - ೭।೩।೨।[೧೫]

ಸ ಶುಕ್ಲಃ ಸ್ಯಾತ್ । ತದ್ಧ್ಯೇತಸ್ಯ ರೂಪಂ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಯದಿ ಶುಕ್ಲಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪ್ಯಶುಕ್ಲಃ ಸ್ಯಾದಶ್ವಸ್ತ್ವೇವ ಸ್ಯಾದ್ಯದ್ಯಶ್ವಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪ್ಯನಡ್ವಾನೇವ ಸ್ಯಾದಾಗ್ನೇಯೋ ವಾ ಅನಡ್ವಾನಗ್ನಿರು ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಾಪ್ಮನಾಮಪಹನ್ತಾ - ೭।೩।೨।[೧೬]

ಅಥಾತೋಽಧಿರೋಹಣಸ್ಯೈವ । ತಂ ಹೈಕೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮಧಿರೋಹನ್ತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ವಾ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಪಶುರೇಷ ಯದಗ್ನಿರ್ಯೋ ವೈ ಪಶುಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮಧಿರೋಹತಿ ವಿಷಾಣಾಭ್ಯಾಂ ತಂ ಹನ್ತ್ಯಥ ಯಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪದ್ಭ್ಯಾಂ ತಮಾತ್ಮನೇವೈನಮಾರೋಹೇದ್ಯಂ ವಾ ಆತ್ಮನಾ ಪಶುಮಾರೋಹನ್ತಿ ಸ ಪಾರಯತಿ ಸ ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯುತ್ತರತೋ ಯಂ ಹಿ ಕಂ ಚ ಪಶುಮಾರೋಹನ್ತ್ಯುತ್ತರತ ಏವೈನಮಾರೋಹನ್ತ್ಯಾರುಹ್ಯಾಗ್ನಿಮೌತ್ತರವೇದಿಕಂ ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾಽಽತ್ಮನ್ನಗ್ನಿಂ ಗೃಹ್ಣೀತ ಆತ್ಮನ್ನಗ್ನಿಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸತ್ಯಂ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮುಪದಧಾತಿ ತಸ್ಯಾತಃ - ೭।೩।೨।[೧೭]

ಅಥೈತಂ ಸಾಯೇ ಭೂತೇಽಶ್ವಂ ಪರಿಣಯನ್ತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ವಜ್ರಮಭಿಗೋಪ್ತಾರಮಕುರ್ವನ್ನಮುಮೇವಾದಿತ್ಯಮಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಶ್ವಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತಂ ವಜ್ರಮಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ - ೭।೩।೨।[೧೮]

ತಂ ವಾ ಉಪಾಸ್ತಮಯಮಾದಿತ್ಯಸ್ಯ ಪರಿಣಯತಿ । ಏಷ ವಾ ಅಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ದಿವಾ ಗೋಪ್ತಾ ಭವತಿ
ರಾತ್ರಿಸಾಚಯಾನ್ಯು ವೈ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ರಾತ್ರ್ಯಾ ಏವಾಸ್ಮಾ ಏತಂ ವಜ್ರಮಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಣಯತಿ ಸರ್ವತ ಏವಾಸ್ಮಾ ಏತಂ ವಜ್ರಮಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವಃ ಪರಿಣಯತಿ ತ್ರಿವೃತಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತಂ ವಜ್ರಮಭಿಗೋಪ್ತಾರಂ ಕರೋತ್ಯಥೈನಮುದಞ್ಚಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪ್ರಸೃಜತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಥ ಸ ಪುನರ್ವಿಪಲ್ಯಯತೇ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೩।೨।[೧೯]

##೭।೪।೧
ಆತ್ಮನ್ನಗ್ನಿಂ ಗೃಹ್ಣೀತೇ ಚೇಷ್ಯನ್ । ಆತ್ಮನೋ ವಾ ಏತಮಧಿಜನಯತಿ ಯಾದೃಶಾದ್ವೈ ಜಾಯತೇ ತಾದೃಙ್ಙೇವ ಭವತಿ ಸ ಯದಾತ್ಮನ್ನಗೃಹೀತ್ವಾಗ್ನಿಂ ಚಿನುಯಾನ್ಮನುಷ್ಯಾದೇವ ಮನುಷ್ಯಂ ಜನಯೇನ್ಮರ್ತ್ಯಾನ್ಮರ್ತ್ಯಮನಪಹತಪಾಪ್ಮನೋಽನಪಹತಪಾಪ್ಮಾನಮಥ ಯದಾತ್ಮನ್ನಗ್ನಿಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಚಿನೋತಿ ತದಗ್ನೇರೇವಾಧ್ಯಗ್ನಿಂ ಜನಯತ್ಯಮೃತಾದಮೃತಮಪಹತಪಾಪ್ಮನೋಽಪಹತಪಾಪ್ಮಾನಮ್ - ೭।೪।೧।[೧]

ಸ ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಮಯಿ ಗೃಹ್ಣಾಮ್ಯಗ್ರೇ ಅಗ್ನಿಮಿತಿ ತದಾತ್ಮನ್ನೇವಾಗ್ರೇಽಗ್ನಿಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ರಾಯಸ್ಪೋಷಾಯ ಸುಪ್ರಜಾಸ್ತ್ವಾಯ ಸುವೀರ್ಯಾಯೇತಿ ತದು ಸರ್ವಾ ಆಶಿಷ ಆತ್ಮನ್ಗೃಹ್ಣೀತೇ ಮಾಮು ದೇವತಾಃ ಸಚನ್ತಾಮಿತಿ ತದು ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನಾತ್ಮನ್ಗೃಹ್ಣೀತೇ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾತ್ಮನೋಽಧಿ ಜನಯಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ
ತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮನ್ಗೃಹ್ಣೀತೇ ಸ ವೈ ತಿಷ್ಠನ್ನಾತ್ಮನ್ನಗ್ನಿಂ ಗೃಹೀತ್ವಾನೂಪವಿಶ್ಯ ಚಿನೋತಿ ಪಶುರೇಷ ಯದಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಶುಸ್ತಿಷ್ಠನ್ಗರ್ಭಂ ಧಿತ್ವಾನೂಪವಿಶ್ಯ ವಿಜಾಯತೇ - ೭।೪।೧।[೨]

ಅಥ ಸತ್ಯಂ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ತ್ಸತ್ಯಮಸ್ಯ ಮುಖಂ ಕರವಾಮ ತೇ ಸತ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಃ ಸತ್ಯಂ ನೋಽನುವರ್ತ್ಸ್ಯತಿ ಸತ್ಯೋ ನಃ ಸ ಕಾಮೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ ಯತ್ಕಾಮಾ ಏತತ್ಕರಿಷ್ಯಾಮಹ ಇತಿ - ೭।೪।೧।[೩]

ತ ಏತತ್ಸತ್ಯಂ ಸಾಮ ಪುರಸ್ತಾದಗಾಯನ್ । ತದಸ್ಯ ಸತ್ಯಂ ಮುಖಮಕುರ್ವಂಸ್ತೇ ಸತ್ಯಮಭವನ್ತ್ಸತ್ಯಮೇನಾನನ್ವವರ್ತತ ಸತ್ಯ ಏಷಾಂ ಸ ಕಾಮೋಽಭವದ್ಯತ್ಕಾಮಾ ಏತದಕುರ್ವತ - ೭।೪।೧।[೪]

ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ । ಯತ್ಸತ್ಯಂ ಸಾಮ ಪುರಸ್ತಾದ್ಗಾಯತಿ ತದಸ್ಯ ಸತ್ಯಂ ಮುಖಂ ಕರೋತಿ ಸ ಸತ್ಯಂ ಭವತಿ ಸತ್ಯಮೇನಮನುವರ್ತತೇ ಸತ್ಯೋಽಸ್ಯ ಸ ಕಾಮೋ ಭವತಿ ಯತ್ಕಾಮ ಏತತ್ಕುರುತೇ - ೭।೪।೧।[೫]

ತದ್ಯತ್ತತ್ಸತ್ಯಮ್ । ಆಪ ಏವ ತದಾಪೋ ಹಿ ವೈ ಸತ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯೇನಾಪೋ ಯನ್ತಿ ತತ್ಸತ್ಯಸ್ಯರೂಪಮಿತ್ಯಾಹುರಪ ಏವ ತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯಾಗ್ರಮಕುರ್ವಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದೈವಾಪೋ ಯನ್ತ್ಯಥೇದಂ ಸರ್ವಂ ಜಾಯತೇ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ - ೭।೪।೧।[೬]

ಅಥ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮುಪದಧಾತಿ । ಯೋನಿರ್ವೈ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ ಯೋನಿಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ - ೭।೪।೧।[೭]

ಯದ್ವೇವ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮುಪದಧಾತಿ । ಆಪೋ ವೈ ಪುಷ್ಕರಂ ತಾಸಾಮಿಯಂ ಪರ್ಣಂ ಯಥಾ ಹ ವಾ ಇದಂ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮಪ್ಸ್ವಧ್ಯಾಹಿತಮೇವಮಿಯಮಪ್ಸ್ವಧ್ಯಾಹಿತಾ ಸೇಯಂ ಯೋನಿರಗ್ನೇರಿಯಂ ಹ್ಯಗ್ನಿರಸ್ಯೈ ಹಿ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತ ಇಮಾಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ಸತ್ಯಾದುಪದಧಾತೀಮಾಂ ತತ್ಸತ್ಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿಯಂ ಸತ್ಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ತಸ್ಮಾದ್ವಿಯಮೇವ ಸತ್ಯಮಿಯಂ ಹ್ಯೇವೈಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮದ್ಧಾತಮಾಮ್ - ೭।೪।೧।[೮]

ಅಪಾಂ ಪೃಷ್ಠಮಸಿ ಯೋನಿರಗ್ನೇರಿತಿ । ಅಪಾಂ ಹೀಯಂ ಪೃಷ್ಠಂ ಯೋನಿರ್ಹೀಯಮಗ್ನೇಃ ಸಮುದ್ರಮಭಿತಃ ಪಿನ್ವಮಾನಮಿತಿ ಸಮುದ್ರೋ ಹೀಮಾಮಭಿತಃ ಪಿನ್ವತೇ ವರ್ಧಮಾನೋ ಮಹಾಂ ಆ ಚ ಪುಷ್ಕರ ಇತಿ ವರ್ಧಮಾನೋ ಮಹೀಯಸ್ವ ಪುಷ್ಕರ ಇತ್ಯೇತದ್ದಿವೋ ಮಾತ್ರಯಾ ವರಿಮ್ಣಾ ಪ್ರಥಸ್ವೇತ್ಯನುವಿಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿರ್ನೋ ಹೈತಮನ್ಯೋ ದಿವೋ ವರಿಮಾ ಯನ್ತುಮರ್ಹತಿ ದ್ಯೌರ್ಭೂತ್ವೈನಂ ಯಚ್ಛೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸ್ವರಾಜೋಪದಧಾತಿ ಸ್ವಾರಾಜ್ಯಂ ಹ್ಯಪಾಂ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೧।[೯]

ಅಥ ರುಕ್ಮಮುಪದಧಾತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷ ರುಕ್ಮ ಏಷ ಹೀಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅತಿರೋಚತೇ ರೋಚೋ ಹ ವೈ ತಂ ರುಕ್ಮ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾ ಅಮುಮೇವೈತದಾದಿತ್ಯಮುಪದಧಾತಿ ಸ ಹಿರಣ್ಮಯೋ ಭವತಿ ಪರಿಮಣ್ಡಲ ಏಕವಿಂಶತಿನಿರ್ಬಾಧಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಧಸ್ತಾನ್ನಿರ್ಬಾಧಮುಪದಧಾತಿ ರಶ್ಮಯೋ ವಾ ಏತಸ್ಯ ನಿರ್ಬಾಧಾ ಅವಸ್ತಾದು ವಾ ಏತಸ್ಯ ರಶ್ಮಯಃ - ೭।೪।೧।[೧೦]

ತಂ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣ ಉಪದಧಾತಿ । ಯೋನಿರ್ವೈ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ ಯೋನಾವೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೭।೪।೧।[೧೧]

ಯದ್ವೇವ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮಿಯಂ ವೈ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮಿಯಮು ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯಾಮಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽಪಿ ದೂರೇ ಸನ್ನಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಏವ ಸ ರಶ್ಮಿಭಿರ್ವಾ ಏಷೋಽಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽಸ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೭।೪।೧।[೧೨]

ಯದ್ವೇವ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣ ಉಪದಧಾತಿ । ಇನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಂ ಹತ್ವಾ ನಾಸ್ತೃಷೀತಿ ಮನ್ಯಮಾನೋಽಪಃ ಪ್ರಾವಿಶತ್ತಾ ಅಬ್ರವೀದ್ಬಿಭೇಮಿ ವೈ ಪುರಂ ಮೇ ಕುರುತೇತಿ ಸ ಯೋಽಪಾಂ ರಸ ಆಸೀತ್ತಮೂರ್ಧ್ವಂ ಸಮುದೌಹಂಸ್ತಾಮಸ್ಮೈ ಪುರಮಕುರ್ವಂಸ್ತದ್ಯದಸ್ಮೈ ಪುರಮಕುರ್ವಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪೂಷ್ಕರಮ್ಪೂಷ್ಕರಂ ಹ ವೈ ತತ್ಪುಷ್ಕರಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಸ್ತದ್ಯತ್ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣ ಉಪದಧಾತಿ ಯಮೇವಾಸ್ಯೈತಮಾಪೋ ರಸಂ ಸಮುದೌಹನ್ಯಾಮಸ್ಮೈ ಪುರಮಕುರ್ವಂಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೭।೪।೧।[೧೩]

ಬ್ರಹ್ಮ ಜಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪುರಸ್ತಾದಿತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಹರಹಃ ಪುರಸ್ತಾಜ್ಜಾಯತೇ ವಿ ಸೀಮತಃ ಸುರುಚೋ ವೇನ ಆವರಿತಿ ಮಧ್ಯಂ ವೈ ಸೀಮೇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಸುರುಚೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ವೇನೋ ಯದ್ವೈ ಪ್ರಜಿಜನಿಷಮಾಣೋಽವೇನತ್ತಸ್ಮಾದ್ವೇನಸ್ತಾನೇಷ ಸೀಮತೋ ಮಧ್ಯತೋ ವಿವೃಣ್ವನ್ನುದೇತಿ ಸ ಬುಧ್ನ್ಯಾ ಉಪಮಾ ಅಸ್ಯ ವಿಷ್ಠಾ ಇತಿ ದಿಶೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಬುಧ್ನ್ಯಾ ಉಪಮಾ ವಿಷ್ಠಾಸ್ತಾ ಹ್ಯೇಷ ಉಪವಿತಿಷ್ಠತೇ ಸತಶ್ಚ ಯೋನಿಮಸತಶ್ಚ ವಿವರಿತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸತಶ್ಚ ಯೋನಿರಸತಶ್ಚ ಯಚ್ಚ ಹ್ಯಸ್ತಿ ಯಚ್ಚ ನ ತದೇಭ್ಯ ಏವ ಲೋಕೇಭ್ಯೋ ಜಾಯತೇ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೋಪದಧಾತಿ ತ್ರೈಷ್ಟಭೋ ಹ್ಯೇಷ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೧।[೧೪]

ಅಥ ಪುರುಷಮುಪದಧಾತಿ । ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸೋಽಗ್ನಿಃ ಸ ಯಜಮಾನಃ ಸ ಹಿರಣ್ಮಯೋ ಭವತಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ವೈ ಹಿರಣ್ಯಂ ಜ್ಯೋತಿರಗ್ನಿರಮೃತಂ ಹಿರಣ್ಯಮಮೃತಮಗ್ನಿಃ ಪುರುಷೋ ಭವತಿ ಪುರುಷೋ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ - ೭।೪।೧।[೧೫]

ಯದ್ವೇವ ಪುರುಷಮುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾದ್ರಮ್ಯಾ ತನೂರ್ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮತ್ತಸ್ಯಾಮೇನಮುತ್ಕಾನ್ತಾಯಾಂ ದೇವಾ ಅಜಹುಸ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಂ ರಮ್ಯಾಂ ತನೂಂ ಮಧ್ಯತೋಽದಧುಸ್ತಸ್ಯಾಮಸ್ಯ ದೇವಾ ಅರಮನ್ತ ತದ್ಯದಸ್ಯೈತಸ್ಯಾಂ ರಮ್ಯಾಯಾಂ ತನ್ವಾಂ ದೇವಾ ಅರಮನ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ಧಿರಮ್ಯಂ ಹಿರಮ್ಯಂ ಹ ವೈ ತದ್ಧಿರಣ್ಯಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತಾಂ ರಮ್ಯಾಂ ತನೂಂ ಮಧ್ಯತೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಯಾಮಸ್ಯ ದೇವಾರಮನ್ತೇ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸಾ ರಮ್ಯಾ ತನೂಃ ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ಮಧ್ಯತೋ ದಧಾತಿ - ೭।೪।೧।[೧೬]

ತಂ ರುಕ್ಮಽಉಪದಧಾತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷ ರುಕ್ಮೋಽಥ ಯ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ ತಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ - ೭।೪।೧।[೧೭]

ಉತ್ತಾನಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ಯದಿ ವಾ ಇಮಾವರ್ವಾಞ್ಚಾ ಉಪಧಾಸ್ಯಾಮಃ ಸರ್ವಮೇವೇದಂ ಪ್ರಧಕ್ಷ್ಯತೋ ಯದ್ಯು ಪರಾಞ್ಚೌ ಪರಾಞ್ಚಾವೇವ ತಪ್ಸ್ಯತೋ ಯದ್ಯು ಸಮ್ಯಞ್ಚಾವನ್ತರೈವೈತಾವೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಭವಿಷ್ಯತ್ಯಥೋ ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಹಿಂಸಿಷ್ಯತ ಇತಿ ತೇಽರ್ವಾಞ್ಚಮನ್ಯಮುಪಾದಧುಃ ಪರಾಞ್ಚಮನ್ಯಂ ಸ ಏಷ ರಶ್ಮಿಭಿರರ್ವಾಙ್ತಪತಿ ರುಕ್ಮಃ ಪ್ರಾಣೈರೇಷ ಊರ್ಧ್ವಃ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಙ್ಹ್ಯೇಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇ- ೭।೪।೧।[೧೮]

ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಸಮವರ್ತತಾಗ್ರ ಇತಿ । ಹಿರಣ್ಯಗರ್ಭೋ ಹ್ಯೇಷ ಸಮವರ್ತತಾಗ್ರೇ ಭೂತಸ್ಯ ಜಾತಃ ಪತಿರೇಕ ಆಸೀದಿತ್ಯೇಷ ಹ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭೂತಸ್ಯ ಜಾತಃ ಪತಿರೇಕ ಆಸೀತ್ಸ ದಾಧಾರ ಪೃಥಿವೀಂ ದ್ಯಾಮುತೇಮಾಮಿತ್ಯೇಷ ವೈ ದಿವಂ ಚ ಪೃಥಿವೀಂ ಚ ದಾಧಾರ ಕಸ್ಮೈ ದೇವಾಯ ಹವಿಷಾ ವಿಧೇಮೇತಿ ಪ್ರಜಾ ಪತಿರ್ವೈ ಕಸ್ತಸ್ಮೈ ಹವಿಷಾ ವಿಧೇಮೇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೪।೧।[೧೯]

ದ್ರಪ್ಸಶ್ಚಸ್ಕನ್ದ ಪೃಥಿವೀಮನು ದ್ಯಾಮಿತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ದ್ರಪ್ಸಃ ಸ ದಿವಂ ಚ ಪೃಥಿವೀಂ
ಚ ಸ್ಕನ್ದತೀತ್ಯಮೂಮಿತೀಮಾಮಿಮಂ ಚ ಯೋನಿಮನು ಯಶ್ಚ ಪೂರ್ವ ಇತೀಮಂ ಚ ಲೋಕಮಮುಂಚೇತ್ಯೇತದಥೋ ಯಚ್ಚೇದಮೇತರ್ಹಿ ಚೀಯತೇ ಯಚ್ಚಾದಃ ಪೂರ್ವಮಚೀಯತೇತಿ ಸಮಾನಂ ಯೋನಿಮನುಸಂಚರನ್ತಮಿತಿ ಸಮಾನಂ ಹ್ಯೇಷ ಏತಂ ಯೋನಿಮನು ಸಂಚರತಿ ದ್ರಪ್ಸಂ ಜುಹೋಮ್ಯನು ಸಪ್ತ ಹೋತ್ರಾ ಇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ದ್ರಪ್ಸೋ ದಿಶಃ ಸಪ್ತ ಹೋತ್ರಾ ಅಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಂ ದಿಕ್ಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೭।೪।೧।[೨೦]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದುಪದಧಾತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಭ್ಯಾಂ ತ್ರೈಷ್ಟುಭೋ ಹ್ಯೇಷ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೧।[೨೧]

ಅಥ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಏತಂ ಪುರುಷಮುಪಧಾಯ ತಮೇತಾದೃಶಮೇವಾಪಶ್ಯನ್ಯಥೈತಚ್ಛುಷ್ಕಂ ಫಲಕಮ್- ೭।೪।೧।[೨೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಉಪ ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥಾಸ್ಮಿನ್ಪುರುಷೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾಮೇತಿ ತೇಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚ್ಛತ ಯಥಾಸ್ಮಿನ್ಪುರುಷೇ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾಮೇತಿ- ೭।೪।೧।[೨೩]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ ।ಏತತ್ಸಾಮಾಪಶ್ಯಂಸ್ತದಗಾಯಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ವೀರ್ಯಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ
ಪುರುಷೇ ಗಾಯತಿ ಪುರುಷೇ ತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ ಚಿತ್ರೇ ಗಾಯತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹಿ ಚಿತ್ರಾಣ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಮುಪಧಾಯ ನ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪರೀಯಾನ್ನೇನ್ಮಾಯಮಗ್ನಿರ್ಹಿನಸದಿತಿ - ೭।೪।೧।[೨೪]

ಅಥ ಸರ್ಪನಾಮೈರುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ಪಾಸ್ತೇ ಹಾನೇನ ಸರ್ವೇಣ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಸರ್ವೇಷಾಮು ಹೈಷ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಯದಗ್ನಿಸ್ತೇ ದೇವಾ ಏತಮಾತ್ಮಾನಮುಪಧಾಯಾಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅನೇನಾತ್ಮನಾ ನ ಸರ್ಪೇಯುರಿತಿ - ೭।೪।೧।[೨೫]

ತ ಏತಾನಿ ಸರ್ಪನಾಮಾನ್ಯಪಶ್ಯನ್ । ತೈರುಪಾತಿಷ್ಠನ್ತ ತೈರಸ್ಮಾ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನಸ್ಥಾಪಯಂಸ್ತೈರನಮಯನ್ಯದನಮಯಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ಪನಾಮಾನಿ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯತ್ಸರ್ಪನಾಮೈರುಪತಿಷ್ಠತ ಇಮಾನೇವಾಸ್ಮಾ ಏತಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸ್ಥಾಪಯತೀಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ನಮಯತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತಽಏತೇನಾತ್ಮನಾ ನ ಸರ್ಪನ್ತಿ- ೭।೪।೧।[೨೬]

ಯದ್ವೇವ ಸರ್ಪನಾಮೈರುಪತಿಷ್ಠತ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ಪಾ ಯದ್ಧಿ ಕಿಂ ಚ ಸರ್ಪತ್ಯೇಷ್ವೇವ ತಲ್ಲೋಕೇಷು ಸರ್ಪತಿ ತದ್ಯತ್ಸರ್ಪನಾಮೈರುಪತಿಷ್ಠತೇ ಯೈವೈಷು ಲೋಕೇಷು ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಯೋವ್ಯಧ್ವರೋ ಯಾ ಶಿಮಿದಾ ತದೇವೈತತ್ಸರ್ವಂ ಶಮಯತಿ- ೭।೪।೧।[೨೭]

ನಮೋಽಸ್ತು ಸರ್ಪೇಭ್ಯೋ ಯೇ ಕೇ ಚ ಪೃಥಿವೀಮನು । ಯೇ ಅನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಯೇ ದಿವಿ ತೇಭ್ಯಃ ಸರ್ಪೇಭ್ಯೋ ನಮ ಇತಿ ಯ ಏವೈಷು ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷು ಸರ್ಪಾಸ್ತೇಭ್ಯ ಏತನ್ನಮಸ್ಕರೋತಿ - ೭।೪।೧।[೨೮]

ಯಾ ಇಷವೋ ಯಾತುಧಾನಾನಾಮಿತಿ । ಯಾತುಧಾನಪ್ರೇಷಿತಾ ಹೈಕೇ ದಶನ್ತಿ ಯೇ ವಾ ವನಸ್ಪತೀಮನು ಯೇ ವಾವಟೇಷು ಶೇರತೇ ತೇಭ್ಯಃ ಸರ್ಪೇಭ್ಯೋ ನಮ ಇತಿ ಯೇ ಚೈವ ವನಸ್ಪತಿಷು ಸರ್ಪಾ ಯೇ ಚಾವಟೇಷು ಶೇರತೇ ತೇಭ್ಯ ಏತನ್ನಮಸ್ಕರೋತಿ - ೭।೪।೧।[೨೯]

ಯೇ ವಾಽಮೀ ರೋಚನೇ ದಿವೋ । ಯೇ ವಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಿಷು ಯೇಷಾಮಪ್ಸು ಸದಸ್ಕೃತಂ ತೇಭ್ಯಃ ಸರ್ಪೇಭ್ಯೋ ನಮ ಇತಿ ಯತ್ರ ಯತ್ರೈತೇ ತದೇವೈಭ್ಯ ಏತನ್ನಮಸ್ಕರೋತಿ ನಮೋ ನಮ ಇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ನಮೋ ಯಜ್ಞೇನೈವೈನಾನೇತನ್ನಮಸ್ಕಾರೇಣ ನಮಸ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹ ನಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ನಮಸ್ತ ಇತಿ ಯಥಾ ಹೈನಂ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯಜ್ಞಸ್ತ ಇತಿ ತಾದೃಕ್ತತ್ - ೭।೪।೧।[೩೦]

ತ್ರಿಭಿರುಪತಿಷ್ಠತೇ । ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಥೋ ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಾ ಏತದಿಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ತ್ಸ್ಥಾಪಯತ್ಯಥೋ ತಾವತೈವೈತದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಶಮಯತಿ ತಿಷ್ಠನ್ನುಪತಿಷ್ಠತೇ ತಿಷ್ಠನ್ತೀವ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಥೋ ತಿಷ್ಠನ್ವೈ ವೀರ್ಯವತ್ತರಃ - ೭।೪।೧।[೩೧]

ಅಥೈನಮುಪವಿಶ್ಯಾಭಿಜುಹೋತಿ । ಆಜ್ಯೇನ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಸರ್ಪಂ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋಽನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ - ೭।೪।೧।[೩೨]

ಯದ್ವೇವೈನಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಏತಮಾತ್ಮಾನಮುಪಧಾಯಾಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತ ಏತಾನ್ರಾಕ್ಷೋಘ್ನಾನ್ಪ್ರತಿಸರಾನಪಶ್ಯನ್ಕೃಣುಷ್ವ ಪಾಜಃ ಪ್ರಸಿತಿಂ ನ ಪೃಥ್ವೀಮಿತಿ ರಾಕ್ಷೋಘ್ನಾ ವೈ ಪ್ರತಿಸರಾಸ್ತ ಏತೈಃ ಪ್ರತಿಸರೈಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೈಃ ಪ್ರತಿಸರೈಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುತೇ- ೭।೪।೧।[೩೩]

ಆಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತಿ । ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತಿ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ
ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈತದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತ್ಯಾಗ್ನೇಯೀಭಿರಗ್ನಿರ್ವೈ ಜ್ಯೋತೀ ರಕ್ಷೋಹಾಗ್ನಿನೈವೈತದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಭಿರ್ವಜ್ರೋ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತಿ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಸರ್ಪಂ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವೈತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತಿ - ೭।೪।೧।[೩೪]

ಪಶ್ಚಾದಗ್ನೇಃ ಪ್ರಾಙಾಸೀನೋ ।ಽಥೋತ್ತರತೋ ದಕ್ಷಿಣಾಥ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙಥ ಜಘನೇನ ಪರೀತ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಙ್ಙಾಸೀನಸ್ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾಥಾನುಪರೀತ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಙಾಸೀನಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತತ್ಪ್ರಾಗೇವ ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಭವತಿ - ೭।೪।೧।[೩೫]

ಅಥ ಸ್ರುಚಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಬಾಹೂ ವೈ ಸ್ರುಚೌ ಬಾಹೂ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತೇ ಯತ್ಸ್ರುಚೌ ಭವತಃ ಸ್ರುಚೌ ಹಿ ಬಾಹೂ ಇದಮೇವ ಕಪುಚ್ಛಲಮಯಂ ದಣ್ಡೋ ದ್ವೇ ಭವತೋ ದ್ವೌ ಹೀಮೌ ಬಾಹೂ ಪಾರ್ಶ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ಹೀಮೌ ಬಾಹೂ - ೭।೪।೧।[೩೬]

ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯೀಂ ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನೋ ಯಜ್ಞಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತ ಏತಂ ರಕ್ಷೋಹಣಂ ವನಸ್ಪತಿಮಪಶ್ಯನ್ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಂ ತ ಏತೇನ ವನಸ್ಪತಿನಾ ದಕ್ಷಿಣತೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಂ ಯಜ್ಞಮತನ್ವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೇನ ವನಸ್ಪತಿನಾ ದಕ್ಷಿಣತೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಂ ಯಜ್ಞಂ ತನುತ ಆಜ್ಯೇನ ಪೂರ್ಣಾ ಭವತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ದಕ್ಷಿಣತೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತಿ - ೭।೪।೧।[೩೭]

ಅಥೌದುಮ್ಬರೀಮುತ್ತರತ ಉಪದಧಾತಿ । ಊರ್ಗ್ವೈ ರಸ ಉದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರಸಂ ದಧಾತಿ ದಧ್ನಾ ಪೂರ್ಣಾ ಭವತಿ ರಸೋ ವೈ ದಧಿ ರಸಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ - ೭।೪।೧।[೩೮]

ಯದ್ವೇವ ಸ್ರುಚಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಸ್ಯಾಗ್ನಿಸ್ತೇಜ ಆದಾಯ ದಕ್ಷಿಣಾಽಕರ್ಷತ್ಸೋಽತ್ರೋದರಮದ್ಯತ್ಕೃಷ್ಟ್ವೋದರಮತ್ತಸ್ಮಾತ್ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯೋಽಥಾಸ್ಯೇನ್ದ್ರ ಓಜ ಆದಾಯೋದಙ್ಙುದಕ್ರಾಮತ್ಸ ಉದುಮ್ಬರೋಽಭವತ್- ೭।೪।೧।[೩೯]

ತಾವಬ್ರವೀತ್ । ಉಪ ಮೇತಂ ಪ್ರತಿ ಮ ಏತದ್ಧತ್ತಂ ಯೇನ ಮೇ ಯುವಮುದಕ್ರಮಿಷ್ಟಮಿತಿ ತಾಭ್ಯಾಂ ವೈ ನೌ ಸರ್ವಮನ್ನಂ ಪ್ರಯಚ್ಛೇತಿ ತೌ ವೈ ಮಾ ಬಾಹೂ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಪದ್ಯೇಥಾಮಿತಿ ತಥೇತಿ ತಾಭ್ಯಾಂ ವೈ ಸರ್ವಮನ್ನಂ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ತಾವೇನಂ ಬಾಹೂ ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಪದ್ಯೇತಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಮೇವಾನ್ನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಬಾಹುಭ್ಯಾಮದ್ಯತೇ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಹಿ ಸ ಸರ್ವಮನ್ನಮ್ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ - ೭।೪।೧।[೪೦]

ಸ ಕಾರ್ಷ್ಮರ್ಯಮಯೀಂ ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪದಧಾತಿ । ಅಗ್ನೇಷ್ಟ್ವಾ ತೇಜಸಾ ಸಾದಯಾಮೀತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯ ತದಗ್ನಿಸ್ತೇಜ ಆದಾಯ ದಕ್ಷಿಣಾಕರ್ಷತ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತ್ಯಗ್ನಿರ್ಮೂರ್ದ್ಧಾ ದಿವಃ ಕಕುದಿತ್ಯೇಷ ಉ ಸೋಽಗ್ನಿರ್ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಾಮೇತದುಪದಧಾತಿ ಘೃತೇನ ಪೂರ್ಣಾ ಭವತ್ಯಾಗ್ನೇಯಂ ವೈ ಘೃತಂ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದ್ಭಾಗೇನ ಸ್ವೇನ ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ - ೭।೪।೧।[೪೧]

ಅಥೌದುಮ್ಬರೀಮುತ್ತರತ ಉಪದಧಾತಿ । ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ತ್ವೌಜಸಾ ಸಾದಯಾಮೀತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯ ತದಿನ್ದ್ರ ಓಜ ಆದಾಯೋದಙ್ಙುದಕ್ರಾಮತ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ಭುವೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರಜಸಶ್ಚ ನೇತೇತ್ಯೇಷ ಉ ಸ ಇನ್ದ್ರಃ ಸಾ ಯದಾಗ್ನೇಯ್ಯಗ್ನಿಕರ್ಮ ಹ್ಯಥ ಯತ್ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭೋ ಹೀನ್ದ್ರ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಾಮೇತದುಪದಧಾತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವದೇವತ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಾಮೇತದುಪದಧಾತಿ ದಧ್ನಾ ಪೂರ್ಣಾ ಭವತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ವೈ ದಧಿ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದ್ಭಾಗೇನ ಸ್ವೇನ ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ - ೭।೪।೧।[೪೨]

ತಾವಸ್ಯೈತಾವಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಏವ ಬಾಹೂ । ತಾವೇನಂ ತೇಜಸಾ ಚ ವೀರ್ಯೇಣ ಚ ಸಹ ಪ್ರಪದ್ಯೇತೇ ಸ ಸಮ್ಪ್ರತ್ಯುರಃ ಪುರುಷಮಾಕಾಶ್ಯ ಯತ್ರಾಭ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ತದಾಲಿಖ್ಯೈನೇಽಉಪದಧಾತ್ಯೇಷ ಹೈತಯೋರ್ಲೋಕಃ - ೭।೪।೧।[೪೩]

ತೇ ಹೈಕೇ ತಿರಶ್ಚ್ಯಾ ಉಪದಧತಿ । ತಿರ್ಯಞ್ಚೌ ವಾ ಇಮೌ ಬಾಹೂ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಚ್ಯಾವೇವೋಪದಧ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಙ್ಹ್ಯೇಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥೋ ಏವಂ ವೈ ಬಾಹೂ ವೀರ್ಯವತ್ತರೌ ತೇ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಸಾದಯತಿ ನಾನಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ನಾನಾ ಹೀಮೌ ಬಾಹೂ - ೭।೪।೧।[೪೪]

ತದಾಹುಃ । ನೈತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಬಾಹೂ ಕುರ್ಯಾದೇತೌ ವಾ ಅಸ್ಯ ಬಾಹೂ ಯೇ ಏತೇ ಸ್ರುಚೌ ನೇದತಿರೇಚಯಾನೀತಿ ಸ ವೈ ಕುರ್ಯಾದೇವೈತೌ ವಾ ಅಸ್ಯ ಬಾಹೂ ಅನ್ವೇತೇ ಸ್ರುಚಾವಥೋ ಏತೌ ಪಕ್ಷಾವಥೋ ಯಾನ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ರೂಪಾಣ್ಯುಪಧಾಸ್ಯನ್ಭವತಿ ಯಾನ್ತ್ಸ್ತೋಮಾನ್ಯಾನಿ ಪೃಷ್ಠಾನಿ ಯಾನಿ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇತಯೋರೇವ ಸಾ ಸಂಸ್ಕೃತಿರೇತಯೋರ್ವೃದ್ಧಿಸ್ತಸ್ಮಾದು ಕುರ್ಯಾದೇವೈತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಬಾಹೂ - ೭।೪।೧।[೪೫]

##೭।೪।೨
ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಮುಪದಧಾತಿ । ಇಯಂ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣೇಮಾಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ಪುರುಷಾದುಪದಧಾತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣೇಯಂ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣೇಯಮು ವಾ ಅನ್ನಮಸ್ಯಾಂ ಹಿ ಸರ್ವಮನ್ನಂ ಪಚ್ಯತೇಽನನ್ತರ್ಹಿತಮೇವಾಸ್ಮಾದೇತದನ್ನಂ ದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾಮುತ್ತರಮೇವಾಸ್ಮಾದೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೪।೨।[೧]

ಯದ್ವೇವ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಮುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾ ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯೇವೈತತ್ಸ್ವಯಮಾತ್ಮನ ಆತೃನ್ತ್ತೇ ಪ್ರಾಣಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಮ್ಪುರುಷಾದುಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣೇಯಂ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣೇಯಮು ವೈ ಪ್ರಾಣೋ ಯದ್ಧಿ ಕಿಂ ಚ ಪ್ರಾಣೀಯಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ಬಿಭರ್ತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಮೇವಾಸ್ಮಾದೇತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾಮುತ್ತರಮೇವಾಸ್ಮಾದೇತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ - ೭।೪।೨।[೨]

ಯದ್ವೇವ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಮುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ದೇವತಾ ಆದಾಯ ವ್ಯುದಕ್ರಾಮಂಸ್ತಾಸು ವ್ಯುತ್ಕ್ರಾಮನ್ತೀಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪದ್ಯೋಪಾವಿಶತ್ - ೭।೪।೨।[೩]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ । ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯಾ ಸಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠೈಷಾ ಸಾ ಪ್ರಥಮಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾ ತದ್ಯದೇತಾಮತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈಷಾತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾಮತ್ರೋಪದಧಾತಿ - ೭।೪।೨।[೪]

ತಾಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿನೋಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ್ಯೇವೈತತ್ಸ್ವಯಮಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತ ಧ್ರುವಾಸೀತಿ ಸ್ಥಿರಾಸೀತ್ಯೇತದಥೋ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸೀತಿ ಧರುಣೇತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಧರುಣಮಾಸ್ತೃತಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತೇನಾಸ್ತೃತಾಸೀತ್ಯೇತನ್ಮಾ ತ್ವಾ ಸಮುದ್ರ ಉದ್ವಧೀನ್ಮಾ ಸುಪರ್ಣ ಇತಿ ರುಕ್ಮೋ ವೈ ಸಮುದ್ರಃ ಪುರುಷಃ ಸುಪರ್ಣಸ್ತೌ ತ್ವಾಮೋದ್ವಧಿಷ್ಟಾಮಿತ್ಯೇತದವ್ಯಥಮಾನಾ ಪೃಥಿವೀಂ ದೃಂಹೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೨।[೫]

ಪ್ರಜಾಪತಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಾದಯತ್ವಿತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ್ಯೇತಾಂ ಪ್ರಥಮಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯದಪಾಂ ಪೃಷ್ಠೇ ಸಮುದ್ರಸ್ಯೇಮನ್ನಿತ್ಯಪಾಂ ಹೀಯಂ ಪೃಷ್ಠಂ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ಹೀಯಮೇಮ ವ್ಯಚಸ್ವತೀಮ್ಪ್ರಥಸ್ವತೀಮಿತಿ ವ್ಯಚಸ್ವತೀ ಚ ಹೀಯಂ ಪ್ರಥಸ್ವತೀ ಚ ಪ್ರಥಸ್ವ ಪೃಥಿವ್ಯಸೀತಿ ಪ್ರಥಸ್ವ ಪೃಥಿವೀ ಚಾಸೀತ್ಯೇತತ್ - ೭।೪।೨।[೬]

ಭೂರಸೀತಿ । ಭೂರ್ಹೀಯಂ ಭೂಮಿರಸೀತಿ ಭೂಮಿರ್ಹೀಯಮದಿತಿರಸೀತೀಯಂ ವಾ ಅದಿತಿರಿಯಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ದದತೇ ವಿಶ್ವಧಾಯಾ ಇತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಹಿತಂ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಭುವನಸ್ಯ ಧರ್ತ್ರೀತಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭುವನಸ್ಯ ಧರ್ತ್ರೀತ್ಯೇತತ್ಪೃಥಿವೀಂ ಯಚ್ಛ ಪೃಥಿವೀಂ ದೃಂಹ ಪೃಥಿವೀಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಯಚ್ಛಾತ್ಮಾನಂ ದೃಂಹಾತ್ಮಾನಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತತ್ - ೭।೪।೨।[೭]

ವಿಶ್ವಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾಯಾಪಾನಾಯ । ವ್ಯಾನಾಯೋದಾನಾಯೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಉ ವಾ
ಏತಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೈ ಚರಿತ್ರಾಯೇತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾ ಇಮ ಉ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಚರಿತ್ರಮಗ್ನಿಷ್ಟ್ವಾಭಿಪಾತ್ವಿತ್ಯಗ್ನಿಷ್ಟ್ವಾಭಿಗೋಪಾಯತ್ವಿತ್ಯೇತನ್ಮಹ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯೇತಿ ಮಹತ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯೇತ್ಯೇತಚ್ಛರ್ದಿಷಾ ಶಂತಮೇನೇತಿ ಯಚ್ಛರ್ದಿಃ ಶಂತಮಂ ತೇನೇತ್ಯೇತತ್ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಥ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೨।[೮]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮೇಷ ಪುರುಷಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಯಾನಭಿನಿಹಿತೋ ಭವತೀತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾ ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾನಭಿಽನಿಹಿತೋ ವೈ ಪುರುಷೋಽನ್ನೇನ ಚ ಪ್ರಾಣೇನ ಚ - ೭।೪।೨।[೯]

ಅಥ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾಮುಪದಧಾತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾ ಪಶೂನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯೈರದೋಽಗ್ನಿರನನ್ತರ್ಹಿತೈಃ ಪಶುಭಿರುಪೈತ್ತ ಏತೇ ತಾನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಯಾ ಉಪದಧಾತೀಯಂ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾನನ್ತರ್ಹಿತಾಸ್ತದಸ್ಯೈ ಪಶೂನ್ದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾಮುತ್ತರಾಂಸ್ತದಸ್ಯೈ ಪಶೂನ್ದಧಾತಿ - ೭।೪।೨।[೧೦]

ಯದ್ವೇವ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾಮುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಸ್ಯ ಯಾನಿ ಲೋಮಾನ್ಯಶೀಯನ್ತ ತಾ ಇಮಾ ಓಷಧಯೋಽಭವನ್ನಥಾಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮತ್ತಸ್ಮಿನ್ನುತ್ಕ್ರಾನ್ತೇಽಪದ್ಯತ - ೭।೪।೨।[೧೧]

ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಅಯಂ ವಾವ ಮಾಽಧೂರ್ವೀದಿತಿ ಯದಬ್ರವೀದಧೂರ್ವೀನ್ಮೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಧೂರ್ವಾ ಧೂರ್ವಾ ಹ ವೈ ತಾಂ ದೂರ್ವೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಸ್ತದೇತತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯೇಷ ರಸೋ ಲೋಮಾನ್ಯನ್ಯಾ ಓಷಧಯ ಏತಾಮುಪದಧತ್ಸರ್ವಾ ಓಷಧೀರುಪದಧಾತಿ - ೭।೪।೨।[೧೨]

ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ಪ್ರಾಣಂ ರಸಂ ಮಧ್ಯತೋಽದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಯಾ ಉಪದಧಾತೀಯಂ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾನನ್ನರ್ಹಿತಾಸ್ತದಸ್ಯಾ ಓಷಧೀರ್ದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾಮುತ್ತರಾಸ್ತದಸ್ಯಾ ಓಷಧೀರ್ದಧಾತಿ ಸಾ ಸ್ಯಾತ್ಸಮೂಲಾ ಸಾಗ್ರಾ ಕೃತ್ಸ್ನತಾಯೈ। ಯಥಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಯಾಮುಪಹಿತಾ ಭೂಮಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದೇವಮುಪದಧ್ಯಾದಸ್ಯಾಂ ಹ್ಯೇವೈತಾ ಜಾಯನ್ತ ಇಮಾಮನು ಪ್ರರೋಹನ್ತಿ - ೭।೪।೨।[೧೩]

ಕಾಣ್ಡಾತ್ಕಾಣ್ಡಾತ್ಪ್ರರೋಹನ್ತೀ । ಪರುಷಃ ಪರುಷಸ್ಪರೀತಿ ಕಾಣ್ಡಾತ್ಕಾಣ್ಡಾದ್ಧ್ಯೇಷಾ ಪರ್ವಣಃ ಪರ್ವಣಃ ಪ್ರರೋಹತ್ಯೇವಾ ನೋ ದೂರ್ವೇ ಪ್ರತನು ಸಹಸ್ರೇಣ ಶತೇನ ಚೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೨।[೧೪]

ಯಾ ಶತೇನ ಪ್ರತನೋಷಿ । ಸಹಸ್ರೇಣ ವಿರೋಹಸೀತಿ ಶತೇನ ಹ್ಯೇಷಾ ಪ್ರತನೋತಿ ಸಹಸ್ರೇಣ ವಿರೋಹತಿ
ತಸ್ಯಾಸ್ತೇ ದೇವೀಷ್ಟಕೇ ವಿಧೇಮ ಹವಿಷಾ ವಯಮಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುರ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೨।[೧೫]

ಅಥ ದ್ವಿಯಜುಷಮುಪದಧಾತಿ । ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಅಕಾಮಯೇತಾಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಿಯಾವೇತಿ ತಾವೇತಾಮಿಷ್ಟಕಾಮಪಶ್ಯತಾಂ ದ್ವಿಯಜುಷಮಿಮಾಮೇವ ತಾಮುಪಾದಧಾತಾಂ ತಾಮುಪಧಾಯಾಸ್ಯೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೈ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮೈತಾಂ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯದ್ದ್ವಿಯಜುಷಮುಪದಧಾತಿ ಯೇನ ರೂಪೇಣ ಯತ್ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವೇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮೈತಾಂ ತೇನ ರೂಪೇಣ ತತ್ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಯಾನೀತಿ ಸಾ ಯದ್ದ್ವಿಯಜುರ್ನಾಮ ದ್ವೇ ಹ್ಯೇತಾಂ ದೇವತೇ ಅಪಶ್ಯತಾಂ ಯದ್ವೇವ ದ್ವಿಯಜುಷಮುಪದಧಾತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ದ್ವಿಯಜುಃ - ೭।೪।೨।[೧೬]

ತದಾಹುಃ । ಯದಸಾವೇವ ಯಜಮಾನೋ ಯೋಽಸೌ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಪುರುಷೋಽಥ ಕತಮದಸ್ಯೇದಂ ರೂಪಮಿತಿ ದೈವೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸ ಆತ್ಮಾ ಮನುಷೋಽಯಂ ತದ್ಯತ್ಸ ಹಿರಣ್ಮಯೋ ಭವತ್ಯಮೃತಂ ವಾಽಅಸ್ಯ ತದ್ರೂಪಂ ದೇವರೂಪಮಮೃತಂ ಹಿರಣ್ಯಮಥ ಯದಿಯಂ ಮೃದಃ ಕೃತಾ ಭವತಿ ಮಾನುಷಂ ಹ್ಯಸ್ಯೇದಂ ರೂಪಮ್ - ೭।೪।೨।[೧೭]

ಸ ಯದಮೂಮೇವೋಪದಧ್ಯಾತ್ । ನೇಮಾಮಪಶಿಂಷ್ಯಾತ್ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಹಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದ್ಯಜಮಾನಃ ಪ್ರೇಯಾದಥ ಯದಿಮಾಮಪಶಿನಷ್ಟಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೇದಂ ಮಾನುಷಂ ರೂಪಂ ತದಸ್ಯೈತದಪಶಿನಷ್ಟಿ ತಥೋ ಹಾನೇನಾತ್ಮನಾ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ - ೭।೪।೨।[೧೮]

ಸ ಯನ್ನಾನೂಪದಧ್ಯಾತ್ । ನ ಹೈತಂ ದೈವಮಾತ್ಮಾನಮನುಪ್ರಜಾನೀಯಾದಥ ಯದನೂಪದಧಾತಿ ತಥೋ ಹೈತಂ ದೈವಮಾತ್ಮಾನಮನುಪ್ರಜಾನಾತಿ ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾಯಾ ಉಪದಧಾತಿ ಪಶವೋ ವೈ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾ ಯಜಮಾನಂ ತತ್ಪಶುಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೭।೪।೨।[೧೯]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತಾವಾತ್ಮಾನೌ ಪ್ರಾಣೇನ ಸಂತತಾವವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನೌ ಭವತ ಇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾ ಪ್ರಾಣೋ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾ ಯಜಮಾನೋ ದ್ವಿಯಜುಃ ಸ ಯದನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಯೈ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾಮುಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣೇಣೈವ ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತ್ಯಥ ಯದನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾಯೈ ದ್ವಿಯಜುಷಮುಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾ ಯಜಮಾನೋ ದ್ವಿಯಜುರೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಾವಾತ್ಮಾನೌ ಪ್ರಾಣೇನ ಸಂತತಾವವ್ಯವಚ್ಛಿನ್ನೌ ಭವತಃ - ೭।೪।೨।[೨೦]

ಯಾಸ್ತೇ ಅಗ್ನೇ ಸೂರ್ಯೇ ರುಚೋ । ಯಾ ವೋ ದೇವಾಃ ಸೂರ್ಯೇ ರುಚ ಇತಿ ರುಚಂ ರುಚಮಿತ್ಯಮೃತತ್ವಂ ವೈ ರುಗಮೃತತ್ವಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಥೋ ದ್ವಯಂ ಹ್ಯೇವೈತದ್ರೂಪಂ ಮೃಚ್ಚಾಪಶ್ಚ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೨।[೨೧]

ಅಥ ರೇತಃಸಿಚಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಇಮೌ ವೈ ಲೋಕೌ ರೇತಃಸಿಚಾವಿಮೌ ಹ್ಯೇವ ಲೋಕೌ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತ
ಇತೋ ವಾ ಅಯಮೂರ್ಧ್ವಂ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ಧೂಮಂ ಸಾಮುತ್ರ ವೃಷ್ಟಿರ್ಭವತಿ ತಾಮಸಾವಮುತೋವೃಷ್ಟಿಂ ತದಿಮಾ ಅನ್ತರೇಣ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಿಮೌ ಲೋಕೌ ರೇತಃಸಿಚೌ - ೭।೪।೨।[೨೨]

ವಿರಾಡ್ಜ್ಯೋತಿರಧಾರಯದಿತಿ । ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ವಿರಾಟ್ಸ ಇಮಮಗ್ನಿಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಧಾರಯತಿ ಸ್ವರಾಡ್ಜ್ಯೋತಿರಧಾರಯದಿತ್ಯಸೌ ವೈ ಲೋಕಃ ಸ್ವರಾಟ್ಸೋ ಮುಮಾದಿತ್ಯಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಧಾರಯತಿ ವಿರಾಡ್ವಹೇಮೌ ಲೋಕೌ ಸ್ವರಾಟ್ಚ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಹೀಮೌ ಲೋಕೌ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತಿ ಸಮಾನಂ ತತ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹಾನಯೋರ್ಲೋಕಯೋರನ್ತಾಃ ಸಮಾಯನ್ತಿ - ೭।೪।೨।[೨೩]

ಯದ್ವೇವ ರೇತಃಸಿಚಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಆಣ್ಡೌ ವೈ ರೇತಃಸಿಚೌ ಯಸ್ಯ ಹ್ಯಾಣ್ಡೌ ಭವತಃ ಸ ಏವ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಿ ವಿರಾಡ್ಜ್ಯೋತಿರಧಾರಯತ್ಸ್ವರಾಡ್ಜ್ಯೋತಿರಧಾರಯದಿತಿ ವಿರಾಡ್ವಹೇಮಾವಾಣ್ಡೌ ಸ್ವರಾಟ್ಚ ತಾವೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಧಾರಯತೋ ರೇತ ಏವ ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಹೀಮಾವಾಣ್ಡೌ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತಿ ಸಮಾನಂ ತತ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಾನಸಮ್ಬನ್ಧನೌ ತೇ ಅನನ್ತರ್ಹಿತೇ ದ್ವಿಯಜುಷ ಉಪದಧಾತಿ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ದ್ವಿಯಜುರನನ್ತರ್ಹಿತೌ ತದ್ಯಜಮಾನಾದಾಣ್ಡೌ ದಧಾತಿ - ೭।೪।೨।[೨೪]

ಅಥ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಮುಪದಧಾತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರಗ್ನಿರ್ಹ್ಯೇವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರಗ್ನಿಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ರೇತಃಸಿಗ್ಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತೀಮೌ ವೈ ಲೋಕೌ ರೇತಃಸಿಚಾವನನ್ತರ್ಹಿತಂ ತದಾಭ್ಯಾಂ ಲೋಕಾಭ್ಯಾಮಗ್ನಿಂ ದಧಾತ್ಯನ್ತರೇವೋಪದಧಾತ್ಯನ್ತರೇವ ಹೀಮೌ ಲೋಕಾವಗ್ನಿಃ - ೭।೪।೨।[೨೫]

ಯದ್ವೇವ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಮುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾ ವೈ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಹ್ಯೇವ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಃ
ಪ್ರಜನನಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ರೇತಃಸಿಗ್ಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತ್ಯಾಣ್ಡೌ ವೈ ರೇತಃಸಿಚಾವನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ತದಾಣ್ಡಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾತಿಂ ದಧಾತ್ಯನ್ತರೇವೋಪದಧಾತ್ಯನ್ತರೇವ ಹ್ಯಾಣ್ಡೌ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ - ೭।೪।೨।[೨೬]

ಪ್ರಜಾಪತಿಷ್ಟ್ವಾ ಸಾದಯತ್ವಿತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ್ಯೇತಾಂ ಪ್ರಥಮಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯತ್ಪೃಷ್ಠೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಮಿತಿ ಪೃಷ್ಠೇ ಹ್ಯಯಂ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನಗ್ನಿಃ - ೭।೪।೨।[೨೭]

ವಿಶ್ವಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾಯಾಪಾನಾಯ । ವ್ಯಾನಾಯೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಉ ಏತಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣೋ
ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯಚ್ಛೇತಿ ಸರ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯಚ್ಛೇತ್ಯೇತದಗ್ನಿಷ್ಟೇಽಧಿಪತಿರಿತ್ಯಗ್ನಿಮೇವಾಸ್ಯಾ ಅಧಿಪತಿಂ
ಕರೋತಿ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೨।[೨೮]

ಅಥಽರ್ತವ್ಯೇ ಉಪದಧಾತಿ । ಋತವ ಏತೇ ಯದೃತವ್ಯೇ ಋತೂನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ಮಧುಶ್ಚ ಮಾಧವಶ್ಚ ವಾಸನ್ತಿಕಾವೃತೂ ಇತಿ ನಾಮನೀ ಏನಯೋರೇತೇ ನಾಮಭ್ಯಾಮೇವೈನೇ ಏತದುಪದಧಾತಿ ದ್ವೇ ಇಷ್ಟಕೇ ಭವತೋ ದ್ವೌ ಹಿ ಮಾಸಾವೃತುಃ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತದೃತುಂ ಕರೋತಿ - ೭।೪।೨।[೨೯]

ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ । ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಿಮ ಉ ಲೋಕಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತಸ್ಯಾಯಮೇವ ಲೋಕಃ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿರಯಮಸ್ಯ ಲೋಕೋ ವಸನ್ತ ಋತುಸ್ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತೇ ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ - ೭।೪।೨।[೩೦]

ಯದ್ವೇವೈತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂವತ್ಸರ ಉ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೈವ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠೋ ಅಸ್ಯ ವಸನ್ತ ಋತುಸ್ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತೇ ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ತೇ ಅನನ್ತರ್ಹಿತೇ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷ ಉಪದಧಾತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರನನ್ತರ್ಹಿತಾಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾ ಋತುಭ್ಯೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾ ಋತೂನೇವಾನುಪ್ರಜಾಯನ್ತ ಋತುಭಿರ್ಹ್ಯೇವ ಗರ್ಭೇ ಸನ್ತಂ ಸಮ್ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯೃತುಭಿರ್ಜಾತಮ್- ೭।೪।೨।[೩೧]

ಅಥಾಷಾಢಾಮುಪದಧಾತಿ । ಇಯಂ ವಾ ಅಷಾಢೇಮಾಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಂ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಉಪದಧಾತಿ ಪ್ರಥಮಾ ಹೀಯಮಸೃಜ್ಯತ - ೭।೪।೨।[೩೨]

ಸಾ ಯದಷಾಢಾ ನಾಮ । ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಅಸ್ಪರ್ಧನ್ತ ತೇ ದೇವಾ ಏತಾಮಿಷ್ಟಕಾಮಪಶ್ಯನ್ನಷಾಢಾಮಿಮಾಮೇವ ತಾಮುಪಾದಧತ ತಾಮುಪಧಾಯಾಸುರಾನ್ತ್ಸಪತ್ನಾನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾನಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದಸಹನ್ತ ಯದಸಹನ್ತ ತಸ್ಮಾದಷಾಢಾ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತಾಮುಪಧಾಯ ದ್ವಿಷನ್ತಮ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸಹತೇ - ೭।೪।೨।[೩೩]

ಯದ್ವೇವಾಷಾಢಾಮುಪದಧಾತಿ । ವಾಗ್ವಾ ಅಷಾಢಾ ವಾಚೈವ ತದ್ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ತ್ಸಪತ್ನಾನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾನಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದಸಹನ್ತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ವಾಚೈವ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸಹತೇ ವಾಚಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ಉಪಾದಧತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ವಾಚಮೇವೋಪಧತ್ತೇ - ೭।೪।೨।[೩೪]

ಸೇಯಂ ವಾಮಭೃತ್ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ವಾಮಂ ಯದ್ಧಿ ಕಿಂ ಚ ಪ್ರಾಣೀಯಂ ತತ್ಸರ್ವಂ ಬಿಭರ್ತಿ ತೇನೇಯಂ ವಾಮಭೃದ್ವಾಗ್ಘ ತ್ವೇವ ವಾಮಭೃತ್ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ವಾಮಂ ವಾಚಿ ವೈ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽನ್ನಂ ಧೀಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಗ್ವಾಮಭೃತ್ - ೭।೪।೨।[೩೫]

ತ ಏತೇ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಯದಷಾಢಾ । ತಾಂ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಉಪದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾತ್ತತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನ್ನಾನ್ಯಯಾ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯೇಷ್ಟಕಯಾ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯುಪದಧ್ಯಾದೇತಸ್ಯಾಂ ಚಿತೌ ನೇತ್ಪ್ರಾಣಾನಪಿದಧಾನೀತಿ - ೭।೪।೨।[೩೬]

ಯದ್ವಪಸ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಆಪೋಽನಪಿಹಿತಾ ವಾ ಅನ್ನೇನ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಮೃತವ್ಯಾಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತ್ಯೃತುಷು ತದ್ವಾಚಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಸೇಯಂ ವಾಗೃತುಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ವದತಿ - ೭।೪।೨।[೩೭]

ತದಾಹುಃ । ಯತ್ಪ್ರಜಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರ್ವಾಗಷಾಢಾಽಥ ಕಸ್ಮಾದನ್ತರೇಣಽರ್ತವ್ಯೇ ಉಪದಧಾತೀತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಋತವ್ಯೇ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ತತ್ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋ ವಾಚಮನ್ತರ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಂವತ್ಸರವೇಲಾಯಾಂ ಪ್ರಜಾ ವಾಚಂ ಪ್ರವದನ್ತಿ - ೭।೪।೨।[೩೮]ಅಷಾಢಾಸಿ ಸಹಮಾನೇತಿ । ಅಸಹನ್ತ ಹ್ಯೇತಯಾ ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ತ್ಸಹಸ್ವಾರಾತೀಃ ಸಹಸ್ವ ಪೃತನಾಯತ
ಇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ ಸಹಸ್ರವೀರ್ಯಾಸಿ ಸಾ ಮಾ ಜಿನ್ವೇತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಸರ್ವವೀರ್ಯಾಽಸಿ ಸಾ ಮಾ ಜಿನ್ವೇತ್ಯೇತತ್ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೪।೨।[೩೯]

ತದಾಹುಃ । ಕಸ್ಮಾದಭಿಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಮನ್ಯಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪಧೀಯನ್ತೇ ಪ್ರಾಚ್ಯ ಏತಾ ಇತಿ ದ್ವೇ ವೈ ಯೋನೀ ಇತಿ ಬ್ರೂಯಾದ್ದೇವಯೋನಿರನ್ಯೋ ಮನುಷ್ಯಯೋನಿರನ್ಯಃ ಪ್ರಾಚೀನಪ್ರಜನನಾ ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರತೀಚೀನಪ್ರಜನನಾ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತದ್ಯದೇತಾಃ ಪ್ರಾಚೀರುಪದಧಾತಿ ದೇವಯೋನೇರೇವೈತದ್ಯಜಮಾನಂ ಪ್ರಜನಯತಿ - ೭।೪।೨।[೪೦]

##
೭।೫।೧
ಕೂರ್ಮಮುಪದಧಾತಿ । ರಸೋ ವೈ ಕೂರ್ಮೋ ರಸಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ಯೋ ವೈ ಸ ಏಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮಪ್ಸು ಪ್ರವಿದ್ಧಾನಾಂ ಪರಾಙ್ರಸೋಽತ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ ಏಷ ಕೂರ್ಮಸ್ತಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ಯಾವಾನು ವೈ ರಸಸ್ತಾವಾನಾತ್ಮಾ ಸ ಏಷ ಇಮ ಏವ ಲೋಕಾಃ - ೭।೫।೧।[೧]

ತಸ್ಯ ಯದಧರಂ ಕಪಾಲಮ್ । ಅಯಂ ಸ ಲೋಕಸ್ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿವ ಭವತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇವ ಹ್ಯಯಂ ಲೋಕೋಽಥ ಯದುತ್ತರಂ ಸಾ ದ್ಯೌಸ್ತದ್ವ್ಯವಗೃಹೀತಾನ್ತಮಿವ ಭವತಿ ವ್ಯವಗೃಹೀತಾನ್ತೇವ ಹಿ ದ್ಯೌರಥ ಯದನ್ತರಾ ತದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸ ಏಷ ಇಮ ಏವ ಲೋಕಾ ಇಮಾನೇವೈತಲ್ಲೋಕಾನುಪದಧಾತಿ - ೭।೫।೧।[೨]

ತಮಭ್ಯನಕ್ತಿ । ದಧ್ನಾ ಮಧುನಾ ಘೃತೇನ ದಧಿ ಹೈವಾಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ರೂಪಂ ಘೃತಮನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಮಧ್ವಮುಷ್ಯ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದ್ರೂಪೇಣ ಸಮರ್ಧಯತ್ಯಥೋ ದಧಿ ಹೈವಾಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ರಸೋ ಘೃತಮನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಮಧ್ವಮುಷ್ಯ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ - ೭।೫।೧।[೩]

ಮಧು ವಾತಾ ಋತಾಯತ ಇತಿ । ಯಾಂ ವೈ ದೇವತಾಮೃಗಭ್ಯನೂಕ್ತಾ ಯಾಂ ಯಜುಃ ಸೈವ ದೇವತಾ ಸಽರ್ಕ್ಸೋ ದೇವತಾ ತದ್ಯಜುಸ್ತದ್ಧೈತನ್ಮಧ್ವೇವೈಷ ತ್ರಿಚೋ ರಸೋ ವೈ ಮಧು ರಸಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಗಾಯತ್ರೀಭಿಸ್ತಿಸೃಭಿಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೫।೧।[೪]

ಸ ಯತ್ಕೂರ್ಮೋ ನಾಮ । ಏತದ್ವೈ ರೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತ ಯದಸೃಜತಾಕರೋತ್ತದ್ಯದಕರೋತ್ತಸ್ಮಾತ್ಕೂರ್ಮಃ ಕಶ್ಯಪೋ ವೈ ಕೂರ್ಮಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಕಾಶ್ಯಪ್ಯ ಇತಿ - ೭।೫।೧।[೫]

ಸ ಯಃ ಕೂರ್ಮೋಽಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯೋಽಮುಮೇವೈತದಾದಿತ್ಯಮುಪದಧಾತಿ ತಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮುಪದಧಾತ್ಯಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಸಾವಾದಿತ್ಯಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಧೀಯತೇ ದಕ್ಷಿಣತೋಽಷಾಢಾಯೈ ವೃಷಾ ವೈ ಕೂರ್ಮೋ ಯೋಷಾಽಷಾಢಾ ದಕ್ಷಿಣತೋ ವೈ ವೃಷಾ ಯೋಷಾಮುಪಶೇತೇಽರತ್ನಿಮಾತ್ರೇಽರತ್ನಿಮಾತ್ರಾದ್ಧಿ ವೃಷಾ ಯೋಷಾಮುಪಶೇತೇ ಸೈಷಾ ಸರ್ವಾಸಾಮಿಷ್ಟಕಾನಾಂ ಮಹಿಷೀ ಯದಷಾಢೈತಸ್ಯೈ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸನ್ತ್ಸರ್ವಾಸಾಮಿಷ್ಟಕಾನಾಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಭವತಿ - ೭।೫।೧।[೬]

ಯದ್ವೇವ ಕೂರ್ಮಮುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಕೂರ್ಮಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹೀಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಕರೋತಿ ಪ್ರಾಣಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮುಪದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾತ್ತತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಪ್ರಾಣೋ ಧೀಯತೇ ಪುರುಷಮಭ್ಯಾವೃತ್ತಂ ಯಜಮಾನೇ ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ದಕ್ಷಿಣತೋಽಷಾಢಾಯೈ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಕೂರ್ಮೋ ವಾಗಷಾಢಾ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಚೋ ವೃಷಾ ಪ್ರಾಣೋ ಮಿಥುನಮ್ - ೭।೫।೧।[೭]

ಅಪಾಂ ಗಮ್ಭನ್ತ್ಸ್ತೀದೇತಿ । ಏತದ್ಧಾಪಾಂ ಗಮ್ಭಿಷ್ಠಂ ಯತ್ರೈಷ ಏತತ್ತಪತಿ ಮಾ ತ್ವಾ ಸೂರ್ಯೋಽಭಿತಾಪ್ಸೀನ್ಮಾಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರ ಇತಿ ಮೈವ ತ್ವಾ ಸೂರ್ಯೋ ಹಿಂಸೀನ್ಮೋ ಅಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರ ಇತ್ಯೇತದಚ್ಛಿನ್ನಪತ್ರಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅನುವೀಕ್ಷಸ್ವೇತೀಮಾ ವೈ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಯಾ ಇಮಾ ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತಾ ಅರಿಷ್ಟಾ
ಅನಾರ್ತಾ ಅನುವೀಕ್ಷಸ್ವೇತ್ಯೇತದನು ತ್ವಾ ದಿವ್ಯಾ ವೃಷ್ಟಿಃ ಸಚತಾಮಿತಿ ಯಥೈವೈನಂ ದಿವ್ಯಾ ವೃಷ್ಟಿರನುಸಚೇತೈವಮೇತದಾಹ - ೭।೫।೧।[೮]

ಅಥೈನಮೇಜಯತಿ । ತ್ರೀನ್ತ್ಸಮುದ್ರಾನ್ತ್ಸಮಸೃಪತ್ಸ್ವರ್ಗಾನಿತೀಮೇ ವೈ ತ್ರಯಃ ಸಮುದ್ರಾಃ ಸ್ವರ್ಗಾ ಲೋಕಾಸ್ತಾನೇಷ ಕೂರ್ಮೋ ಭೂತ್ವಾನುಸಂಸಸರ್ಪಾಪಾಂ ಪತಿರ್ವೃಷಭ ಇಷ್ಟಕಾನಾಮಿತ್ಯಪಾಂ ಹ್ಯೇಷ ಪತಿರ್ವೃಷಭ ಇಷ್ಟಕಾನಾಂ ಪುರೀಷಂ ವಸಾನಃ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಲೋಕ ಇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ಪುರೀಷಮ್ಪಶೂನ್ವಸಾನಃ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಲೋಕ ಇತ್ಯೇತತ್ತತ್ರ ಗಚ್ಛ ಯತ್ರ ಪೂರ್ವೇ ಪರೇತಾ ಇತಿ ತತ್ರ ಗಚ್ಛ ಯತ್ರೈತೇನ ಪೂರ್ವೇ ಕರ್ಮಣೇಯುರಿತ್ಯೇತತ್- ೭।೫।೧।[೯]

ಮಹೀ ದ್ಯೌಃ ಪೃಥಿವೀ ಚ ನ ಇತಿ । ಮಹತೀ ದ್ಯೌಃ ಪೃಥಿವೀ ಚ ನ ಇತ್ಯೇತದಿಮಂ ಯಜ್ಞಮ್ಮಿಮಿಕ್ಷತಾಮಿತೀಮಂ ಯಜ್ಞಮವತಾಮಿತ್ಯೇತತ್ಪಿಪೃತಾಂ ನೋ ಭರೀಮಭಿರಿತಿ ಬಿಭೃತಾಂ ನೋ ಭರೀಮಭಿರಿತ್ಯೇತದ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯಯೋತ್ತಮಯೋಪದಧಾತಿ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋ ಹಿ ಕೂರ್ಮಃ - ೭।೫।೧।[೧೦]

ತ್ರಿಭಿರುಪದಧಾತಿ । ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಥೋ ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದುಪದಧಾತಿ ತ್ರಿಭಿರಭ್ಯನಕ್ತಿ ತತ್ಷಟ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರವಕಾ ಅಧಸ್ತಾದ್ಭವನ್ತ್ಯವಕಾ ಉಪರಿಷ್ಟಾದಾಪೋ ವಾ ಅವಕಾ ಅಪಾಮೇವೈನಮೇತನ್ಮಧ್ಯತೋ ದಧಾತಿ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೫।೧।[೧೧]

ಅಥೋಲೂಖಲಮುಸಲೇ ಉಪದಧಾತಿ । ವಿಷ್ಣುರಕಾಮಯತಾನ್ನಾದಃ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಸ ಏತೇ ಇಷ್ಟಕೇ ಅಪಶ್ಯದುಲೂಖಲಮುಸಲೇ ತೇ ಉಪಾಧತ್ತ ತೇ ಉಪಧಾಯಾನ್ನಾದೋಽಭವತ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯದುಲೂಖಲಮುಸಲೇ ಉಪದಧಾತಿ ಯೇನ ರೂಪೇಣ ಯತ್ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾ ವಿಷ್ಣುರನ್ನಾದೋಽಭವತ್ತೇನ ರೂಪೇಣ ತತ್ಕರ್ಮ ಕೃತ್ವಾನ್ನಾದೋಽಸಾನೀತಿ ತದೇತತ್ಸರ್ವಮನ್ನಂ ಯದುಲೂಖಲಮುಸಲೇ ಉಲೂಖಲಮುಸಲಾಭ್ಯಾಂ ಹ್ಯೇವಾನ್ನಂ ಕ್ರಿಯತ ಉಲೂಖಲಮುಸಲಾಭ್ಯಾಮದ್ಯತೇ- ೭।೫।೧।[೧೨]

ತೇ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೋಪದಧಾತಿ । ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ ರೇತಃಸಿಚೌ ಮಧ್ಯಮು ಪೃಷ್ಟಯೋ ಮಧ್ಯತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತ್ಯುತ್ತರೇ ಉತ್ತರಮೇವಾಸ್ಮಾದೇತದನ್ನಂ ದಧಾತ್ಯರತ್ನಿಮಾತ್ರೇಽರತ್ನಿಮಾತ್ರಾದ್ಧ್ಯನ್ನಮದ್ಯತೇ - ೭।೫।೧।[೧೩]

ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೇ ಭವತಃ । ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೋ ವೈ ಗರ್ಭೋ ವಿಷ್ಣುರನ್ನಮೇತದಾತ್ಮಸಮ್ಮಿತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ ಯದು ವಾ ಆತ್ಮಸಮ್ಮಿತಮನ್ನಂ ತದವತಿ ತನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ಯದ್ಭೂಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಕನೀಯೋ ನ ತದವತಿ - ೭।೫।೧।[೧೪]

ಔದುಮ್ಬರೇ ಭವತಃ । ಊರ್ಗ್ವೈ ರಸ ಉದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರಸಂ ದಧಾತ್ಯಥೋ ಸರ್ವ ಏತೇ ವನಸ್ಪತಯೋ ಯದುದುಮ್ಬರ ಏತೇ ಉಪದಧತ್ಸರ್ವಾನ್ವನಸ್ಪತೀನುಪದಧಾತಿ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೇಮೇ ವೈ ರೇತಃಸಿಚಾವನಯೋಸ್ತದ್ವನಸ್ಪತೀನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನಯೋರ್ವನಸ್ಪತಯಶ್ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿ ಭವತಿ ಚತಸ್ರೋ ವೈ ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಸು ತದ್ದಿಕ್ಷು ವನಸ್ಪತೀನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸು ದಿಕ್ಷು ವನಸ್ಪತಯೋ ಮಧ್ಯೇ ಸಂಗೃಹೀತಮ್ಭವತ್ಯುಲೂಖಲರೂಪತಾಯೈ - ೭।೫।೧।[೧೫]

ಯದ್ವೇವೋಲೂಖಲಮುಸಲೇ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಮಧ್ಯತ ಉದಚಿಕ್ರಮಿಷತ್ತಮನ್ನೇನಾಗೃಹ್ಣಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೋಽನ್ನೇನ ಗೃಹೀತೋ ಯೋ ಹ್ಯೇವಾನ್ನಮತ್ತಿ ಸ ಪ್ರಾಣಿತಿ - ೭।೫।೧।[೧೬]

ಪ್ರಾಣೇ ಗೃಹೀತೇಽಸ್ಮಾದನ್ನಮುದಚಿಕ್ರಮಿಷತ್ತತ್ಪ್ರಾಣೇನಾಗೃಹ್ಣಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣೇನಾನ್ನಂ ಗೃಹೀತಂ ಯೋ ಹ್ಯೇವ ಪ್ರಾಣಿತಿ ಸೋಽನ್ನಮತ್ತಿ - ೭।೫।೧।[೧೭]

ಏತಯೋರುಭಯೋರ್ಗೃಹೀತಯೋಃ।ಅಸ್ಮಾದೂರ್ಗುದಚಿಕ್ರಮಿಷತ್ತಾಮೇತಾಭ್ಯಾಮುಭಾಭ್ಯಾಮಗೃಹ್ಣಾತ್ತಸ್ಮಾದೇತಾಭ್ಯಾಮುಭಾಭ್ಯಾಮೂರ್ಗ್ಗೃಹೀತಾ ಯೋ ಹ್ಯೇವಾನ್ನಮತ್ತಿ ಸ ಪ್ರಾಣಿತಿ ತಮೂರ್ಜಯತಿ - ೭।೫।೧।[೧೮]

ಊರ್ಜಿ ಗೃಹೀತಾಯಾಮ್ । ಅಸ್ಮಾದೇತೇ ಉಭೇ ಉದಚಿಕ್ರಮಿಷತಾಂ ತೇ ಊರ್ಜಾಽಗೃಹ್ಣಾತ್ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಉಭೇ ಊರ್ಜಾ ಯಂ ಹ್ಯೇವೋರ್ಜಯತಿ ಸ ಪ್ರಾಣಿತಿ ಸೋಽನ್ನಮತ್ತಿ - ೭।೫।೧।[೧೯]

ತಾನ್ಯೇತಾನ್ಯನ್ಯೋಽನ್ಯೇನ ಗೃಹೀತಾನಿ । ತಾನ್ಯನ್ಯೋಽನ್ಯೇನ ಗೃಹೀತ್ವಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಪಾದಯತ ತದೇತದನ್ನಂ ಪ್ರಪದ್ಯಮಾನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಅನುಪ್ರಾಪದ್ಯನ್ತಾನ್ನಜೀವನಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮ್ - ೭।೫।೧।[೨೦]

ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋಽಭ್ಯುಕ್ತಃ । ತದ್ವೈ ಸ ಪ್ರಾಣೋಽಭವದಿತಿ ತದ್ಧಿ ಸ ಪ್ರಾಣೋಽಭವನ್ಮಹಾನ್ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ ಮಹಾನ್ಹಿ ಸ ತದಭವದ್ಯದೇನಮೇತೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾಪದ್ಯನ್ತ ಭುಜೋಭುಜಿಷ್ಯಾ ವಿತ್ತ್ವೇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಭುಜೋಽನ್ನಂ ಭುಜಿಷ್ಯಾ ಏತತ್ಸರ್ವಂ ವಿತ್ತ್ವೇತ್ಯೇತದ್ಯತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಪ್ರಾಣಯತ್ಪುರೀತ್ಯಾತ್ಮಾ ವೈ ಪೂರ್ಯದ್ವೈ ಪ್ರಾಣಾನ್ಪ್ರಾಣಯತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಾ ದೇವಾ ಅಥ ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಾಣಯತ್ತಸ್ಮಾದು ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಾಣೋ ಯೋ ವೈ ಸ ಪ್ರಾಣ ಏಷಾ ಸಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಥ ಯತ್ತದನ್ನಮೇಷ ಸ ವಿಷ್ಣುರ್ದೇವತಾಥ ಯಾ ಸೋಽರ್ಗೇಷ ಸ ಉದುಮ್ಬರಃ - ೭।೫।೧।[೨೧]

ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ । ಅಯಂ ವಾವ ಮಾ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮನ ಉದಭಾರ್ಷೀದಿತಿ ಯದಬ್ರವೀದುದಭಾರ್ಷೀನ್ಮೇತಿ ತಸ್ಮಾದುದುಮ್ಭರ ಉದುಮ್ಭರೋ ಹ ವೈ ತಮುದುಮ್ಬರ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾ ಉರು ಮೇ ಕರದಿತಿ ತಸ್ಮಾದುರುಕರಮುರುಕರಂ ಹ ವೈ ತದುಲೂಖಲಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಃ ಸೈಷಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಯೋನಿರ್ಯದುಲೂಖಲಂ ಶಿರೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಯೋನಿಃ - ೭।೫।೧।[೨೨]

ತತ್ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರಂ ಭವತಿ । ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರಮಿವ ಹಿ ಶಿರಶ್ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿ ಭವತಿ ಚತುಃಸ್ರಕ್ತೀವ ಹಿ ಶಿರೋ ಮಧ್ಯೇ ಸಂಗೃಹೀತಂ ಭವತಿ ಮಧ್ಯೇ ಸಂಗೃಹೀತಮಿವ ಹಿ ಶಿರಃ - ೭।೫।೧।[೨೩]

ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ । ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಸರ್ವಂ ಮಧ್ಯತೋಽದಧುಃ ಪ್ರಾಣಮನ್ನಮೂರ್ಜಂ ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯಾ ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ ರೇತಃಸಿಚೌ ಮಧ್ಯಮು ಪೃಷ್ಟಯೋ ಮಧ್ಯತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಸರ್ವಂ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೧।[೨೪]

ವಿಷ್ಣೋಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪಶ್ಯತೇತಿ । ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಕರ್ಮ ವಿಷ್ಣೋರ್ವೀರ್ಯಾಣಿ ಪಶ್ಯತೇತ್ಯೇತದ್ಯತೋ ವ್ರತಾನಿ
ಪಸ್ಪಶ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವ್ರತಂ ಯತೋಽನ್ನಂ ಸ್ಪಾಶಯಾಂಚಕ್ರ ಇತ್ಯೇತದಿನ್ದ್ರಸ್ಯ ಯುಜ್ಯಃ ಸಖೇತೀನ್ದ್ರಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷ ಯುಜ್ಯಃ ಸಖಾ ದ್ವಿದೇವತ್ಯಯೋಪದಧಾತಿ ದ್ವೇ ಹ್ಯುಲೂಖಲಮುಸಲೇ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತಿ ಸಮಾನಂ ತತ್ಕರೋತಿ ಸಮಾನಂ ಹ್ಯೇತದನ್ನಮೇವ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೫।೧।[೨೫]

ಅಥೋಖಾಮುಪದಧಾತಿ ಯೋನಿರ್ವಾ ಉಖಾ ಯೋನಿಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಮುಲೂಖಲ ಉಪದಧಾತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ ಉಲೂಖಲಂ ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚಾಸ್ಯಾ ಊರ್ದ್ಧ್ವಮನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವ ತನ್ಮಧ್ಯಂ ವಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಧ್ಯತಸ್ತದ್ಯೋನಿಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮ್ಮಧ್ಯತೋ ಯೋನಿರಪಿ ವನಸ್ಪತೀನಾಮ್ - ೭।೫।೧।[೨೬]

ಯದ್ವೇವೋಖಾಮುಪದಧಾತಿ । ಯೋ ವೈ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತೈಷಾ ಸೋಖೇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಉಖೇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಾಮುಲೂಖಲ ಉಪದಧಾತಿ ತದೇನಮೇತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಪ್ರಾಣೇಽನ್ನ ಊರ್ಜ್ಯಥೋ ಏತಸ್ಮಾದೇವೈನಮೇತತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದನನ್ತರ್ಹಿತಂ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೧।[೨೭]

ಅಥೋಪಶಯಾಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ । ಲೋಕಭಾಜಮುಖಾಂ ಕೃತ್ವಾ ಪುರಸ್ತಾದುಖಾಯಾ ಉಪನಿವಪತ್ಯೇಷ ಹೈತಸ್ಯೈ ಲೋಕಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷಾನನ್ತರಿತಾ ಭವತಿ - ೭।೫।೧।[೨೮]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈಷಾ ಪಕ್ವಾ ಶೃತೋಪಹಿತಾ ಭವತೀತಿ ಯದೇವ ಯಜುಷ್ಕೃತಾ ತೇನಾಥೋ ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚೈತಮಗ್ನಿಂ ವೈಶ್ವಾನರಮುಪನಿಗಚ್ಛತಿ ತತ ಏವ ತತ್ಪಕ್ವಂ ಶೃತಮುಪಹಿತಮ್ಭವತಿ - ೭।೫।೧।[೨೯]

ಧ್ರುವಾಸಿ ಧರುಣೇತಿ । ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಿತೋ ಜಜ್ಞೇ ಪ್ರಥಮಮೇಭ್ಯೋ ಯೋನಿಭ್ಯೋ ಅಧಿ ಜಾತವೇದಾ ಇತ್ಯೇತೇಭ್ಯೋ ಹಿ ಯೋನಿಭ್ಯಃ ಪ್ರಥಮಂ ಜಾತವೇದಾ ಅಜಾಯತ ಸ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾನುಷ್ಟುಭಾ ಚ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವ್ಯಂ ವಹತು ಪ್ರಜಾನನ್ನಿತ್ಯೇತೈರ್ವಾಽಏಷ ಛನ್ದೋಭಿರ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹವ್ಯಂ ವಹತಿ ಪ್ರಜಾನನ್ - ೭।೫।೧।[೩೦]

ಇಷೇ ರಾಯೇ ರಮಸ್ವ । ಸಹಸೇ ದ್ಯುಮ್ನ ಊರ್ಜೇ ಅಪತ್ಯಾಯೇತ್ಯೇತಸ್ಮೈ ಸರ್ವಸ್ಮೈ ರಮಸ್ವೇತ್ಯೇತತ್ಸಮ್ರಾಡಸಿ ಸ್ವರಾಡಸೀತಿ ಸಮ್ರಾಟ್ಚ ಹ್ಯೇಷ ಸ್ವರಾಟ್ಚ ಸಾರಸ್ವತೌ ತ್ವೋತ್ಸೌ ಪ್ರಾಪವತಾಮಿತಿ ಮನೋ ವೈ ಸರಸ್ವಾನ್ವಾಕ್ಸರಸ್ವತ್ಯೇತೌ ಸಾರಸ್ವತಾ ಉತ್ಸೌ ತೌ ತ್ವಾ ಪ್ರಾವತಾಮಿತ್ಯೇತದ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಥೋ ದ್ವಯಂ ಹ್ಯೇವೈತದ್ರೂಪಮ್ಮೃಚ್ಚಾಽಪಶ್ಚ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೫।೧।[೩೧]

ಅಥೈನಾಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವಾ ಅಸ್ಯಾಮೇತತ್ಪೂರ್ವಂ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಭವತಿ ಸಿಕತಾಸ್ತದೇತದಭಿಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಮಭಿಕ್ರಿಯತ ಆಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತಿ ಸ್ರುವೇಣ
ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಾಗ್ನೇಯೀಭ್ಯಾಂ ಗಾಯತ್ರೀಭ್ಯಾಂ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೫।೧।[೩೨]

ಅಗ್ನೇ ಯುಕ್ಷ್ವಾ ಹಿ ಯೇ ತವ । ಯುಕ್ಷ್ವಾ ಹಿ ದೇವಹೂತಮಾನಿತಿ ಯುಕ್ತವತೀಭ್ಯಾಮಿದಮೇವೈತದ್ಯೋನೌ ರೇತೋ ಯುನಕ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋನೌ ರೇತೋ ಯುಕ್ತಂ ನ ನಿಷ್ಪದ್ಯತೇ - ೭।೫।೧।[೩೩]

ಸ ಯದಿ ಸಂವತ್ಸರಭೃತಃ ಸ್ಯಾತ್ । ಅಥಾಭಿಜುಹುಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ಸಂವತ್ಸರಭೃತಃ ಸರ್ವಂ ತದ್ಯದಭಿಜುಹೋತ್ಯಥ ಯದ್ಯಸಂವತ್ಸರಭೃತಃ ಸ್ಯಾದುಪೈವ ತಿಷ್ಠೇತಾಸರ್ವಂ ವೈ ತದ್ಯದಸಂವತ್ಸರಭೃತೋಽಸರ್ವಂ ತದ್ಯದುಪತಿಷ್ಠತೇಽಭಿ ತ್ವೇವ ಜುಹುಯಾತ್- ೭।೫।೧।[೩೪]

ಪಶುರೇಷ ಯದಗ್ನಿಃ । ಸೋಽತ್ರೈವ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತಸ್ಯಾವಾಙ್ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾ ಶ್ರೋಣೀ ದ್ವಿಯಜುಃ ಪೃಷ್ಟಯೋ ರೇತಃಸಿಚೌ ಕೀಕಸಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಕಕುದಮೃತವ್ಯೇ ಗ್ರೀವಾ ಅಷಾಢಾ ಶಿರಃ ಕೂರ್ಮೋ ಯೇ ಕೂರ್ಮೇ ಪ್ರಾಣಾ ಯೇ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತೇ ತೇ - ೭।೫।೧।[೩೫]

ತಂ ವಾ ಏತಮ್ । ಇತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಚಿನೋತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಿತ
ಊರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಸಾವಾದಿತ್ಯ ಇತ ಊರ್ಧ್ವಃ ಪ್ರಾಙ್ಧೀಯತೇ - ೭।೫।೧।[೩೬]

ಅಥೈನಂ ಪ್ರಸಲವ್ಯಾವರ್ತಯತಿ । ಅಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಂ ಪ್ರಸಲವ್ಯಾವರ್ತಯತಿ ತಸ್ಮಾದಸಾವಾದಿತ್ಯ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರಸಲವ್ಯನುಪರ್ಯೈತಿ - ೭।೫।೧।[೩೭]

ಉದರಮುಖಾ । ಯೋನಿರುಲೂಖಲಮುತ್ತರೋಖಾ ಭವತ್ಯಧರಮುಲೂಖಲಮುತ್ತರಂ ಹ್ಯುದರಮಧರಾ ಯೋನಿಃ ಶಿಶ್ನಂ ಮುಸಲಂ ತದ್ವೃತ್ತಮಿವ ಭವತಿ ವೃತ್ತಮಿವ ಹಿ ಶಿಶ್ನಂ ತದ್ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪದಧಾತಿ ದಕ್ಷಿಣತೋ ವೈ ವೃಷಾ ಯೋಷಾಮುಪಶೇತೇ ಯದು ಪಶೋಃ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ಯಾನ್ನಂ ತದ್ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾ ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯೋತ್ತರೋಽರ್ಧ ಉದಾಹಿತತರೋ ಭವತಿ ಪಶುರೇಷ ಯದಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಶೋಃ ಸುಹಿತಸ್ಯೋತ್ತರಃ ಕುಕ್ಷಿರುನ್ನತತರೋ ಭವತಿ - ೭।೫।೧।[೩೮]೭।೫।೨ ಪಞ್ಚಪಶುಶೀರ್ಷೇಷ್ಟಕೋಪಧಾನಮ್
ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣ್ಯುಪದಧಾತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣಿ ಪಶೂನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾನ್ಯುಖಾಯಾಮುಪದಧಾತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಉಖಾ ಪಶವಃ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣ್ಯೇಷು ತಲ್ಲೋಕೇಷು ಪಶೂನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮ ಏಷು ಲೋಕೇಷು ಪಶವಃ - ೭।೫।೨।[೧]

ಯದ್ವೇವೋಖಾಯಾಮ್ । ಯೋನಿರ್ವಾ ಉಖಾ ಪಶವಃ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣಿ ಯೋನೌ ತತ್ಪಶೂನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದದ್ಯಮಾನಾಃ ಪಚ್ಯಮಾನಾಃ ಪಶವೋ ನ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇ ಯೋನೌ ಹ್ಯೇನಾನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ - ೭।೫।೨।[೨]

ಯದ್ವೇವ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣ್ಯುಪದಧಾತಿ । ಯಾ ವೈ ತಾಃ ಶ್ರಿಯ ಏತಾನಿ ತಾನಿ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣ್ಯಥ ಯಾನಿ ತಾನಿ ಕುಸಿನ್ಧಾನ್ಯೇತಾಸ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ ಚಿತಯಸ್ತದ್ಯಾಸ್ತಾಃ ಪಞ್ಚ ಚಿತಯ ಇಮೇ ತೇ ಲೋಕಾಸ್ತದ್ಯೇ ತ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಏಷಾ ಸೋಖಾ ತದ್ಯದುಖಾಯಾಂ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣ್ಯುಪದಧಾತ್ಯೇತೈರೇವ ತಚ್ಛೀರ್ಷಭಿರೇತಾನಿ ಕುಸಿನ್ಧಾನಿ ಸಂದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೩]

ತಾನ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತೀಚ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ಯತ್ರೈತಾನ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪಶೂನಾಲಿಪ್ಸತ ತ ಆಲಿಪ್ಸ್ಯಮಾನಾ ಉದಚಿಕ್ರಮಿಷಂಸ್ತಾನ್ಪ್ರಾಣೇಷು ಸಮಗೃಹ್ಣಾತ್ತಾನ್ಪ್ರಾಣೇಷು ಸಂಗೃಹ್ಯ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತೀಚ ಆತ್ಮನ್ನಧತ್ತ - ೭।೫।೨।[೪]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ಕ್ರಿಯತೇ । ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿದಂ ನ್ವಸ್ಮಾತ್ತೇ ಪಶವೋ ನೋಚ್ಚಿಕ್ರಮಿಷನ್ತಿ ಯತ್ತ್ವೇತತ್ಕರೋತಿ ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವಂಸ್ತತ್ಕರವಾಣೀತ್ಯಥೋ ಪ್ರಾಣೇಷ್ವೇವೈನಾನೇತತ್ಸಂಗೃಹ್ಯ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತೀಚ ಆತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ - ೭।೫।೨।[೫]

ಯದ್ವೇವ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣ್ಯುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀದೇಕ ಏವ ಸೋಽಕಾಮಯತಾನ್ನಂ ಸೃಜೇಯ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ಸ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯ ಏವಾಧಿ ಪಶೂನ್ನಿರಮಿಮೀತ ಮನಸಃ ಪುರುಷಂ ಚಕ್ಷುಷೋಽಶ್ವಂ ಪ್ರಾಣಾದ್ಗಾಂ ಶ್ರೋತ್ರಾದವಿಂ ವಾಚೋಽಜಂ ತದ್ಯದೇನಾನ್ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽಧಿ ನಿರಮಿಮೀತ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪಶವ ಇತಿ ಮನೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ತದ್ಯತ್ಮನಸಃ ಪುರುಷಂ ನಿರಮಿಮೀತ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪಶೂನಾಂ ವೀರ್ಯವತ್ತಮ ಇತಿ ಮನೋ ವೈ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಮನಸಿ ಹಿ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತದ್ಯನ್ಮನಸಃ ಪುರುಷಂ ನಿರಮಿಮೀತ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪುರುಷಃ ಸರ್ವೇ ಪಶವ ಇತಿ ಪುರುಷಸ್ಯ ಹ್ಯೇವೈತೇ ಸರ್ವೇ ಭವನ್ತಿ - ೭।೫।೨।[೬]

ತದೇತದನ್ನಂ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ । ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ಯಃ ಕಶ್ಚಾನ್ನಂ ಸೃಜತೇ ಪುರಸ್ತಾದೇವೈನತ್ಪ್ರತ್ಯಗಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತದ್ವಾ ಉಖಾಯಾಮುದರಂ ವಾ ಉಖೋದರೇ ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೭]

ಅಥೈಷು ಹಿರಣ್ಯಶಕಲಾನ್ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಹಿರಣ್ಯಮಥ ವಾ ಏತೇಭ್ಯಃ ಪಶುಭ್ಯಃ ಸಂಜ್ಞಪ್ಯಮಾನೇಭ್ಯ ಏವ ಪ್ರಾಣಾ ಉತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ತದ್ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಶಕಲಾನ್ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯತಿ ಪ್ರಾಣಾನೇವೈಷ್ವೇತದ್ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೮]

ಸಪ್ತ ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯತಿ । ಸಪ್ತ ವೈ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಥ ಯದಿ ಪಞ್ಚ ಪಶವಃ ಸ್ಯುಃ ಪಞ್ಚೈವ ಕೃತ್ವಃ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯೇತ್ಪಞ್ಚ ವಾ ಏತಾನ್ಪಶೂನುಪದಧಾತಿ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ ವಾ ಏಕೈಕಸ್ಮಿನ್ಪಶೌ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತದೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೯]

ತದ್ಧೈಕೇಽಪಿ । ಯದ್ಯೇಕಃ ಪಶುರ್ಭವತಿ ಪಞ್ಚೈವ ಕೃತ್ವಃ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ವಾ ಏತಾನ್ಪಶೂನುಪದಧಾತಿ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತ ವಾ ಏಕೈಕಸ್ಮಿನ್ಪಶೌ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತದೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧ್ಮ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದೇತಸ್ಮಿನ್ವೈ ಪಶೌ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ರೂಪಂ ತದ್ಯದೇತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯತಿ ತದೇವೈಷು ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೧೦]

ಮುಖೇ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರತ್ಯಸ್ಯತಿ । ಸಮ್ಯಕ್ಸ್ರವನ್ತಿ ಸರಿತೋ ನ ಧೇನಾ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ಧೇನಾಸ್ತದಿದಂ ಸಮ್ಯಙ್ಮುಖಮಭಿಸಂಸ್ರವತ್ಯನ್ತರ್ಹೃದಾ ಮನಸಾ ಪೂಯಮಾನಾ ಇತ್ಯನ್ತರ್ವೈ ಹೃದಯೇನ ಮನಸಾ ಸತಾಽನ್ನಂ ಪೂತಂ ಯ ಋಜುಸ್ತಸ್ಯ ಘೃತಸ್ಯ ಧಾರಾ ಅಭಿಚಾಕಶೀಮೀತಿ ಯಾ ಏವೈತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನಾವಾಹುತೀರ್ಹೋಷ್ಯನ್ಭವತಿ ತಾ ಏತದಾಹ ಹಿರಣ್ಯಯೋ ವೇತಸೋ ಮಧ್ಯೇ ಅಗ್ನೇರಿತಿ ಯ ಏವೈಷ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಪುರುಷಸ್ತಮೇತದಾಹ - ೭।೫।೨।[೧೧]

ಋಚೇ ತ್ವೇತೀಹ । ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಋಕ್ಪ್ರಾಣೇನ ಹ್ಯರ್ಚತಿ ರುಚೇ ತ್ವೇತೀಹ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ರುಕ್ಪ್ರಾಣೇನ ಹಿ ರೋಚತೇ
ಽಥೋ ಪ್ರಾಣಾಯ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ರೋಚತೇ ಭಾಸೇ ತ್ವೇತೀಹ ಜ್ಯೋತಿಷೇ ತ್ವೇತೀಹ ಭಾಸ್ವತೀ ಹೀಮೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀ ಚಕ್ಷುಷೀ ಅಭೂದಿದಂ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಭುವನಸ್ಯ ವಾಜಿನಮಗ್ನೇರ್ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಚೇತೀಹಾಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನ್ರುಕ್ಮೋ ವರ್ಚಸಾ ವರ್ಚಸ್ವಾನಿತೀಹ ವಿಶ್ವಾವತೀಭ್ಯಾಂ ವಿಶ್ವಂ ಹಿ ಶ್ರೋತ್ರಮ್ - ೭।೫।೨।[೧೨]

ಅಥ ಪುರುಷಶೀರ್ಷಮುದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ । ಮಹಯತ್ಯೇವೈನದೇತತ್ಸಹಸ್ರದಾ ಅಸಿ ಸಹಸ್ರಾಯ ತ್ವೇತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಸರ್ವಸ್ಯ ದಾತಾಸಿ ಸರ್ವಸ್ಮೈ ತ್ವೇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೫।೨।[೧೩]

ಅಥೈನಾನುಪದಧಾತಿ । ಪುರುಷಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪುರುಷಂ ತದ್ವೀರ್ಯೇಣಾಪ್ತ್ವಾ ದಧಾತಿ ಮಧ್ಯೇ ಪುರುಷಮಭಿತ ಇತರಾನ್ಪಶೂನ್ಪುರುಷಂ ತತ್ಪಶೂನಾಂ ಮಧ್ಯತೋಽತ್ತಾರಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷ ಏವ ಪಶೂನಾಂ ಮಧ್ಯತೋಽತ್ತಾ - ೭।೫।೨।[೧೪]

ಅಶ್ವಂ ಚಾವಿಂ ಚೋತ್ತರತ । ಏತಸ್ಯಾಂ ತದ್ದಿಶ್ಯೇತೌ ಪಶೂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಯಾಂ ದಿಶ್ಯೇತೌ ಪಶೂ
ಭೂಯಿಷ್ಠೌ - ೭।೫।೨।[೧೫]

ಗಾಂ ಚಾಜಂ ಚ ದಕ್ಷಿಣತ । ಏತಸ್ಯಾಂ ತದ್ದಿಶ್ಯೇತೌ ಪಶೂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಯಾಂ ದಿಶ್ಯೇತೌ ಪಶೂ ಭೂಯಿಷ್ಠೌ - ೭।೫।೨।[೧೬]

ಪಯಸಿ ಪುರುಷಮುಪದಧಾತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ಪಯೋ ಯಜಮಾನಂ ತತ್ಪಶುಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತ್ಯಾದಿತ್ಯಂ ಗರ್ಭಂ ಪಯಸಾ ಸಮಙ್ಗ್ಧೀತ್ಯಾದಿತ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ಗರ್ಭೋ ಯತ್ಪುರುಷಸ್ತಂ ಪಯಸಾ ಸಮಙ್ಗ್ಧೀತ್ಯೇತತ್ಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಪ್ರತಿಮಾಂ ವಿಶ್ವರೂಪಮಿತಿ ಪುರುಷೋ ವೈ ಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಪ್ರತಿಮಾ ಪುರುಷಸ್ಯ ಹ್ಯೇವ ಸಹಸ್ರಂ ಭವತಿ ಪರಿವೃಙ್ಗ್ಧಿ ಹರಸಾ ಮಾಽಭಿಮಂಸ್ಥಾ ಇತಿ ಪರ್ಯೇನಂ ವೃಙ್ಗ್ಧ್ಯರ್ಚಿಷಾ ಮೈನಂ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತಚ್ಛತಾಯುಷಂ ಕೃಣುಹಿ ಚೀಯಮಾನ ಇತಿ ಪುರುಷಂ ತತ್ಪಶೂನಾಂ ಶತಾಯುಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷ ಏವ ಪಶೂನಾಂ ಶತಾಯುಃ - ೭।೫।೨।[೧೭]

ಅಥೋತ್ತರತೋಽಶ್ವಮ್ । ವಾತಸ್ಯ ಜೂತಿಮಿತಿ ವಾತಸ್ಯ ವಾ ಏಷ ಜೂತಿರ್ಯದಶ್ವೋ ವರುಣಸ್ಯ ನಾಭಿಮಿತಿ ವಾರುಣೋ ಹ್ಯಶ್ವೋಽಶ್ವಂ ಜಜ್ಞಾನಂ ಸರಿರಸ್ಯ ಮಧ್ಯ ಇತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಸರಿರಮಪ್ಸುಜಾ ಉ ವಾ ಅಶ್ವಃ ಶಿಶುಂ ನದೀನಾಂ ಹರಿಮದ್ರಿಬುಧ್ನಮಿತಿ ಗಿರಿರ್ವಾ ಅದ್ರಿರ್ಗಿರಿಬುಧ್ನಾ ಉ ವಾ ಆಪೋಽಗ್ನೇ ಮಾ ಹಿಂಸೀಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ನಿತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪರಮಂ ವ್ಯೋಮೈಷು ಲೋಕೇಷ್ವೇನಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತತ್ - ೭।೫।೨।[೧೮]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಗಾಮ್ । ಅಜಸ್ರಮಿನ್ದುಮರುಷಮಿತಿ ಸೋಮೋ ವಾ ಇನ್ದುಃ ಸ ಹೈಷ ಸೋಮೋಽಜಸ್ರೋ ಯದ್ಗೌರ್ಭುರಣ್ಯುಮಿತಿ ಭರ್ತಾರಮಿತ್ಯೇತದಗ್ನಿಮೀಡೇ ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿಂ ನಮೋಭಿರಿತ್ಯಾಗ್ನೇಯೋ ವೈ ಗೌಃ ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿಮಿತಿ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಹ್ಯಗ್ನಿಮುದ್ಧರನ್ತಿ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುಪಚರನ್ತಿ ಸ ಪರ್ವಭಿರ್ಋತುಶಃ ಕಲ್ಪಮಾನ ಇತಿ ಯದ್ವಾ ಏಷ ಚೀಯತೇ ತದೇಷ ಪರ್ವಭಿರ್ಋತುಶಃ ಕಲ್ಪತೇ ಗಾಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರದಿತಿಂ ವಿರಾಜಮಿತಿ ವಿರಾಡ್ವೈ ಗೌರನ್ನಂ ವೈ ವಿರಾಡನ್ನಮು ಗೌಃ - ೭।೫।೨।[೧೯]

ಅಥೋತ್ತರತೋಽವಿಮ್ । ವರೂತ್ರೀಂ ತ್ವಷ್ಟುರ್ವರುಣಸ್ಯ ನಾಭಿಮಿತಿ ವಾರುಣೀ ಚ ಹಿ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೀ ಚಾವಿರವಿಂ
ಜಜ್ಞಾನಾಂ ರಜಸಃ ಪರಸ್ಮಾದಿತಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ವೈ ಪರಂ ರಜೋ ದಿಶೋ ವೈ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಪರಂ ರಜೋ ಮಹೀಂ ಸಾಹಸ್ರೀಮಸುರಸ್ಯ ಮಾಯಾಮಿತಿ ಮಹತೀಂ ಸಾಹಸ್ರೀಮಸುರಸ್ಯ ಮಾಯಾಮಿತ್ಯೇತದಗ್ನೇ ಮಾ ಹಿಂಸೀಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ನಿತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪರಮಂ ವ್ಯೋಮೈಷು ಲೋಕೇಷ್ವೇನಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತತ್ - ೭।೫।೨।[೨೦]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತೋಽಜಮ್ । ಯೋ ಅಗ್ನಿರಗ್ನೇರಧ್ಯಜಾಯತೇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಏಷೋಽಗ್ನೇರಧ್ಯಜಾಯತ ಶೋಕಾತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಉತ ವಾ ದಿವಸ್ಪರೀತಿ ಯದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಶೋಕಾದಜಾಯತ ತದ್ದಿವಶ್ಚ ಪೃಥಿವ್ಯೈ
ಚ ಶೋಕಾದಜಾಯತ ಯೇನ ಪ್ರಜಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಜಜಾನೇತಿ ವಾಗ್ವಾ ಅಜೋ ವಾಚೋ ವೈ ಪ್ರಜಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ
ಜಜಾನ ತಮಗ್ನೇ ಹೇಡಃ ಪರಿ ತೇ ವೃಣಕ್ತ್ವಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ - ೭।೫।೨।[೨೧]

ತ ಏತೇ ಪಶವಃ । ತಾನ್ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಸಾದಯತಿ ನಾನಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ನಾನಾ ಹ್ಯೇತೇ ಪಶವಃ - ೭।೫।೨।[೨೨]

ಅಥ ಪುರುಷಶೀರ್ಷಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಆಹುತಿರ್ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪುರುಷಂ ತತ್ಪಶೂನಾಂ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷ ಏವ ಪಶೂನಾಂ ಯಜತೇ - ೭।೫।೨।[೨೩]

ಯದ್ವೇವೈನದಭಿಜುಹೋತಿ । ಶೀರ್ಷಂಸ್ತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತ್ಯಾಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತಿ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ವಜ್ರೋ ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ವೃಷಾ ವೈ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ವೃಷಾ ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ವಜ್ರೋ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ ವೈ ವಜ್ರೋ ವೀರ್ಯಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯೇಣೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೨೪]

ಸ ವಾ ಅರ್ಧರ್ಚಮನುದ್ರುತ್ಯ ಸ್ವಾಹಾಕರೋತಿ । ಅಸ್ಥಿ ವಾ ಋಗಿದಂ ತಚ್ಛೀರ್ಷಕಪಾಲಂ ವಿಹಾಪ್ಯ ಯದಿದಮನ್ತರತಃ ಶೀರ್ಷ್ಣೋ ವೀರ್ಯಂ ತದಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೨೫]

ಅಥೋತ್ತರಮರ್ಧರ್ಚಮನುದ್ರುತ್ಯ ಸ್ವಾಹಾಕರೋತಿ । ಇದಂ ತಚ್ಛೀರ್ಷಕಪಾಲಂ ಸಂಧಾಯ ಯದಿದಮುಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಛೀರ್ಷ್ಣೋ ವೀರ್ಯಂ ತದಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೨೬]

ಚಿತ್ರಂ ದೇವಾನಾಮುದಗಾದನೀಕಮಿತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷ ಪುರುಷಸ್ತದೇತಚ್ಚಿತ್ರಂ ದೇವಾನಾಮುದೇತ್ಯನೀಕಂ ಚಕ್ಷುರ್ಮಿತ್ರಸ್ಯ ವರುಣಸ್ಯಾಗ್ನೇರಿತ್ಯುಭಯೇಷಾಂ ಹೈತದ್ದೇವಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಚಕ್ಷುರಾಪ್ರಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮಿತ್ಯುದ್ಯನ್ವಾ ಏಷ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನಾಪೂರಯತಿ ಸೂರ್ಯ ಆತ್ಮಾ ಜಗತಸ್ತಸ್ಥುಷಶ್ಚೇತ್ಯೇಷ ಹ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಯಚ್ಚ ಜಗದ್ಯಚ್ಚ ತಿಷ್ಠತಿ - ೭।೫।೨।[೨೭]

ಅಥೋತ್ಸರ್ಗೈರುಪತಿಷ್ಠತ । ಏತದ್ವೈ ಯತ್ರೈತಾನ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪಶೂನಾಲಿಪ್ಸತ ತ ಆಲಿಪ್ಸ್ಯಮಾನಾ ಅಶೋಚಂಸ್ತೇಷಾಮೇತೈರುತ್ಸರ್ಗೈಃ ಶುಚಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಹಂಸ್ತಥೈವೈಷಾಮಯಮೇತದೇತೈರುತ್ಸರ್ಗೈಃ ಶುಚಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ - ೭।೫।೨।[೨೮]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಯಂಯಮೇವ ಪಶುಮುಪದಧತಿ । ತಸ್ಯತಸ್ಯ ಶುಚಮುತ್ಸೃಜನ್ತಿ ನೇಚ್ಛುಚಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಭ್ಯುಪದಧಾಮಹಾ ಇತಿ ತೇ ಹ ತೇ ಶುಚಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಭ್ಯುಪದಧತಿ ಯಾಂ ಹಿ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಶುಚಮುತ್ಸೃಜನ್ತಿ ತಾಮುತ್ತರೇಣ ಸಹೋಪದಧತಿ - ೭।೫।೨।[೨೯]

ವಿಪರಿಕ್ರಾಮಮು ಹೈಕ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ । ಊರ್ಧ್ವಾಂ ಶುಚಮುತ್ಸೃಜಾಮ ಇತಿ ತೇ ಹ ತೇ ಶುಚಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮನೂದ್ಯನ್ತ್ಯೂರ್ಧ್ವೋ ಹ್ಯೇತೇನ ಕರ್ಮಣೈತ್ಯೂರ್ಧ್ವಾಮು ಶುಚಮುತ್ಸೃಜನ್ತಿ - ೭।೫।೨।[೩೦]

ಬಾಹ್ಯೇನೈವಾಗ್ನಿಮುತ್ಸೃಜೇತ್ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿರೇಭ್ಯಸ್ತಲ್ಲೋಕೇಭ್ಯೋ ಬಹಿರ್ಧಾ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ ಬಹಿರ್ವೇದೀಯಂ ವೈ ವೇದಿರಸ್ಯೈ ತದ್ಬಹಿರ್ಧಾ ಶುಚಂ ದಧಾತ್ಯುದಙ್ ತಿಷ್ಠನ್ನೇತಸ್ಯಾಂ ಹ ದಿಶ್ಯೇತೇ ಪಶವಸ್ತದ್ಯತ್ರೈತೇ ಪಶವಸ್ತದೇವೈಷ್ವೇತಚ್ಛುಚಂ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೩೧]

ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಮುತ್ಸೃಜತಿ । ತಂ ಹಿ ಪ್ರಥಮಮುಪದಧಾತೀಮಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರ್ದ್ವಿಪಾದಂ ಪಶುಮಿತಿ ದ್ವಿಪಾದ್ವಾ ಏಷ ಪಶುರ್ಯತ್ಪುರುಷಸ್ತಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತತ್ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೋ ಮೇಧಾಯ ಚೀಯಮಾನ ಇತಿ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲೈರ್ವಾ ಏಷ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೋ ಮೇಧಾಯೇತ್ಯನ್ನಾಯೇತ್ಯೇತನ್ಮಯುಂ ಪಶುಂ ಮೇಧಮಗ್ನೇ ಜುಷಸ್ವೇತಿ ಕಿಮ್ಪುರುಷೋ ವೈ ಮಯುಃ ಕಿಮ್ಪುರುಷಮಗ್ನೇ ಜುಷಸ್ವೇತ್ಯೇತತ್ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ತನ್ವೋ ನಿಷೀದೇತ್ಯಾತ್ಮಾ ವೈ
ತನೂಸ್ತೇನ ಚಿನ್ವಾನ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುಷ್ವೇತ್ಯೇತನ್ಮಯುಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತ್ವಿತಿ ತನ್ಮಯೌ ಚ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ ಯಂ ಚ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ - ೭।೫।೨।[೩೨]

ಅಥಾಶ್ವಸ್ಯ । ಇಮಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರೇಕಶಫಂ ಪಶುಮಿತ್ಯೇಕಶಫೋ ವಾ ಏಷ ಪಶುರ್ಯದಶ್ವಸ್ತಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತತ್ಕನಿಕ್ರದಂ ವಾಜಿನಂ ವಾಜಿನೇಷ್ವಿತಿ ಕನಿಕ್ರದೋ ವಾ ಏಷ ವಾಜ್ಯು ವಾಜಿನೇಷು ಗೌರಮಾರಣ್ಯಮನು ತೇ ದಿಶಾಮೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ಗೌರಮಾರಣ್ಯಮನುದಿಶತಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ತನ್ವೋ ನಿಷೀದೇತಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುಷ್ವೇತ್ಯೇತದ್ಗೌರಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷಮಸ್ತಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತ್ವಿತಿ ತದ್ಗೌರೇ ಚ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ ಯಂ ಚ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ - ೭।೫।೨।[೩೩]

ಅಥ ಗೋಃ । ಇಮಂ ಸಾಹಸ್ರಂ ಶತಧಾರಮುತ್ಸಮಿತಿ ಸಾಹಸ್ರೋ ವಾ ಏಷ ಶತಧಾರ ಉತ್ಸೋ ಯದ್ಗೌರ್ವ್ಯಚ್ಯಮಾನಂ ಸರಿರಸ್ಯ ಮಧ್ಯ ಇತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸರಿರಮುಪಜೀವ್ಯಮಾನಮೇಷು ಲೋಕೇಷ್ವಿತ್ಯೇತದ್ಘೃತಂ ದುಹಾನಾಮದಿತಿಂ ಜನಾಯೇತಿ ಘೃತಂ ವಾ ಏಷಾಽದಿತಿರ್ಜನಾಯ ದುಹೇಽಗ್ನೇ ಮಾ ಹಿಂಸೀಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ನಿತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪರಮಂ ವ್ಯೋಮೈಷು ಲೋಕೇಷ್ವೇನಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತದ್ಗವಯಮಾರಣ್ಯಮನು ತೇ ದಿಶಾಮೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ಗವಯಮಾರಣ್ಯಮನುದಿಶತಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ತನ್ವೋ ನಿಷೀದೇತಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುಷ್ವೇತ್ಯೇತದ್ಗವಯಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತ್ವಿತಿ ತದ್ಗವಯೇ ಚ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ ಯಂ ಚ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ - ೭।೫।೨।[೩೪]

ಅಥಾವೇಃ । ಇಮಮೂರ್ಣಾಯುಮಿತ್ಯೂರ್ಣಾಬಲಮಿತ್ಯೇತದ್ವರುಣಸ್ಯ ನಾಭಿಮಿತಿ ವಾರುಣೋ ಹ್ಯವಿಸ್ತ್ವಚಮ್
ಪಶೂನಾಂ ದ್ವಿಪದಾಂ ಚತುಷ್ಪದಾಮಿತ್ಯುಭಯೇಷಾಂ ಹೈಷ ಪಶೂನಾಂ ತ್ವಗ್ದ್ವಿಪದಾಂ ಚ ಚತುಷ್ಪದಾಂ ಚ ತ್ವಷ್ಟುಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪ್ರಥಮಂ ಜನಿತ್ರಮಿತ್ಯೇತದ್ಧ ತ್ವಷ್ಟಾ ಪ್ರಥಮಂ ರೂಪಂ ವಿಚಕಾರಾಗ್ನೇ ಮಾ ಹಿಂಸೀಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ನಿತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪರಮಂ ವ್ಯೋಮೈಷು ಲೋಕೇಷ್ವೇನಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತದುಷ್ಟ್ರಮಾರಣ್ಯಮನು ತೇ ದಿಶಾಮೀತಿ ತದಸ್ಮಾ ಉಷ್ಟ್ರಮಾರಣ್ಯಮನುದಿಶತಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ತನ್ವೋ ನಿಷೀದೇತಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುಷ್ವೇತ್ಯೇತದುಷ್ಟ್ರಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತ್ವಿತಿ ತದುಷ್ಟ್ರೇ ಚ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ ಯಂ ಚ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ - ೭।೫।೨।[೩೫]

ಅಥಾಜಸ್ಯ । ಅಜೋ ಹ್ಯಗ್ನೇರಜನಿಷ್ಟ ಶೋಕಾದಿತಿ ಯದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಶೋಕಾದಜಾಯತ ತದಗ್ನೇಃ
ಶೋಕಾದಜಾಯತ ಸೋ ಅಪಶ್ಯಜ್ಜನಿತಾರಮಗ್ರ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಜನಿತಾ ಸೋಽಪಶ್ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮಗ್ರ
ಇತ್ಯೇತತ್ತೇನ ದೇವಾ ದೇವತಾಮಗ್ರ ಆಯನ್ನಿತಿ ವಾಗ್ವಾ ಅಜೋ ವಾಚೋ ವೈ ದೇವಾ ದೇವತಾಮಗ್ರಮಾಯಂಸ್ತೇನ ರೋಹಮಾಯನ್ನುಪ ಮೇಧ್ಯಾಸ ಇತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕೋ ರೋಹಸ್ತೇನ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಾಯುನ್ನುಪ ಮೇಧ್ಯಾಸ ಇತ್ಯೇತಚ್ಛರಭಮಾರಣ್ಯಮನು ತೇ ದಿಶಾಮೀತಿ ತದಸ್ಮೈ ಶರಭಮಾರಣ್ಯಮನುದಿಶತಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನಸ್ತನ್ವೋ ನಿಷೀದೇತಿ ತೇನ ಚಿನ್ವಾನ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುಷ್ವೇತ್ಯೇತಚ್ಛರಭಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತು ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಂ ತೇ ಶುಗೃಚ್ಛತ್ವಿತಿ ತಚ್ಛರಭೇ ಚ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ ಯಂ ಚ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಸ್ಮಿಂಶ್ಚ - ೭।೫।೨।[೩೬]

ತದಾಹುಃ । ಯಾಂ ವೈ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರೇತೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ಶುಚಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಹಂಸ್ತ ಏತೇ ಪಞ್ಚ ಪಶವೋಽಭವಂಸ್ತ ಏತ ಉತ್ಕ್ರಾನ್ತಮೇಧಾ ಅಮೇಧ್ಯಾ ಅಯಜ್ಞಿಯಾಸ್ತೇಷಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನಾಶ್ನೀಯಾತ್ತಾನೇತಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ನ ವರ್ಷುಕೋ ಯತ್ರೈತೇ ಭವನ್ತಿ - ೭।೫।೨।[೩೭]

ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯಾಗ್ನಿಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಏತದ್ವಾ ಏತದಯಥಾಯಥಂ ಕರೋತಿ ಯದಗ್ನೌ ಸಾಮಿಚಿತೇಬಹಿರ್ವೇದ್ಯೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇಽಹಿಂಸಾಯಾ ಆಗ್ನೇಯ್ಯಾಗ್ನಯ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಾ ಏತನ್ನಿಹ್ನುತೇಽನಿರುಕ್ತಯಾ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇಣೈವಾಸ್ಮಾ ಏತನ್ನಿಹ್ನುತೇ ಯವಿಷ್ಟವತ್ಯೈತದ್ಧಾಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ಯದ್ಯವಿಷ್ಠ ಇತಿ ಯದ್ವೈ ಜಾತ ಇದಂ ಸರ್ವಮಯುವತ ತಸ್ಮಾದ್ಯವಿಷ್ಠಃ - ೭।೫।೨।[೩೮]

ತ್ವಂ ಯವಿಷ್ಠ ದಾಶುಷ ಇತಿ । ಯಜಮಾನೋ ವೈ ದಾಶ್ವಾನ್ನೄಁ ಪಾಹೀತಿ ಮನುಷ್ಯಾ ವೈ ನರಃ ಶೃಣುಧೀ ಗಿರ ಇತಿ ಶೃಣು ನ ಇಮಾಂ ಸ್ತುತಿಮಿತ್ಯೇತದ್ರಕ್ಷಾ ತೋಕಮುತ ತ್ಮನೇತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ತೋಕಂ ರಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಂ ಚಾತ್ಮಾನಂ ಚೇತ್ಯೇತತ್ - ೭।೫।೨।[೩೯]

ಆರುಹ್ಯಾಗ್ನಿಂ ಜಘನೇನ ಸ್ವಯಮಾತೃಣ್ಣಾಂ ಪರೀತ್ಯಾಪಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಆಪ ಏತಾ ಯದಪಸ್ಯಾ ಅಥ ವಾ ಏತೇಭ್ಯಃ ಪಶುಭ್ಯ ಆಪ ಉತ್ಕ್ರಾನ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯದಪಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತ್ಯೇಷ್ವೇವೈತತ್ಪಶುಷ್ವಪೋ ದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ ಪಶುಭ್ಯ ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಸ್ತತ್ಪಶುಭ್ಯೋಽಪೋ ದಧಾತಿ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚೋಪದಧಾತಿ ಪಞ್ಚ ಹ್ಯೇತೇ ಪಶವಃ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಏವೈಷ್ವೇತದಪೋ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೪೦]

ತದ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚದಶ ಪೂರ್ವಾಃ । ತಾ ಅಪಸ್ಯಾ ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಪೋ ವಜ್ರಃ ಪಞ್ಚದಶಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯೇನಾಪೋ
ಯನ್ತ್ಯಪೈವ ತತ್ರ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಘ್ನನ್ತಿ ವಜ್ರೋ ಹೈವ ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವರ್ಷತ್ಯಪ್ರಾವೃತೋ ವ್ರಜೇದಯಂ ಮೇ ವಜ್ರಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನದಿತಿ - ೭।೫।೨।[೪೧]

ಅಥ ಯಾಃ ಪಞ್ಚೋತ್ತರಾಃ । ತಾಶ್ಛನ್ದಸ್ಯಾಃ ಪಶವೋ ವೈ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯನ್ನಂ ಪಶವೋಽನ್ನಮು ಪಶೋರ್ಮಾಂಸಮಥ ವಾ ಏತೇಭ್ಯಃ ಪಶುಭ್ಯೋ ಮಾಂಸಾನ್ಯುತ್ಕ್ರಾನ್ತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯಚ್ಛನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತ್ಯೇಷ್ವೇವೈತತ್ಪಶುಷು ಮಾಂಸಾನಿ ದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ ಪಶುಭ್ಯ ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾನಿ ತತ್ಪಶುಭ್ಯೋ ಮಾಂಸಾನಿ ದಧಾತ್ಯನ್ತರಾ ಅಪಸ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಬಾಹ್ಯಾಶ್ಛನ್ದಸ್ಯಾ ಅನ್ತರಾ ಹ್ಯಾಪೋ ಬಾಹ್ಯಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ - ೭।೫।೨।[೪೨]

ತದಾಹುಃ । ಯದಿಮಾ ಆಪ ಏತಾನಿ ಮಾಂಸಾನ್ಯಥ ಕ್ವ ತ್ವಕ್ಕ್ವ ಲೋಮೇತ್ಯನ್ನಂ ವಾವ ಪಶೋಸ್ತ್ವಗನ್ನಂ ಲೋಮ ತದ್ಯಚ್ಛನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ ಸೈವ ಪಶೋಸ್ತ್ವಕ್ತಲ್ಲೋಮಾಥೋ ಯಾನ್ಯಮೂನ್ಯುಖಾಯಾಮಜಲೋಮಾನಿ ತಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ಬಾಹ್ಯೋಖಾ ಭವತ್ಯನ್ತರಾಣಿ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣಿ ಬಾಹ್ಯಾನಿ ಹಿ ಲೋಮಾನ್ಯನ್ತರ ಆತ್ಮಾ ಯದೀತರೇಣ ಯದೀತರೇಣೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಃ ಸರ್ವಾನೇವ ವಯಂ ಕೃತ್ಸ್ನಾನ್ಪಶೂನ್ತ್ಸಂಸ್ಕುರ್ಮ ಇತಿ - ೭।೫।೨।[೪೩]

ಯದ್ವೇವಾಪಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾದಾಪಽ ಆಯಂಸ್ತಾಸ್ವಿತಾಸ್ವವಿಶದ್ಯದವಿಶತ್ತಸ್ಮಾದ್ವಿಂಶತಿಸ್ತಾ ಅಸ್ಯಾಙ್ಗುಲಿಭ್ಯೋಽಧ್ಯಸ್ರವನ್ನನ್ತೋ ವಾ
ಅಙ್ಗುಲಯೋಽನ್ತತ ಏವಾಸ್ಮಾತ್ತಾ ಆಪ ಆಯನ್ - ೭।೫।೨।[೪೪]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ । ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯಾ ಅಸ್ಮಾತ್ತಾ ಆಪ
ಆಯನ್ನೇತಾಸ್ತಾ ಅಪಸ್ಯಾಸ್ತದ್ಯದೇತಾ ಉಪದಧಾತಿ ಯಾ ಏವಾಸ್ಮಾತ್ತಾ ಆಪ ಆಯಂಸ್ತಾ ಅಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೪೫]

ಅಪಾಂ ತ್ವೇಮನ್ತ್ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ವಾಯುರ್ವಾ ಅಪಾಮೇಮ ಯದಾ ಹ್ಯೇವೈಷ ಇತಶ್ಚೇತಶ್ಚ ವಾತ್ಯಥಾಪೋ ಯನ್ತಿ ವಾಯೌ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೪೬]

ಅಪಾಂ ತ್ವೋದ್ಮನ್ತ್ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಓಷಧಯೋ ವಾ ಅಪಾಮೋದ್ಮ ಯತ್ರ ಹ್ಯಾಪ ಉನ್ದನ್ತ್ಯಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ತದೋಷಧಯೋ ಜಾಯನ್ತ ಓಷಧಿಷು ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೪೭]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಭಸ್ಮನ್ತ್ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಅಭ್ರಂ ವಾ ಅಪಾಂ ಭಸ್ಮಾಭ್ರೇ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೪೮]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ವಿದ್ಯುದ್ವಾ ಅಪಾಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಿದ್ಯುತಿ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೪೯]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾಽಯನೇ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಇಯಂ ವಾ ಅಪಾಮಯನಮಸ್ಯಾಂ ಹ್ಯಾಪೋ ಯನ್ತ್ಯಸ್ಯಾಂ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ
ತದ್ಯಾ ಅಸ್ಯೈತೇಭ್ಯೋ ರೂಪೇಭ್ಯ ಆಪ ಆಯಂಸ್ತಾ ಅಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತ್ಯಥೋ ಏತಾನ್ಯೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರೂಪಾಣಿ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೫೦]

ಅರ್ಣವೇ ತ್ವಾ ಸದನೇ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅರ್ಣವಃ ಪ್ರಾಣೇ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೫೧]

ಸಮುದ್ರೇ ತ್ವಾ ಸದನೇ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಮನೋ ವೈ ಸಮುದ್ರೋ ಮನಸೋ ವೈ ಸಮುದ್ರಾದ್ವಾಚಾಭ್ರ್ಯಾ ದೇವಾಸ್ತ್ರಯೀಂ ವಿದ್ಯಾಂ ನಿರಖನಂಸ್ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋಽಭ್ಯುಕ್ತೋ ಯೇ ಸಮುದ್ರಾನ್ನಿರಖನನ್ದೇವಾಸ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಭಿರಭ್ರಿಭಿಃ। ಸುದೇವೋ ಅದ್ಯ ತದ್ವಿದ್ಯಾದ್ಯತ್ರ ನಿರ್ವಪಣಂ ದಧುರಿತಿ ಮನಃ ಸಮುದ್ರೋ ವಾಕ್ತೀಕ್ಷ್ಣಾಭ್ರಿಸ್ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ನಿರ್ವಪಣಮೇತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋಽಭ್ಯುಕ್ತೋ ಮನಸಿ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೫೨]

ಸರಿರೇ ತ್ವಾ ಸದನೇ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ವಾಗ್ವೈ ಸರಿರಂ ವಾಚಿ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೫೩]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಕ್ಷಯೇ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಚಕ್ಷುರ್ವಾ ಅಪಾಂ ಕ್ಷಯಸ್ತತ್ರ ಹಿ ಸರ್ವದೈವಾಪಃ ಕ್ಷಿಯನ್ತಿ ಚಕ್ಷುಷಿ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೫೪]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಸಧಿಷಿ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಶ್ರೋತ್ರಂ ವಾ ಅಪಾಂ ಸಧಿಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ ತದ್ಯಾ ಅಸ್ಯೈತೇಭ್ಯೋ ರೂಪೇಭ್ಯೋ ಆಪ ಆಯಂಸ್ತಾ ಅಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತ್ಯಥೋ ಏತಾನ್ಯೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರೂಪಾಣಿ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೫೫]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಸದನೇ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ದ್ಯೌರ್ವಾ ಅಪಾಂ ಸದನಂ ದಿವಿ ಹ್ಯಾಪಃ ಸನ್ನಾ ದಿವಿ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೫೬]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಸಧಸ್ಥೇ ಸಾದಯಾಮೀತಿ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ ಅಪಾಂ ಸಧಸ್ಥಮನ್ತರಿಕ್ಷೇ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೫೭]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಯೋನೌ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಸಮುದ್ರೋ ವಾ ಅಪಾಂ ಯೋನಿಃ ಸಮುದ್ರೇ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೫೮]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಪುರೀಷೇ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಸಿಕತಾ ವಾ ಅಪಾಂ ಪುರೀಷಂ ಸಿಕತಾಸು ತಾಂ ಸಾದಯತಿ - ೭।೫।೨।[೫೯]

ಅಪಾಂ ತ್ವಾ ಪಾಥಸಿ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಅನ್ನಂ ವಾ ಅಪಾಂ ಪಾಥೋಽನ್ನೇ ತಾಂ ಸಾದಯತಿ ತದ್ಯಾ ಅಸ್ಯೈತೇಭ್ಯೋ ರೂಪೇಭ್ಯ ಆಪ ಆಯಂಸ್ತಾ ಅಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತ್ಯಥೋ ಏತಾನ್ಯೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರೂಪಾಣಿ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೬೦]

ಗಾಯತ್ರೇಣ ತ್ವಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮಿ । ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ತ್ವಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮಿ ಜಾಗತೇನ ತ್ವಾ
ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮ್ಯಾನುಷ್ಟುಭೇನ ತ್ವಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮಿ ಪಾಙ್ಕ್ತೇನ ತ್ವಾ ಚ್ಛನ್ದಸಾ ಸಾದಯಾಮೀತಿ ತದ್ಯಾ ಅಸ್ಯೈತೇಭ್ಯಶ್ಛನ್ದೋಭ್ಯ ಆಪ ಆಯಂಸ್ತಾ ಅಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತ್ಯಥೋ ಏತಾನ್ಯೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ದಧಾತಿ - ೭।೫।೨।[೬೧]

೭।೫।೨।[೬೨]
ತಾ ಏತಾ ಅಙ್ಗುಲಯಃ । ತಾಃ । ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತೋ ಹೀಮಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋಽನ್ತೇಷೂಪದಧಾತ್ಯನ್ತೇಷು ಹೀಮಾ ಅಙ್ಗುಲಯಶ್ಚತುರ್ಧೋಪದಧಾತಿ ಚತುರ್ಧಾ ಹೀಮಾ ಅಙ್ಗುಲಯಃ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚೋಪದಧಾತಿ ಪಞ್ಚಪಞ್ಚ ಹೀಮಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಹೀಮಾ ಅಙ್ಗುಲಯಃ ಸಕೃತ್ಸಕೃತ್ಸಾದಯತಿ ಸಮಾನಂ ತತ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಾನಸಮ್ಬನ್ಧನಾಃ
ಇತಿ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೀಯೇ ಶತಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಹಸ್ತಿ(ಘ) ಷಟ್ನಾಮಕಂ ಸಪ್ತಮಂ ಕಾಣ್ಡಂ ಸಮಾಪ್ತಮ್॥

೮।೧।೧ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪ್ರಾಣಭೃದಿಷ್ಟಕೋಪಧಾನಮ್
ಪ್ರಾಣಭೃತ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಪ್ರಾಣಭೃತಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಃ ಪ್ರಥಮಾಯಾಂ ಚಿತಾ ಉಪದಧಾತಿ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಏಷೋಽಗ್ನೇರ್ಯತ್ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ತತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾಃ - ೮।೧।೧।[೧]

ತಾ ದಶದಶೋಪದಧಾತಿ । ದಶ ವೈ ಪ್ರಾಣಾ ಯದು ವಾ ಅಪಿ ಬಹು ಕೃತ್ವೋ ದಶದಶ ದಶೈವ ತತ್ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವೋ ದಶದಶೋಪದಧಾತಿ ಪಞ್ಚ ವಾ ಏತಾನ್ಪಶೂನುಪದಧಾತಿ ದಶದಶ ವಾ ಏಕೈಕಸ್ಮಿನ್ಪಶೌ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತದೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ ಪಶುಭ್ಯ ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಂಸ್ತತ್ಪಶುಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಏವೈಷ್ವೇತತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ - ೮।೧।೧।[೨]

ಯದ್ವೇವ ಪ್ರಾಣಭೃತ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾ ಉದಕ್ರಾಮನ್ದೇವತಾ ಭೂತ್ವಾ ತಾನಬ್ರವೀದುಪ ಮೇತ ಪ್ರತಿ ಮ ಏತದ್ಧತ್ತ ಯೇನ ಮೇ ಯೂಯಮುದಕ್ರಮಿಷ್ಟೇತಿ ಸ ವೈ ತದನ್ನಂ ಸೃಜಸ್ವ ಯತ್ತೇ ವಯಂ ಪಶ್ಯನ್ತ ಉಪವಸಾಮೇತಿ ತೇ ವಾ ಉಭಯೇ ಸೃಜಾಮಹಾ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತೇ ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚೈತದನ್ನಮಸೃಜನ್ತೈತಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಃ - ೮।೧।೧।[೩]

ಸ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ಅಯಂ ಪುರೋ ಭುವ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಪುರಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಪುರ ಇತಿ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಹ್ಯಗ್ನಿಮುದ್ಧರನ್ತಿ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುಪಚರನ್ತ್ಯಥ ಯದ್ಭುವ ಇತ್ಯಾಹಾಗ್ನಿರ್ವೈ ಭುವೋಽಗ್ನೇರ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಪ್ರಾಣೋ ಹಾಗ್ನಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಪುರಸ್ತಾತ್ತಸ್ಥೌ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ - ೮।೧।೧।[೪]

ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣೋ ಭೌವಾಯನ ಇತಿ । ಪ್ರಾಣಂ ತಸ್ಮಾದ್ರೂಪಾದಗ್ನೇರ್ನಿರಮಿಮೀತ ವಸನ್ತಃ ಪ್ರಾಣಾಯನ ಇತಿ ವಸನ್ತಮೃತುಂ ಪ್ರಾಣಾನ್ನಿರಮಿಮೀತ ಗಾಯತ್ರೀ ವಾಸನ್ತೀತಿ ಗಾಯತ್ರೀಂ ಛನ್ದೋ ವಸನ್ತಾದೃತೋರ್ನಿರಮಿಮೀತ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಗಾಯತ್ರಮಿತಿ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಛನ್ದಸೋ ಗಾಯತ್ರಂ ಸಾಮ ನಿರಮಿಮೀತ ಗಾಯತ್ರಾದುಪಾಂಶುರಿತಿ ಗಾಯತ್ರಾತ್ಸಾಮ್ನ ಉಪಾಂಶುಂ ಗ್ರಹಂ ನಿರಮಿಮೀತೋಪಾಂಶೋಸ್ತ್ರಿವೃದಿತ್ಯುಪಾಂಶೋರ್ಗ್ರಹಾತ್ತ್ರಿವೃತಂ ಸ್ತೋಮಂ ನಿರಮಿಮೀತ ತ್ರಿವೃತೋ ರಥನ್ತರಮಿತಿ ತ್ರಿವೃತಃ ಸ್ತೋಮಾದ್ರಥನ್ತರಂ ಪೃಷ್ಠಂ ನಿರಮಿಮೀತ - ೮।೧।೧।[೫]

ವಸಿಷ್ಠ ಋಷಿರಿತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಸಿಷ್ಠ ಋಷಿರ್ಯದ್ವೈ ನು ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತೇನ ವಸಿಷ್ಠೋಽಥೋ ಯದ್ವಸ್ತೃತಮೋ ವಸತಿ ತೇನೋ ಏವ ವಸಿಷ್ಠಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೃಷ್ಟಯಾ ತ್ವಯೇತ್ಯೇತತ್ಪ್ರಾಣಂ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಪಾದಯತ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ಯೇ ನಾನಾ ಕಾಮಾಃ ಪ್ರಾಣೇ ತಾಂಸ್ತದ್ದಧಾತಿ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ಕರೋತ್ಯಥ ಯನ್ನಾನಾ ಸಾದಯೇತ್ಪ್ರಾಣಂ ಹ ವಿಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ಸೈಷಾ ತ್ರಿವೃದಿಷ್ಟಕಾ ಯಜುಃ ಸಾದನಂ ಸೂದದೋಹಾಸ್ತತ್ತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತತ್ಕೃತ್ವೋಪದಧಾತಿ - ೮।೧।೧।[೬]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತಃ । ಅಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮೇತ್ಯಯಂ ವೈ ವಾಯುರ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಏಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ದಕ್ಷಿಣೇತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ದಕ್ಷಿಣೈವ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ವಾತಿ ಮನೋ ಹ ವಾಯುರ್ಭೂತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣತಸ್ತಸ್ಥೌ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ - ೮।೧।೧।[೭]

ತಸ್ಯ ಮನೋ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಮಿತಿ । ಮನಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರೂಪಾದ್ವಾಯೋರ್ನಿರಮಿಮೀತ ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ಮಾನಸ ಇತಿ ಗ್ರೀಷ್ಮಮೃತುಂ ಮನಸೋ ನಿರಮಿಮೀತ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಗ್ರೈಷ್ಮೀತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದೋ ಗ್ರೀಷ್ಮಾದೃತೋರ್ನಿರಮಿಮೀತ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಃ ಸ್ವಾರಮಿತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಶ್ಛನ್ದಸಃ ಸ್ವಾರಂ ಸಾಮ ನಿರಮಿಮೀತ ಸ್ವಾರಾದನ್ತರ್ಯಾಮ ಇತಿ ಸ್ವಾರಾತ್ಸಾಮ್ನೋಽನ್ತರ್ಯಾಮಂ ಗ್ರಹಂ ನಿರಮಿಮೀತಾನ್ತರ್ಯಾಮಾತ್ಪಞ್ಚದಶ ಇತ್ಯನ್ತರ್ಯಾಮಾದ್ಗ್ರಹಾತ್ಪಞ್ಚದಶಂ ಸ್ತೋಮಂ ನಿರಮಿಮೀತ ಪಞ್ಚದಶಾದ್ಬೃಹದಿತಿ ಪಞ್ಚದಶಾತ್ಸ್ತೋಮಾದ್ಬೃಹತ್ಪೃಷ್ಠಂ ನಿರಮಿಮೀತ - ೮।೧।೧।[೮]

ಭರದ್ವಾಜ ಋಷಿರಿತಿ । ಮನೋ ವೈ ಭರದ್ವಾಜ ಋಷಿರನ್ನಂ ವಾಜೋ ಯೋ ವೈ ಮನೋ ಬಿಭರ್ತಿ ಸೋಽನ್ನಂ ವಾಜಂ ಭರತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮನೋ ಭರದ್ವಾಜ ಋಷಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೃಷ್ಟಯಾ ತ್ವಯೇತ್ಯೇತನ್ಮನೋ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಇತಿ ಮನೋ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪ್ರಾಪಾದಯತ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ಯೇ ನಾನಾ ಕಾಮಾ ಮನಸಿ ತಾಂಸ್ತದ್ದಧಾತಿ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತನ್ಮನಃ ಕರೋತ್ಯಥ ಯನ್ನಾನಾ ಸಾದಯೇನ್ಮನೋ ಹ ವಿಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ಸೈಷಾ ತ್ರಿವೃದಿಷ್ಟಕಾ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೮।೧।೧।[೯]

೮।೧।೨
ಅಥ ಪಶ್ಚಾತ್ । ಅಯಂ ಪಶ್ಚಾದ್ವಿಶ್ವವ್ಯಚಾ ಇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ವಿಶ್ವವ್ಯಚಾ ಯದಾ ಹ್ಯೇವೈಷ
ಉದೇತ್ಯಥೇದಂ ಸರ್ವಂ ವ್ಯಚೋ ಭವತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಪಶ್ಚಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮೇವ ಯನ್ತಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ಚಕ್ಷುರ್ಹಾದಿತ್ಯೋ ಭೂತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ತಸ್ಥೌ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ - ೮।೧।೨।[೧]

ತಸ್ಯ ಚಕ್ಷುರ್ವೈಶ್ವವ್ಯಚಸಮಿತಿ । ಚಕ್ಷುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರೂಪಾದಾದಿತ್ಯಾನ್ನಿರಮಿಮೀತ ವರ್ಷಾಶ್ಚಾಕ್ಷುಷ್ಯ ಇತಿ ವರ್ಷಾ ಋತುಂ ಚಕ್ಷುಷೋ ನಿರಮಿಮೀತ ಜಗತೀ ವಾರ್ಷೀತಿ ಜಗತೀಂ ಛನ್ದೋ ವರ್ಷಾಭ್ಯ ಋತೋರ್ನಿರಮಿಮೀತ ಜಗತ್ಯಾ ಋಕ್ಸಮಮಿತಿ ಜಗತ್ಯೈ ಛನ್ದಸ ಋಕ್ಸಮಂ ಸಾಮ ನಿರಮಿಮೀತಽರ್ಕ್ಸಮಾಚ್ಛುಕ್ರ ಇತ್ಯೃಕ್ಸಮಾತ್ಸಾಮ್ನಃ ಶುಕ್ರಂ ಗ್ರಹಂ ನಿರಮಿಮೀತ ಶುಕ್ರಾತ್ಸಪ್ತದಶ ಇತಿ ಶುಕ್ರಾದ್ಗ್ರಹಾತ್ಸಪ್ತದಶಂ ಸ್ತೋಮಂ ನಿರಮಿಮೀತ ಸಪ್ತದಶಾದ್ವೈರೂಪಮಿತಿ ಸಪ್ತದಶಾತ್ಸ್ತೋಮಾದ್ವೈರೂಪಂ ಪೃಷ್ಠಂ ನಿರಮಿಮೀತ - ೮।೧।೨।[೨]

ಜಮದಗ್ನಿರ್ಋಷಿರಿತಿ । ಚಕ್ಷುರ್ವೈ ಜಮದಗ್ನಿರ್ಋಷಿರ್ಯದೇನೇನ ಜಗತ್ಪಶ್ಯತ್ಯಥೋ ಮನುತೇ ತಸ್ಮಾಚ್ಚಕ್ಷುರ್ಜಮದಗ್ನಿರ್ಋಷಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೃಷ್ಟಯಾ ತ್ವಯೇತ್ಯೇತಚ್ಚಕ್ಷುರ್ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಇತಿ ಚಕ್ಷುಃ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಪಾದಯತ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ಯೇ ನಾನಾ ಕಾಮಾಶ್ಚಕ್ಷುಷಿ ತಾಂಸ್ತದ್ದಧಾತಿ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತಚ್ಚಕ್ಷುಃ ಕರೋತ್ಯಥ ಯನ್ನಾನಾ ಸಾದಯೇಚ್ಚಕ್ಷುರ್ಹ ವಿಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ಸೈಷಾ ತ್ರಿವೃದಿಷ್ಟಕಾ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೮।೧।೨।[೩]

ಅಥೋತ್ತರತಃ । ಇದಮುತ್ತರಾತ್ಸ್ವರಿತಿ ದಿಶೋ ವಾ ಉತ್ತರಾತ್ತದ್ಯತ್ತಾ ಆಹೋತ್ತರಾದಿತ್ಯುತ್ತರಾ ಹ್ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ದಿಶೋಽಥ ಯತ್ಸ್ವರಿತ್ಯಾಹ ಸ್ವರ್ಗೋ ಹಿ ಲೋಕೋ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಹ ದಿಶೋ ಭೂತ್ವೋತ್ತರತಸ್ತಸ್ಥೌ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ - ೮।೧।೨।[೪]

ತಸ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸೌವಮಿತಿ । ಶ್ರೋತ್ರಂ ತಸ್ಮಾದ್ರೂಪಾದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ನಿರಮಿಮೀತ ಶರಚ್ಛ್ರೌತ್ರೀತಿ ಶರದಮೃತುಂ ಶ್ರೋತ್ರಾನ್ನಿರಮಿಮೀತಾನುಷ್ಟುಪ್ಶಾರದೀತ್ಯನುಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದಃ ಶರದ ಋತೋರ್ನಿರಮಿಮೀತಾನುಷ್ಟುಭ ಐಡಮಿತ್ಯನುಷ್ಟುಭಶ್ಛನ್ದಸ ಐಡಂ ಸಾಮ ನಿರಮಿಮೀತೈಡಾನ್ಮನ್ಥೀತ್ಯೈಡಾತ್ಸಾಮ್ನೋ ಮನ್ಥಿನಂ ಗ್ರಹಂ ನಿರಮಿಮೀತ ಮನ್ಥಿನ ಏಕವಿಂಶ ಇತಿ ಮನ್ಥಿನೋ ಗ್ರಹಾದೇಕವಿಂಶಂ ಸ್ತೋಮಂ ನಿರಮಿಮೀತೈಕವಿಂಶಾದ್ವೈರಾಜಮಿತ್ಯೇಕವಿಂಶಾತ್ಸ್ತೋಮಾದ್ವೈರಾಜಂ ಪೃಷ್ಠಂ ನಿರಮಿಮೀತ - ೮।೧।೨।[೫]

ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಋಷಿರಿತಿ । ಶ್ರೋತ್ರಂ ವೈ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಋಷಿರ್ಯದೇನೇನ ಸರ್ವತಃ ಶೃಣೋತ್ಯಥೋ ಯದಸ್ಮೈ ಸರ್ವತೋ ಮಿತ್ರಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರೋತ್ರಂ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರ ಋಷಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೃಷ್ಟಯಾ ತ್ವಯೇತ್ಯೇತಚ್ಛ್ರೋತ್ರಂ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಇತಿ ಶ್ರೋತ್ರಮುತ್ತರತಃ ಪ್ರಾಪಾದಯತ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ಯೇ ನಾನಾ ಕಾಮಾಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ತಾಂಸ್ತದ್ದಧಾತಿ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತಚ್ಛ್ರೋತ್ರಂ ಕರೋತ್ಯಥ ಯನ್ನಾನಾ ಸಾದಯೇಚ್ಛ್ರೋತ್ರಂ ಹ ವಿಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ಸೈಷಾ ತ್ರಿವೃದಿಷ್ಟಕಾ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೮।೧।೨।[೬]

ಅಥ ಮಧ್ಯೇ । ಇಯಮುಪರಿ ಮತಿರಿತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ವಾ ಉಪರಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹೋಪರೀತ್ಯುಪರಿ ಹಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಅಥ ಯನ್ಮತಿರಿತ್ಯಾಹ ವಾಗ್ವೈ ಮತಿರ್ವಾಚಾ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಮನುತೇ ವಾಗ್ಘ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಭೂತ್ವೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ತಸ್ಥೌ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ - ೮।೧।೨।[೭]

ತಸ್ಯೈ ವಾಙ್ಮಾತ್ಯೇತಿ । ವಾಚಂ ತಸ್ಮಾದ್ರೂಪಾಚ್ಚನ್ದ್ರಮಸೋ ನಿರಮಿಮೀತ ಹೇಮನ್ತೋ ವಾಚ್ಯ ಇತಿ ಹೇಮನ್ತಮೃತುಂ ವಾಚೋ ನಿರಮಿಮೀತ ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ಹೈಮನ್ತೀತಿ ಪಙ್ಕ್ತಿಂ ಚ್ಛನ್ದೋ ಹೇಮನ್ತಾದೃತೋರ್ನಿರಮಿಮೀತ ಪಙ್ಕ್ತ್ಯೈ ನಿಧನವದಿತಿ ಪಙ್ಕ್ತ್ಯೈ ಛನ್ದಸೋ ನಿಧನವತ್ಸಾಮ ನಿರಮಿಮೀತ ನಿಧನವತ ಆಗ್ರಯಣ ಇತಿ ನಿಧನವತಃ ಸಾಮ್ನ ಆಗ್ರಯಣಂ ಗ್ರಹಂ ನಿರಮಿಮೀತಾಗ್ರಯಣಾತ್ತ್ರಿಣವತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಾವಿತ್ಯಾಗ್ರಯಣಾದ್ಗ್ರಹಾತ್ತ್ರಿಣವತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೌ ಸ್ತೋಮೌ ನಿರಮಿಮೀತ ತ್ರಿಣವತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಾಭ್ಯಾಂ ಶಾಕ್ವರರೈವತೇ ಇತಿ ತ್ರಿಣವತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ತೋಮಾಭ್ಯಾಂ ಶಾಕ್ವರರೈವತೇ ಪೃಷ್ಠೇ ನಿರಮಿಮೀತ - ೮।೧।೨।[೮]

ವಿಶ್ವಕರ್ಮ ಋಷಿರಿತಿ । ವಾಗ್ವೈ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಽರ್ಷಿರ್ವಾಚಾ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಗ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮಽರ್ಷಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೃಷ್ಟಯಾ ತ್ವಯೇತ್ಯೇತದ್ವಾಚಂ ಗೃಹ್ಣಾಮಿ ಪ್ರಜಾಭ್ಯ ಇತಿ ವಾಚಮುಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಾಪಾದಯತ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ಯೇ ನಾನಾ ಕಾಮಾ ವಾಚಿ ತಾಂಸ್ತದ್ದಧಾತಿ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಾಂ ತದ್ವಾಚಂ ಕರೋತ್ಯಥ ಯನ್ನಾನಾ ಸಾದಯೇದ್ವಾಚಂ ಹ ವಿಚ್ಛಿನ್ದ್ಯಾತ್ಸೈಷಾ ತ್ರಿವೃದಿಷ್ಟಕಾ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ - ೮।೧।೨।[೯]

ಏತದ್ವೈ ತದನ್ನಮ್ । ಯತ್ತತ್ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚಾಸೃಜನ್ತೈತಾವಾನ್ವೈ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞೋ ಯಜ್ಞ ಉ ದೇವಾನಾಮನ್ನಮ್ - ೮।೧।೨।[೧೦]

ತಾ ದಶದಶೋಪದಧಾತಿ । ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡು ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ ಸರ್ವಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ ದಧಾತಿ ತಾ ಹೈತಾ ವಿರಾಜ ಏತಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಬಿಭ್ರತಿ ಯತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಬಿಭ್ರತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಭೃತಃ - ೮।೧।೨।[೧೧]

##೮।೧।೩
ತದಾಹುಃ । ಕಿಂ ಪ್ರಾಣಾಃ ಕಿಂ ಪ್ರಾಣಭೃತ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ಏವ ಪ್ರಾಣಾ ಅಙ್ಗಾನಿ ಪ್ರಾಣಭೃನ್ತ್ಯಙ್ಗಾನಿ
ಹಿ ಪ್ರಾಣಾನ್ಬಿಭ್ರತಿ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತ್ವೇವ ಪ್ರಾಣಾ ಅನ್ನಂ ಪ್ರಾಣಭೃದನ್ನಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣಾನ್ಬಿಭರ್ತಿ - ೮।೧।೩।[೧]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಭವನ್ತೀತಿ ಯದೇವ ಸರ್ವಾಸ್ವಾಹ ಪ್ರಜಾಪತಿಗೃಹೀತಯಾ ತ್ವಯೇತ್ಯೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ - ೮।೧।೩।[೨]

ತದಾಹುಃ । ಯದ್ಗ್ರಹಾಯ ಗೃಹೀತಾಯ ಸ್ತುವತೇಽಥ ಶಂಸತ್ಯಥ ಕಸ್ಮಾತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ಗ್ರಹಾಣಾಮೃಚಶ್ಚ ಸಾಮಾನಿ ಚೋಪದಧಾತೀತಿ ಸಂಸ್ಥಾ ವೈ ಕರ್ಮಣೋಽನ್ವೀಕ್ಷಿತವ್ಯಽರ್ಚಾ ವೈ ಪ್ರತಿಪದಾ ಗ್ರಹೋ ಗೃಹ್ಯತ ಋಚಿ ಸಾಮ ಗೀಯತೇ ತದಸ್ಯೈತದ್ಯತ್ಪುರಸ್ತಾದ್ಗ್ರಹಾಣಾಮೃಚಶ್ಚ ಸಾಮಾನಿ ಚೋಪದಧಾತ್ಯಥ ಯದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಸ್ತುತಶಸ್ತ್ರೇ ಭವತಸ್ತದ್ವಸ್ಯೈತದ್ಯದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಗ್ರಹಾಣಾಂ ಸ್ತೋಮಾಂಶ್ಚ ಪೃಷ್ಠಾನಿ ಚೋಪದಧಾತಿ - ೮।೧।೩।[೩]

ತದಾಹುಃ । ಯದೇತತ್ತ್ರಯಂ ಸಹ ಕ್ರಿಯತೇ ಗ್ರಹ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಶಸ್ತ್ರಮಥಾತ್ರ ಗ್ರಹಂ ಚೈವ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಚೋಪದಧಾತಿ ಕಥಮಸ್ಯಾತ್ರಾಪಿ ಶಸ್ತ್ರಮುಪಹಿತಂ ಯದ್ವಾವ ಸ್ತೋತ್ರಂ ತಚ್ಛಸ್ತ್ರಂ ಯಾಸು ಹ್ಯೇವ ಸ್ತುವತೇ ತಾ ಉ ಏವಾನುಶಂಸತ್ಯೇವಮು ಹಾಸ್ಯಾತ್ರಾಪಿ ಶಸ್ತ್ರಮುಪಹಿತಂ ಭವತಿ - ೮।೧।೩।[೪]

ತದಾಹುಃ । ಯದ್ಯಥಾ ಪಿತುಃ ಪುತ್ರಮೇವಂ ತ್ರೀಣಿ ಪ್ರಥಮಾನ್ಯಾಹಾಥ ಕಸ್ಮಾದೃಕ್ಸಾಮಯೋಃ ಸಂಕ್ರಾಮತೀತಿ ಸಾಮ ವಾ ಋಚಃ ಪತಿಸ್ತದ್ಯತ್ತತ್ರಾಪಿ ಯಥಾ ಪಿತುಃ ಪುತ್ರಮೇವಂ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯಥಾಪತಿಂ ಸನ್ತಂ ಪುತ್ರಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತತ್ತಸ್ಮಾದೃಕ್ಸಾಮಯೋಃ ಸಂಕ್ರಾಮತಿ ಕಸ್ಮಾದು ತ್ರಿಃ ಸಂತನೋತೀತಿ ಪಿತರಂ ಪುತ್ರಂ ಪೌತ್ರಂ ತಾಂಸ್ತತ್ಸಂತನೋತಿ ತಸ್ಮಾದು ತೇಭ್ಯ ಏಕ ಏವ ದದಾತಿ - ೮।೧।೩।[೫]

ತದ್ಯಾಃ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ತಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃತೋಽಥ ಯಾಃ ಪಶ್ಚಾತ್ತಾಶ್ಚಕ್ಷುರ್ಭೃತಸ್ತಾ ಅಪಾನಭೃತೋಽಥ ಯಾ ದಕ್ಷಿಣತಸ್ತಾ ಮನೋಭೃತಸ್ತಾ ಉ ವ್ಯಾನಭೃತೋಽಥ ಯಾ ಉತ್ತರತಸ್ತಾಃ ಶ್ರೋತ್ರಭೃತಸ್ತಾ ಉದಾನಭೃತೋಽಥ ಯಾ ಮಧ್ಯೇ ತಾ ವಾಗ್ಭೃತಸ್ತಾ ಉ ಸಮಾನಭೃತಃ - ೮।೧।೩।[೬]

ತದು ಹ ಚರಕಾಧ್ವರ್ಯವಃ । ಅನ್ಯಾ ಏವಾಪಾನಭೃತೋ ವ್ಯಾನಭೃತ ಉದಾನಭೃತಃ ಸಮಾನಭೃತಶ್ಚಕ್ಷುರ್ಭೃತೋ ಮನೋಭೃತಃ ಶ್ರೋತ್ರಭೃತೋ ವಾಗ್ಭೃತ ಇತ್ಯುಪದಧತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದತ್ಯಹೈವ ರೇಚಯನ್ತ್ಯತ್ರೋ ಏವೈತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯುಪಧೀಯನ್ತೇ - ೮।೧।೩।[೭]

ಸ ವೈ ಪುರಸ್ತಾದುಪಧಾಯ ಪಶ್ಚಾದುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ಹಾಪಾನೋ ಭೂತ್ವಾಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಂಚರತ್ಯಪಾನ ಉ ಹ ಪ್ರಾಣೋ ಭೂತ್ವಾಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಂಚರತಿ ತದ್ಯತ್ಪುರಸ್ತಾದುಪಧಾಯ ಪಶ್ಚಾದುಪದಧಾತ್ಯೇನಾವೇವೈತತ್ಪ್ರಾಣೌ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೌ ಪ್ರಾಣೌ ಸಂತತೌ ಸಂಹಿತೌ - ೮।೧।೩।[೮]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪಧಾಯೋತ್ತರತ ಉಪದಧಾತಿ । ವ್ಯಾನೋ ಹೋದಾನೋ ಭೂತ್ವಾಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಂಚರತ್ಯುದಾನ ಉ ಹ ವ್ಯಾನೋ ಭೂತ್ವಾಙ್ಗುಲ್ಯಗ್ರೇಭ್ಯ ಇತಿ ಸಂಚರತಿ ತದ್ಯದ್ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪಧಾಯೋತ್ತರತ ಉಪದಧಾತ್ಯೇತಾವೇವೈತತ್ಪ್ರಾಣೌ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೌ ಪ್ರಾಣೌ ಸಂತತೌ ಸಂಹಿತೌ - ೮।೧।೩।[೯]

ಅಥ ಯಾ ಮಧ್ಯ ಉಪದಧಾತಿ । ಸ ಪ್ರಾಣಸ್ತಾ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೋಪದಧಾತಿ ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ ರೇತಃಸಿಚೌ ಮಧ್ಯಮು ಪೃಷ್ಟಯೋ ಮಧ್ಯತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತ್ಯಥೋ ಏವಂ ಹೈಷ ಗುದಃ ಪ್ರಾಣಃ ಸಮನ್ತಂ ನಾಭಿಂ ಪರ್ಯಕ್ನೋ ಅನೂಚೀಶ್ಚ ತಿರಶ್ಚೀಶ್ಚೋಪದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇಽನ್ವಞ್ಚಶ್ಚ ತಿರ್ಯಞ್ಚಶ್ಚಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣಾಃ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಾ ಉಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣಾನೇವೈತತ್ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸಂತತಾಃ ಸಂಹಿತಾಃ - ೮।೧।೩।[೧೦]##೮।೧।೪
ತಾ ಹೈಕೇ ಪುರುಷಮುಪಾರ್ಪ್ಯೋಪದಧತಿ । ಏಷ ವೈ ಪ್ರಾಣಸ್ತಮೇತಾ ಬಿಭ್ರತಿ ಯತ್ಪ್ರಾಣಮ್ಬಿಭ್ರತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಭೃತ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದೇಷೋಽಹೈವ ಪ್ರಾಣೋ ಯ ಏಷ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಪುರುಷಸ್ತಸ್ಯ ತ್ವಯಮಾತ್ಮಾ ಯಾವದಿದಮಭ್ಯಯಮಗ್ನಿರ್ವಿಹಿತಸ್ತದ್ಯದ್ಧಾಸ್ಯೈತಾ ಅಙ್ಗಂ ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ನುಯುಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹಾಸ್ಯ ತದಙ್ಗಂ ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದ್ಯದು ವೈ ಪ್ರಾಣೋಽಙ್ಗಂ ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಶುಷ್ಯತಿ ವಾ ವೈ ತನ್ಮ್ಲಾಯತಿ ವಾ ತಸ್ಮಾದೇನಾಃ ಪರಿಶ್ರಿತ್ಸ್ವೇವೋಪಾರ್ಪ್ಯೋಪದಧ್ಯಾದಥ ಯಾ ಮಧ್ಯ ಉಪದಧಾತಿ ತಾಭಿರಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ ಪೂರ್ಣಸ್ತಾ ಉ ಏವೈತಸ್ಮಾದನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ - ೮।೧।೪।[೧]

ತದಾಹುಃ । ಯದಯಂ ಪುರೋ ಭುವೋಽಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಯಂ ಪಶ್ಚಾದ್ವಿಶ್ವವ್ಯಚಾ ಇದಮುತ್ತರಾತ್ಸ್ವರಿಯಮುಪರಿ ಮತಿರಿತಿ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ದಿಶೋಽಭ್ಯನೂಚ್ಯನ್ತೇಽಥ ಕಸ್ಮಾದೇನಾ ಅಕ್ಷ್ಣಯಾ ದೇಶೇಷೂಪದಧಾತೀತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಪ್ರಾಣಭೃತಸ್ತಾ ಯತ್ಸಮ್ಪ್ರತಿ ದಿಶ ಉಪದಧ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಗಯಂ ಹೈವಾಯಂ ಪ್ರಾಣಃ ಸಂಚರೇದಥ ಯದೇನಾ ಏವಮಭ್ಯನೂಕ್ತಾಃ ಸತೀರಕ್ಷ್ಣಯಾ ದೇಶೇಷೂಪದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಯಂ ಪ್ರಾಗಯಂ ಪ್ರಾಣಃ ಸನ್ನಕ್ಷ್ಣಯಾ ಸರ್ವಾಣ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮನುಸಂಚರತಿ (ಅಕ್ಷ್ಣಯಾ – ವಕ್ರಗತ್ಯಾ – ಸಾಯಣ) - ೮।೧।೪।[೨]

ಸ ಏಷ ಪಶುರ್ಯದಗ್ನಿಃ । ಸೋಽತ್ರೈವ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತಸ್ಯ ಯಾಃ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ ತೌ ಬಾಹೂ ಅಥ ಯಾಃ ಪಶ್ಚಾತ್ತೇ ಸಕ್ಥ್ಯಾವಥ ಯಾ ಮಧ್ಯ ಉಪದಧಾತಿ ಸ ಆತ್ಮಾ ತಾ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೋಪದಧಾತಿ ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ ರೇತಃಸಿಚೌ ಮಧ್ಯಮು ಪೃಷ್ಟಯೋ ಮಧ್ಯತೋ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತೋ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ - ೮।೧।೪।[೩]

ತದಾಹುಃ । ಯತ್ಪೂರ್ವೇಷು ಗಣೇಷ್ವೇಕೈಕಂ ಸ್ತೋಮಮೇಕೈಕಂ ಪೃಷ್ಠಮುಪದಧಾತ್ಯಥ ಕಸ್ಮಾದತ್ರ ದ್ವೌ ಸ್ತೋಮೌ ದ್ವೇ ಪೃಷ್ಠೇ ಉಪದಧಾತೀತ್ಯಾತ್ಮಾ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾನಂ ತದಙ್ಗಾನಾಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ವರಿಷ್ಠಂ ವೀರ್ಯವತ್ತಮಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಯಮಾತ್ಮಾಙ್ಗಾನಾಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ವರಿಷ್ಠೋ ವೀರ್ಯವತ್ತಮಃ - ೮।೧।೪।[೪]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನ ಇಷ್ಟಕಾಯಾಮಿಷ್ಟಕಾಯಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತೋ ಭವತೀತಿ ಮಜ್ಜಾ ಯಜುರಸ್ಥೀಷ್ಟಕಾ ಮಾಂಸಂ ಸಾದನಂ ತ್ವಕ್ಸೂದದೋಹಾ ಲೋಮ ಪುರೀಷಸ್ಯ ಯಜುರನ್ನಮ್ಪುರೀಷಮೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನ ಇಷ್ಟಕಾಯಾಮಿಷ್ಟಕಾಯಾಂ ಸಂಸ್ಕೃತೋ ಭವತಿ - ೮।೧।೪।[೫]

ಸ ಏಷ ಸಾರ್ವಾಯುಷೋಽಗ್ನಿಃ । ಸ ಯೋ ಹೈತಮೇವಂ ಸಾರ್ವಾಯುಷಮಗ್ನಿಂ ವೇದ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಯುರೇತಿ - ೮।೧।೪।[೬]

ಅಥಾತಃ ಸಮಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಸ್ಯೈವ । ಸಂಚಿತಂ ಹೈಕೇ ಸಮಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣೇನೇತ್ಯಭಿಮೃಶನ್ತಿ ಪಶುರೇಷ ಯದಗ್ನಿರ್ಯದಾ ವೈ ಪಶುರಙ್ಗಾನಿ ಸಂಚಾಞ್ಚತಿ ಪ್ರ ಚ ಸಾರಯತ್ಯಥ ಸ ತೈರ್ವೀರ್ಯಂ ಕರೋತಿ - ೮।೧।೪।[೭]

ಸಂವತ್ಸರೋಽಸಿ ಪರಿವತ್ಸರೋಽಸಿ । ಇದಾವತ್ಸರೋಽಸೀದ್ವತ್ಸರೋಽಸಿ ವತ್ಸರೋಽಸಿ ಉಷಸಸ್ತೇ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮಹೋರಾತ್ರಾಸ್ತೇ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮರ್ಧಮಾಸಾಸ್ತೇ ಕಲ್ಪನ್ತಾಂ ಮಾಸಾಸ್ತೇ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮೃತವಸ್ತೇ ಕಲ್ಪನ್ತಾಂ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತೇ ಕಲ್ಪತಾಂ ಪ್ರೇತ್ಯಾ ಏತ್ಯೈ ಸಂ ಚಾಞ್ಚ ಪ್ರ ಚ ಸಾರಯ ಸುಪರ್ಣಚಿದಸಿ ತಯಾ ದೇವತಯಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ಧ್ರುವಃ ಸೀದೇತಿ - ೮।೧।೪।[೮]

ಅಪಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶಾಟ್ಯಾಯನಿಃ । ಸ್ಫೋಟತೋರ್ಹೈಕಃ ಪಕ್ಷಯೋರುಪಶುಶ್ರಾವೈತೇನಾಭಿಮೃಷ್ಟಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದೇನಮೇತೇನಾಭ್ಯೇವ ಮೃಶೇದಿತಿ - ೮।೧।೪।[೯]

ಅಥ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಸ್ವರ್ಜಿನ್ನಾಗ್ನಜಿತಃ । ನಗ್ನಜಿದ್ವಾ ಗಾನ್ಧಾರಃ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸಮಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಂ ಯಸ್ಮಿನ್ವಾ ಅಙ್ಗೇ ಪ್ರಾಣೋ ಭವತಿ ತತ್ಸಂ ಚಾಞ್ಚತಿ ಪ್ರ ಚ ಸಾರಯತಿ ಸಂಚಿತಮೇವೈನಂ ಬಹಿಷ್ಟಾದಭ್ಯನ್ಯಾತ್ತದಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣಂ ಸಮಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಂ ದಧಾತಿ ತಥಾ ಸಂ ಚಾಞ್ಚತಿ ಪ್ರ ಚ ಸಾರಯತೀತಿ ತದಹೈವ ಸಮಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಂ ಯತ್ಸ ತದುವಾಚ ರಾಜನ್ಯಬನ್ಧುರಿವ ತ್ವೇವ ತದುವಾಚ ಯನ್ನು ಶತಂ ಕೃತ್ವೋಽಥೋ ಸಹಸ್ರಮ್ಬಹಿಷ್ಟಾದಭ್ಯನ್ಯುರ್ನ ವೈ ತಸ್ಮಿಂಸ್ತೇ ಪ್ರಾಣಂ ದಧ್ಯುರ್ಯೋ ವಾ ಆತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣಃ ಸ ಏವ ಪ್ರಾಣಸ್ತದ್ಯತ್ಪ್ರಾಣಭೃತ ಉಪದಧಾತಿ ತದಸ್ಮಿನ್ಪ್ರಾಣಂ ಸಮಞ್ಚನಪ್ರಸಾರಣಂ ದಧಾತಿ ತಥಾ ಸಂ ಚಾಞ್ಚತಿ ಪ್ರ ಚ ಸಾರಯತ್ಯಥ ಲೋಕಮ್ಪೃಣೇ ಉಪದಧಾತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಸ್ರಕ್ತ್ಯಾಂ ತಯೋರುಪರಿಬನ್ಧುಃ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ - ೮।೧।೪।[೧೦]

(ಇತ್ಯಾಹವನೀಯಾಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾಯಾಂ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕಾಯಾಂ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿಃ)

##೮।೨।೧
ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರಥಮಾಂ ಚಿತಿಂ ಚಿತ್ವಾ ಸಮಾರೋಹನ್ನಯಂ ವೈ ಲೋಕಃ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿರಿಮಮೇವ ತಲ್ಲೋಕಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಸಮಾರೋಹನ್ - ೮।೨।೧।[೧]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವನ್ನಿತ ಊರ್ಧ್ವಮಿಚ್ಛತೇತಿ ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾ ಏತಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯನ್ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅರ್ವಾಚೀನಮನ್ತರಿಕ್ಷಾತ್ತೇಷಾಮೇಷ ಲೋಕೋಽಧ್ರುವ ಇವಾಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇವ ಮನಸ್ಯಾಸೀತ್ - ೮।೨।೧।[೨]

ತೇಽಶ್ವಿನಾವಬ್ರುವನ್ । ಯುವಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾಣೌ ಭಿಷಜೌ ಸ್ಥೋ ಯುವಂ ನ ಇಮಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮುಪಧತ್ತಮಿತಿ ಕಿಂ ನೌ ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಯುವಮೇವ ನೋಽಸ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾಯಾ ಅಧ್ವರ್ಯೂ
ಭವಿಷ್ಯಥ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತೇಭ್ಯ ಏತಾಮಶ್ವಿನೌ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮುಪಾಧತ್ತಾಂ ತಸ್ಮಾದಾಹುರಶ್ವಿನಾವೇವ ದೇವಾನಾಮಧ್ವರ್ಯೂ ಇತಿ - ೮।೨।೧।[೩]

ಸ ಉಪದಧಾತಿ । ಧ್ರುವಕ್ಷಿತಿರ್ಧ್ರುವಯೋನಿರ್ಧ್ರುವಾಸೀತಿ ಯದ್ವೈ ಸ್ಥಿರಂ ಯತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ತದ್ಧ್ರುವಮಥ ವಾ ಏಷಾಮೇಷ ಲೋಕೋಽಧ್ರುವ ಇವಾಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇವ ಮನಸ್ಯಾಸೀತ್ತಮೇವೈತತ್ಸ್ಥಿರಂ ಧ್ರುವಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ ಧ್ರುವಂ ಯೋನಿಮಾಸೀದ ಸಾಧುಯೇತಿ ಸ್ಥಿರಂ ಯೋನಿಮಾಸೀದ ಸಾಧುಯೇತ್ಯೇತದುಖ್ಯಸ್ಯ ಕೇತುಂ ಪ್ರಥಮಂ ಜುಷಾಣೇತ್ಯಯಂ ವಾ ಅಗ್ನಿರುಖ್ಯಸ್ತಸ್ಯೈಷ ಪ್ರಥಮಃ ಕೇತುರ್ಯತ್ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿಸ್ತಂ ಜುಷಾಣೇತ್ಯೇತದಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮಿಹ ತ್ವೇತ್ಯಶ್ವಿನೌ ಹ್ಯಧ್ವರ್ಯೂ ಉಪಾಧತ್ತಾಮ್ - ೮।೨।೧।[೪]

ಕುಲಾಯಿನೀ ಘೃತವತೀ ಪುರಂಧಿರಿತಿ । ಕುಲಾಯಮಿವ ವೈ ದ್ವಿತೀಯಾ ಚಿತಿಃ ಸ್ಯೋನೇ ಸೀದ ಸದನೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ ಪೃಥಿವೀ ವೈ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿಸ್ತಸ್ಯೈ ಶಿವೇ ಸ್ಯೋನೇ ಸೀದ ಸದನ ಇತ್ಯೇತದಭಿ ತ್ವಾ ರುದ್ರಾ ವಸವೋ ಗೃಣನ್ತ್ವಿತ್ಯೇತಾಸ್ತ್ವಾಂ ದೇವತಾ ಅಭಿಗೃಣನ್ತ್ವಿತ್ಯೇತದಿಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಪೀಪಿಹಿ ಸೌಭಗಾಯೇತೀಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಾವ ಸೌಭಗಾಯೇತ್ಯೇತದಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮಿಹ ತ್ವೇತ್ಯಶ್ವಿನೌ ಹ್ಯಧ್ವರ್ಯೂ ಉಪಾಧತ್ತಾಮ್ - ೮।೨।೧।[೫]

ಸ್ವೈರ್ದಕ್ಷೈರ್ದಕ್ಷಪಿತೇಹ ಸೀದೇತಿ । ಸ್ವೇನ ವೀರ್ಯೇಣೇಹ ಸೀದೇತ್ಯೇತದ್ದೇವಾನಾಂ ಸುಮ್ನೇ ಬೃಹತೇ ರಣಾಯೇತಿ ದೇವಾನಾಂ ಸುಮ್ನಾಯ ಮಹತೇ ರಣಾಯೇತ್ಯೇತತ್ಪಿತೇವೈಧಿ ಸೂನವ ಆ ಸುಶೇವೇತಿ ಯಥಾ ಪಿತಾ ಪುತ್ರಾಯ ಸ್ಯೋನಃ ಸುಶೇವ ಏವಂ ಸುಶೇವೈಧೀತ್ಯೇತತ್ಸ್ವಾವೇಶಾ ತನ್ವಾ ಸಂವಿಶಸ್ವೇತ್ಯಾತ್ಮಾ ವೈ ತನೂಃ ಸ್ವಾವೇಶೇನಾತ್ಮನಾ ಸಂವಿಶಸ್ವೇತ್ಯೇತದಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮಿಹ ತ್ವೇತ್ಯಶ್ವಿನೌ ಹ್ಯಧ್ವರ್ಯೂ ಉಪಾಧತ್ತಾಮ್ - ೮।೨।೧।[೬]

ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪುರೀಷಮಸೀತಿ । ಪೃಥಿವೀ ವೈ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿಸ್ತಸ್ಯಾ ಏತತ್ಪುರೀಷಮಿವ ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಾಽಪ್ಸೋ ನಾಮೇತಿ ರಸೋ ನಾಮೇತ್ಯೇತತ್ತಾಂ ತ್ವಾ ವಿಶ್ವೇ ಅಭಿಗೃಣನ್ತು ದೇವಾ ಇತಿ ತಾಂ ತ್ವಾ ಸರ್ವೇಽಭಿಗೃಣನ್ತು ದೇವಾ ಇತ್ಯೇತತ್ಸ್ತೋಮಪೃಷ್ಠಾ ಘೃತವತೀಹ ಸೀದೇತಿ ಯಾನ್ತ್ಸ್ತೋಮಾನಸ್ಯಾಂ ತಂಸ್ಯಮಾನೋ ಭವತಿ ತೈರೇಷಾ ಸ್ತೋಮಪೃಷ್ಠಾ ಪ್ರಜಾವದಸ್ಮೇ ದ್ರವಿಣಾ ಯಜಸ್ವೇತಿ ಪ್ರಜಾವದಸ್ಮೇ ದ್ರವಿಣಮಾಯಜಸ್ವೇತ್ಯೇತದಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮಿಹ ತ್ವೇತ್ಯಶ್ವಿನೌ ಹ್ಯಧ್ವರ್ಯೂ ಉಪಾಧತ್ತಾಮ್ - ೮।೨।೧।[೭]

ತಾ ಏತಾ ದಿಶಃ । ತಾ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೋಪದಧಾತೀಮೇ ವೈ ರೇತಃಸಿಚಾವನಯೋಸ್ತದ್ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನಯೋರ್ದಿಶಃ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತಸ್ತದ್ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತೋ ದಿಶಃ ಸರ್ವತಃ ಸಮೀಚೀಃ ಸರ್ವತಸ್ತತ್ಸಮೀಚೀರ್ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತಃ ಸಮೀಚ್ಯೋ ದಿಶಸ್ತಾ ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಸಾದಯತಿ ನಾನಾ ಸೂದದೋಹಸಾಽಧಿವದತಿ ನಾನಾ ಹಿ ದಿಶಃ - ೮।೨।೧।[೮]

ಅಥ ಪಞ್ಚಮೀಂ ದಿಶ್ಯಾಮುಪದಧಾತಿ । ಊರ್ಧ್ವಾ ಹ ಸಾ ದಿಕ್ಸಾ ಯಾ ಸೋರ್ಧ್ವಾ ದಿಗಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯೋ
ಽಮುಮೇವೈತದಾದಿತ್ಯಮುಪದಧಾತಿ ತಾಮನ್ತರೇಣ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶ್ಯಾಮುಪದಧಾತ್ಯಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮನ್ತರೇಣ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽನ್ತರೇಣ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮೇತಿ - ೮।೨।೧।[೯]

ಅದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಾ ಪೃಷ್ಠೇ ಸಾದಯಾಮೀತಿ । ಇಯಂ ವಾ ಅದಿತಿರಸ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಧರ್ತ್ರೀಂ ವಿಷ್ಟಮ್ಭನೀಂ ದಿಶಾಮಧಿಪತ್ನೀಮ್ಭುವನಾನಾಮಿತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷ ಧರ್ತಾ ವಿಷ್ಟಮ್ಭನೋ ದಿಶಾಮಧಿಪತಿರ್ಭುವನಾನಾಮೂರ್ಮಿರ್ದ್ರಪ್ಸೋ ಅಪಾಮಸೀತಿ ರಸೋ ವಾ ಊರ್ಮಿರ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತ ಋಷಿರಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಸೃಷ್ಟಾಸೀತ್ಯೇತದಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮಿಹ ತ್ವೇತ್ಯಶ್ವಿನೌ ಹ್ಯಧ್ವರ್ಯೂ ಉಪಾಧತ್ತಾಮ್ - ೮।೨।೧।[೧೦]

ಯದ್ವೇವೈತಾ ಆಶ್ವಿನೀರುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ದೇವತಾ ಆದಾಯ ವ್ಯುದಕ್ರಾಮಂಸ್ತಸ್ಯ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾ ಅವಾಚೀನಂ ಮಧ್ಯಾತ್ತದಸ್ಯಾಶ್ವಿನಾವಾದಾಯೋತ್ಕ್ರಮ್ಯಾತಿಷ್ಠತಾಮ್ - ೮।೨।೧।[೧೧]

ತಾವಬ್ರವೀತ್ । ಉಪ ಮೇತಂ ಪ್ರತಿ ಮ ಏತದ್ಧತ್ತಂ ಯೇನ ಮೇ ಯುವಮುದಕ್ರಮಿಷ್ಟಮಿತಿ ಕಿಂ ನೌ ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಯುವದ್ದೇವತ್ಯಮೇವ ಮ ಏತದಾತ್ಮನೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಥೇತಿ ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತದಶ್ವಿನೌ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಮ್ - ೮।೨।೧।[೧೨]

ತದ್ಯಾ ಏತಾಃ ಪಞ್ಚಾಶ್ವಿನ್ಯಃ । ಏತದಸ್ಯ ತದಾತ್ಮನಸ್ತದ್ಯದೇತಾ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತಾ
ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ - ೮।೨।೧।[೧೩]

ಧ್ರುವಕ್ಷಿತಿರ್ಧ್ರುವಯೋನಿರ್ಧ್ರುವಾಸೀತಿ । ಯದ್ವೈ ಸ್ಥಿರಂ ಯತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ತದ್ಧ್ರುವಮಥ ವಾ ಅಸ್ಯೈತದಸ್ಥಿರಮಿವಾಧ್ರುವಮಿವಾತ್ಮನ ಆಸೀತ್ತದೇವೈತತ್ಸ್ಥಿರಂ ಧ್ರುವಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಮ್ - ೮।೨।೧।[೧೪]

ಕುಲಾಯಿನೀ ಘೃತವತೀ ಪುರಂಧಿರಿತಿ । ಕುಲಾಯಮಿವ ವಾ ಅಸ್ಯೈತದಾತ್ಮನಃ ಸ್ವೈರ್ದಕ್ಷೈರ್ದಕ್ಷಪಿತೇಹ ಸೀದೇತ್ಯದಕ್ಷಯತಾಮೇವಾಸ್ಯೈತದಾತ್ಮನಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಪುರೀಷಮಸೀತಿ ಪುರೀಷಸಂಹಿತಮಿವ ವಾ ಅಸ್ಯೈತದಾತ್ಮನೋ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯಾ ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ ರೇತಃಸಿಚೌ ಪೃಷ್ಟಿಸಾಚಯಮಿವ ವಾ ಅಸ್ಯೈತದಾತ್ಮನಃ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈತದಶ್ವಿನಾವಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಮ್ - ೮।೨।೧।[೧೫]

ಅಥ ಋತವ್ಯೇಷ್ಟಕೋಪಧಾನಮ್

ಅಥಽರ್ತವ್ಯೇ ಉಪದಧಾತಿ । ಋತವ ಏತೇ ಯದೃತವ್ಯೇ ಋತೂನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ಶುಕ್ರಶ್ಚ ಶುಚಿಶ್ಚ ಗ್ರೈಷ್ಮಾವೃತೂ ಇತಿ ನಾಮನೀ ಏನಯೋರೇತೇ ನಾಮಭ್ಯಾಮೇವೈನೇ ಏತದುಪದಧಾತಿ ದ್ವೇ ಇಷ್ಟಕೇ ಭವತೋ ದ್ವೌ ಹಿ ಮಾಸಾವೃತುಃ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತದೃತುಂ ಕರೋತಿ - ೮।೨।೧।[೧೬]

ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ । ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಿಮ ಉ ಲೋಕಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತಸ್ಯ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅರ್ವಾಚೀನಮನ್ತರಿಕ್ಷಾತ್ತದಸ್ಯೈಷಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಚಿತಿಸ್ತದ್ವಸ್ಯ ಗ್ರೀಷ್ಮಋತುಸ್ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತೇ ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ - ೮।೨।೧।[೧೭]

ಯದ್ವೇವೈತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂವತ್ಸರ ಉ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾ ಅವಾಚೀನಂ ಮಧ್ಯಾತ್ತದಸ್ಯೈಷಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಚಿತಿಸ್ತದ್ವಸ್ಯ ಗ್ರೀಷ್ಮಋತುಸ್ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತೇ ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ - ೮।೨।೧।[೧೮]೮।೨।೨ ಅಥ ಪಞ್ಚವೈಶ್ವದೇವೇಷ್ಟಕೋಪಧಾನಮ್
ಅಥ ವೈಶ್ವದೇವೀರುಪದಧಾತಿ । ಏಷಾ ವೈ ಸಾ ದ್ವೀತೀಯಾ ಚಿತಿರ್ಯಾಮೇಭ್ಯಸ್ತದಶ್ವಿನಾ ಉಪಾಧತ್ತಾಂ
ತಾಮುಪಧಾಯೇದಂ ಸರ್ವಮಭವತಾಂ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ - ೮।೨।೨।[೧]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಅಶ್ವಿನೌ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಭೂತಾಮುಪ ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥಾ ವಯಮಿಹಾಪ್ಯಸಾಮೇತಿ ತೇಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚ್ಛತ ಯಥಾ ವಯಮಿಹಾಪ್ಯಸಾಮೇತಿ ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾ ಏತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಅಪಶ್ಯನ್ವೈಶ್ವದೇವೀಃ - ೮।೨।೨।[೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಅಶ್ವಿನೌ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಭೂತಾಮಶ್ವಿಭ್ಯಾಮೇವಾಶ್ವಿನೋಶ್ಚಿತಿಮನೂಪದಧಾಮಹಾ ಇತಿ ತೇ
ಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಮೇವಾಶ್ವಿನೋಶ್ಚಿತಿಮನೂಪಾದಧತ ತಸ್ಮಾದೇತಾಮಾಶ್ವಿನೀ ಚಿತಿರಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯಥೈವ ಪೂರ್ವಾಸಾಮುದರ್ಕ ಏವಮೇತಾಸಾಮಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಹ್ಯೇವಾಶ್ವಿನೋಶ್ಚಿತಿಮನೂಪಾದಧತ - ೮।೨।೨।[೩]

ಯದ್ವೇವ ವೈಶ್ವದೇವೀರುಪದಧಾತಿ । ಯೇ ವೈ ತೇ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಏತಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯನ್ಯೇ ತ
ಏತೇನ ರಸೇನೋಪಾಯಂಸ್ತ ಏತೇ ತಾನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾ ಏತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತಾ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೋಪದಧಾತೀಮೇ ವೈ ರೇತಃಸಿಚಾವನಯೋಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನಯೋಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತಃ ಪ್ರಜಾ ದಿಶ್ಯಾ ಅನೂಪದಧಾತಿ ದಿಕ್ಷು ತತ್ಪ್ರಜಾ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸು ದಿಕ್ಷು ಪ್ರಜಾಃ - ೮।೨।೨।[೪]

ಯದ್ವೇವ ವೈಶ್ವದೇವೀರುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾತ್ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮನ್ನೇತಸ್ಯಾ ಅಧಿ ಯೋನೇಸ್ತಾ ಏನಮೇತಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಹಿತೇ ಪ್ರಾಪದ್ಯನ್ತ - ೮।೨।೨।[೫]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ । ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯಾ ಅಸ್ಮಾತ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾ
ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮನ್ನೇತಾಸ್ತಾ ವೈಶ್ವದೇವ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತದ್ಯದೇತಾ ಉಪದಧಾತಿ ಯಾ ಏವಾಸ್ಮಾತ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾ ಮಧ್ಯತ ಉದಕ್ರಾಮಂಸ್ತಾ ಅಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರಪಾದಯತಿ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯಾ ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ ರೇತಃಸಿಚೌ ಮಧ್ಯಮು ಪೃಷ್ಟಯೋ ಮಧ್ಯತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಪಾದಯತಿ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಪಾದಯತಿ - ೮।೨।೨।[೬]

ಯದ್ವೇವ ವೈಶ್ವದೇವೀರುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇತಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಹಿತೇಽಕಾಮಯತ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜೇಯ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ಸ ಋತುಭಿರದ್ಭಿಃ ಪ್ರಾಣೈಃ ಸಂವತ್ಸರೇಣಾಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಸಯುಗ್ಭೂತ್ವೈತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಜನಯತ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತಾಭಿರ್ದೇವತಾಭಿಃ ಸಯುಗ್ಭೂತ್ವೈತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜನಯತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸರ್ವಾಸ್ವೇವ ಸಜೂಃ ಸಜೂರಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ - ೮।೨।೨।[೭]

ಸಜೂರ್ಋತುಭಿರಿತಿ । ತದೃತೂನ್ಪ್ರಾಜನಯದೃತುಭಿರ್ವೈ ಸಯುಗ್ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಜನಯತ್ಸಜೂರ್ವಿಧಾಭಿರಿತ್ಯಾಪೋ ವೈ ವಿಧಾ ಅದ್ಭಿರ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವಿಹಿತಮದ್ಭಿರ್ವೈ ಸಯುಗ್ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಜನಯತ್ಸಜೂರ್ದೇವೈರಿತಿ ತದ್ದೇವಾನ್ಪ್ರಾಜನಯದ್ಯದ್ದೇವಾ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಸಜೂರ್ದೇವೈರ್ವಯೋನಾಧೈರಿತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ದೇವಾ ವಯೋನಾಧಾಃ ಪ್ರಾಣೈರ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವಯುನಂ ನದ್ಧಮಥೋ ಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ದೇವಾ ವಯೋನಾಧಾಶ್ಛನ್ದೋಭಿರ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವಯುನಂ ನದ್ಧಂ ಪ್ರಾಣೈರ್ವೈ ಸಯುಗ್ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಜನಯದಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ವೈಶ್ವಾನರಾಯೇತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರಃ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ವೈ ಸಯುಗ್ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಜನಯದಶ್ವಿನಾಧ್ವರ್ಯೂ ಸಾದಯತಾಮಿಹ ತ್ವೇತ್ಯಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ವೈ ಸಯುಗ್ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಜನಯತ್ - ೮।೨।೨।[೮]

ಸಜೂರ್ವಸುಭಿರಿತಿ ದಕ್ಷಿಣತಃ । ತದ್ವಸೂನ್ಪ್ರಾಜನಯತ್ಸಜೂ ರುದ್ರೈರಿತಿ ಪಶ್ಚಾತ್ತದ್ರುದ್ರಾನ್ಪ್ರಾಜನಯತ್ ಸಜೂರಾದಿತ್ಯೈರಿತ್ಯುತ್ತರತಸ್ತದಾದಿತ್ಯಾನ್ಪ್ರಾಜನಯತ್ ಸಜೂರ್ವಿಶ್ವೈರ್ದೇವೈರಿತ್ಯುಪರಿಷ್ಟಾತ್ ತದ್ವಿಶ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ಪ್ರಾಜನಯತ್ತಾ ವೈ ಸಮಾನಪ್ರಭೃತಯಃ ಸಮಾನೋದರ್ಕಾ ನಾನಾ ಮಧ್ಯತಸ್ತಾ ಯತ್ಸಮಾನಪ್ರಭೃತಯಃ ಸಮಾನೋದರ್ಕಾಃ ಸಮಾನೀಭಿರ್ಹಿ ದೇವತಾಭಿಃ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚೋಪರಿಷ್ಟಾಚ್ಚ ಸಯುಗ್ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಾಜನಯದಥ ಯನ್ನಾನಾ ಮಧ್ಯತೋಽನ್ಯಾ ಅನ್ಯಾ ಹಿ ಪ್ರಜಾ ಮಧ್ಯತಃ ಪ್ರಾಜನಯತ್ - ೮।೨।೨।[೯]

೮।೨।೩ ಪಞ್ಚಪ್ರಾಣಭೃದಿಷ್ಟಕೋಪಧಾನಮ್
ಅಥ ಪ್ರಾಣಭೃತ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾ ವಾಯುಮೇವ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಮಸ್ಮಿನ್ನದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ - ೮।೨।೩।[೧]

ಪ್ರಾಣಭೃತ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಯುರ್ವಾಯುಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೇಮೇ ವೈ ರೇತಃಸಿಚಾವನಯೋಸ್ತದ್ವಾಯುಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನಯೋರ್ವಾಯುಃ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತಸ್ತದ್ವಾಯುಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತೋ ವಾಯುಃ ಸರ್ವತಃ ಸಮೀಚೀಃ ಸರ್ವತಸ್ತತ್ಸಮ್ಯಞ್ಚಂ ವಾಯುಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತಃ ಸಮ್ಯಙ್ಭೂತ್ವಾ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ವಾತಿ ದಿಶ್ಯಾ ಅನೂಪದಧಾತಿ ದಿಕ್ಷು ತದ್ವಾಯುಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸು ದಿಕ್ಷು ವಾಯುಃ - ೮।೨।೩।[೨]

ಯದ್ವೇವ ಪ್ರಾಣಭೃತ ಉಪದಧಾತಿ । ಆಸ್ವೇವೈತತ್ಪ್ರಜಾಸು ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ವೈಶ್ವದೇವೀಭ್ಯ ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಂಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣಂ ಮೇ ಪಾಹ್ಯಪಾನಂ ಮೇ ಪಾಹಿ ವ್ಯಾನಂ ಮೇ ಪಾಹಿ ಚಕ್ಷುರ್ಮ ಉರ್ವ್ಯಾ ವಿಭಾಹಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಮೇ ಶ್ಲೋಕಯೇತ್ಯೇತಾನೇವಾಸ್ವೇತತ್ಕೢಪ್ತಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ - ೮।೨।೩।[೩]

ಅಥಾಪಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾ ವೃಷ್ಟಿಮೇವ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಮಸ್ಮಿನ್ನದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ - ೮।೨।೩।[೪]

ಅಪಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಆಪೋ ವೈ ವೃಷ್ಟಿರ್ವೃಷ್ಟಿಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೇಮೇ ವೈ ರೇತಃಸಿಚಾವನಯೋಸ್ತದ್ವೃಷ್ಟಿಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನಯೋರ್ವರ್ಷತಿ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತಸ್ತದ್ವೃಷ್ಟಿಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತೋ ವರ್ಷತಿ ಸರ್ವತಃ ಸಮೀಚೀಃ ಸರ್ವತಸ್ತತ್ಸಮೀಚೀಂ ವೃಷ್ಟಿಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತಃ ಸಮ್ಯಙ್ಭೂತ್ವಾ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ವರ್ಷತಿ ವಾಯವ್ಯಾ ಅನೂಪದಧಾತಿ ವಾಯೌ ತದ್ವೃಷ್ಟಿಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಂ ದಿಶಂ ವಾಯುರೇತಿ ತಾಂ ದಿಶಂ ವೃಷ್ಟಿರನ್ವೇತಿ - ೮।೨।೩।[೫]

ಯದ್ವೇವಾಪಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏಷ್ವೇವೈತತ್ಪ್ರಾಣೇಷ್ವಪೋ ದಧಾತಿ ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃದ್ಭ್ಯ ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽಪೋ ದಧಾತ್ಯಥೋ ಅನ್ನಂ ವಾ ಆಪೋಽನನ್ತರ್ಹಿತಂ ತತ್ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽನ್ನಂ ದಧಾತ್ಯಪಃ ಪಿನ್ವೌಷಧೀರ್ಜಿನ್ವ ದ್ವಿಪಾದವ ಚತುಷ್ಪಾತ್ಪಾಹಿ ದಿವೋ ವೃಷ್ಟಿಮೇರಯೇತ್ಯೇತಾ ಏವೈಷ್ವೇತತ್ಕೢಪ್ತಾ ಅಪೋ ದಧಾತಿ - ೮।೨।೩।[೬]

ಅಥ ಚ್ಛನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚ್ಛತೇತಿ ವಾವ
ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ ಪಶೂನೇವ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಮಸ್ಮಿನ್ನದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ - ೮।೨।೩।[೭]

ಛನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಪಶೂನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತಸ್ತತ್ಪಶೂನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತಃ ಪಶವೋಽಪಸ್ಯಾ ಅನೂಪದಧಾತ್ಯಪ್ಸು ತತ್ಪಶೂನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ವರ್ಷತ್ಯಥ ಪಶವಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠನ್ತಿ - ೮।೨।೩।[೮]

ಯದ್ವೇವ ಚ್ಛನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾತ್ಪಶವ ಉದಕ್ರಾಮಂಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ಭೂತ್ವಾ ತಾನ್ಗಾಯತ್ರೀ ಛನ್ದೋ ಭೂತ್ವಾ ವಯಸಾಽಽಪ್ನೋತ್ತದ್ಯದ್ಗಾಯತ್ರ್ಯಾಽಽಪ್ನೋದೇತದ್ಧಿ ಛನ್ದ ಆಶಿಷ್ಠಂ ಸಾ ತದ್ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇತಾನ್ಪಶೂನ್ವಯಸಾಽಽಪ್ನೋತ್ - ೮।೨।೩।[೯]

ಮೂರ್ಧಾ ವಯ ಇತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಮೂರ್ಧಾ ಸ ವಯೋಽಭವತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಛನ್ದ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವ ಚ್ಛನ್ದೋಽಭವತ್ - ೮।೨।೩।[೧೦]

ಕ್ಷತ್ರಂ ವಯ ಇತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸ ವಯೋಽಭವನ್ಮಯನ್ದಂ ಛನ್ದ ಇತಿ ಯದ್ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ತನ್ಮಯನ್ದಮನಿರುಕ್ತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವ ಚ್ಛನ್ದೋಽಭವತ್ - ೮।೨।೩।[೧೧]

ವಿಷ್ಟಮ್ಭೋ ವಯ ಇತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವಿಷ್ಟಮ್ಭಃ ಸ ವಯೋಽಭವದಧಿಪತಿಶ್ಛನ್ದ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಅಧಿಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವ ಚ್ಛನ್ದೋಽಭವತ್ - ೮।೨।೩।[೧೨]

ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ವಯ ಇತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಸ ವಯೋಽಭವತ್ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಛನ್ದ ಇತ್ಯಾಪೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ತಾ ಹಿ ಪರಮೇ ಸ್ಥಾನೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಛನ್ದೋಽಭವತ್ - ೮।೨।೩।[೧೩]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ । ಚತ್ವಾರಿ ವಯಾಂಸಿ ಚತ್ವಾರಿ ಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ತದಷ್ಟಾವಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯೇಷಾ ವೈ ಸಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಯಾ ತದ್ಭೂತ್ವಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇತಾನ್ಪಶೂನ್ವಯಸಾಽಽಪ್ನೋತ್ತಸ್ಮಾಜ್ಜೀರ್ಣಂ ಪಶುಂ ವಯಸಾಽಽಪ್ತ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ತಸ್ಮಾದು ಸರ್ವಾಸ್ವೇವ ವಯೋ ವಯ ಇತ್ಯನುವರ್ತತೇಽಥ ಯೇಽಸ್ಮಾತ್ತೇ ಪಶವ ಉದಕ್ರಾಮನ್ನೇತೇ ತೇ ಪಞ್ಚದಶೋತ್ತರೇ ವಜ್ರೋ ವೈ ಪಶವೋ ವಜ್ರಃ ಪಞ್ಚದಶಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಪಶವೋ ಭವನ್ತ್ಯಪೈವ ಸ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತೇ ವಜ್ರೋ ಹೈವ ತಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಂ ಕಾಂ ಚ ದಿಶಂ ಪಶುಮಾನೇತಿ ವಜ್ರವಿಹಿತಾಂ ಹೈವ ತಾಮನ್ವೇತಿ - ೮।೨।೩।[೧೪]

೮।೨।೪।[೧]

ಬಸ್ತೋ ವಯ ಇತಿ ಬಸ್ತಂ ವಯಸಾಪ್ನೋದ್ವಿವಲಂ ಚನ್ದ ಇತ್ಯೇಕಪದಾ ವೈ ವಿವಲಂ ಚನ್ದ ಏಕಪದಾ
ಹ ಭೂತ್ವಾಜಾ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೨]

ವೃಷ್ಣಿರ್ವಯ ಇತಿ । ವೃಷ್ಣಿಂ ವಯಸಾಪ್ನೋದ್ವಿಶಾಲಂ ಚನ್ದ ಇತಿ ದ್ವಿಪದಾ ವೈ ವಿಶಾಲಂ ಚನ್ದೋ ದ್ವಿಪದಾ
ಹ ಭೂತ್ವಾವಯ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೩]

ಪುರುಷೋ ವಯ ಇತಿ । ಪುರುಷಂ ವಯಸಾಪ್ನೋತ್ತನ್ದ್ರಂ ಚನ್ದ ಇತಿ ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ವೈ ತನ್ದ್ರಂ ಚನ್ದಃ
ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ಹ ಭೂತ್ವಾ ಪುರುಷಾ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೪]

ವ್ಯಾಘ್ರೋ ವಯ ಇತಿ । ವ್ಯಾಘ್ರಂ ವಯಸಾಪ್ನೋದನಾಧೃಷ್ಟಂ ಚನ್ದ ಇತಿ ವಿರಾಡ್ವಾ ಅನಾಧೃಷ್ಟಂ
ಚನ್ದೋಽನ್ನಂ ವೈ ವಿರಾಡನ್ನಮನಾಧೃಷ್ಟಂ ವಿರಾಡೃ ಭೂತ್ವಾ ವ್ಯಾಘ್ರಾ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ೮।೨।೪।[೫]

ಸಿಂಹೋ ವಯ ಇತಿ । ಸಿಂಹಂ ವಯಸಾಪ್ನೋಚ್ಚದಿಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯತಿಚನ್ದಾ ವೈ ಚದಿಶ್ಚನ್ದಃ ಸಾ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ
ಚನ್ದಾಂಸಿ ಚಾದಯತ್ಯತಿಚನ್ದಾ ಹ ಭೂತ್ವಾ ಸಿಂಹಾ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುರಥಾತೋ ನಿರುಕ್ತಾನೇವ
ಪಶೂನ್ನಿರುಕ್ತಾನಿ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯುಪದಧಾತಿ
೮।೨।೪।[೬]

ಪಷ್ಠವಾಡ್ವಯ ಇತಿ । ಪಷ್ಠವಾಹಂ ವಯಸಾಪ್ನೋದ್ಬೃಹತೀ ಚನ್ದ ಇತಿ ಬೃಹತೀ ಹ ಭೂತ್ವಾ
ಪಷ್ಠವಾಹ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೭]

ಉಕ್ಷಾ ವಯ ಇತಿ । ಉಕ್ಷಾಣಂ ವಯಸಾಪ್ನೋತ್ಕಕುಪ್ಚನ್ದ ಇತಿ ಕಕುಬ್ಭ ಭೂತ್ವೋಕ್ಷಾಣ
ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೮]

ಋಷಭೋ ವಯ ಇತಿ । ಋಷಭಂ ವಯಸಾಪ್ನೋತ್ಸತೋಬೃಹತೀ ಚನ್ದ ಇತಿ ಸತೋಬೃಹತೀ ಹ ಭೂತ್ವ
ಽರ್ಷಭಾ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೯]

ಅನಡ್ವಾನ್ವಯ ಇತಿ । ಅನಡ್ವಾಹಂ ವಯಸಾಪ್ನೋತ್ಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ಹ ಭೂತ್ವಾನಡ್ವಾಹ
ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೧೦]

ಧೇನುರ್ವಯ ಇತಿ । ಧೇನುಂ ವಯಸಾಪ್ನೋಜ್ಜಗತೀ ಚನ್ದ ಇತಿ ಜಗತೀ ಹ ಭೂತ್ವಾ ಧೇನವ
ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೧೧]

ತ್ರ್ಯವಿರ್ವಯ ಇತಿ । ತ್ರ್ಯವಿಂ ವಯಸಾಪ್ನೋತ್ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಚನ್ದ ಇತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಭ ಭೂತ್ವಾ ತ್ರ್ಯವಯ
ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೧೨]

ದಿವ್ಯವಾಡ್ವಯ ಇತಿ । ದಿತ್ಯವಾಹಂ ವಯಸಾಪ್ನೋದ್ವಿರಾಟ್ಚನ್ದ ಇತಿ ವಿರಾಡ ಭೂತ್ವಾ ದಿತ್ಯವಾಹ
ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ೮।೨।೪।[೧೩]

ಪಞ್ಚಾವಿರ್ವಯ ಇತಿ । ಪಞ್ಚಾವಿಂ ವಯಸಾಪ್ನೋದ್ಗಾಯತ್ರೀ ಚನ್ದ ಇತಿ ಗಾಯತ್ರೀ ಹ ಭೂತ್ವಾ ಪಞ್ಚಾವಯ
ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೧೪]

ತ್ರಿವತ್ಸೋ ವಯ ಇತಿ । ತ್ರಿವತ್ಸಂ ವಯಸಾಪ್ನೋದುಷ್ಣಿಕ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯುಷ್ಣಿಗ್ಘ ಭೂತ್ವಾ ತ್ರಿವತ್ಸಾ
ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೧೫]

ತುರ್ಯವಾಡ್ವಯ ಇತಿ । ತುರ್ಯವಾಹಂ ವಯಸಾಪ್ತೋದನುಷ್ಟುಪ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯನುಷ್ಟುಬ್ಭ ಭೂತ್ವಾ
ತುರ್ಯವಾಹ ಉಚ್ಚಕ್ರಮುಃ
೮।೨।೪।[೧೬]

ಏತೇ ವೈ ತೇ ಪಶವಃ । ಯಾಂಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಯಸಾಪ್ನೋತ್ಸ ವೈ ಪಶುಂ ಪ್ರಥಮಮಾಹಾಥ ವಯೋ
ಽಥ ಚನ್ದೋ ವಯಸಾ ಚ ಹ್ಯೇನಾಂಶ್ಚನ್ದಸಾ ಚ ಪರಿಗತ್ಯಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತಾತ್ಮನ್ನಕುರುತ
ತಥೈವೈನಾನಯಮೇತದ್ವಯಸಾ ಚೈವ ಚನ್ದಸಾ ಚ ಪರಿಗತ್ಯಾತ್ಮನ್ಧತ್ತ ಆತ್ಮನ್ಕುರುತೇ
೮।೨।೪।[೧೭]

ಸ ಏಷ ಪಶುರ್ಯದಗ್ನಿಃ । ಸೋಽತ್ರೈವ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತಸ್ಯ ಯಾಃ
ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ ಶಿರೋಽಸ್ಯ ತಾ ಅಥ ಯಾ ದಕ್ಷಿಣತಶ್ಚೋತ್ತರತಶ್ಚ ಸ ಆತ್ಮಾಥ ಯಾಃ
ಪಶ್ಚಾತ್ತತ್ಪುಚಮ್
೮।೨।೪।[೧೮]

ಸ ವೈ ಪುರಸ್ತಾದೇವಾಗ್ರ ಉಪದಧಾತಿ । ಶಿರೋ ಹಿ ಪ್ರಥಮಂ ಜಾಯಮಾನಸ್ಯ ಜಾಯತೇಽಥ
ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪಧಾಯೋತ್ತರತ ಉಪದಧಾತಿ ಸಾರ್ಧಮಯಮಾತ್ಮಾ ಜಾಯಾತಾ ಇತ್ಯಥ ಪಶ್ಚಾತ್ಪುಚಂ
ಹ್ಯನ್ತತೋ ಜಾಯಮಾನಸ್ಯ ಜಾಯತೇ
೮।೨।೪।[೧೯]

ತದ್ಯಾನಿ ವರ್ಷಿಷ್ಠಾನಿ ಚನ್ದಾಂಸಿ । ಯೇ ಸ್ಥವಿಷ್ಠಾಃ ಪಶವಸ್ತಾನ್ಮಧ್ಯ ಉಪದಧಾತಿ
ಮಧ್ಯಂ ತತ್ಪ್ರತಿ ಪಶುಂ ವರಿಷ್ಠಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿ ಪಶುರ್ವರಿಷ್ಠೋಽಥ
ಯೇ ವೀರ್ಯವತ್ತಮಾಃ ಪಶವಸ್ತಾನ್ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪದಧಾತಿ ದಕ್ಷಿಣಂ ತದರ್ಧಮ್
ಪಶೋರ್ವೀರ್ಯವತ್ತರಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣೋಽರ್ಧಃ ಪಶೋರ್ವೀಯತ್ತರಃ
೮।೨।೪।[೨೦]

ಪೂರ್ವಾರ್ಧಂ ಚ ಜಘನಾರ್ಧಂ ಚಾಣಿಷ್ಠೌ ಕರೋತಿ । ಯದಹಾಮೂಶ್ಚತಸ್ರಸ್ತೇನೈನಾ ಅಣಿಷ್ಠಾ
ಅಥ ಯದಿಹ ಹ್ರಸಿಷ್ಠಾನ್ಪಶೂನುಪದಧಾತಿ ತೇನೋ ಏತಾ ಅಣಿಷ್ಠಾಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಂ ಚ
ತಜ್ಜಘನಾರ್ಧಂ ಚ ಪಶೋರಣಿಷ್ಠೌ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಾರ್ಧಶ್ಚ ಜಘನಾರ್ಧಶ್ಚ
ಪಶೋರಣಿಷ್ಠೌ ತಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಾರ್ಧೇನ ಚ ಜಘನಾರ್ಧೇನ ಚ ಪಶುರುಚ್ಚ ತಿಷ್ಠತಿ ಸಂ ಚ
ವಿಶತ್ಯಥ ಲೋಕಮ್ಪೃಣೇ ಉಪದಧಾತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಸ್ರಕ್ತ್ಯಾಂ ತಯೋರುಪರಿ ಬನ್ಧುಃ ಪುರೀಷಂ
ನಿವಪತಿ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ
೮।೩।೧।[೧]

ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಂ ಚಿತ್ವಾ ಸಮಾರೋಹನ್ಯದೂರ್ಧ್ವಮ್
ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅರ್ವಾಚೀನಮನ್ತರಿಕ್ಷಾತ್ತದೇವ ತತ್ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಸಮಾರೋಹನ್
೮।೩।೧।[೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವನ್ನಿತ ಊರ್ಧ್ವಮಿಚತೇತಿ ತೇ
ಚೇತಯಮಾನಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವ ಬೃಹತೀಂ ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತೇಭ್ಯ ಏಷ ಲೋಕೋಽಚನ್ದಯತ್
೮।೩।೧।[೩]

ತ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಅಬ್ರುವನ್ । ಯುವಂ ನ ಇಮಾಂ ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮುಪಧತ್ತಮಿತಿ ಕಿಂ ನೌ ತತೋ
ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಯುವಮೇವ ನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೌ ಭವಿಷ್ಯಥ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತೇಭ್ಯ ಏತಾಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ
ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮುಪಾಧತ್ತಾಂ ತಸ್ಮಾದಾಹುರಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಏವ ದೇವಾನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾವಿತಿ
೮।೩।೧।[೪]

ಸ ವಾ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತಿ । ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ ಸಾದಯತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಚ ವೈ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ
ಚೈತಾಂ ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದಿನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ ಸಾದಯತಿ
೮।೩।೧।[೫]

ಯದ್ವೇವೇನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತಿ । ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣಾ ಸಾದಯತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ದೇವತಾ
ಆದಾಯ ವ್ಯುದಕ್ರಾಮಂಸ್ತಸ್ಯೇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಚ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚ ಮಧ್ಯಮಾದಾಯೋತ್ಕಮ್ಯಾತಿಷ್ಠನ್
೮।೩।೧।[೬]

ತಾನಬ್ರವೀತ್ । ಉಪ ಮೇತ ಪ್ರತಿ ಮ ಏತದ್ಧತ್ತ ಯೇನ ಮೇ ಯೂಯಮುದಕ್ರಮಿಷ್ಟೇತಿ ಕಿಂ ನಸ್ತತೋ
ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಯುಷ್ಮದ್ದೇವತ್ಯಮೇವ ಮ ಏತದಾತ್ಮನೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಥೇತಿ
ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತದಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಚ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಚ ಪ್ರತ್ಯದಧುಃ
೮।೩।೧।[೭]

ತದ್ಯೈಷಾ ಮಧ್ಯಮಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ । ಏತದಸ್ಯ ತದಾತ್ಮನಸ್ತದ್ಯದೇತಾಮತ್ರೋಪದಧಾತಿ
ಯದೇವಾಸ್ಯೈಷಾತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾಮತ್ರೋಪದಧಾತಿ
೮।೩।೧।[೮]

ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಅವ್ಯಥಮಾನಾಮ್ । ಇಷ್ಟಕಾಂ ದೃಂಹತಂ ಯುವಮಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
ಪೃಷ್ಠೇನ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚ ವಿಬಾಧಸ ಇತಿ ಪೃಷ್ಠೇನ ಹ್ಯೇಷಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ
ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚ ವಿಬಾಧತೇ
೮।೩।೧।[೯]

ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತ್ವಾ ಸಾದಯತ್ವಿತಿ । ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಹ್ಯೇತಾಂ ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯದನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ
ಪೃಷ್ಠೇ ವ್ಯಚಸ್ವತೀಂ ಪ್ರಥಸ್ವ ತೀಮಿತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಹ್ಯೇತತ್ಪೃಷ್ಠಂ
ವ್ಯಚಸ್ವತ್ಪ್ರಥಸ್ವದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಯಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದೃಂಹಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯಾತ್ಮಾನಂ
ಯಚಾತ್ಮಾನಂ ದೃಂಹಾತ್ಮಾನಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತತ್
೮।೩।೧।[೧೦]

ವಿಶ್ವಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾಯಾಪಾನಾಯ । ವ್ಯಾನಾಯೋದಾನಾಯೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಉ ವಾ
ಏತಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೈ ಚರಿತ್ರಾಯೇತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಇಮ ಉ ಲೋಕಾಃ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಚರಿತ್ರಂ ವಾಯುಷ್ಟ್ವಾಭಿಪಾತ್ವಿತಿ ವಾಯುಷ್ಟ್ವಾಭಿಗೋಪಾಯತ್ವಿತ್ಯೇತನ್ಮಹ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯೇತಿ
ಮಹತ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯೇತ್ಯೇತಚ್ಚರ್ದಿಷಾ ಶಂತಮೇನೇತಿ ಯಚ್ಚರ್ದಿಃ ಶಂತಮಂ ತೇನೇತ್ಯೇತತ್ಸಾದಯಿತ್ವಾ
ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಥ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ
೮।೩।೧।[೧೧]

ಅಥ ದಿಶ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ದಿಶೋ ವೈ ದಿಶ್ಯಾ ದಿಶ ಏವೈತದುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯಾಭಿರದೋ
ವಾಯುರ್ದಿಗ್ಭಿರನನ್ತರ್ಹಿತಾಭಿರುಪೈತ್ತಾ ಏತಾಸ್ತಾ ಏವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾ ಉ ಏವಾಮೂಃ
ಪುರಸ್ತಾದ್ದರ್ಭಸ್ತಮ್ಬಂ ಚ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾಶ್ಚೋಪದಧಾತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏತಾ ಅಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಂ
ದಿಕ್ಷ್ವಧ್ಯೂಹತಿ ದಿಕ್ಷು ಚಿನೋತಿ ತಾ ಯತ್ತತ್ರೈವ ಸ್ಯುರ್ಬಹಿರ್ಧಾ ತತ್ಸ್ಯುರ್ಬಹಿರ್ಧೋ ವಾ
ಏತದ್ಯೋನೇರಗ್ನಿಕರ್ಮ ಯತ್ಪುರಾ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಾತ್ತಾ ಯದಿಹಾಹೃತ್ಯೋಪದಧಾತಿ ತದೇನಾ ಯೋನೌ
ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಥೋ ಹೈತಾ ಅಬಹಿರ್ಧಾ ಭವನ್ತಿ ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯಾ ಉಪದಧಾತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ ಮಧ್ಯಮಾ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾನನ್ತರ್ಹಿತಾಸ್ತದನ್ತರಿಕ್ಷಾದ್ದಿಶೋ ದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾ ಉತ್ತರಾಸ್ತದನ್ತರಿಕ್ಷಾದ್ದಿಶೋ
ದಧಾತಿ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೇಮೇ ವೈ ರೇತಃಸಿಚಾವನಯೋಸ್ತದ್ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನಯೋರ್ದಿಶಃ
ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತಸ್ತದ್ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತೋ ದಿಶಃ ಸಮೀಚೀಃ
ಸರ್ವತಸ್ತತ್ಸಮೀಚೀರ್ದಿಶೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವತಃ ಸಮೀಚ್ಯೋ ದಿಶಃ
೮।೩।೧।[೧೨]

ಯದ್ವೇವ ದಿಶ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಚನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ದಿಶೋ ಗಾಯತ್ರೀ ವೈ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಕ್ತ್ರಷ್ಟುಬ್ದಕ್ಷಿಣಾ
ಜಗತೀ ಪ್ರತೀಚ್ಯನುಷ್ಟುಬುದೀಚೀ ಪಙ್ಕ್ತಿರೂರ್ಧ್ವಾ ಪಶವೋ ವೈ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಮ್
ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರನ್ತರಿಕ್ಷೇ ತತ್ಪಶೂನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರಿಕ್ಷಾಯತನಾಃ ಪಶವಃ೮।೩।೧।[೧೩]

ಯದ್ವೇವ ದಿಶ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಚನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ದಿಶಃ ಪಶವೋ ವೈ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯನ್ನಂ ಪಶವೋ
ಮಧ್ಯಂ ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರ್ಮಧ್ಯತಸ್ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯಾ
ಉಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾನನ್ತರ್ಹಿತಂ ತತ್ಪ್ರಾಣಾದನ್ನಂ ದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾ ಉತ್ತರಂ
ತತ್ಪ್ರಾಣಾದನ್ನಂ ದಧಾತಿ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯಾ ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ ರೇತಃಸಿಚೌ ಮಧ್ಯಮು ಪೃಷ್ಟಯೋ
ಮಧ್ಯತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನತದನ್ನಂ
ದಧಾತಿ
೮।೩।೧।[೧೪]

ರಾಞ್ಯಸಿ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಕ್ । ವಿರಾಡಸಿ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಿಕ್ಷಮ್ರಾಡಸಿ ಪ್ರತೀಚೀ ದಿಕ್ಷ್ವರಾಡಸ್ಯುದೀಚೀ
ದಿಗಧಿಪತ್ನ್ಯಸಿ ಬೃಹತೀ ದಿಗಿತಿ ನಾಮಾನ್ಯಾಸಾಮೇತಾನಿ ನಾಮಗ್ರಾಹಮೇವೈನಾ ಏತದುಪದಧಾತಿ ತಾ
ನಾನೋಪದಧಾತಿ ನಾನಾ ಸಾದಯತಿ ನಾನಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ನಾನಾ ಹಿ ದಿಶಃ
೮।೩।೨।[೧]

ಅಥ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಮುಪದಧಾತಿ । ವಾಯುರ್ವೈ ಮಧ್ಯಮಾ
ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರ್ವಾಯುರ್ಹ್ಯೇವಾನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೇ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಾಯುಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ
ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ದಿಶ್ಯಾಭ್ಯ ಉಪದಧಾತಿ ದಿಕ್ಷು ತದ್ವಾಯುಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸು ದಿಕ್ಷು
ವಾಯುಃ
೮।೩।೨।[೨]

ಯದ್ವೇವ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಮುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾ ವೈ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಹ್ಯೇವ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಃ
ಪ್ರಜನನಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾಮನನ್ತರ್ಹಿತಾಂ ದಿಶ್ಯಾಭ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ ದಿಕ್ಷು ತತ್ಪ್ರಜಾ
ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾಸು ದಿಕ್ಷು ಪ್ರಜಾಃ
೮।೩।೨।[೩]

ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ತ್ವಾ ಸಾದಯತ್ವಿತಿ । ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಹ್ಯೇತಾಂ ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯದನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ
ಪೃಷ್ಠೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಮಿತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ಹ್ಯಯಂ ಪೃಷ್ಠೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನ್ವಾಯುಃ
೮।೩।೨।[೪]

ವಿಶ್ವಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾಯಾಪಾನಾಯ । ವ್ಯಾನಾಯೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಉ ವಾ ಏತಸ್ಮೈ
ಪ್ರಾಣೋ
ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯಚೇತಿ ಸರ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯಚೇತ್ಯೇತದ್ವಾಯುಷ್ಟೇಽಧಿಪತಿರಿತಿ ವಾಯುಮವಾಸ್ಯಾ ಅಧಿಪತಿಂ
ಕರೋತಿ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೩।೨।[೫]
ಅಥಽರ್ತವ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಋತವ ಏತೇ ಯದೃತವ್ಯಾ ಋತೂನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ನಭಶ್ಚ
ನಭಸ್ಯಶ್ಚ ವಾರ್ಷಿಕಾವೃತೂ ಇತಿ ನಾಮನೀ ಏನಯೋರೇತೇ ನಾಮಭ್ಯಾಮೇವೈನೇ ಏತದುಪದಧಾತಿ ದ್ವೇ
ಇಷ್ಟಕೇ ಭವತೋ ದ್ವೌ ಹಿ ಮಾಸಾವೃತುಃ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತದೃತುಂ
ಕರೋತ್ಯವಕಾಸೂಪದಧಾತ್ಯವಕಾಭಿಃ ಪ್ರಚಾದಯತ್ಯಾಪೋ ವಾ ಅವಕಾ ಅಪಸ್ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನೃತೌ
ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಮಿನ್ನೃತೌ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ವರ್ಷತಿ
೮।೩।೨।[೬]

ಅಥೋತ್ತರೇ । ಇಷಶ್ಚೋರ್ಜಶ್ಚ ಶಾರದಾವೃತೂ ಇತಿ ನಾಮನೀ ಏನಯೋರೇತೇ ನಾಮಭ್ಯಾಮೇವೈನೇ
ಏತದುಪದಧಾತಿ ದ್ವೇ ಇಷ್ಟಕೇ ಭವತೋ ದ್ವೌ ಹಿ ಮಾಸಾವೃತುಃ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತದೃತುಂ
ಕರೋತ್ಯವಕಾಸೂಪದಧಾತ್ಯಾಪೋ ವಾ ಅವಕಾ ಅಪಸ್ತದೇತಸ್ಯಽರ್ತೋಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಯಽರ್ತೋಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ವರ್ಷತಿ ನೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಚಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ
ತಥೇವೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ವರ್ಷತಿ
೮।೩।೨।[೭]

ತದ್ಯದೇತಾ । ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಿಮ ಉ ಲೋಕಾಃ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ತಸ್ಯಾನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವ ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರನ್ತರಿಕ್ಷಮಸ್ಯ ವರ್ಷಾಶರದಾವೃತ್
ತದ್ಯದೇತಾ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತಾ ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾ
ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ
೮।೩।೨।[೮]

ಯದ್ವೇವೈತಾ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂವತ್ಸರ ಉ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯ
ಮಧ್ಯಮೇವ ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರ್ಮಧ್ಯಮಸ್ಯ ವರ್ಷಾಶರದಾವೃತೂ ತದ್ಯದೇತಾ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ
ಯದೇವಾಸ್ಯೈತಾ ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ
೮।೩।೨।[೯]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಚತಸ್ರ ಋತವ್ಯಾ ಮಧ್ಯಮಾಯಾಂ ಚಿತಾ ಉಪದಧಾತಿ ದ್ವೇದ್ವೇ ಇತರಾಸು ಚಿತಿಷು
ಚತುಷ್ಪಾದಾ ವೈ ಪಶವೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರನ್ತರಿಕ್ಷೇ ತತ್ಪಶೂನ್ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದನ್ತರಿಕ್ಷಾಯತನಾಃ ಪಶವಃ
೮।೩।೨।[೧೦]

ಯದ್ವೇವ ಚತಸ್ರಃ ಚತುಷ್ಪಾದಾ ವೈ ಪಶವೋಽನ್ನಂ ಪಶವೋ ಮಧ್ಯಂ ಮಧ್ಯಮಾ
ಚಿತಿರ್ಮಧ್ಯತಸ್ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ
೮।೩।೨।[೧೧]

ಯದ್ವೇವ ಚತಸ್ರಃ । ಚತುರಕ್ಷರಂ ವಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರಾ
ಇತರಾಶ್ಚಿತಯಸ್ತದ್ಯಾವದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತಾವತ್ತತ್ಕೃತ್ವೋಪದಧಾತಿ೮।೩।೨।[೧೨]

ಯದ್ವೇವ ಚತಸ್ರಃ । ಪಶುರೇಷ ಯದಗ್ನಿರ್ಮಧ್ಯಂ ತತ್ಪ್ರತಿ ಪಶುಂ ವರಿಷ್ಠಂ ಕರೋತಿ
ತಸ್ಮಾನ್ಮಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿ ಪಶುರ್ವರಿಷ್ಠಃ
೮।೩।೨।[೧೩]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಚತಸ್ರ ಋತವ್ಯಾಸ್ತಾಸಾಂ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಪಞ್ಚಮೀ ಪಞ್ಚ ದಿಶ್ಯಾಸ್ತದ್ದಶ ದಶಾಕ್ಷರಾ
ವಿರಾಡನ್ನಂ ವಿರಾಣ್ಮಧ್ಯಂ ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರ್ಮಧ್ಯತಸ್ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ ತಾ
ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯಾ ಉಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾನನ್ತರ್ಹಿತಂ
ತತ್ಪ್ರಾಣಾದನ್ನಂ ದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾ ಉತ್ತರಂ ತತ್ಪ್ರಾಣಾದನ್ನಂ ದಧಾತಿ
೮।೩।೨।[೧೪]

ಅಥ ಪ್ರಾಣಭೃತ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಪ್ರಾಣಭೃತಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾ ದಶ
ಭವನ್ತಿ ದಶ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಉಪದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೀಮೇ ಪ್ರಾಣಾ ಆಯುರ್ಮೇ ಪಾಹಿ
ಜ್ಯೋತಿರ್ಮೇ ಯಚೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಾಣಂ ಮೇ ಯಚೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ಋತವ್ಯಾಭ್ಯ
ಉಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಯುರೃತುಷು ತದ್ವಾಯುಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೮।೩।೩।[೧]

ಅಥ ಚನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರನ್ತರಿಕ್ಷೇ
ತತ್ಪಶುಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರಿಕ್ಷಾಯತನಾಃ ಪಶವಃ
೮।೩।೩।[೨]

ಯದ್ವೇವ ಚನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯನ್ನ್ಂ ಪಶವೋ ಮಧ್ಯಮ್
ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರ್ಮಧ್ಯತಸ್ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ
೮।೩।೩।[೩]

ತಾ ದ್ವಾದಶದ್ವಾದಶೋಪದಧಾತಿ । ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಜಗತೀ ಪಶವೋ ಜಗತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಮ್
ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರನ್ತರಿಕ್ಷೇ ತತ್ಪಶೂನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ತರಿಕ್ಷಾಯತನಾಃ ಪಶವಃ
೮।೩।೩।[೪]

ಯದ್ವೇವ ದ್ವಾದಶದ್ವಾದಶ । ದ್ವಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ಜಗತೀ ಪಶವೋ ವೈ ಜಗತ್ಯನ್ನಂ ಪಶವೋ
ಮಧ್ಯಂ ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರ್ಮಧ್ಯತಸ್ತದನ್ನ ದಧಾತಿ ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃದ್ಭ್ಯ
ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಂ ತತ್ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽನ್ನಂ ದಧಾತ್ಯುತ್ತರಾ ಉತ್ತರಂ ತತ್ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋ
ಽನ್ನಂ ದಧಾತಿ೮।೩।೩।[೫]

ಮಾ ಚನ್ದ ಇತಿ । ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಮಾಯಂ ಹಿ ಲೋಕೋ ಮಿತ ಇವ ಪ್ರಮಾ ಚನ್ದ ಇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೋ
ವೈ ಪ್ರಮಾನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೋ ಹ್ಯಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರಮಿತ ಇವ ಪ್ರತಿಮಾ ಚನ್ದ ಇತ್ಯಸೌ ವೈ ಲೋಕಃ
ಪ್ರತಿಮೈಷ ಹ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೇ ಪ್ರತಿಮಿತ ಇವಾಸ್ರೀವಯಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯನ್ನಮಸ್ರೀವಯಸ್ತದ್ಯದೇಷು
ಲೋಕೇಷ್ವನ್ನಂ ತದಸ್ರೀವಯೋಽಥೋ ಯದೇಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯೋಽನ್ನಂ ಸ್ರವತಿ ತದಸ್ರೀವಯೋಽಥಾತೋ
ನಿರುಕ್ತಾನ್ಯೇವ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯುಪದಧಾತಿ
೮।೩।೩।[೬]

ಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚನ್ದಃ । ಉಷ್ಣಿಕ್ಚನ್ದೋ ಬೃಹತೀ ಚನ್ದೋಽನುಷ್ಟುಪ್ಚನ್ದೋ ವಿರಾಟ್ಚನ್ದೋ ಗಾಯತ್ರೀ
ಚನ್ದಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಚನ್ದೋ ಜಗತೀ ಚನ್ದ ಇತ್ಯೇತಾನಿ ನಿರುಕ್ತಾನಿ ವಿರಾಡಷ್ಟಮಾನಿ
ಚನ್ದಾಂಸ್ಯುಪದಧಾತಿ ಪೃಥಿವೀ ಚನ್ದೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚನ್ದ ಇತಿ ಯಾನ್ಯೇತದ್ದೇವತ್ಯಾನಿ ಚನ್ದಾಂಸಿ
ತಾನ್ಯೇವೈತದುಪದಧಾತ್ಯಗ್ನಿರ್ದೇವತಾ ವಾತೋ ದೇವತೇತ್ಯೇತಾ ವೈ ದೇವತಾಶ್ಚನ್ದಾಂಸಿ
ತಾನ್ಯೇವೈತದುಪದಧಾತಿ
೮।೩।೩।[೭]

ಸ ವೈ ನಿರುಕ್ತಾನಿ ಚಾನಿರುಕ್ತಾನಿ ಚೋಪದಧಾತಿ । ಸ ಯತ್ಸರ್ವಾಣಿ
ನಿರುಕ್ತಾನ್ಯುಪಾಧಾಸ್ಯದನ್ತವದ್ಧಾನ್ನಮಭವಿಷ್ಯದಕ್ಷೇಷ್ಯತ ಹಾಥ
ಯತ್ಸರ್ವಾಣ್ಯನಿರುಕ್ತಾನಿ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಹಾನ್ನಮಭವಿಷ್ಯನ್ನ ಹೈನದದ್ರಕ್ಷ್ಯಂಶ್ಚನ
ನಿರುಕ್ತಾನಿ ಚಾನಿರುಕ್ತಾನಿ ಚೋಪದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಿರುಕ್ತಮನ್ನಮದ್ಯಮಾನಂ ನ ಕ್ಷೀಯತೇ
೮।೩।೩।[೮]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ । ತ್ರೀಣಿ ದ್ವಾದಶಾನ್ಯುಪದಧಾತಿ ತತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಬೃಹತ್ಯೇಷಾ
ವೈ ಸಾ ಬೃಹತೀ ಯಾಂ ತದ್ದೇವಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಬೃಹತೀಂ ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಸ್ಯಾ ಏತಸ್ಯೈ ದೇವಾ
ಉತ್ತಮಾಃ
೮।೩।೩।[೯]

ಯದ್ವೇವೈತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾ ದಿಶೋಽನು
ವ್ಯುದಕ್ರಾಮನ್
೮।೩।೩।[೧೦]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ । ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯಾನ್ಯಸ್ಮಾತ್ತಾನಿ
ಭೂತಾನಿ ವ್ಯುದಕ್ರಾಮನ್ನೇತಾಸ್ತಾ ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತದ್ಯದೇತಾ ಉಪದಧಾತಿ ಯಾನ್ಯೇವಾಸ್ಮಾತ್ತಾನಿ ಭೂತಾನಿ
ವ್ಯುದಕ್ರಾಮಂಸ್ತಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ
೮।೩।೩।[೧೧]

ತದ್ಯಾ ದಶ ಪ್ರಥಮಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಸ ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತಾ ದಶ ಭವನ್ತಿ ದಶಾಕ್ಷರಾ
ವಿರಾಡನ್ನಂ ವಿರಾಡನ್ನಮು ಚನ್ದ್ರಮಾ ಅಥ ಯಾ ಉತ್ತರಾಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದರ್ಧಮಾಸಾಶ್ಚ ತೇ
ಮಾಸಾಶ್ಚ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನಿ
೮।೩।೩।[೧೨]

ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ । ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧ್ಯತೋ
ಽದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ಋತವ್ಯಾಭ್ಯ ಉಪದಧಾತ್ಯೃತುಷು
ತತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೮।೩।೪।[೧]

ಅಥ ವಾಲಖಿಲ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತಾ
ಯದ್ವಾಲಖಿಲ್ಯಾ ನಾಮ ಯದ್ವಾ ಉರ್ವರಯೋರಸಮ್ಭಿನ್ನಂ ಭವತಿ ಖಿಲ ಇತಿ ವೈ ತದಾಚಕ್ಷತೇ
ವಾಲಮಾತ್ರಾದು ಹೇಮೇ ಪ್ರಾಣಾ ಅಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸ್ತೇ ಯದ್ವಾಲಸಾತ್ರಾದಸಮ್ಭಿನ್ನಾಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಃ
೮।೩।೪।[೨]

ಸ ವೈ ಸಪ್ತ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ಸಪ್ತ ಪಶ್ಚಾತ್ತದ್ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ ಯ
ಏವೇಮೇ ಸಪ್ತ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
೮।೩।೪।[೩]

ಅಥ ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಪಶ್ಚಾತ್ । ಏಷಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರಾಣಾನಾಮೇತಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಪ್ರತೀನ್ಕರೋತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ಯದೇಭಿರನ್ನಮತ್ತಿ ತದೇತೈರತ್ಯೇತಿ
೮।೩।೪।[೪]

ಯದ್ವೇವ ಸಪ್ತ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ಸಪ್ತ ವಾ ಇಮೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚತ್ವಾರಿ ದೋರ್ಬಾಹವಾಣಿ
ಶಿರೋ ಗ್ರೀವಾ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ನಾಭೇಸ್ತತ್ಸಪ್ತಮಮಙ್ಗೇಽಙ್ಗೇ ಹಿ ಪ್ರಾಣ ಏತೇ ವೈ ಸಪ್ತ
ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
೮।೩।೪।[೫]

ಅಥ ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಪಶ್ಚಾತ್ । ಸಪ್ತ ವಾ ಇಮೇ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚತ್ವಾರ್ಯೂರ್ವಷ್ಠೀವಾನಿ ದ್ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ
ಯದವಾಙ್ನಾಭೇಸ್ತತ್ಸಪ್ತಮಮಙ್ಗೇಽಙ್ಗೇ ಹಿ ಪ್ರಾಣ ಏತೇ ವೈ ಸಪ್ತ
ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
೮।೩।೪।[೬]

ಮೂರ್ಧಾಸಿ ರಾಟ್ । ಧ್ರುವಾಸಿ ಧರುಣಾ ಧರ್ತ್ರ್ಯಸಿ ಧರಣೀ ಯನ್ತ್ರೀ ರಾಡ್ಯನ್ತ್ರ್ಯಸಿ ಯಮನೀ
ಧ್ರುವಾಸಿ ಧರಿತ್ರೀತ್ಯೇತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ಧ್ರುವಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಯಚತಿ
೮।೩।೪।[೭]

ಯದ್ವೇವ ವಾಲಖಿಲ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ
ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಭಿರೇವೇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸಮಯುರಿತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾನಮುತಶ್ಚಾರ್ವಾಚಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ
ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಭಿರೇವೇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸಂಯಾತೀತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾನಮುತಶ್ಚಾರ್ವಾಚಃ
೮।೩।೪।[೮]

ಮೂರ್ಧಾಸಿ ರಾಡಿತೀಮಂ ಲೋಕಮರೋಹನ್ । ಧ್ರುವಾಸಿ ಧರುಣೇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಂ ಧರ್ತ್ರ್ಯಸಿ
ಧರಣೀತ್ಯಮುಂ ಧರಣೀತ್ಯಮುಂ ಲೋಕಮಾಯುಷೇ ತ್ವಾ ವರ್ಚಸೇ ತ್ವಾ ಕೃಷ್ಯೈ ತ್ವಾ ಕ್ಷೇಮಾಯ
ತ್ವೇತಿ ಚತ್ವಾರಶ್ಚತುಷ್ಪಾದಾಃ ಪಶವೋಽನ್ನಂ ಪಶವಸ್ತ ಏತೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚತುಷ್ಪಾದೈಃ
ಪಶುಭಿರೇತೇನಾನ್ನೇನಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ
ಏತೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚತುಷ್ಪಾದೈಃ ಪಶುಭಿರೇತೇನಾನ್ನೇನಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೮।೩।೪।[೯]

ಸ ಸ ಪರಾಙಿವ ರೋಹಃ । ಇಯಮು ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತೇ ದೇವಾ ಇಮಾಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪ್ರತ್ಯಾಯಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಇಮಾಂ ಪ್ರತಿ ಷಾಮಭಿಪ್ರತ್ಯೈತಿ
೮।೩।೪।[೧೦]

ಯನ್ತ್ರಿ ರಾಡಿತ್ಯಮುಂ ಲೋಕಮರೋಹನ್ । ಯನ್ತ್ರ್ಯಸಿ ಯಮನೀತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಂ ಧ್ರುವಾಸಿ
ಧರಿತ್ರೀತೀಮಂ ಲೋಕಮಿಷೇ ತ್ವೋರ್ಜೇ ತ್ವಾ ರಯ್ಯೈ ತ್ವಾ ಪೋಷಾಯ ತ್ವೇತಿ ಚತ್ವಾರಶ್ಚತುಷ್ಪಾದಾಃ
ಪಶವೋಽನ್ನಂ ಪಶವಸ್ತ ಏತೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚತುಷ್ಪಾದೈಃ ಪಶುಭಿರೇತೇನಾನ್ನೇನಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ
ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೈಶ್ಚತುರ್ಭಿಶ್ಚತುಷ್ಪಾದೈಃ
ಪಶುಭಿರೇತೇನಾನ್ನೇನಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೮।೩।೪।[೧೧]

ಅಥಾತಃ ಸಂಸ್ಕೃತಿರೇವ । ಯಾ ಅಮೂರೇಕಾದಶೇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ ಯೋಽಸೌ ಪ್ರಥಮೋ
ಽನುವಾಕಸ್ತದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸ ಆತ್ಮಾ ತದ್ಯತ್ತಾ ಏಕಾದಶ ಭವನ್ತ್ಯೇಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ
ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭಮನ್ತರಿಕ್ಷಮಥ ಯಾ ಉತ್ತರಾಃ ಷಷ್ಟಿಃ ಸ ವಾಯುಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸೋಽಗ್ನಿಃ
ಸ ಯಜಮಾನಃ
೮।೩।೪।[೧೨]

ತದ್ಯಾಃ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ಶಿರೋಽಸ್ಯ ತಾಸ್ತಾ ದಶ ಭವನ್ತಿ ದಶ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಉ ವೈ
ಶಿರಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಉಪದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೀದಂ ಶಿರಃ
೮।೩।೪।[೧೩]

ಅಥ ಯಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ । ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಮಧ್ಯಾದವಾಚೀನಂ ಶೀರ್ಷ್ಣಸ್ತದಸ್ಯ ತಾ ಅಥ ಯಾಃ
ಪಶ್ಚಾದ್ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾ ಅವಾಚೀನಂ ಮಧ್ಯಾತ್ತದಸ್ಯ ತಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠೈವೋತ್ತರತಃ
೮।೩।೪।[೧೪]

ತದ್ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಪುರಸ್ತಾದ್ವಾಲಖಿಲ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಯ ಏವೇಮೇ ಸಪ್ತ
ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ಏತಾಭ್ಯೋ ದಶಭ್ಯ
ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಂಸ್ತಚೀರ್ಷ್ಣಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ
೮।೩।೪।[೧೫]

ಅಥ ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಪಶ್ಚಾತ್ । ಯ ಏವೇಮೇ ಸಪ್ತ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಾ
ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ಏತಾಭ್ಯೋ ದ್ವಾದಶಭ್ಯ ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಂಸ್ತದಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ
ಸ ಏಷ ವಾಯುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಸ್ಮಿಂಸ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇಽನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಸಮನ್ತಂ ಪರ್ಯಕ್ನಸ್ತದ್ಯತ್ತೃತೀಯಾಂ
ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ ವಾಯುಂ ಚೈವ ತದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚ ಸಂಕ್ಕೃತ್ಯೋಪಧತ್ತೇಽಥ ಲೋಕಮ್ಪೃಣೇ
ಉಪದಧಾತ್ಯಸ್ಯಾಂ ಸ್ರಕ್ತ್ಯಾಂ ತಯೋರುಪರಿ ಬನ್ಧುಃ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ
೮।೪।೧।[೧]

ಚತುರ್ಥೀಂ ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾಸ್ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಂ ಚಿತ್ವಾ ಸಮಾರೋಹನ್ನನ್ತರಿಕ್ಷಂ
ವೈ ತೃತೀಯಾ ಚಿತಿರನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವ ತತ್ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಸಮಾರೋಹನ್
೮।೪।೧।[೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವನ್ನಿತ ಊರ್ಧ್ವಮಿಚತೇತಿ ತೇ
ಚೇತಯಮಾನಾ ಏತಾಂ ಚತುರ್ಥೀಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯನ್ಯದೂರ್ಧ್ವಮನ್ತರಿಕ್ಷಾದರ್ವಾಚೀನಂ
ದಿವಸ್ತೇಷಾಮೇಷಾ ಲೋಕೋಽಧ್ರುವ ಇವಾಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇವಮನಸ್ಯಾಸೀತ್
೮।೪।೧।[೩]

ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಬ್ರುವನ್ । ತ್ವಾಮಿಹೋಪದಧಾಮಹಾ ಇತಿ ಕಿಂ ಮೇ ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತ್ವಮೇವ ನಃ
ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಭವಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಥೇತಿ ತೇಽತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾದಧತ ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮೈವ
ದೇವಾನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಮಿತಿ ತದೇತಯಾ ವೈ ಚತುರ್ಥ್ಯಾ ಚಿತ್ಯೇಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ವಿಷ್ಟಬ್ಧೇ ಬ್ರಹ್ಮ
ವೈ ಚತುರ್ಥೀ ಚಿತಿಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ವಿಷ್ಟಬ್ಧೇ ಇತಿ ಸ್ತೋಮಾನುಪದಧಾತಿ
ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸ್ತೋಮಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಉ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮೈವೈತದುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೪]

ಯದ್ವೇವ ಸ್ತೋಮಾನುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಬ್ರುವಂಸ್ತ್ವಾಮಿಹೋಪದಧಾಮಹಾ
ಇತಿ ತಥೇತಿ ಸ ವೈ ನಾಬ್ರವೀತ್ಕಿಂ ಮೇ ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಯದು ಹ ಕಿಂ ಚ
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ದೇವೇಷ್ವೀಷೇ ಕಿಮಸ್ಮಾಕಂ ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇವೋಚುಸ್ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದ್ಯತ್ಪಿತಾ
ಪುತ್ರೇಷ್ವಿಚತೇ ಕಿಮಸ್ಮಾಕಂ ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇವಾಹುರಥ ಯತ್ಪುತ್ರಾಃ ಪಿತರಿ
ತಥೇತ್ಯೇವಾಹೈವಂ ಹಿ ತದಗ್ರೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚ ದೇವಾಶ್ಚ ಸಮವದನ್ತ ಸ್ತೋಮಾನುಪದಧಾತಿ
ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸ್ತೋಮಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಉ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೫]

ಯದ್ವೇವ ಸ್ತೋಮಾನುಪದಧಾತಿ । ಯೇ ವೈ ತೇ ಪ್ರಾಣಾ ಋಷಯ ಏತಾಂ ಚತುರ್ಥೀಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯನ್ಯೇ ತ
ಏತೇನ ರಸೇನೋಪಾಯಂಸ್ತ ಏತೇ ತಾನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ಸ್ತೋಮಾನುಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸ್ತೋಮಾಃ
ಪ್ರಾಣಾ ಉ ವಾ ಋಷಯ ಋಷೀನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೬]

ಯದ್ವೇವ ಸ್ತೋಮಾನುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ದೇವತಾ ಆದಾಯ ವ್ಯುದಕ್ರಾಮಂಸ್ತಸ್ಯ
ಯುದೂರ್ಧ್ವಂ ಮಧ್ಯಾದವಾಚೀನಂ ಶೀರ್ಷ್ಣಸ್ತದಸ್ಯ ವಾಯುರಾದಾಯೋತ್ಕ್ರಮ್ಯಾತಿಷ್ಠದ್ದೇವತಾಶ್ಚ
ಭೂತ್ವಾ ಸಂವತ್ಸರರೂದಾಣಿ ಚ
೮।೪।೧।[೭]

ತಮಬ್ರವೀತ್ । ಉಪ ಮೇಹಿ ಪ್ರತಿ ಮ ಏತದ್ಧೇಹಿ ಯೇನ ಮೇ ತ್ವಮುದಕ್ರಮೀರಿತಿ ಕಿಂ ಮೇ ತತೋ
ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತ್ವದ್ದೇವತ್ಯಮೇವ ಮ ಏತದಾತ್ಮನೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಥೇತಿ
ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ವಾಯುಃ ಪ್ರತ್ಯಪಧಾತ್
೮।೪।೧।[೮]

ತದ್ಯಾ ಏತಾ ಅಷ್ಟಾದಶ ಪ್ರಥಮಾಃ । ಏತದಸ್ಯ ತದಾತ್ಮನಸ್ತದ್ಯದೇತಾ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ
ಯದೇವಾಸ್ಯೈತಾ ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ
ಸ್ತೋಮಾನುಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸ್ತೋಮಾಃ ಪ್ರಾಣಾಉ ವೈ ವಾಯುರ್ವಾಯುಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೯]

ಸ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ಆಶುಸ್ತ್ರಿವೃದಿತಿ ಯ ಏವ ತ್ರಿವೃತ್ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತಿ
ತದ್ಯತ್ತಮಾಹಾಶುರಿತ್ಯೇಷ ಹಿ ಸ್ತೋಮಾನಾಮಾಶಿಷ್ಠೋಽಥೋ ವಾಯುರ್ವಾ ಆಶುಸ್ತ್ರಿವೃತ್ಸ ಏಷು ತ್ರಿಷು
ಲೋಕೇಷು ವರ್ತತೇ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹಾಶುರಿತ್ಯೇಷ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮಾಶಿಷ್ಠೋ ವಾಯುರ್ಹ ಭೂತ್ವಾ
ಪುರಸ್ತಾತ್ತಸ್ಥೌ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೧೦]

ಭಾನ್ತಃ ಪಞ್ಚದಶ ಇತಿ । ಯ ಏವ ಪಞ್ಚದಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ
ಭಾನ್ತ ಇತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಭಾನ್ತೋ ವಜ್ರಃ ಪಞ್ಚದಶೋಽಥೋ ಚನ್ದ್ರಮಾ ವೈ ಭಾನ್ತಃ ಪಞ್ಚದಶಃ
ಸ ಚ ಪಞ್ಚದಶಾಹಾನ್ಯಾಪೂರ್ಯತೇ ಪಞ್ಚದಶಾಪಕ್ಷೀಯತೇ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಭಾನ್ತ ಇತಿ ಭಾತಿ ಹಿ
ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಹ ಭೂತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣತಸ್ತಸ್ಥೌ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ೮।೪।೧।[೧೧]

ವ್ಯೋಮಾ ಸಪ್ತದಶ ಇತಿ । ಯ ಏವ ಸಪ್ತದಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ
ವ್ಯೋಮೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವ್ಯೋಮಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸಪ್ತದಶೋಽಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ ವ್ಯೋಮಾ
ಸಪ್ತದಶಸ್ತಸ್ಯ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ವ್ಯೋಮೇತಿ ವ್ಯೋಮಾ ಹಿ
ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ ಭೂತ್ವೋತ್ತರತಸ್ತಸ್ಥೌ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೧೨]

ಧರುಣ ಏಕವಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏವೈಕವಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಧರುಣ
ಇತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಧರುಣಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠೈಕವಿಂಶೋಽಥೋ ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಧರುಣ
ಏಕವಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಸಾವೇವಾದಿತ್ಯೋ ಧರುಣ
ಏಕವಿಂಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಧರುಣ ಇತಿ ಯದಾ ಹ್ಯೇವೈಷೋಽಸ್ತಮೇತ್ಯಥೇದಂ ಸರ್ವಂ ಧ್ರಿಯತ
ಆದಿತ್ಯೋ ಹ ಭೂತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ತಸ್ಥೌ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತ್ಯಥ
ಸಂವತ್ಸರರೂಪಾಣ್ಯುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೧೩]

ಪ್ರತೂರ್ತಿರಷ್ಟಾದಶ ಇತಿ । ಯ ಏವಾಷ್ಟಾದಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ
ಪ್ರತೂರ್ತಿರಷ್ಟಾದಶಸ್ತಸ್ಯ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ
ಪ್ರತೂರ್ತಿರಷ್ಟಾದಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಪ್ರತೂರ್ತಿರಿತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರತಿರತಿ
ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೧೪]

ತಪೋ ನವದಶ ಇತಿ । ಯ ಏವ ನವದಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ತಪೋ
ನವದಶಸ್ತಸ್ಯ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಷಡೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ತಪೋ ನವದಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ
ತಪ ಇತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ತಪತಿ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೧೫]

ಅಭೀವರ್ತಃ ಸವಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏವ ಸವಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ
ಅಭೀವರ್ತಃ ಸವಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರ ಏವಾಭೀವರ್ತಃ
ಸವಿಂಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹಾಭೀವರ್ತ ಇತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಭಿವರ್ತತೇ ತದೇವ
ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೧೬]

ವರ್ಚೋ ದ್ವಾವಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏವ ದ್ವಾವಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ
ವರ್ಚೋ ದ್ವಾವಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವೋ ದ್ವೇ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ವರ್ಚೋ
ದ್ವಾವಿಂಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ವರ್ಚ ಇತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ
ವರ್ಚಸ್ವಿತಮಸ್ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೧೭]

ಸಮ್ಭರಣಸ್ತ್ರಯೋವಿಂಶ ಇತಿ ಯ ಏವ ತ್ರಯೋವಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ
ವಾವ ಸಮ್ಭರಣಸ್ತ್ರಯೋವಿಂಸಸ್ತಸ್ಯ ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾ ಸಪ್ತಽರ್ತವೋ ದ್ವೇ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಸಂವತ್ಸರ
ಏವ ಸಮ್ಭರಣಸ್ತ್ರಯೋವಿಂಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಸಮ್ಭರಣ ಇತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ
ಸಮ್ಭೃತಸ್ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೧೮]

ಯೋನಿಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏವ ಚತುರ್ವಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ
ಯೋನಿಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಯೋನಿರಿತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಯೋನಿಸ್ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೧೯]

ಗರ್ಭಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏವ ಪಞ್ಚವಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ
ವಾವ ಗರ್ಭಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಗರ್ಭಾಃ
ಪಞ್ಚವಿಂಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಗರ್ಭಾ ಇತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸೋ ಗರ್ಭೋ ಭೂತ್ವ
ಽರ್ತೂನ್ಪ್ರವಿಶತಿ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೨೦]

ಓಜಸ್ತ್ರಿಣವ ಇತಿ । ಯ ಏವ ತ್ರಿಣವ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹೌಜ ಇತಿ ವ್!ಜ್ರೋ ವಾ
ಓಜೋ ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಣವೋಽಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಓಜಸ್ತ್ರಿಣವಸ್ತಸ್ಯ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾ ದ್ವೇ
ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಸಂವತ್ಸರ ಏವೌಜಸ್ತ್ರಿಣವಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹೌಜ ಇತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಮ್
ಭೂತಾನಾಮೋಜಸ್ವಿತಮಸ್ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೨೧]

ಕ್ರತುರೇಕತ್ರಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏವೈಕತ್ರಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ
ಕ್ರತುರೇಕತ್ರಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾಃ ಷದೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ
ಕ್ರತುರೇಕತ್ರಿಂಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಕ್ರತುರಿತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಕರೋತಿ ತದೇವ
ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೨೨]

ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏವ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ
ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಹಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾಃ ಷದೃತವೋ ದ್ವೇ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ
ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ
ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೨೩]
ಬ್ರಧ್ನಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಂ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏತ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ
ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ ಬ್ರಧ್ನಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಂ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾಃ ಸಪ್ತ
ಽರ್ತವೋ ದ್ವೇ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಬ್ರಧ್ನಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಂ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ
ಬ್ರಧ್ನಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಮಿತಿ ಸ್ವಾರಾಜ್ಯಂ ವೈ ಬ್ರಧ್ನಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಂ ಸ್ವಾರಾಜ್ಯ
ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೨೪]

ನಾಕಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏವ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ
ನಾಕಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ನಾಕ ಇತಿ ನ
ಹಿ ತತ್ರ ಗತಾಯ ಕಸ್ಮೈ ಚನಾಕಂ ಭವತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ ನಾಕಃ ಸಂವತ್ಸರಃ
ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಸ್ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೨೫]

ವಿವರ್ತೋಽಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶ ಇತಿ । ಯ ಏವಾಷ್ಟಾಚತ್ವರಿಂಶ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತ್ಯಥೋ
ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾವ ವಿವರ್ತೋಽಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶಸ್ತಸ್ಯ ಷಡ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾಸ್ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ
ಸಪ್ತಽರ್ತವೋ ದ್ವೇ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ವಿವರ್ತ ಇತಿ ಸಂವತ್ಸರಾದ್ಧಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ
ವಿವರ್ತನ್ತೇ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ
೮।೪।೧।[೨೬]

ಧರ್ತ್ರಂ ಚತುಷ್ಟೋಮ ಇತಿ । ಯ ಏವ ಚತುಷ್ಟೋಮ ಸ್ತೋಮಸ್ತಂ ತದುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ
ಧರ್ತ್ರಮಿತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಧರ್ತ್ರಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಚತುಷ್ಟೋಮೋಽಥೋ ವಾಯುರ್ವಾವ ಧರ್ತ್ರಂ
ಚತುಷ್ಟೋಮಃ ಸ ಆಭಿಶ್ಚತಸೃಭಿರ್ದಿಗ್ಭಿ ಸ್ತುತೇ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಧರ್ತ್ರಮಿತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ
ಧರ್ತ್ರಂ ವಾಯುರು ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇವ ತದ್ರೂಪಮುಪದಧಾತಿ ಸ ವೈ
ವಾಯುಮೇವ ಪ್ರಥಮಮುಪದಧಾತಿ ವಾಯುಮುತ್ತಮಂ ವಾಯುನೈವ ತದೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನ್ಯುಭಯತಃ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ
೮।೪।೧।[೨೭]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಅಷ್ಟಾದಶೇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ ತೌ ದ್ವೌ ತ್ರಿವೃತೌ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ತ್ರಿವೃದ್ವಾಯುರು ಪ್ರಾಣೋ
ವಾಯುರೇಷಾ ಚಿತಿಃ
೮।೪।೧।[೨೮]

ಯದ್ವೇವಾಷ್ಟಾದಶ । ಅಷ್ಟಾದಶೋ ವೈ ಸಂವತ್ಸರೋ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರ
ಏವ ಪ್ರಜಾಪತಿರಷ್ಟಾದಶಃ ಪ್ರ್ಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತ್ತತ್ಕೃತ್ವೋಪದಧಾತಿ
೮।೪।೨।[೧]

ಅಥ ಸ್ಪೃತ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇತಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಹಿತೇ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ
ಗರ್ಭ್ಯಭವತ್ತಾನ್ಯಸ್ಯ ಗರ್ಭ ಏವ ಸನ್ತಿ ಪಾಪ್ಮಾ ಮೃತ್ಯುರಗೃಹ್ಣಾತ್
೮।೪।೨।[೨]

ಸ ದೇವಾನಬ್ರವೀತ್ । ಯುಷ್ಮಾಭಿಃ ಸಹೇಮಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋ ಸ್ಪೃಣವಾನೀತಿ
ಕಿಂ ನಸ್ತತೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ವೃಣೀಧ್ವಮಿತ್ಯಬ್ರವೀತ್ತಂ ಭಾಗೋ ನೋಽಸ್ತ್ವಿತ್ಯೇಕೇ
ಽಬ್ರುವನ್ನಾಧಿಪತ್ಯಂ ನೋಽಸ್ತ್ವಿತ್ಯೇಕೇ ಸ ಭಾಗಮೇಕೇಭ್ಯಃ ಕೃತ್ವಾಧಿಪತ್ಯಮೇಕೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವಾಣ್
ಇ ಭೂತಾನಿ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋದ್ಯದಸ್ಪೃಣೋತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ಪೃತಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ
ಭಾಗಮೇಕೇಭ್ಯಃ ಕೃತ್ವಾಧಿಪತ್ಯಮೇಕೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋ ಸ್ಪೃಣೋತಿ
ತಸ್ಮಾದು ಸರ್ವಾಸ್ವೇವ ಸ್ಪೃತಂಸ್ಪೃತಮಿತ್ಯನುವರ್ತತೇ
೮।೪।೨।[೩]

ಅಗ್ನಿರ್ಭಾಗೋಽಸಿ । ದೀಕ್ಷಾಯಾ ಆಧಿಪತ್ಯಮಿತಿ ವಾಗ್ವೈ ದೀಕ್ಷಾಗ್ನಯೇ ಭಾಗಂ ಕೃತ್ವಾ ವಾಚ
ಆಧಿಪತ್ಯಮಕರೋದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ಪೃತಂ ತ್ರಿವೃತ್ಸ್ತೋಮ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಜಾನಾಂ ತ್ರಿವೃತಾ ಸ್ತೋಮೇನ
ಪಾಪ್ಮನಾ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್
೮।೪।೨।[೪]

ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಭಾಗೋಽಸಿ । ವಿಷ್ಣೋರಾಧಿಪತ್ಯಮಿತೀನ್ದ್ರಾಯ ಭಾಗಂ ಕೃತ್ವಾ ವಿಷ್ಣವ
ಆಧಿಪತ್ಯಮಕರೋತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ಸ್ಪೃತಂ ಪಞ್ಚದಶ ಸ್ತೋಮ ಇತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪ್ರಜಾನಾಮ್
ಪಞ್ಚದಶೇನ ಸ್ತೋಮೇನ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್
೮।೪।೨।[೫]

ನೃಚಕ್ಷಸಾಂ ಭಾಗೋಽಸಿ । ಧಾತುರಾಧಿಪತ್ಯಮಿತಿ ದೇವಾ ವೈ ನೃಚಕ್ಷಸೋ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಭಾಗಂ
ಕೃತ್ವಾ ಧಾತ್ರ ಆಧಿಪತ್ಯಮಕರೋಜ್ಜನಿತ್ರಂ ಸ್ಪೃತಂ ಸಪ್ತದಶ ಸ್ತೋಮ ಇತಿ ವಿಡ್ವೈ ಜನಿತ್ರಂ
ವಿಶಂ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಸಪ್ತದಶೇನ ಸ್ತೋಮೇನ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್
೮।೪।೨।[೬]

ಮಿತ್ರಸ್ಯ ಭಾಗೋಽಸಿ । ವರುಣಸ್ಯಾಧಿಪತ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಮಿತ್ರೋಽಪಾನೋ ವರುಣಃ ಪ್ರಾಣಾಯ
ಭಾಗಂ ಕೃತ್ವಾಪಾನಾಯಾಧಿಪತ್ಯಮಕರೋದ್ದಿವೋ ವೃಷ್ಟಿರ್ವಾತ ಸ್ಪೃತ ಏಕವಿಂಶ ಸ್ತೋಮ ಇತಿ ವೃಷ್ಟಿಂ
ಚ ವಾತಂ ಚ ಪ್ರಜಾನಾಮೇಕವಿಂಶೇನ ಸ್ತೋಮೇನ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್
೮।೪।೨।[೭]

ವಸೂನಾಂ ಭಾಗೋಽಸಿ । ರುದ್ರಾಣಾಮಾಧಿಪತ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಮಿತ್ರೋಽಪಾನೋ ವರುಣಃ ಪ್ರಾಣಾಯ
ಭಾಗಂ ಕೃತ್ವಾಪಾನಾಯಾಧಿಪತ್ಯಮಕರೋದ್ದಿವೋ ವೃಷ್ಟಿರ್ವಾತ ಸ್ಪೃತ ಏಕವಿಂಶ ಸ್ತೋಮ ಇತಿ ವೃಷ್ಟಿಂ
ಚ ವಾತಂ ಚ ಪ್ರಜಾನಾಮೇಕವಿಂಶೇನ ಸ್ತೋಮೇನ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್೮।೪।೨।[೮]

ಆದಿತ್ಯಾನಾಂ ಭಾಗೋಽಸಿ । ಮರುತಾಮಾಧಿಪತ್ಯಮಿತ್ಯಾದಿತ್ಯೇಭ್ಯೋ ಭಾಗಂ ಕೃತ್ವಾ ಮರುದ್ಭ್ಯ
ಆಧಿಪತ್ಯಮಕರೋದ್ಗರ್ಭಾ ಸ್ಪೃತಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶ ಸ್ತೋಮ ಇತಿ ಗರ್ಭಾನ್ಪ್ರಜಾನಾಂ ಪಞ್ಚವಿಂಶೇನ
ಸ್ತೋಮೇನ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್
೮।೪।೨।[೯]

ಅದಿತ್ಯೈ ಭಾಗೋಽಸಿ । ಪೂಷ್ಣಂ ಆಧಿಪತ್ಯಮಿತೀಯಂ ವಾ ಅದಿತಿರಸ್ಯೈ ಭಾಗಂ ಕೃತ್ವಾ ಪೂಷ್ಣ
ಆಧಿಪತ್ಯಮಕರೋದೋಜ ಸ್ಪೃತಂ ತ್ರಿಣವ ಸ್ತೋಮ ಇತ್ಯೋಜಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ತ್ರಿಣವೇನ ಸ್ತೋಮೇನ
ಪಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್
೮।೪।೨।[೧೦]

ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುರ್ಭಾಗೋಽಸಿ । ಬೃಹಸ್ಪತೇರಾಧಿಪತ್ಯಮಿತಿ ದೇವಾಯ ಸವಿತ್ರೇ ಭಾಗಂ ಕೃತ್ವಾ
ಬೃಹಸ್ಪತಯ ಆಧಿಪತ್ಯಮಕರೋತ್ಸಮೀಚೀರ್ದಿಶ ಸ್ಪೃತಾಶ್ಚತುಷ್ಟೋಮ ಸ್ತೋಮ ಇತಿ ಸರ್ವಾ ದಿಶಃ
ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚತುಷ್ಟೋಮೇನ ಸ್ತೋಮೇನ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್
೮।೪।೨।[೧೧]

ಯವಾನಾಂ ಭಾಗೋಽಸಿ । ಅಯವಾನಾಮಾಧಿಪತ್ಯಮಿತಿ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾ ವೈ ಯವಾ ಅಪರಪಕ್ಷಾ
ಅಯವಾಸ್ತೇ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಯುವತೇ ಚಾಯುವತೇ ಚ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷೇಭ್ಯೋ ಭಾಗಂ
ಕೃತ್ವಾಪರಪಕ್ಷೇಭ್ಯ ಆಧಿಪತ್ಯಮಕರೋತ್ಪ್ರಜಾ ಸ್ಪೃತಾಶ್ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸ್ತೋಮ ಇತಿ ಸರ್ವಾಃ
ಪ್ರಜಾಶ್ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೇನ ಸ್ತೋಮೇನ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್
೮।೪।೨।[೧೨]

ಋಭೂಣಾಂ ಭಾಗೋಽಸಿ । ವಿಷ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಧಿಪತ್ಯಮಿತ್ಯೃಭುಭ್ಯೋ ಭಾಗಂ ಕೃತ್ವಾ
ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಧಿಪತ್ಯಮಕರೋದ್ಭೂತಂ ಸ್ಪೃತಂ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶ ಸ್ತೋಮ ಇತಿ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೇನ ಸ್ತೋಮೇನ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋರಸ್ಪೃಣೋತ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೇನ ಸ್ತೋಮೇನ ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋ ಸ್ಪೃಣೋತಿ
೮।೪।೨।[೧೩]

ತಾ ವಾ ಏತಾ ದಶೇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ । ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡಗ್ನಿರ್ದಶ ದಿಶೋ ದಿಶೋಽಗ್ನಿರ್ದಶ
ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಅಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವ ತದೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ
ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೃತ್ಯೋ ಸ್ಪೃಣೋತಿ
೮।೪।೨।[೧೪]

ಅಥಽರ್ತವ್ಯೇ ಉಪದಧಾತಿ । ಋತವ ಏತೇ ಯದೃತವ್ಯೇ ಋತೂನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ಸಹಶ್ಚ
ಸಹಸ್ಯಶ್ಚ ಹೈಮನ್ತಿಕಾವೃತೂ ಇತಿ ನಾಮನೀ ಏನಯೋರೇತೇ ನಾಮಭ್ಯಾಮೇವೈನೇ ಏತದುಪದಧಾತಿ
ದ್ವೇ ಇಷ್ಟಕೇ ಭವತೋ ದ್ವೌ ಹಿ ಮಾಸಾವೃತುಃ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತದೃತುಂ ಕರೋತಿ೮।೪।೨।[೧೫]

ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ । ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಿಮ ಉ ಲೋಕಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತಸ್ಯ
ಯದೂರ್ಧ್ವಮನ್ತರಿಕ್ಷಾದರ್ವಾಚೀನಂ ದಿವಸ್ತದಸ್ಯೈಷಾ ಚತುರ್ಥೀ ಚಿತಿಸ್ತದ್ವಸ್ಯ ಹೇಮನ್ತ
ಋತುಸ್ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತೇ ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ
೮।೪।೨।[೧೬]

ಯದ್ವೇವೈತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂವತ್ಸರ ಉ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯ
ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಮಧ್ಯಾದವಾಚೀನಂ ಶೀರ್ಷ್ಣಸ್ತದಸ್ಯೈಷಾ ಚತುರ್ಥೀ ಚಿತಿಸ್ತದ್ವಸ್ಯ ಹೇಮನ್ತ
ಋತುಸ್ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತೇ ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ
೮।೪।೩।[೧]

ಅಥ ಸೃಷ್ಟೀರುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪಾಪ್ಮನೋ
ಮೃತ್ಯೋರ್ಮುಕ್ತ್ವಾಕಾಮಯತ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜೇಯ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ
೮।೪।೩।[೨]

ಸ ಪ್ರಾಣಾನಬ್ರವೀತ್ । ಯುಷ್ಮಾಭಿಃ ಸಹೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜನಯಾನೀತಿ ತೇ ವೈ ಕೇನ ಸ್ತೋಷ್ಯಾಮಹ
ಇತಿ ಮಯಾ ಚೈವ ಯುಷ್ಮಾಭಿಶ್ಚೇತಿ ತಥೇತಿ ತೇ ಪ್ರಾಣೈಶ್ಚೈವ ಪ್ರಜಾಪತಿನಾ ಚಾಸ್ತುವತ ಯದು ಹ ಕಿಂ
ಚ ದೇವಾಃ ಕುರ್ವತೇ ಸ್ತೋಮೇನೈವ ತತ್ಕುರ್ವತೇ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಸ್ತೋಮೋ ಯಜ್ಞೇನೈವ ತತ್ಕುರ್ವತೇ
ತಸ್ಮಾದು ಸರ್ವಾಸ್ವೇವಾಸ್ತುವತಾಸ್ತುವತೇತ್ಯನುವರ್ತತೇ
೮।೪।೩।[೩]

ಏಕಯಾಸ್ತುವತೇತಿ । ವಾಗ್ವಾ ಏಕಾ ವಾಚೈವ ತದಸ್ತುವತ ಪ್ರಜಾ ಅಧೀಯನ್ತೇತಿ ಪ್ರಜಾ ಅತ್ರಾಧೀಯನ್ತ
ಪ್ರಜಾಪತಿರಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೪]

ತಿಸೃಭಿರಸ್ತುವತೇತಿ । ತ್ರಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ ವ್ಯಾನಸ್ತೈರೇವ ತದಸ್ತುವತ
ಬ್ರಹ್ಮಾಸೃಜ್ಯತೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾತ್ರಾಸೃಜ್ಯತ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿರಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ
ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿರತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೫]

ಪಞ್ಚಭಿರಸ್ತುವತೇತಿ । ಯ ಏವೇಮೇ ಮನಃಪಞ್ಚಮಾಃ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತೈರೇವ ತದಸ್ತುವತ
ಭೂತಾನ್ಯಸೃಜ್ಯನ್ತೇತಿ ಭೂತಾನ್ಯತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತ ಭೂತಾನಾಂ ಪತಿರಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ ಭೂತಾನಾಮ್
ಪತಿರತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೬]

ಸಪ್ತಭಿರಸ್ತುವತೇತಿ । ಯ ಏವೇಮೇ ಸಪ್ತ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತೈರೇವ ತದಸ್ತುವತ ಸಪ್ತ ಋಷಯೋ
ಽಸೃಜ್ಯನ್ತೇತಿ ಸಪ್ತಽರ್ಷಯೋಽತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತ ಧಾತಾಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ ಧಾತಾತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೭]

ನವಭಿರಸ್ತುವತೇತಿ । ನವ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸಪ್ತ ಶೀರ್ಷನ್ನವಾಞ್ಚೌ ದ್ವೌ ತೈರೇವ ತದಸ್ತುವತ
ಪಿತರೋಽಸೃಜ್ಯನ್ತೇತಿ ಪಿತರೋಽತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತಾದಿತಿರಧಿಪತ್ನ್ಯಾಸೀದಿತ್ಯದಿತಿರತ್ರಾಧಿಪತ್ನ್ಯಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೮]

ಏಕಾದಶಭಿರಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಪ್ರಾಣಾ ಆತ್ಮೈಕಾದಶಸ್ತೇನೈವ ತದಸ್ತುವತ ಋತವೋ
ಽಸೃಜ್ಯನ್ತೇತ್ಯೃತವೋಽತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತಾರ್ತವಾ ಅಧಿಪತಯ ಆಸನ್ನಿತ್ಯಾರ್ತವಾ ಅತ್ರಾಧಿಪತಯ ಆಸನ್
೮।೪।೩।[೯]

ತ್ರಯೋದಶಭಿರಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಪ್ರಾಣಾ ದ್ವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ಆತ್ಮಾ ತ್ರಯೋದಶಸ್ತೇನೈವ ತದಸ್ತುವತ
ಮಾಸಾ ಅಸೃಜ್ಯನ್ತೇತಿ ಮಾಸಾ ಅತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತ ಸಂವತ್ಸರೋಽಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೧೦]

ಪಞ್ಚದಶಭಿರಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯಶ್ಚತ್ವಾರಿ ದೋರ್ಬಾಹವಾಣಿ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ
ನಾಭೇಸ್ತತ್ಪಞ್ಚದಶಂ ತೇನೈವ ತದಸ್ತುವತ ಕ್ಷತ್ರಮಸೃಜ್ಯತೇತಿ ಕ್ಷತ್ರಮಸೃಜ್ಯತೇತಿ
ಕ್ಷತ್ರಮತ್ರಾಸೃಜ್ಯತೇನ್ದ್ರೋಽಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತೀನ್ದ್ರೋಽತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೧೧]

ಸಪ್ತದಶಭಿರಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಪಾದ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯಶ್ಚತ್ವಾರ್ಯೂರ್ವಷ್ಠೀವಾನಿ ದ್ವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ
ಯದವಾಙ್ನಾಭೇಸ್ತತ್ಸಪ್ತದಶಂ ತೇನೈವ ತದಸ್ತುವತ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ ಪಶವೋಽಸೃಜ್ಯನ್ತೇತಿ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ
ಪಶವೋಽತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತ ಬೃಹಸ್ಪತಿರಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೧೨]

ನವದಶಭಿರಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ನವ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತೈರೇವ ತದಸ್ತುವತ
ಶೂದ್ರಾರ್ಯಾವಸೃಜ್ಯೇತಾಮಿತಿ ಶೂದ್ರಾರ್ಯಾವತ್ರಾಸೃಜ್ಯೇತಾಮಹೋರಾತ್ರೇ ಅಧಿಪತ್ನೀ ಆಸ್ತಾಮಿತ್ಯಹೋರಾತ್ರೇ
ಅತ್ರಾಧಿಪತ್ನೀ ಆಸ್ತಾಮ್೮।೪।೩।[೧೩]

ಏಕವಿಂಶತ್ಯಾಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾ ಆತ್ಮೈಕವಿಂಶಸ್ತೇನೈವ
ತದಸ್ತುವತೈಕಶಫಾಃ ಪಶವೋಽಸೃಜ್ಯನ್ತೇತ್ಯೇಕಶಫಾಃ ಪಶವೋಽತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತ ವರುಣೋ
ಽಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ ವರುಣೋಽತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೧೪]

ತ್ರಯೋವಿಂಶತ್ಯಾಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾ ದ್ವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ಆತ್ಮಾ
ತ್ರಯೋವಿಂಶಸ್ತೇನೈವ ತದಸ್ತುವತ ಕ್ಷುದ್ರಾಃ ಪಶವೋಽಸೃಜ್ಯನ್ತೇತಿ ಕ್ಷುದ್ರಾಃ ಪಶವೋ
ಽತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತ ಪೂಷಾಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ ಪೂಷಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೧೫]

ಪಞ್ಚವಿಂಶತ್ಯಾಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾಶ್ಚತ್ವಾರ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯಾತ್ಮಾ
ಪಶ್ಚವಿಂಶಸ್ತೇನೈವ ತದಸ್ತುವತಾರಣ್ಯಾಃ ಪಶವೋಽಸೃಜ್ಯನ್ತೇತ್ಯಾರಣ್ಯಾಃ ಪಶವೋಽತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತ
ವಾಯುರಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ ವಾಯುರತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೧೬]

ಸಪ್ತವಿಂಶತ್ಯಾಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾಶ್ಚತ್ವಾರ್ಯಙ್ಗಾನಿ ದ್ವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ
ಆತ್ಮಾ ಸಪ್ತವಿಂಶಸ್ತೇನೈವ ತದಸ್ತುವತ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ವ್ಯೈತಾಮಿತಿ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅತ್ರ ವ್ಯೈತಾಂ
ವಸವೋ ರುದ್ರಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಅನುವ್ಯಾಯನ್ನಿತಿ ವಸವೋ ರುದ್ರಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಅತ್ರಾನುವ್ಯಾಯಂಸ್ತ ಏವಾಧಿಪತಯ
ಆಸನ್ನಿತಿ ತ ಉ ಏವಾತ್ರಾಧಿಪತಯ ಆಸನ್
೮।೪।೩।[೧೭]

ನವವಿಂಶತ್ಯಾಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾ ನವ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತೈರೇವ
ತದಸ್ತುವತ ವನಸ್ಪತಯೋಽಸೃಜ್ಯನ್ತೇತಿ ವನಸ್ಪತಯೋಽತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತ ಸೋಮೋಽಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ
ಸೋಮೋಽತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೧೮]

ಏಕತ್ರಿಂಶತಾಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾ ದಶ ಪ್ರಾಣಾ
ಆತ್ಮೈಕತ್ರಿಂಶಸ್ತೇನೈವ ತದಸ್ತುವತ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜ್ಯನ್ತೇತಿ ಪ್ರಜಾ ಅತ್ರಾಸೃಜ್ಯನ್ತ
ಯವಾಶ್ಚಾಯವಾಶ್ಚಾಧಿಪತಯ ಆಸನ್ನಿತಿ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾಪರಪಕ್ಷಾ ಏವಾತ್ರಾಧಿಪತಯ ಆಸನ್
೮।೪।೩।[೧೯]

ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತಾಸ್ತುವತೇತಿ । ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾ ದಶ ಪ್ರಾಣಾ ದ್ವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ
ಆತ್ಮಾ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತೇನೈವ ತದಸ್ತುವತ ಭೂತಾನ್ಯಶಾಮ್ಯನ್ನಿತಿ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನ್ಯತ್ರಾಶಾಮ್ಯನ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪರಮೇಷ್ಠ್ಯಧಿಪತಿರಾಸೀದಿತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಪರಮೇಷ್ಠ್ಯತ್ರಾಧಿಪತಿರಾಸೀತ್
೮।೪।೩।[೨೦]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಸಪ್ತದಶೇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ
ಪ್ರಜನಯಿತಾ ತದೇತೇನ ವೈ ಸಪ್ತದಶೇನ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ಪ್ರಜಾಪತಿನಾ ಪ್ರಜನಯಿತ್ರೈತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ
ಪ್ರಾಜನಯದ್ಯತ್ಪ್ರಾಜನಯದಸೃಜತ ತದ್ಯದಸೃಜತ ತಸ್ಮಾತ್ಸೃಷ್ಟಯಸ್ತಾಃ
ಸೃಷ್ಟ್ವಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಪಾದಯತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೇನ ಸಪ್ತದಶೇನ ಸಂವತ್ಸರೇಣ
ಪ್ರಜಾಪತಿನಾ ಪ್ರಜನಯಿತ್ರೈತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜನಯತಿ ತಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾತ್ಮನ್ಪ್ರಪಾದಯತೇ
ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯಾ ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ ರೇತಃಸಿಚೌ ಮಧ್ಯಮು ಪೃಷ್ಟಯೋ ಮಧ್ಯತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಃ
ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಪಾದಯತಿ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಪಾದಯತಿ
೮।೪।೪।[೧]

ಅಥಾತೋಽನ್ವಾವೃತಮ್ । ತ್ರಿವೃದ್ವತೀಂ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತ್ಯೇಕವಿಂಶವತೀಮ್
ಪಶ್ಚಾತ್ಪಞ್ಚದಶವತೀಂ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸಪ್ತದಶವತೀಮುತ್ತರತಃ
೮।೪।೪।[೨]

ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್ । ತ್ರಿವೃದ್ವತ್ಯಾಮುಪಹಿತಾಯಾಂ ಪಞ್ಚದಶವತ್ಯಾಮ್
ಮೃತ್ಯುರಸೀದದಿಮಾಮತ ಉಪಧಾಸ್ಯತೇ ತಮತ್ರ ಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮೀತಿ ತಂ ಪ್ರಾಪಶ್ಯತ್ತಮ್
ಪ್ರಖ್ಯಾಯ ಪರಿಕ್ರಮ್ಯೈಕವಿಂಶವತೀಮುಪಾಧತ್ತೈಕವಿಂಶವತೀಮ್
ಮೃತ್ಯುರಾಗಚತ್ಪಞ್ಚದಶವತೀಮುಪಾಧತ್ತ ಪಞ್ಚದಶವತೀಮ್
ಮೃತ್ಯುರಾಗಚತ್ಸಪ್ತದಶವತೀಮುಪಾಧತ್ತ ಸೋಽತ್ರೈವ ಮೃತ್ಯುಂ
ನ್ಯಕರೋದತ್ರಾಮೋಹಯತ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋಽತ್ರೈವ ಸರ್ವಾನ್ಪಾಪ್ಮನೋ ನಿಕರೋತ್ಯತ್ರ
ಮೋಹಯತಿ
೮।೪।೪।[೩]

ಅಥೋತ್ತರಾಃ । ತ್ರಿವೃದ್ವತ್ಯಾಮೇವ ತ್ರಿವೃದ್ವತೀಮನೂಪದಧಾತ್ಯೇಕವಿಂಶವತ್ಯಾಮೇಕವಿಂಶವತೀಮ್
ಪಞ್ಚದಶವತ್ಯಾಂ ಸಪ್ತದಶವತೀಂ ಸಪ್ತದಶವತ್ಯಾಂ ಪಞ್ಚದಶವತೀಂ ತಾ ಯದೇವಂ
ವ್ಯತಿಹಾರಮುಪದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಕ್ಷ್ಣಯಾಸ್ತೋಮೀಯಾ ಅಥೋ ಯದೇತೇ ಸ್ತೋಮಾ ಅತೋಽನ್ಯಥಾನುಪೂರ್ವಂ
ತಸ್ಮಾದ್ವೇವಾಕ್ಷ್ಣಯಾಸ್ತೋಮೀಯಾ ಅಥೋ ಏವಂ ದೇವಾ ಉಪಾದಧತೇತರಥಾಸುರಾಸ್ತತೋ ದೇವಾ
ಅಭವನ್ಪರಾಸುರಾ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಾ ಪರಾಸ್ಯ ದ್ವಿಷನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೮।೪।೪।[೪]

ಸ ಏಷ ಪಶುರ್ಯದಗ್ನಿಃ । ಸೋಽತ್ರೈವ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತಸ್ಯ ತ್ರಿವೃದ್ವತ್ಯಾವೇವ ಶಿರಸ್ತೇ
ಯತ್ತ್ರಿವೃದ್ವತ್ಯೌ ಭವತಸ್ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಶಿರೋ ದ್ವೇ ಭವತೋ ದ್ವಿಕಪಾಲಂ ಹಿ ಶಿರಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ
ಉಪದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೀದಂ ಶಿರಃ
೮।೪।೪।[೫]

ಪ್ರತಿಷ್ಠೈಕವಿಂಶವತ್ಯೌ । ತೇ ಯದೇಕವಿಂಶವತ್ಯೌ ಭವತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಹ್ಯೇಕವಿಂಶೋ ದ್ವೇ
ಭವತೋ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಹಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪಶ್ಚಾದುಪದಧಾತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ಧೀಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ
೮।೪।೪।[೬]

ಬಾಹೂ ಪಞ್ಚದಶವತ್ಯೌ । ತೇ ಯತ್ಪಞ್ಚದಶವತ್ಯೌ ಭವತಃ ಪಞ್ಚದಶೌ ಹಿ ಬಾಹೂ ದ್ವೇ
ಭವತೋ ದ್ವೌ ಹೀಮೌ ಬಾಹೂ ಪಾರ್ಶ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ಹೀಮೌ ಬಾಹೂ
೮।೪।೪।[೭]

ಅನ್ನಂ ಸಪ್ತದಶವತ್ಯೌ । ತೇ ಯತ್ಸಪ್ತದಶವತ್ಯೌ ಭವತಃ ಸಪ್ತದಶಂ ಹ್ಯನ್ನಂ ದ್ವೇ
ಭವತೋ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರಂ ಹ್ಯನ್ನಂ ತೇ ಅನನ್ತರ್ಹಿತೇ
ಪಞ್ಚದಶವತೀಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಂ ತದ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಮನ್ನಂ ದಧಾತಿ ಬಾಹ್ಯೇ
ಪಞ್ಚದಶವತ್ಯೌ ಭವತೋಽನ್ತರೇ ಸಪ್ತದಶವತ್ಯೌ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ತದುಭಯತೋಽನ್ನಮ್
ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ
೮।೪।೪।[೮]

ಅಥ ಯಾ ಮಧ್ಯ ಉಪದಧಾತಿ । ಸ ಆತ್ಮಾ ತಾ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೋಪದಧಾತಿ ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ
ರೇತಃಸಿಚೌ ಮಧ್ಯಮು ಪೃಷ್ಟಯೋ ಮಧ್ಯತೋ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತೋ
ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾಥ ಯದತೋಽನ್ಯದತಿರಿಕ್ತಂ ತದ್ಯದ್ವೈ ದೇವಾನಾಮತಿರಿಕ್ತಂ ಚನ್ದಾಂಸಿ ತಾನಿ
ತದ್ಯಾನಿ ತಾನಿ ಚನ್ದಾಂಸಿ ಪಶವಸ್ತೇ ತದ್ಯೇ ತೇ ಪಶವಃ ಪುಣ್ಯಾಸ್ತಾ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಸ್ತದ್ಯಾಸ್ತಾಃ ಪುಣ್ಯಾ
ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯೋಽಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯಃ ಸ ಆಸಾಮೇಷ ದಕ್ಷಿಣತಃ
೮।೪।೪।[೯]

ತಾ ಹೈಕೇಽನನ್ತರ್ಹಿತಾಸ್ತ್ರಿವೃದ್ವತೀಭ್ಯಾಮುಪದಧತಿ । ಜಿಹ್ವಾಹನೂ ಇತಿ ವದನ್ತೋ ಯಾಶ್ಚತುರ್ದಶ
ತೇ ಹನೂ ಯಾಃ ಷಟ್ಸಾ ಜಿಹ್ವೇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದತಿ ತೇ ರೇಚಯನ್ತಿ ಯಥಾ ಪೂರ್ವಯೋರ್ಹನ್ವೋರಪರೇ
ಹನೂ ಅನೂಪದಧ್ಯಾದ್ಯಥಾ ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಂ ಜಿಹ್ವಾಯಾಮಪರಾಂ
ಜಿಹ್ವಾಮನೂಪದಧ್ಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತದ್ಯತ್ರಾಹೈವ ಶಿರಸ್ತದೇವ ಹನೂ ತಜ್ಜಿಹ್ವಾ
೮।೪।೪।[೧೦]

ಅಸ್ಮಿನ್ನು ಹೈಕೇಽವಾನ್ತರದೇಶ ಉಪದಧತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏತಾ ಅಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮೇತಸ್ಯಾಂ
ದಿಶಿ ದಧ್ಮ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದನ್ಯಾನಿ ವಾವ ತಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಯೈರೇತಮತ್ರ ದಧಾತಿ
೮।೪।೪।[೧೧]

ದಕ್ಷಿಣತ ಉ ಹೈಕ ಉಪದಧತಿ । ತದೇತಾಃ ಪುಣ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ದಕ್ಷಿಣತೋ ದಧ್ಮಹ ಇತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಲಕ್ಷ್ಮ ಭವತಿ ತಂ ಪುಣ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀಕ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತ ಉತ್ತರತ
ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಉತ್ತರತಆಯತನಾ ಹಿ ಸ್ತ್ರೀ ತತ್ತತ್ಕೃತಮೇವ ಪುರಸ್ತಾತ್ತ್ವೇವೈನಾ ಉಪದಧ್ಯಾದ್ಯತ್ರಾಹೈವ
ಶಿರಸ್ತದೇವ ಹನೂ ತಜ್ಜಿಹ್ವಾಥೈತಾಃ ಪುಣ್ಯಾ ಲಕ್ಷ್ಮೀರ್ಮುಖತೋ ಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಮುಖೇ
ಲಕ್ಷ್ಮ ಭವತಿ ತಂ ಪುಣ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀಕ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ೮।೪।೪।[೧೨]

ಸೈಷಾ ಬ್ರಹ್ಮಚಿತಿಃ । ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾದಧತ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಚಿತಿಃ ಸಾ
ಪ್ರಜಾಪತಿಚಿತಿರ್ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಪಾದಧತ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಚಿತಿಃ ಸ
ಽರ್ಷಿಚಿತಿರ್ಯದೃಷೀನುಪಾದಧತ ತಸ್ಮಾದೃಷಿಚಿತಿಃ ಸಾ ವಾಯುಚಿತಿರ್ಯದ್ವಾಯುಮುಪಾದಧತ
ತಸ್ಮಾದ್ವಾಯುಚಿತಿಃ ಸಾ ಸ್ತೋಮಚಿತಿರ್ಯತ್ಸ್ತೋಮಾನುಪಾದಧತ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ತೋಮಚಿತಿಃ ಸಾ
ಪ್ರಾಣಚಿತಿರ್ಯತ್ಪ್ರಾಣಾನುಪಾದಧತ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಚಿತಿರತೋ ಯತಮದೇವ ಕತಮಚ್ಚ ವಿದ್ಯಾತ್ತೇನ
ಹೈವಾಸ್ಯೈಷಾರ್ಷೇಯವತೀ ಬನ್ಧುಮತೀ ಚಿತಿರ್ಭವತ್ಯಥ ಲೋಕಮ್ಪೃಣೇ ಉಪದಧಾತ್ಯಸ್ಯಾಂ
ಸ್ರಕ್ತ್ಯಾಂ ತಯೋರುಪರಿ ಬನ್ಧುಃ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ
೮।೫।೧।[೧]

ಪಞ್ಚಮೀಂ ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾಶ್ಚತುರ್ಥೀಂ ಚಿತಿಂ ಚಿತ್ವಾ
ಸಮಾರೋಹನ್ಯದೂರ್ಧ್ವಮನ್ತರಿಕ್ಷಾದರ್ವಾಚೀನಂ ದಿವಸ್ತದೇವ ತತ್ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಸಮಾರೋಹನ್
೮।೫।೧।[೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವನ್ನಿತ ಊರ್ಧ್ವಮಿಚತೇತಿ ತೇ
ಚೇತಯಮಾನಾ ದಿವಮೇವ ವಿರಾಜಂ ಪಞ್ಚಮೀಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತೇಭ್ಯ ಏಷ ಲೋಕೋಽಚನ್ದಯತ್
೮।೫।೧।[೩]

ತೇಽಕಾಮಯನ್ತ । ಅಸಪತ್ನಮಿಮಂ ಲೋಕಮನುಪಬಾಧಂ ಕುರ್ವೀಮಹೀತಿ ತೇಽಬ್ರುವನ್ನುಪ
ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥೇಮಂ ಲೋಕಮಸಪತ್ನಮನುಪಬಾಧಂ ಕರವಾಮಹಾ ಇತಿ ತೇ
ಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚತ ಯಥೇಮಂ
ಲೋಕಮಸಪತ್ನಮನುಪಬಾಧಂ ಕರವಾಮಹಾ ಇತಿ
೮।೫।೧।[೪]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ । ಏತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಅಪಶ್ಯನ್ನಸಪತ್ನಾಸ್ತಾ ಉಪಾದಧತ ತಾಭಿರೇತಂ
ಲೋಕಮಸಪತ್ನಮನುಪಬಾಧಮಕುರ್ವತ ತದ್ಯದೇತಾಭಿರಿಮಂ
ಲೋಕಮಸಪತ್ನಮನುಪಬಾಧಮಕುರ್ವತ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ಅಸಪತ್ನಾಸ್ತಥೇವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ
ಯದೇತಾ ಉಪದಧಾತಮೇವೈತಲ್ಲೋಕಮಸಪತ್ನಮನುಪಬಾಧಂ ಕುರುತೇ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ
ಸರ್ವತ ಏವೈತದೇತಂ ಲೋಕಮಸಪತ್ನಮನುಪಬಾಧಂ ಕುರುತೇ ಪರಾರ್ಧ ಉಪದಧಾತಿ
ಸರ್ವಮೇವೈತದೇತಂ ಲೋಕಮಸಪತ್ನಮನುಪವಾಧಂ ಕುರುತೇ
೮।೫।೧।[೫]

ಅಥ ವಿರಾಜ ಉಪದಧಾತಿ । ಏಷಾ ವೈ ಸಾ ವಿರಾಡ್ಯಾಂ ತದ್ದೇವಾ ವಿರಾಜಂ ಪಞ್ಚಮೀಂ
ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಾ ದಶದಶೋಪದಧಾತಿ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡೇಷಾ ಚಿವಿಃ ಸರ್ವತ
ಉಪದಧಾತಿ ಯೋ ವಾ ಏಕಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ವಿರಾಜತಿ ನ ವೈ ಸ ವಿರಾಜತಿ ಯೋ ವಾವ ಸರ್ವಾಸು ದಿಕ್ಷು ವಿರಾಜತಿ
ಸ ಏವ ವಿರಾಜತಿ೮।೫।೧।[೬]

ಯದ್ವೇವೈತಾ ಅಸಪತ್ನಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇತಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಹಿತೇ
ಸರ್ವತಃ ಪಾಪ್ಮೋಪಾಯತತ ಸ ಏತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಅಪಶ್ಯದಸಪತ್ನಾಸ್ತಾ ಉಪಾಧತ್ತ ತಾಭಿಸ್ತಮ್
ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಹತ ಪಾಪ್ಮಾ ವೈ ಸಪತ್ನಸ್ತದ್ಯದೇತಾಭಿಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಸಪತ್ನಮಪಾಹತ
ತಸ್ಮಾದೇತಾ ಅಸಪತ್ನಾಃ
೮।೫।೧।[೭]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ಕ್ರಿಯತೇ । ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿದಂ ನ್ವಿಮಂ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ ನೋಪಯತತೇ
ಯತ್ತ್ವೇತತ್ಕರೋತಿ ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವಂಸ್ತತ್ಕರವಾಣೀತ್ಯಥೋ ಯ ಏವ ಪಾಪ್ಮಾ ಯಃ
ಸಪತ್ನಸ್ತಮೇತಾಭಿರಪಹತೇ ತದ್ಯದೇತಾಭಿಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಸಪತ್ನಮಪಹತೇ ತಸ್ಮಾದೇತಾ
ಅಸಪತ್ನಾಃ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಏವೈತತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಸಪತ್ನಮಪಹತೇ ಪರಾರ್ಧ
ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವಸ್ಮಾದೇವೈತದಾತ್ಮನಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಸಪತ್ನಮಪಹತೇ
೮।೫।೧।[೮]

ಸ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ಅಗ್ನೇ ಜಾತಾನ್ಪ್ರಣುದಾ ನಃ ಸಪತ್ನಾನಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ
ಬನ್ಧುರಥ ಪಶ್ಚಾತ್ಸಹಸಾ ಜಾತಾನ್ಪ್ರಣುದಾ ನಃ ಸಪತ್ನಾನಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೮।೫।೧।[೯]

ಸಾ ಯಾ ಪುರಸ್ತಾದಗ್ನಿಃ ಸಾ । ಯಾ ಪಶ್ಚಾದಗ್ನಿಃ ಸಾಗ್ನಿನೈವ
ತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಹತಾಗ್ನಿನಾ
ಪಶ್ಚಾತ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿನೈವ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇಽಗ್ನಿನಾ ಪಶ್ಚಾತ್
೮।೫।೧।[೧೦]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತಃ । ಷೋಡಶೀ ಸ್ತೋಮ ಓಜೋ ದ್ರವಿಣಮಿತ್ಯೇಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ
ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚತಸ್ರೋ ದಿಶ ಏಷ ಏವ ವಜ್ರಃ
ಪಞ್ಚದಶಸ್ತಸ್ಯಾಸಾವೇವಾದಿತ್ಯಃ ಷೋಡಶೀ ವಜ್ರಸ್ಯ ಭರ್ತಾ ಸ ಏತೇನ ಪಞ್ಚದಶೇನ
ವಜ್ರೇಣೈತಯಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಹತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೇನ
ಪಞ್ಚದಶೇನ ವಜ್ರೇಣೈತಯಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
೮।೫।೧।[೧೧]

ಅಥೋತ್ತರತಃ । ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶ ಸ್ತೋಮೋ ವರ್ಚೋ ದ್ರವಿಣಮಿತಿ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವೈ
ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭೋ ವಜ್ರಃ ಸ ಏತೇನ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೇನ ವಜ್ರೇಣೈತಯಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೋತ್ತರತಃ
ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಹತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೇನ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೇನ ವಜ್ರೇಣೈತಯಾ
ತ್ರಿಷ್ಟುಭೋತ್ತರತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
೮।೫।೧।[೧೨]

ಅಥ ಮಧ್ಯೇ । ಅಗ್ನೇಃ ಪುರೀಷಮಸೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಚತುರ್ಥೀ ಚಿತಿರಗ್ನಿರು ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಯಾ
ಏತತ್ಪುರೀಷಮಿವ ಯತ್ಪಞ್ಚಮ್ಯಪ್ಸೋ ನಾಮೇತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೫।೧।[೧೩]

ತಾಂ ಪ್ರಾಚೀಂ ತಿರಶ್ಚೀಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ಧೈತಯಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪಾಪ್ಮನೋ
ಮೂಲಮವೃಶ್ಚತ್ತಥೈವೈನಯಾಯಮೇತತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ಮೂಲಂ ವೃಶ್ಚತಿ ದಕ್ಷಿಣತೋ
ದಕ್ಷಿಣತೌದ್ಯಾಮೋ ಹಿ ವಜ್ರೋಽನ್ತರೇಣ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶ್ಯಾಮುದ್ಯಾಮಾಯ ಹ ತಮವಕಾಶಂ
ಕರೋತಿ
೮।೫।೧।[೧೪]

ಸಾ ಯಾ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರಾಣಃ ಸಾ । ಯಾ ಪಶ್ಚಾದಪಾನಃ ಸಾ ಪ್ರಾಣೇನೈವ
ತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಹತಾಪಾನೇನ ಪಶ್ಚಾತ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಪ್ರಾಣೇನೈವ
ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇಽಪಾನೇನ ಪಶ್ಚಾತ್
೮।೫।೧।[೧೫]

ಅಥ ಯೇ ಅಭಿತಃ । ತೌ ಬಾಹೂ ಸ ಯೋಽಸ್ಯಾಭಿತಃ ಪಾಪ್ಮಾಸೀದ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ತಮಪಾಹತ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯೋಽಸ್ಯಾಭಿತಃ ಪಾಪ್ಮಾ ಭವತಿ ಬಾಹುಭ್ಯಾಮೇವ ತಮಪಹತೇ
೮।೫।೧।[೧೬]

ಅನ್ನಂ ಪುರೀಷವತೀ । ಸ ಯೋಽಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಠಾತ್ಪಾಪ್ಮಾಸೀದನ್ನೇನ ತಮಪಾಹಾತ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯೋಽಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪಾಪ್ಮಾ ಭವತ್ಯನ್ನೇನೈವ ತಮಪಹತೇ
೮।೫।೧।[೧೭]

ಸ ಯದ್ಧ ವಾ ಏವಂವಿತ್ಪ್ರಾಣಿತಿ । ಯೋಽಸ್ಯ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾ ಭವತಿ ತಂ ತೇನಾಪಹತೇಽಥ
ಯದಪಾನಿತಿ ತೇನ ತಂ ಯಃ ಪಶ್ಚಾದಥ ಯದ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ತೇನ ತಂ ಯೋಽಭಿತೋ
ಽಥ ಯದನ್ನಮತ್ತಿ ತೇನ ತಂ ಯ ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ಸರ್ವದಾ ಹ ವಾ ಏವಂವಿತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇಽಪಿ
ಸ್ವಪಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇವಂ ವಿದುಷಃ ಪಾಪಂ ನ ಕೀರ್ತಯೇನ್ನೇದಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾಸಾನೀತಿ
೮।೫।೨।[೧]

ಅಥ ಚನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪಾಪ್ಮನೋ
ಮೃತ್ಯೋರ್ಮುಕ್ತ್ವಾನ್ನಮೈಚತ್ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದುಪತಾಪೀ ವಸೀಯಾನ್ಭೂತ್ವಾನ್ನಮಿಚತಿ
ತಸ್ಮಿನ್ನಾಶಂಸನ್ತೇಽನ್ನಮಿಚತಿ ಜೀವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಸ್ಮೈ ದೇವಾ ಏತದನ್ನಮ್
ಪ್ರಾಯಚನ್ನೇತಾಶ್ಚನ್ದಸ್ಯಾಃ ಪಶವೋ ವೈ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯನ್ನಂ ಪಶವಸ್ತಾನ್ಯಸ್ಮಾ ಅಚದಯಂಸ್ತಾನಿ
ಯದಸ್ಮಾ ಅಚದಯಂಸ್ತಸ್ಮಾಚ್ಚನ್ದಾಂಸಿ
೮।೫।೨।[೨]

ತಾ ದಶದಶೋಪದಧಾತಿ । ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡು ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ
ಸರ್ವಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ ಸರ್ವತ
ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ ದಧಾತಿ
೮।೫।೨।[೩]

ಏವಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ । ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕ ಏವಶ್ಚನ್ದೋ ವರಿವಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ ವರಿವಶ್ಚನ್ದಃ
ಶಮ್ಭೂಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ ದ್ಯೌರ್ವೈ ಶಮ್ಭೂಶ್ಚನ್ದಃ ಪರಿಭೂಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ ದಿಶೋ ವೈ ಪರಿಭೂಶ್ಚನ್ದ
ಆಚಚ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವಾ ಆಚಚ್ಚನ್ದೋ ಮನಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಮನಶ್ಚನ್ದೋ
ವ್ಯಚಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ವ್ಯಚಶ್ಚನ್ದಃ
೮।೫।೨।[೪]

ಸಿನ್ಧುಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸಿನ್ಧುಶ್ಚನ್ದಃ ಸಮುದ್ರಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ ಮನೋ ವೈ
ಸಮುದ್ರಶ್ಚನ್ದಃ ಸರಿರಂ ಚನ್ದ ಇತಿ ವಾಗ್ವೈ ಸರಿರಂ ಚನ್ದಃ ಕಕುಪ್ಚನ್ದ ಇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ
ಕಕುಪ್ಚನ್ದಸ್ತ್ರಿಕಕುಪ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯುದಾನೋ ವೈ ತ್ರಿಕಕುಪ್ಚನ್ದಃ ಕಾವ್ಯಂ ಚನ್ದ ಇತಿ ತ್ರಯೀ ವೈ
ವಿದ್ಯಾ ಕಾವ್ಯಂ ಚನ್ದೋಽಙ್ಕುಪಂ ಚನ್ದ ಇತ್ಯಾಪೋ ವಾ ಅಙ್ಕುಪಂ ಚನ್ದೋಽಕ್ಷರಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚನ್ದ
ಇತ್ಯಸೌ ವೈ ಲೋಕೋಽಕ್ಷರಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚನ್ದಃ ಪದಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯಯಂ ವೈ ಲೋಕಃ
ಪದಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚನ್ದೋ ವಿಷ್ಟಾರಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ ದಿಶೋ ವೈ ವಿಷ್ಟಾರಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚನ್ದಃ ಕ್ಷುರೋ
ಭ್ರಜಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯಃ ಕ್ಷುರೋ ಭ್ರಜಶ್ಚನ್ದ ಆಚಚ್ಚನ್ದಃ ಪ್ರಚಚ್ಚನ್ದ
ಇತ್ಯನ್ನಂ ವಾ ಆಚಚ್ಚನ್ದೋಽನ್ನಂ ಪ್ರಚಚ್ಚನ್ದಃ
೮।೫।೨।[೫]

ಸಂಯಚ್ಚನ್ದ ಇತಿ । ರಾತ್ರಿರ್ವೈ ಸಂಯಚ್ಚನ್ದೋ ವಿಯಚ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯಹರ್ವೈ ವಿಯಚ್ಚನ್ದೋ ಬೃಹಚ್ಚನ್ದ
ಇತ್ಯಸೌ ವೈ ಲೋಕೋ ಬೃಹಚ್ಚನ್ದೋ ರಥನ್ತರಂ ಚನ್ದ ಇತ್ಯಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ರಥನ್ತರಂ ಚನ್ದೋ
ನಿಕಾಯಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ ವಾಯುರ್ವೈ ನಿಕಾಯಶ್ಚನ್ದೋ ವಿವಧಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ
ವಿವಧಶ್ಚನ್ದೋ ಗಿರಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ಗಿರಶ್ಚನ್ದೋ ಭ್ರಜಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ
ಭ್ರಜಶ್ಚನ್ದಃ ಸಂಸ್ತುಪ್ಚನ್ದೋಽನುಷ್ಟುಪ್ಚನ್ದ ಇತಿ ವಾಗೇವ ಸಂಸ್ತುಪ್ಚನ್ದೋ
ವಾಗನುಷ್ಟುಪ್ಚನ್ದ ಏವಸ್=ಚನ್ದೋ ವರಿವಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೫।೨।[೬]

ವಯಶ್ಚನ್ದ ಇತಿ । ಅನ್ನಂ ವೈ ವಯಶ್ಚನ್ದೋ ವಯಸ್ಕೃಚ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ವಯಸ್ಕೃಚ್ಚನ್ದೋ
ವಿಷ್ಪರ್ಧಾಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯಸೌ ವೈ ಲೋಕೋ ವಿಷ್ಪರ್ಧಾಶ್ಚನ್ದೋ ವಿಶಾಲಂ ಚನ್ದ ಇತ್ಯಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ
ವಿಶಾಲಂ ಚನ್ದಶ್ಚದಿಶ್ಚನ್ದ ಇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ ಚದಿಶ್ಚನ್ದೋ ದೂರೋಹಣಂ ಚನ್ದ ಇತ್ಯಸೌ ವಾ
ಆದಿತ್ಯೋ ದೂರೋಹಣಂ ಚನ್ದಸ್ತನ್ದ್ರಂ ಚನ್ದ ಇತಿ ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ವೈ ತನ್ದ್ರಂ ಚನ್ದೋಽಙ್ಕಾಙ್ಕಂ ಚನ್ದ
ಇತ್ಯಾಪೋ ವಾ ಅಙ್ಕಾಙ್ಕಂ ಚನ್ದಃ
೮।೫।೨।[೭]

ತದ್ಯಾಃ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಾಣಸ್ತಾಸಾಂ ಪ್ರಥಮಾ ವ್ಯಾನೋ
ದ್ವಿತೀಯೋದಾನಸ್ತೃತೀಯೋದಾನಶ್ಚತುರ್ಥೀ ವ್ಯಾನಃ ಪಞ್ಚಮೀ ಪ್ರಾಣಃ ಷಷ್ಠೀ ಪ್ರಾಣಃ ಸಪ್ತಮೀ
ವ್ಯಾನೋಽಷ್ಟಮ್ಯುದಾನೋ ನವಮೀ ಯಜಮಾನ ಏವಾತ್ರ ದಶಮೀ ಸ ಏಷ ಯಜಮಾನ ಏತಸ್ಯಾಂ
ವಿರಾಜ್ಯಧ್ಯೂಢಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಪ್ರಾಣಮಯ್ಯಾಮರ್ವಾಚೀಶ್ಚ ಪರಾಚೀಶ್ಚೋಪದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ
ಪ್ರಾಣಾ ಅರ್ವಾಞ್ಚಶ್ಚ ಪರಾಞ್ಚಶ್ಚ
೮।೫।೨।[೮]

ಅಥ ಯಾ ದಕ್ಷಿಣತೋ ।ಽಗ್ನಿಸ್ತಾಸಾಂ ಪ್ರಥಮಾ ವಾಯುರ್ದ್ವಿತೀಯಾದಿತ್ಯಸ್ತೃತೀಯಾದಿತ್ಯಶ್ಚತುರ್ಥೀ ವಾಯುಃ
ಪಞ್ಚಮ್ಯಗ್ನಿಃ ಷಷ್ಠ್ಯಗ್ನಿಃ ಸಪ್ತಮೀ ವಾಯುರಷ್ಟಮ್ಯಾದಿತ್ಯೋ ನವಮೀ ಯಜಮಾನ ಏವಾತ್ರ
ದಶಮೀ ಸ ಏಷ ಯಜಮಾನ ಏತಸ್ಯಾಂ ವಿರಾಜ್ಯಧೂಢಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ದೇವತಾಮಯ್ಯಾಮರ್ವಾಚೀಶ್ಚ
ಪರಾಚೀಶ್ಚೋಪದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ದೇವಾ ಅರ್ವಾಞ್ಚಶ್ಚ ಪರಾಞ್ಚಶ್ಚ
೮।೫।೨।[೯]

ಅಥ ಯಾಃ ಪಶ್ಚಾತ್ । ಅಯಂ ಲೋಕಸ್ತಾಸಾಂ ಪ್ರಥಮಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ವಿತೀಯಾ ದ್ಯೌಸ್ತೃತೀಯಾ
ದ್ಯೌಶ್ಚತುರ್ಥ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಪಞ್ಚಮ್ಯಯಂ ಲೋಕಃ ಷಷ್ಠ್ಯಯಂ ಲೋಕಃ
ಸಪ್ತಮ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಮಷ್ಟಮೀ ದ್ಯೌರ್ನವಮೀ ಯಜಮಾನ ಏವಾತ್ರ ದಶಮೀ ಸ ಏಷ ಯಜಮಾನ
ಏತಸ್ಯಾಂ ವಿರಾಜ್ಯಧ್ಯೂಢಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಲೋಕಮಯ್ಯಾಮರ್ವಾಚೀಶ್ಚ ಪರಾಚೀಶ್ಚೋಪದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಲೋಕಾ ಅರ್ವಾಞ್ಚಶ್ಚ ಪರಾಞ್ಚಶ್ಚ
೮।೫।೨।[೧೦]

ಅಥ ಯಾ ಉತ್ತರತಃ । ಗ್ರೀಷ್ಮಸ್ತಾಸಾಂ ಪ್ರಥಮಾ ವರ್ಷಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಹೇಮನ್ತಸ್ತೃತೀಯಾ
ಹೇಮನ್ತಶ್ಚತುರ್ಥೀ ವರ್ಷಾಃ ಪಞ್ಚಮೀ ಗ್ರೀಷ್ಮಃ ಷಷ್ಠೀ ಗ್ರೀಷ್ಮಃ ಸಪ್ತಮೀ ವರ್ಷಾ
ಅಷ್ಟಮೀ ಹೇಮನ್ತೋ ನವಮೀ ಯಜಮಾನ ಏವಾತ್ರ ದಶಮೀ ಸ ಏಷ ಯಜಮಾನ ಏತಸ್ಯಾಂ
ವಿರಾಜ್ಯಧ್ಯೂಢಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಋತುಮಯ್ಯಾಮರ್ವಾಚೀಶ್ಚ ಪರಾಚೀಶ್ಚೋಪದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತ ಋತವೋ
ಽರ್ವಾಞ್ಚಶ್ಚ ಪರಾಞ್ಚಶ್ಚ
೮।೫।೨।[೧೧]

ಅಥ ಪುನರೇವ । ಯಾಃ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತೇ ತಾ ದಶ ಭವನ್ತಿ ದಶ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ
ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಉಪದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೀಮೇ ಪ್ರಾಣಾಃ
೮।೫।೨।[೧೨]

ಅಥ ಯಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ । ಏತಾಸ್ತಾ ದೇವತಾ ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀ ಚ ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚಾದಿತ್ಯಶ್ಚ
ದ್ಯೌಶ್ಚ ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಚಾನ್ನಂ ಚಾಪಶ್ಚ
೮।೫।೨।[೧೩]

ಅಥ ಯಾಃ ಪಶ್ಚಾತ್ । ದಿಶಸ್ತಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ದಿಶಶ್ಚತಸ್ರೋಽವಾನ್ತರದಿಶ ಊರ್ಧ್ವಾ ಚೇಯಂ ಚ
೮।೫।೨।[೧೪]

ಅಥ ಯಾ ಉತ್ತರತಃ । ಮಾಸಾಸ್ತೇ ವಾಸನ್ತಿಕೌ ದ್ವೌ ಗ್ರೈಷ್ಮೌ ದ್ವೌ ವಾರ್ಷಿಕೌ ದ್ವೌ ಶಾರದೌ
ದ್ವೌ ಹೈಮನ್ತಿಕೌ ದ್ವೌ
೮।೫।೨।[೧೫]

ಅಥ ಪುನರೇವ । ಯಾ ಪ್ರಥಮಾ ದಶದಯಂ ಸ ಲೋಕೋ ಯಾ ದ್ವಿತೀಯಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದ್ಯಾ ತೃತೀಯಾ
ದ್ಯೌಃ ಸೇಮಮೇವ ಲೋಕಂ ಪ್ರಥಮಯಾ ದಶತಾರೋಹನ್ನನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ವಿತೀಯಯಾ ದಿವಂ
ತೃತೀಯಯಾ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಇಮಮೇವ ಲೋಕಂ ಪ್ರಥಮಯಾ ದಶತಾ ರೋಹತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ
ದ್ವಿತೀಯಯಾ ದಿವಂ ತೃತೀಯಯಾ
೮।೫।೨।[೧೬]

ಸ ಸ ಪರಾಙಿವ ರೋಹಃ । ಇಯಮು ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತೇ ದೇವಾ ಇಮಾಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪ್ರತ್ಯಾಯಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಇಮಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪ್ರತ್ಯೈತ್ಯಥ
ಯೋತ್ತಮಾ ದಶದಯಂ ಸ ಲೋಕಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಥೈವ ಪ್ರಥಮಾಯೈ ದಶತಃ
ಪ್ರಭೃತಿರೇವಮುತ್ತಮಾಯೈ ಸಮಾನಂ ಹ್ಯೇತದ್ಯದೇತೇ ದಶತಾವಯಮೇವ ಲೋಕಃ
೮।೫।೨।[೧೭]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಚತ್ವಾರಿಂಶದಿಷ್ಟಕಾಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ಯಜೂಂಷಿ
ತದಶೀತಿರನ್ನಮಶೀತಿಸ್ತದ್ಯದ್ಯದೇತದಾಹ ತದಸ್ಮಾ ಅನ್ನಮಶೀತಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಯಚತಿ
ತೇನೈನಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೮।೫।೩।[೧]

ಅಥ ಸ್ತೋಮಭಾಗಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತೇರೇತದನ್ನಮಿನ್ದ್ರೋಽಭ್ಯಧ್ಯಾಯತ್ಸೋ
ಽಸ್ಮಾದುದಚಿಕ್ರಮಿಷತ್ತಮಬ್ರವೀತ್ಕಥೋತ್ಕ್ರಾಮಸಿ ಕಥಾ ಮಾ ಜಹಾಸೀತಿ ಸ ವೈ ಮೇಽಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ
ರಸಂ ಪ್ರಯಚೇತಿ ತೇನ ವೈ ಮಾ ಸಹ ಪ್ರಪದ್ಯಸ್ವೇತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯ ರಸಮ್
ಪ್ರಾಯಚತ್ತೇನೈನಂ ಸಹ ಪ್ರಾಪದ್ಯತ
೮।೫।೩।[೨]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯತ್ತದನ್ನಮೇತಾಸ್ತಾಶ್ಚನ್ದಸ್ಯಾ
ಅಥ ಯಃ ಸೋಽನ್ನಸ್ಯ ರಸ ಏತಾಸ್ತಾ ಸ್ತೋಮಭಾಗಾ ಅಥ ಯಃ ಸ ಇನ್ದ್ರೋಽಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯಃ ಸ ಏಷ
ಏವ ಸ್ತೋಮೋ ಯದ್ಧಿ ಕಿಂ ಚ ಸ್ತುವತ ಏತಮೇವ ತೇನ ಸ್ತುವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಸ್ಮೈ ಸ್ತೋಮಾಯೈತಮ್
ಭಾಗಂ ಪ್ರಾಯಚತ್ತದ್ಯದೇತಸ್ಮೈ ಸ್ತೋಮಾಯೈತಂ ಭಾಗಂ ಪ್ರಾಯಚತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ತೋಮಭಾಗಾಃ
೮।೫।೩।[೩]

ರಶ್ಮಿನಾ ಸತ್ಯಾಯ ಸತ್ಯಂ ಜಿನ್ವೇತಿ । ಏಷ ವೈ ರಶ್ಮಿರನ್ನಂ ರಶ್ಮಿರೇತಂ ಚ ತದ್ರಸಂ ಚ
ಸಂಧಾಯಾತ್ಮನ್ಪ್ರಪಾದಯತೇ ಪ್ರೇತಿನಾ ಧರ್ಮಣಾ ಧರ್ಮಂ ಜಿನ್ವೇತ್ಯೇಷ ವೈ ಪ್ರೇತಿರನ್ನಮ್
ಪ್ರೇತಿರೇತಂ ಚ ತದ್ರಸಂ ಚ ಸಂಧಾಯಾತ್ಮನ್ಪ್ರಪಾದಯತೇಽನ್ವಿತ್ಯಾ ದಿವಾ ದಿವಂ ಜಿನ್ವೇತ್ಯೇಷ ವಾ
ಅನ್ವಿತಿರನ್ನಮನ್ವಿತಿರೇತಂ ಚ ತದ್ರಸಂ ಚ ಸಂಧಾಯಾತ್ಮನ್ಪ್ರಪಾದಯತೇ ತದ್ಯದ್ಯದೇತದಾಹ
ತಚ್ಚ ತದ್ರಸಂ ಚ ಸಂಧಾಯಾತ್ಮನ್ಪ್ರಪಾದಯತೇಽಮುನಾದೋ ಜಿನ್ವಾದೋಽಸ್ಯಮುಷ್ಮೈ
ತ್ವಾಧಿಪತಿನೋರ್ಜೋರ್ಜಂ ಜಿನ್ವೇತಿ ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಾಸ್ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಂ ಹ್ಯನ್ನಮ್
೮।೫।೩।[೪]

ಯದ್ವೇವ ಸ್ತೋಮಭಾಗಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ವಿರಾಜಂ ಚಿತಿಂ ಚಿತ್ವಾ ಸಮಾರೋಹಂಸ್ತೇ
ಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾ ನಾಕಮೇವ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಮುಪಾದಧತ ಸ ಯಃ ಸ ನಾಕಃ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕ ಏತಾಸ್ತಾ
ಸ್ತೋಮಭಾಗಾಸ್ತದ್ಯದೇತಾ ಉಪದಧಾತಿ ನಾಕಮೇವೈತತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮುಪಧತ್ತೇ
೮।೫।೩।[೫]

ತದ್ಯಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಪ್ರಥಮಾಃ । ಅಯಂ ಸ ಲೋಕೋ ಯಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದ್ಯಾಸ್ತೃತೀಯಾ ದ್ಯೌಃ ಸಾ
ಯಾಶ್ಚತುರ್ಥ್ಯಃ ಪ್ರಾಚೀ ಸಾ ದಿಗ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚಮ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸಾ ಯಾಃ ಷಷ್ಠ್ಯಃ ಪ್ರತೀಚೀ ಸಾ ಯಾಃ
ಸಪ್ತಮ್ಯ ಉದೀಚೀ ಸಾ
೮।೫।೩।[೬]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ಏಕವಿಂಶತಿರಿಷ್ಟಕಾ ಇಮೇ ಚ ಲೋಕಾ ದಿಶಶ್ಚೇಮೇ ಚ ವೈ ಲೋಕಾ ದಿಶಶ್ಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇಮೇ
ಚ ಲೋಕಾ ದಿಶಶ್ಚೈಕವಿಂಶಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠೈಕವಿಂಶ ಇತಿ
೮।೫।೩।[೭]

ಅಥ ಯಾ ಅಷ್ಟಾವಿಷ್ಟಕಾ ಅತಿಯನ್ತಿ । ಸಾಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಾಯತ್ರೀ
ತದ್ಯತ್ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೈತತ್ತದ್ಯದೇತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ತಪತಿ ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನೇಕವಿಂಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ತಪತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾವಪದ್ಯತೇ
೮।೫।೩।[೮]

ತದ್ಧೈಕೇ । ವೇಷಶ್ರೀಃ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ಕ್ಷತ್ರಂ ಜಿನ್ವೇತಿ ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೀಮುಪದಧತಿ
ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡೇಷಾ ಚಿತಿರಿತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದತಿ ತೇ
ರೇಚಯನ್ತ್ಯೇಕವಿಂಶಸಮ್ಪದಮಥೋ ಗಾಯತ್ರೀಸಮ್ಪದಮಥೋ ಇನ್ದ್ರಲೋಕೋ ಹೈಷ ಯೈಷಾನ್ಯೂನಾ
ವಿರಾಡಿನ್ದ್ರಾಯ ಹ ತ ಇನ್ದ್ರಲೋಕೇ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನಂ
ಕುರ್ವನ್ತೀನ್ದ್ರಮಿನ್ದ್ರಲೋಕಾನ್ನುದನ್ತೇ ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಸ್ವೇ ಯಜ್ಞ ಇನ್ದ್ರೋ ಯಜಮಾನಾಯ ಹ ತೇ
ಯಜಮಾನಲೋಕೇ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯಜಮಾನಂ
ಯಜಮಾನಲೋಕಾನ್ನುದನ್ತೇ ಯಂ ವಾ ಏತಮಗ್ನಿಮಾಹರನ್ತ್ಯೇಷ ಏವ ಯಜಮಾನ ಆಯತನೇನೈಷ ಉ
ಏವಾತ್ರ ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೀ
೮।೫।೪।[೧]

ತಾ ಅಷಾಢಾಯೈ ವೇಲಯೋಪದಧಾತಿ । ವಾಗ್ವಾ ಅಷಾಢಾ ರಸ ಏಷ ವಾಚಿ ತದ್ರಸಂ ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವೇಷಾಮಙ್ಗಾನಾಂ ವಾಚೈವಾನ್ನಸ್ಯ ರಸಂ ವಿಜಾನಾತಿ
೮।೫।೪।[೨]

ಯದ್ವೇವಾಷಾಢಾಯೈ । ಇಯಂ ವಾ ಅಷಾಢಾಸಾವಾದಿತ್ಯ ಸ್ತೋಮಭಾಗಾ ಅಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಸ್ಯಾಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೮।೫।೪।[೩]

ಯದ್ವೇವಾಷಾಢಾಯೈ । ಇಯಂ ವಾ ಅಷಾಢಾ ಹೃದಯಂ ಸ್ತೋಮಭಾಗಾ ಅಸ್ಯಾಂ ತದ್ಧೃದಯಂ ಮನೋ
ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾಂ ಹೃದಯೇನ ಮನಸಾ ಚೇತಯತೇ ಸರ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ
ಸರ್ವತಸ್ತದ್ಧೃದಯಂ ಮನೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯಾಂ ಸರ್ವತೋ ಹೃದಯೇನ ಮನಸಾ ಚೇತಯತೇ
ಽಥೋ ಪುಣ್ಯಾ ಹೈತಾ ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯಸ್ತಾ ಏತತ್ಸರ್ವತೋ ಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವತೋ ಲಕ್ಷ್ಮ ಭವತಿ
ತಂ ಪುಣ್ಯಲಕ್ಷ್ಮೀಕ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ
೮।೫।೪।[೪]

ಅಥೈನಾಃ ಪುರೀಷೇಣ ಪ್ರಚಾದಯತಿ । ಅನ್ನಂ ವೈ ಪುರೀಷಂ ರಸ ಏಷ ತಮೇತತ್ತಿರಃ ಕರೋತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ತಿರ ಇವಾನ್ನಸ್ಯ ರಸಃ
೮।೫।೪।[೫]

ಯದ್ವೇವ ಪುರೀಷೇಣ । ಅನ್ನಂ ವೈ ಪುರೀಷಂ ರಸ ಏಷೋಽನ್ನಂ ಚ ತದ್ರಸಂ ಚ ಸಂತನೋತಿ
ಸಂದಧಾತಿ
೮।೫।೪।[೬]

ಯದ್ವೇವ ಪುರೀಷೇಣ । ಹೃದಯಂ ವೈ ಸ್ತೋಮಭಾಗಾಃ ಪುರೀತತ್ಪುರೀಷಂ ಹೃದಯಂ ತತ್ಪುರೀತತಾ
ಪ್ರಚಾದಯತಿ
೮।೫।೪।[೭]

ಯದ್ವೇವ ಪುರೀಷೇಣ । ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿಸ್ತಮೇತಚ್ಚಿತಿಪುರೀಷೈರ್ವ್ಯಾವರ್ತಯತಿ
ತದ್ಯಾಶ್ಚತಸ್ರಃ ಪ್ರಥಮಾಶ್ಚಿತಯಸ್ತೇ ಚತ್ವಾರ ಋತವೋಽಥ ಸ್ತೋಮಭಾಗಾ ಉಪಧಾಯ ಪುರೀಷಂ
ನಿವಪತಿ ಸಾ ಪಞ್ಚಮೀ ಚಿತಿಃ ಸ ಪಞ್ಚಮ ಋತುಃ
೮।೫।೪।[೮]

ತದಾಹುಃ । ಯಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾನ್ತಾ ಅನ್ಯಾಶ್ಚಿತಯೋ ಭವನ್ತಿ ನಾತ್ರ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಮುಪದಧಾತಿ ಕಾತ್ರ
ಲೋಕಮ್ಪೃಣೇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಲೋಕಮ್ಪೃಣೈಷ ಉ ಏಷಾ ಚಿತಿಃ ಸೈಷಾ ಸ್ವಯಂ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ಚಿತಿರಥ
ಯದತ ಊರ್ಧ್ವಮಾ ಪುರೀಷಾತ್ಸಾ ಷಷ್ಠೀ ಚಿತಿಃ ಸ ಷಷ್ಠ ಋತುಃ೮।೫।೪।[೯]

ಅಥ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ । ತತ್ರ ವಿಕರ್ಣೀಂ ಚೋಪದಧಾತಿ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲೈಃ
ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯಗ್ನಿಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ ಸಾ ಸಪ್ತಮೀ ಚಿತಿಃ ಸ ಸಪ್ತಮ ಋತುಃ
೮।೫।೪।[೧೦]

ತಾ ಉ ವೈ ಷಡೇವ । ಯದ್ಧಿ ವಿಕರ್ಣೀ ಚ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಚ ಷಷ್ಠ್ಯಾ ಏವ ತಚ್ಚಿತೇಃ
೮।೫।೪।[೧೧]

ತಾ ಉ ವೈ ಪಞ್ಚೈವ । ಯಜುಷಾನ್ಯಾಸು ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತೂಷ್ಣೀಮತ್ರ ತೇನೈಷಾ ನ ಚಿತಿರಥೋ
ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾನ್ತಾ ಅನ್ಯಾಶ್ಚಿತಯೋ ಭವನ್ತಿ ನಾತ್ರ ಲೋಕನ್ಪೃಣಾಮುಪಧಾತಿ ತೇನೋ ಏವೈಷಾ ನ ಚಿತಿಃ
೮।೫।೪।[೧೨]

ತಾ ಉ ವೈ ತಿಸ್ರ ಏವ । ಅಯಮೇವ ಲೋಕಃ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿರ್ದ್ಯೌರುತ್ತಮಾಥ ಯಾ
ಏತಾಸ್ತಿಸ್ರಸ್ತದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದ್ವಾ ಇದಮೇಕಮಿವೈವಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತಾ ಏವಂ ತಿಸ್ರ ಏವಂ ಪಞ್ಚೈವಂ
ಷಡೇವಂ ಸಪ್ತ
೮।೬।೧।[೧]

ನಾಕಸದ ಉಪದಧಾತಿ । ದೇವಾ ವೈ ನಾಕಸದೋಽತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ
ನಾಕಃ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಸ್ತಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ ಅಸೀದಂಸ್ತದ್ಯದೇತಸ್ಮಿನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ದೇವಾ
ಅಸೀದಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ನಾಕಸದಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯದೇತಾ
ಉಪದಧಾತ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ಸೀದತಿ
೮।೬।೧।[೨]

ಯದ್ವೇವ ನಾಕಸದ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಏತಂ ನಾಕಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಪಶ್ಯನ್ನೇತಾ
ಸ್ತೋಮಭಾಗಾಸ್ತೇಽಬ್ರುವನ್ನುಪ ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥಾಸ್ಮಿನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ಸೀದಾಮೇತಿ ತೇ
ಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚತ ಯಥಾಸ್ಮಿನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ
ಲೋಕೇ ಸೀದಾಮೇತಿ
೮।೬।೧।[೩]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ । ಏತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಅಪಶ್ಯನ್ನಾಕಸದಸ್ತಾ ಉಪಾದಧತ ತಾಭಿರೇತಸ್ಮಿನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ
ಲೋಕೇಽಸೀದಂಸ್ತದ್ಯದೇತಾಭಿರೇತಸ್ಮಿನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇಽಸೀದಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಾ
ನಾಕಸದಸ್ತಥೈವೈಕದ್ಯಜಮಾನೋ ಯದೇತಾ ಉಪದಧಾತ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ
ಸೀದತಿ೮।೬।೧।[೪]

ದಿಕ್ಷೂಪದಧಾತಿ । ದಿಶೋ ವೈ ಸ ನಾಕಃ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಃ ಸ್ವರ್ಗ ಏವೈನಾ ಏತಲ್ಲೋಕೇ
ಸಾದಯತ್ಯೃತವ್ಯಾನಾಂ ವೇಲಯಾ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಋತವ್ಯಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಃ ಸ್ವರ್ಗ ಏವೈನಾ
ಏತಲ್ಲೋಕೇ ಸಾದಯತ್ಯನ್ತಸ್ತೋಮಭಾಗಮೇಷ ವೈ ಸ ನಾಕಃ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈನಾ
ಏತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೮।೬।೧।[೫]

ಸ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ರಾಜ್ಞ್ಯತಿ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಗಿತಿ ರಾಜ್ಞೀ ಹ ನಾಮೈಷಾ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಗ್ವಸವಸ್ತೇ
ದೇವಾ ಅಧಿಪತಯ ಇತಿ ವಸವೋ ಹೈತಸ್ಯ ದಿಶೋ ದೇವಾ ಅಧಿಪತಯೋಽಗ್ನಿರ್ಹೇತೀನಾಮ್
ಪ್ರತಿಧರ್ತೇತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹೈವಾತ್ರ ಹೈತೀನಾಂ ಪ್ರತಿಧರ್ತಾ ತ್ರಿವೃತ್ತ್ವಾ ಸ್ತೋಮಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರಯತ್ವಿತಿ
ತ್ರಿವೃತಾ ಹೈಷಾ ಸ್ತೋಮೇನ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರಿತಾಜ್ಯಮುಕ್ಥಮವ್ಯಥಾಯೈ ಸ್ತಭ್ನಾತ್ವಿತ್ಯಾಜ್ಯೇನ
ಹೈಷೋಕ್ಥೇನಾವ್ಯಥಾಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸ್ತಬ್ಧಾ ರಥನ್ತರಂ ಸಾಮ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ್ಯಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷ ಇತಿ
ರಥನ್ತರೇಣ ಹೈಷಾ ಸಾಮ್ನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾನ್ತರಿಕ್ಷ ಋಷಯಸ್ತ್ವಾ ಪ್ರಥಮಜಾ ದೇವೇಷ್ವಿತಿ ಪ್ರಾಣಾ
ವಾ ಋಷಯಃ ಪ್ರಥಮಜಾಸ್ತದ್ಧಿ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಥಮಜಂ ದಿವೋ ಮಾತ್ರಯಾ ವರಿಮ್ಣಾ ಪ್ರಥನ್ತ್ವಿತಿ
ಯಾವತೀ ದ್ಯೌಸ್ತಾವತೀಂ ವರಿಮ್ಣಾ ಪ್ರಥನ್ತ್ವಿತ್ಯೇತದ್ವಿಧರ್ತಾ ಚಾಯಮಧಿಪತಿಶ್ಚೇತಿ ವಾಕ್ಚ ತೌ
ಮನಶ್ಚ ತೌ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವಿಧಾರಯತಸ್ತೇ ತ್ವಾ ಸರ್ವೇ ಸಂವಿದಾನಾ ನಾಕಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇ ಸ್ವರ್ಗೇ
ಲೋಕೇ ಯಜಮಾನಂ ಚ ಸಾದಯನ್ತ್ವಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೮।೬।೧।[೬]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತಃ । ವಿರಾಡಸಿ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಿಗಿತಿ ವಿರಾಡ್ಢ ನಾಮೈಷಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಿಗ್ರುದ್ರಾಸ್ತೇ
ದೇವಾ ಅಧಿಪತಯ ಇತಿ ರುದ್ರಾ ಹೈತಸ್ಯ ದಿಶೋ ದೇವಾ ಅಧಿಪತಯ ಇನ್ದ್ರೋ ಹೇತೀನಾಮ್
ಪ್ರತಿಧರ್ತೇತೀನ್ದ್ರೋ ಹೈವಾತ್ರ ಹೇತೀನಾಂ ಪ್ರತಿಧರ್ತಾ ಪಞ್ಚದಶಸ್ತ್ವಾ ಸ್ತೋಮಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ
ಶ್ರಯತ್ವಿತಿ ಪಞ್ಚದಶೇನ ಹೈಷಾ ಸ್ತೋಮೇನ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರಿತಾ ಪ್ರೌಗಮುಕ್ಥಮವ್ಯಥಾಯೈ
ಸ್ತಭ್ನಾತ್ವಿತಿ ಪ್ರೌಗೇಣ ಹೈಷೋಕ್ಥೇನಾವ್ಯಥಾಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸ್ತಬ್ಧಾ ಬೃಹತ್ಸಾಮ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ್ಯಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷ ಇತಿ ಬೃಹತಾ ಹೈಷಾ ಸಾಮ್ನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾನ್ತರಿಕ್ಷ ಋಷಯಸ್ತ್ವಾ
ಪ್ರಥಮಜಾ ದೇವೇಷ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೬।೧।[೭]

ಅಥ ಪಶ್ಚಾತ್ । ಸಮ್ರಾಡಸಿ ಪ್ರತೀಚೀ ದಿಗಿತಿ ಸಮ್ರಾಡ್ಢ ನಾಮೈಷಾ ಪ್ರತೀಚಿ ದಿಗಾದಿತ್ಯಾಸ್ತೇ ದೇವಾ
ಅಧಿಪತಯ ಇತ್ಯಾದಿತ್ಯಾ ಹೈತಸ್ಯೈ ದಿಶೋ ದೇವಾ ಅಧಿಪತಯೋ ವರುಣೋ ಹೇತೀನಾಂ ಪ್ರತಿಧರ್ತೇತಿ
ವರುಣೋ ಹೈವಾತ್ರ ಹೇತೀನಾಂ ಪ್ರತಿಧರ್ತಾ ಸಪ್ತದಶಸ್ತ್ವಾ ಸ್ತೋಮಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರಯತ್ವಿತಿ
ಸಪ್ತದಶೇನ ಹೈಷಾ ಸ್ತೋಮೇನ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರಿತಾ ಮರುತ್ವತೀಯಮುಕ್ಥಮವ್ಯಥಾಯೈ
ಸ್ತಭ್ನಾತ್ವಿತಿ ಮರುತ್ವತೀಯೇನ ಹೈಷೋಕ್ಥೇನಾವ್ಯಥಾಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸ್ತಬ್ಧಾ ವೈರೂಪಂ ಸಾಮ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ್ಯಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷ ಇತಿ ವೈರೂಪೇಣ ಹೈಷಾ ಸಾಮ್ನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾನ್ತರಿಕ್ಷ ಋಷಯಸ್ತ್ವಾ
ಪ್ರಥಮಜಾ ದೇವೇಷ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೬।೧।[೮]

ಅಥೋತ್ತರತಃ ಸ್ವರಾಡಸ್ಯುದೀಚೀ ದಿಗಿತಿ ಸ್ವರಾಡ್ಢ ನಾಮೈಷೋದೀಚೀ ದಿಙ್ಮರುತಸ್ತೇ ದೇವಾ
ಅಧಿಪತಯ ಇತಿ ಮರುತೋ ಹೈತಸ್ಯೈ ದಿಶೋ ದೇವಾ ಅಧಿಪತಯಃ ಸೋಮೋ ಹೇತೀನಾಂ ಪ್ರತಿಧರ್ತೇತಿ
ಸೋಮೋ ಹೈವಾತ್ರ ಹೇತೀನಾಂ ಪ್ರತಿಧರ್ತೈಕವಿಂಶಸ್ತ್ವಾ ಸ್ತೋಮಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ
ಶ್ರಯತ್ವಿತ್ಯೇಕವಿಂಶೇನ ಹೈಷಾ ಸ್ತೋಮೇನ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರಿತಾ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಮುಕ್ಥಮವ್ಯಥಾಯೈ
ಸ್ತಭ್ನಾತ್ವಿತಿ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯೇನ ಹೈಷೋಕ್ಥೇನಾವ್ಯಥಾಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸ್ತಬ್ಧಾ ವೈ ರಾಜಂ ಸಾಮ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ್ಯಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷ ಇತಿ ವೈರಾಜೇನ ಹೈಷಾ ಸಾಮ್ನಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾನ್ತರಿಕ್ಷ ಋಷಯಸ್ತ್ವಾ
ಪ್ರಥಮಜಾ ದೇವೇಷ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೬।೧।[೯]

ಅಥ ಮಧ್ಯೇ । ಅಧಿಪತ್ನ್ಯಸಿ ಬೃಹತೀ ದಿಗಿತ್ಯಧಿಪತ್ನೀ ಹ ನಾಮೈಷಾ ಬೃಹತೀ ದಿಗ್ವಿಶ್ವೇ ತೇ
ದೇವಾ ಅಧಿಪತಯ ಇತಿ ವಿಶ್ವೇ ಹೈತಸ್ಯೈ ದಿಶೋ ದೇವಾ ಅಧಿಪತಯೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಹೇತೀನಾ
ಪ್ರತಿಧರ್ತೇತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಹೈವಾತ್ರ ಹೇತೀನಾಂ ಪ್ರತಿಧರ್ತಾ ತ್ರಿಣವತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೌ ತ್ವಾ ಸ್ತೋಮೌ
ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರಯತಾಮಿತಿ ತ್ರಿಣವತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಾಭ್ಯಾಂ ಹೈಷಾ ಸ್ತೋಮಾಭ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶ್ರಿತಾ
ವೈಶ್ವದೇವಾಗ್ನಿಮಾರುತೇ ಉಕ್ಥೇ ಅವ್ಯಥಾಯೈ ಸ್ತಭ್ನೀತಾಮಿತಿ ವೈಶ್ವದೇವಾಗ್ನಿಮಾರುತಾಭ್ಯಾಂ
ಹೈಷೋಕ್ಥಾಭ್ಯಾಮವ್ಯಥಾಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಸ್ತಬ್ಧಾ ಶಾಕ್ವರರೈವತೇ ಸಾಮನೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ್ಯಾ
ಅನ್ತರಿಕ್ಷ ಇತಿ ಶಾಕ್ವರರೈವತಾಭ್ಯಾಂ ಹೈಷಾ ಸಾಮಭ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾನ್ತರಿಕ್ಷ ಋಷಯಸ್ತ್ವಾ
ಪ್ರಥಮಜಾ ದೇವೇಷ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೬।೧।[೧೦]

ಏತಾವಾನ್ವೈ ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞಃ । ಯಜ್ಞ ಉ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಯಜ್ಞಮೇವ ತದ್ದೇವಾ ಆತ್ಮಾನಂ
ಕೃತ್ವೈತಸ್ಮಿನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇಽಸೀದಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜ್ಞಮೇವಾತ್ಮಾನಂ
ಕೃತ್ವೈತಸ್ಮಿನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ಸೀದತಿ
೮।೬।೧।[೧೧]

ಅಥ ಪಞ್ಚಚೂಡಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ನಾಕಸದೋ ಯಜ್ಞ ಉ ಏವ ಪಞ್ಚಚೂಡಾಸ್ತದ್ಯ ಇಮೇ
ಚತ್ವಾರ ಋತ್ವಿಜೋ ಗೃಹಪತಿಪಞ್ಚಮಾಸ್ತೇ ನಾಕಸದೋ ಹೋತ್ರಾಃ ಪಞ್ಚಚೂಡಾ ಅತಿರಿಕ್ತಂ ವೈ
ತದ್ಯದ್ಧೋತ್ರಾ ಯದು ವಾ ಅತಿರಿಕ್ತಂ ಚೂಡಃ ಸ ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚಾತಿರಿಕ್ತಾ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚಚೂಡಾಃ
೮।೬।೧।[೧೨]

ಯದ್ವೇವ ನಾಕಸತ್ಪಞ್ಚಚೂಡಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಆತ್ಮಾ ವೈ ನಾಕಸದೋ ಮಿಥುನಂ ಪಞ್ಚಚೂಡಾ
ಅರ್ಧಮು ಹೈತದಾತ್ಮನೋ ಯನ್ಮಿಥುನಂ ಯದಾ ವೈ ಸಹ ಮಿಥುನೇನಾಥ ಸರ್ವೋಽಥ ಕೃತ್ಸ್ನಃ
ಕೃತ್ಸ್ನತಾಯೈ
೮।೬।೧।[೧೩]

ಯದ್ವೇವ ನಾಕಸತ್ಪಞ್ಚಚೂಡಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಆತ್ಮಾ ವೈ ನಾಕಸದಃ ಪ್ರಜಾ ಪಞ್ಚಚೂಡಾ ಅತಿರಿಕ್ತಂ
ವೈ ತದಾತ್ಮನೋ ಯತ್ಪ್ರಜಾ ಯದು ವಾ ಅತಿರಿಕ್ತಂ ಚೂಡಃ ಸ
ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚಾತಿರಿಕ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚಚೂಡಾಃ
೮।೬।೧।[೧೪]

ಯದ್ವೇವ ನಾಕಸತ್ಪಞ್ಚಚೂಡಾ ಉಪದಧಾತಿ । ದಿಶೋ ವೈ ನಾಕಸದೋ ದಿಶ ಉ ಏವ
ಪಞ್ಚಚೂಡಾಸ್ತದ್ಯಾ ಅಮುಷ್ಮಾದಾದಿತ್ಯಾದರ್ವಾಚ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ದಿಶಸ್ತಾ ನಾಕಸದೋ ಯಾಃ ಪರಾಚ್ಯಸ್ತಾಃ
ಪಞ್ಚಚೂಡಾ ಅತಿರಿಕ್ತಾ ವೈ ತಾ ದಿಶೋ ಯಾ ಅಮುಷ್ಮಾದಾದಿತ್ಯಾತ್ಪರಾಚ್ಯೋ ಯದು ವಾ ಅತಿರಿಕ್ತಂ ಚೂಡಃ ಸ
ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚಾತಿರಿಕ್ತಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚಚೂಡಾಃ
೮।೬।೧।[೧೫]

ಯದ್ವೇವ ಪಞ್ಚಚೂಡಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ
ಇಮಾಂಲೋಕಾನುಪರಿಷ್ಟಾದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತ ಏತಾನೇಷಾಂ
ಲೋಕಾನಾಮುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಗೋಪ್ತೄ!ನಕುರ್ವತ ಯ ಏತೇ ಹೇತಯಶ್ಚ ಪ್ರಹೇತಯಶ್ಚ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತಾನೇಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಗೋಪ್ತೄ!ನ್ಕುರುತೇ ಯ ಏತೇ ಹೇತಯಶ್ಚ
ಪ್ರಹೇತಯಶ್ಚ
೮।೬।೧।[೧೬]

ಸ ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ । ಅಯಂ ಪುರೋ ಹರಿಕೇಶ ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಪುರಸ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಪುರ ಇತಿ
ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಹ್ಯಗ್ನಿಮುದ್ಧರನ್ತಿ ಪ್ರಾಞ್ಚಮುಪಚರನ್ತ್ಯಥ ಯದ್ಧರಿಕೇಶ ಇತ್ಯಾಹ ಹರಿರಿವ
ಹ್ಯಗ್ನಿಃ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿರಿತಿ ಸೂರ್ಯಸ್ಯೇವ ಹ್ಯಗ್ನೇ ರಶ್ಮಯಸ್ತಸ್ಯ ರಥಗೃತ್ಸಶ್ಚ ರಥೌಜಾಶ್ಚ
ಸೇನಾನೀಗ್ರಾಮಣ್ಯಾವಿತಿ ವಾಸನ್ತಿಕೌ ತಾವೃತೂ ಪುಞ್ಜಿಕಸ್ಥಲಾ ಚ ಕ್ರತುಸ್ಥಲಾ ಚಾಪ್ಸರಸಾವಿತಿ
ದಿಕ್ಚೋಪದಿಶಾ ಚೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಮಾಹಿತ್ಥಿಃ ಸೇನಾ ಚ ತು ತೇ ಸಮಿತಿಶ್ಚ ದಙ್ಕ್ಷ್ಣವಃ ಪಶವೋ ಹೇತಿಃ
ಪೌರುಷೇಯೋ ವಧಃ ಪ್ರಹೇತಿರಿತಿ ಯದ್ವೈ ಸೇನಾಯಾಂ ಚ ಸಮಿತೌ ಚಽರ್ತೀಯನ್ತೇ ದಙ್ಕ್ಷ್ಣವಃ
ಪಶವೋ ಹೇತಿಃ ಪೌರುಷೇಯೋ ವಧಃ ಪ್ರಹೇತಿರಿತಿ ಯದನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಘ್ನನ್ತಿ ಸ ಪೌರುಷೇಯೋ
ವಧಃ ಪ್ರಹೇತಿಸ್ತೇಭ್ಯೋ ನಮೋ ಅಸ್ತ್ವಿತಿ ತೇಭ್ಯ ಏವ ನಮಸ್ಕರೋತಿ ತೇನೋ ಮೃಡಯನ್ತ್ವಿತಿ ತ
ಏವಾಸ್ಮೈ ಮೃಡಯನ್ತಿ ತೇ ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮೋ ಯಶ್ಚ ನೋ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಮೇಷಾಂ ಜಮ್ಭೇ ದಧ್ಮ ಇತಿ
ಯಮೇವ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಶ್ಚೈನಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಮೇಷಾಂ ಜಮ್ಭೇ ದಧಾತ್ಯಮುಮೇಷಾಂ ಜಮ್ಭೇ
ದಧಾಮೀತಿ ಹ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಯಾತ್ತತೋಽಹ ತಸ್ಮಿನ್ನ ಪುನರಸ್ತ್ಯಪಿ ತನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ
ಸ್ವಯಂನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ಹ್ಯೇವ ಸ ಯಮೇವಂವಿದ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ
೮।೬।೧।[೧೭]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತಃ । ಅಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ವಿಶ್ವಕರ್ಮೇತ್ಯಯಂ ವೈ ವಾಯುರ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಯೋಽಯಮ್
ಪವತ ಏಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ದಕ್ಷಿಣೇತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ದಕ್ಷಿಣೈವ
ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ವಾತಿ ತಸ್ಯ ರಥಸ್ವನಶ್ಚ ರಥೇಚಿತ್ರಶ್ಚ ಸೇನಾನೀಗ್ರಾಮಣ್ಯಾವಿತಿ ಗ್ರೈಷ್ಮೌ
ತಾವೃತೂ ಮೇನಕಾ ಚ ಸಹಜನ್ಯಾ ಚಾಪ್ಸರಸಾವಿತಿ ದಿಕ್ಚೋಪದಿಶಾ ಚೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಮಾಹಿತ್ಥಿರಿಮೇ ತು
ತೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಯಾತುಧಾನಾ ಹೇತೀ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಪ್ರಹೇತಿರಿತಿ ಯಾತುಧಾನಾ ಹೈವಾತ್ರ ಹೇತೀ ರಕ್ಷಾಂಸಿ
ಪ್ರಹೇತಿಸ್ತೇಭ್ಯೋ ನಮೋ ಅಸ್ತ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೬।೧।[೧೮]

ಅಥ ಪಶ್ಚಾತ್ । ಅಯಂ ಪಶ್ಚಾದ್ವಿಶ್ವವ್ಯಚಾ ಇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ವಿಶ್ವವ್ಯಚಾ ಯದಾ ಹ್ಯೇವೈಷ
ಉದೇತ್ಯಥೇದಂ ಸರ್ವಂ ವ್ಯಚೋ ಭವತಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹ ಪಶ್ಚಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಮ್
ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮೇವ ಯನ್ತಂ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ತಸ್ಯ ರಥಪ್ರೋತಶ್ಚಾಸಮರಥಶ್ಚ ಸೇನಾನೀಗ್ರಾಮಣ್ಯಾವಿತಿ
ವಾರ್ಷಿಕೌ ತಾವೃತೂ ಪ್ರಮ್ಲೋಚನ್ತೀ ಚಾನುಮ್ಲೋಚನ್ತೀ ಚಾಪ್ಸರಸಾವಿತಿ ದಿಕ್ಚೋಪದಿಶಾ ಚೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ
ಮಾಹಿತ್ಥಿರಹೋರಾತ್ರೇ ತು ತೇ ತೇ ಹಿ ಪ್ರ ಚ ಮ್ಲೋಚತೋಽನು ಚ ಮ್ಲೋಚತೋ ವ್ಯಾಘ್ರಾ ಹೇತಿಃ ಸರ್ಪಾಃ
ಪ್ರಹೇತಿರಿತಿ ವ್ಯಾಘ್ರಾ ಹೈವಾತ್ರ ಹೇತಿಃ ಸರ್ಪಾಃ ಪ್ರಹೇತಿಸ್ತೇಭ್ಯೋ ನಮೋ ಅಸ್ತ್ವಿತಿತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೬।೧।[೧೯]
ಅಥೋತ್ತರತಃ । ಅಯಮುತ್ತರಾತ್ಸಂಯದ್ವಸುರಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವಾ
ಉತ್ತರಾತ್ತದ್ಯತ್ತಮಾಹೋತ್ತರಾದಿತ್ಯುತ್ತರತೌಪಚಾರೋ ಹಿ ಯಜ್ಞೋಽಥ ಯತ್ಸಂಯದ್ವಸುರಿತ್ಯಾಹ
ಯಜ್ಞಂ ಹಿ ಸಂಯನ್ತೀತೀದಂ ವಸ್ವಿತಿ ತಸ್ಯ ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯಶ್ಚಾರಿಷ್ಟನೇಮಿಶ್ಚ ಸೇನಾನೀಗ್ರಾಮಣ್ಯಾವಿತಿ
ಶಾರದೌ ತಾವೃತೂವಿಶ್ವಾಚೀ ಚ ಘೃತಾಚೀ ಚಾಪ್ಸರಸಾವಿತಿ ದಿಕ್ಚೋಪದಿಶಾ ಚೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ
ಮಾಹಿತ್ಥಿರ್ವೇದಿಶ್ಚ ತು ತೇ ಸ್ರುಕ್ಚ ವೇದಿರೇವ ವಿಶ್ವಾಚೀ ಸ್ರುಗ್ಘೃತಾಚ್ಯಾಪೋ ಹೇತಿರ್ವಾತಃ
ಪ್ರಹೇತಿರಿತ್ಯಾಪೋ ಹೈವಾತ್ರ ಹೇತಿರ್ವಾತಃ ಪ್ರಹೇತಿರತೋ ಹ್ಯೇವೋಷ್ಣೋ ವಾತ್ಯತಃ ಶೀತಸ್ತೇಭ್ಯೋ ನಮೋ
ಅಸ್ತ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೬।೧।[೨೦]

ಅಥ ಮಧ್ಯೇ । ಅಯಮುಪರ್ಯರ್ವಾಗ್ವಸುರಿತಿ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ವಾ ಉಪರಿ ತದ್ಯತ್ತಮಾಹೋಪರೀತ್ಯುಪರಿ ಹಿ
ಪರ್ಜನ್ಯೋಽಥ ಯದರ್ವಾಗ್ವಸುರಿತ್ಯಾಹಾತೋ ಹ್ಯರ್ವಾಗ್ವಸು ವೃಷ್ಟಿರನ್ನಂ ಪ್ರಜಾಭ್ಯಃ ಪ್ರದೀಯತೇ
ತಸ್ಯ ಸೇನಜಿಚ್ಚ ಸುಷೇಣಶ್ಚ ಸೇನಾನೀಗ್ರಾಮಣ್ಯಾವಿತಿ ಹೈಮನ್ತಿಕೌ ತಾವೃತೂ ಉರ್ವಶೀ ಚ
ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿಶ್ಚಾಪ್ಸರಸಾವಿತಿ ದಿಕ್ಚೋಪದಿಶಾ ಚೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಮಾಹಿತ್ಥಿರಾಹುತಿಶ್ಚ ತು ತೇ ದಕ್ಷಿಣಾ
ಚಾವಸ್ಫೂರ್ಜನ್ಹೇತಿರ್ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರಹೇತಿರಿತ್ಯವಸ್ಫೂರ್ಜನ್ಹೈವಾತ್ರ ಹೇತಿರ್ವಿದ್ಯುತ್ಪ್ರಹೇತಿಸ್ತೇಭ್ಯೋ
ನಮೋ ಅಸ್ತ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೬।೧।[೨೧]

ಏತೇ ವೈ ತೇ ಹೇತಯಶ್ಚ ಪ್ರಹೇತಶ್ಚ । ಯಾಂಸ್ತದ್ದೇವಾ ಏಷಾಂ
ಲೋಕಾನಾಮುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಗೋಪ್ತೄನಕುರ್ವತಾಥ ಯಾಸ್ತಾಃ ಪ್ರಜಾ ಏತೇ ತೇ ಸೇನಾನೀಗ್ರಾಮಣ್ಯೋಽಥ
ಯತ್ತನ್ಮಿಥುನಮೇತಾಸ್ತಾ ಅಪ್ಸರಸಃ ಸರ್ವ ಏವ ತದ್ದೇವಾಃ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಭೂತ್ವಾ ಸಹ ಪ್ರಜಯಾ ಸಹ
ಮಿಥುನೇನೈತಸ್ಮಿನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇಽಸೀದಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಸರ್ವ ಏವ ಕೃತ್ಸ್ನೋ
ಭೂತ್ವಾ ಸಹ ಪ್ರಜಯಾ ಸಹ ಮಿಥುನೇನೈತಸ್ಮಿನ್ನಾಕೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ಸೀದತಿ
೮।೬।೧।[೨೨]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ । ದಶೇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡೇಷಾ ಚಿತಿಸ್ತಾ ಉ ವೈ ಪಞ್ಚೈವ
ದ್ವೇದ್ವೇ ಹ್ಯುಪದಧಾತಿ ತಾ ಹೈತಾ ಅಗ್ನೇರಾಶಿಷಸ್ತಾ ಉತ್ತಮಾಯಾಂ ಚಿತಾ ಉಪದಧಾತ್ಯನ್ತ ಏಷೋ
ಽಗ್ನೇರ್ಯದುತ್ತಮಾ ಚಿತಿರನ್ತತಸ್ತದಗ್ನೇರಾಶಿಷೋ ನಿರಾಹ ಪಞ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಹಿ ಯಜ್ಞ ಆಶಿಷೋ
ಽಥೈನೇ ಅನ್ತರಾ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತ್ಯಗ್ನೀ ಹೈತೌ ಯದೇತೇ ಇಷ್ಟಕೇ ನೇದಿಮಾವಗ್ನೀ ಸಂಶೋಚಾತ
ಇತ್ಯಥೋ ಅನ್ನಂ ವೈ ಪುರೀಷಮನ್ನೇನೈವಾಭ್ಯಾಮೇತತ್ಸಂಜ್ಞಾಂ ಕರೋತಿ
೮।೬।೧।[೨೩]

ಅಥಾತೋಽನ್ವಾವೃತಮ್ । ಪುರಸ್ತಾದುಪಧಾಯ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪಶ್ಚಾದುತ್ತರತೋ ಮಧ್ಯ
ಉಪದಧಾತ್ಯಥೋತ್ತರಾಃ ಪುರಸ್ತಾದೇವಾಗ್ರ ಉಪಧಾಯ ದಕ್ಷಿಣತ ಉತ್ತರತೋ ಮಧ್ಯೇ
ಪಶ್ಚಾದುಪದಧಾತ್ಯವಸ್ತಾತ್ಪ್ರಪದನೋ ಹ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕ ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸರ್ವತಃ
ಸಮಪಿಧಾಯಾವಸ್ತಾತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಪ್ರಾಪದ್ಯನ್ತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ
ಇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸರ್ವತಃ ಸಮಪಿಧಾಯಾವಸ್ತಾತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ
೮।೬।೨।[೧]

ಚನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ ಶ್ರಿಯಮೈಚನ್ನೋ ಹೈಷೋ
ಽತಃ ಪುರಾ ತಸ್ಮಾ ಅಲಮಾಸ ಯಚ್ರಿಯಮಧಾರಯಿಷ್ಯತ್ತಸ್ಮಾದಿದಮಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯಾಹುರ್ನ ವಾ ಏಷೋ
ಽಲಂ ಶ್ರಿಯೈ ಧಾರಣಾಯ ರಾಜ್ಯಾಯ ವಾ ಗ್ರಾಮಣೀಥ್ಯಾಯ ವೇತಿ ತಸ್ಮೈ ದೇವಾ ಏತಾಂ ಶ್ರಿಯಮ್
ಪ್ರಾಯಚನ್ನೇತಾಶ್ಚನ್ದಸ್ಯಾಃ ಪಶವೋ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯನ್ನಂ ಪಶವೋಽನ್ನಮು ಶ್ರೀಃ
೮।೬।೨।[೨]

ತ್ರಿಚಾನ್ಯುಪದಧಾತಿ । ತ್ರಿವೃದ್ವೈ ಪಶುಃ ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಪುತ್ರೋಽಥೋ ಗರ್ಭ ಉಲ್ಬಂ ಜರಾಯುಅಥೋ
ತ್ರಿವೃದ್ವಾ ಅನ್ನಂ ಕೃಷಿರ್ವೃಷ್ಟಿರ್ವೀಜಮೇಕೈವಾತಿಚನ್ದಾ ಭವತ್ಯೇಕಾ ಹ್ಯೇವ ಸಾ ಸರ್ವಾಣಿ
ಚನ್ದಾಂಸ್ಯತಿ ಸಾ ಯಾ ಸಾ ಶ್ರೀರ್ಮಹತ್ತದುಕ್ಥಂ ತದ್ಯತ್ತನ್ಮಹದುಕ್ಥಮೇತಾಸ್ತಾಶ್ಚನ್ದಸ್ಯಾಃ
೮।೬।೨।[೩]

ತಸ್ಯ ಶಿರೋ ಗಾಯತ್ರ್ಯಃ । ಆತ್ಮಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೋಽನೂಕಂ ಜಗತ್ಯಃ ಪಕ್ಷೌ ಪಙ್ಕ್ತಯೋಽಥೈತಾಸಾಂ
ಕಕುಭಾಂ ಚತ್ವಾರಿ ಚತ್ವಾರ್ಯಕ್ಷರಾಣ್ಯಾದಾಯಾತಿಚನ್ದಸ್ಯುಪದಧಾತಿ ಸಾ ಸಾತಿಚನ್ದಾ ಏವ ಭವತಿ
ಗಾಯತ್ರ್ಯ ಇತರಾಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಸೈವ ಗಾಯತ್ರ್ಯಶೀತಿರ್ಯಾ ಬೃಹತ್ಯಃ ಸಾ ಬಾರ್ಹತೀ ಯಾ ಉಷ್ಣಿಹಃ
ಸೌಷ್ಣಿಹ್ಯಥ ಯದ್ವಶೋ ಯದರ್ಧರ್ಚೌ ಯದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಯದಾವಪನಂ ತದತಿಚನ್ದಾ ಅಥ
ಯನ್ನದೋ ಯತ್ಸೂದದೋಹಾ ಯತ್ಪದನುಷಙ್ಗಾ ಯತ್ಕಿಂಚಾತ್ರಾನುಷ್ಟುಪ್ಕರ್ಮೀಣಂ ತದನುಷ್ಟುಭಃ
೮।೬।೨।[೪]

ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದ್ವಿಪದಾಃ । ಏತಾವದ್ವೈ ಮಹದುಕ್ಥಂ ಮಹದುಕ್ಥಂ ಶ್ರೀಃ ಸರ್ವಾಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತಾಂ
ದೇವಾಃ ಪ್ರಾಯಚಂಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತಾಂ ಸರ್ವಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಪ್ರಯಚತಿ
೮।೬।೨।[೫]

ಯದ್ವೇವ ಚನ್ದಸ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಏತಂ ನಾಕಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಪಶ್ಯನ್ನೇತಾ
ಸ್ತೋಮಭಾಗಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನವಿಶಂಸ್ತೇಷಾಂ ವಿಶತಾಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರುತ್ತಮೋಽವಿಶತ್ಸ ಯಃ ಸ
ಪ್ರಜಾಪತಿರೇತಾಸ್ತಾಶ್ಚನ್ದಸ್ಯಾಃ
೮।೬।೨।[೬]

ತಸ್ಯ ಶಿರೋ ಗಾಯತ್ರ್ಯಃ । ತಾ ಯದ್ಗಾಯತ್ರ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಗಾಯತ್ರಂ ಹಿಶಿರಸ್ತಿಸ್ರೋ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ
ಶಿರಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧ ಉಪದಧಾತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೀದಂ ಶಿರಃ
೮।೬।೨।[೭]

ಉರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಭಃ । ತಾ ರೇತಃಸಿಚೋರ್ವೇಲಯೋಪದಧಾತಿ ಪೃಷ್ಟಯೋ ವೈ ರೇತಃಸಿಚಾ ಉರೋ ವೈ ಪ್ರತಿ
ಪೃಷ್ಟಯಃ
೮।೬।೨।[೮]

ಶ್ರೋಣೀ ಜಗತ್ಯಃ । ಸ ಯಾವತಿ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ ಉಪದಧಾತಿ ತಾವತಿ
ಪಶ್ಚಾಜ್ಜಗತೀರ್ಯೋ ವಾ ಅಯಂ ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಣಸ್ತದೇಷಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಯಾವತ್ಯು ವಾ
ಏತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಾತ್ಪುರಸ್ತಾದುರಸ್ತಾವತಿ ಪಶ್ಚಾಚ್ರೋಣೀ
೮।೬।೨।[೯]

ಸಕ್ಥ್ಯಾವನುಷ್ಟುಭಃ । ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ಜಗತೀಭ್ಯ ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತೇ ತಚ್ರೋಣಿಭ್ಯಂ
ಸಕ್ಥ್ಯೋ ದಧಾತಿ
೮।೬।೨।[೧೦]

ಪರ್ಶವೋ ಬೃಹತ್ಯಃ । ಕೀಕಸಾಃ ಕಕುಭಃ ಸೋಽನ್ತರೇಣ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಶ್ಚ ಕಕುಭಶ್ಚ
ಬೃಹತೀರುಪದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾ ಉಭಯತ್ರ ಪರ್ಶವೋ ಬದ್ಧಾಃ ಕೀಕಸಾಸು ಚ ಜತ್ರುಷು ಚ
೮।೬।೨।[೧೧]

ಗ್ರೀವಾ ಉಷ್ಣಿಹಃ । ತಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾ ಗಾಯತ್ರೀಭ್ಯ ಉಪದಧಾತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಸ್ತಚೀರ್ಷ್ಣೋ ಗ್ರೀವಾ
ದಧಾತಿ
೮।೬।೨।[೧೨]

ಪಕ್ಷೌ ಪಙ್ಕ್ತಯಃ । ತಾ ಯತ್ಪಙ್ಕ್ತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಪಾಙ್ಕ್ತೌ ಹಿ ಪಕ್ಷೌ ಪಾರ್ಶ್ವತ ಉಪದಧಾತಿ
ಪಾರ್ಶ್ವತೋ ಹೀಮೌ ಪಕ್ಷೌ ಯದ್ವರ್ಷೀಯಶ್ಚನ್ದಸ್ತದ್ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪದಧಾತಿ ದಕ್ಷಿಣಂ
ತದರ್ಧಂ ಪಶೋರ್ವೀರ್ಯವತ್ತರಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣೋಽರ್ಧಃ ಪಶೋವೀರ್ಯವತ್ತರಃ
೮।೬।೨।[೧೩]

ಉದರಮತಿಚನ್ದಾಃ । ಪಶವೋ ವೈ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯನ್ನಂ ಪಶವ ಉದರಂ ವಾ ಅನ್ನಮತ್ತ್ಯುದರಂ ಹಿ
ವಾ ಅನ್ನಮತ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದೋದರಮನ್ನಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ತಜ್ಜಗ್ಧಂ ಯಾತಯಾಮರೂಪಮ್
ಭವತಿ ತದ್ಯದೇಷಾ ಪಶೂಂಶ್ಚನ್ದಾಂಸ್ಯತ್ತಿ ತಸ್ಮಾದತ್ತಿಚನ್ದಾ ಅತ್ತಿಚನ್ದಾ ಹ ವೈ ತಾಮತಿಚನ್ದಾ
ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಃ
೮।೬।೨।[೧೪]

ಯೋನಿಃ ಪುರೀಷವತೀ । ತೇ ಸಂಸೋಋಷ್ಟೇ ಉಪದಧಾತಿ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಹ್ಯುದರಂ ಚ ಯೋನಿಶ್ಚ
ಪುರೀಶಸಂಹಿತೇ ಭವತೋ ಮಾಂಸಂ ವೈ ಪುರೀಷಂ ಮಾಂಸೇನ ವಾ ಉದರಂ ಚ ಯೋನಿಶ್ಚ ಸಂಹಿತೇ
ಪೂರ್ವಾತಿಚನ್ದಾ ಭವತ್ಯಪರಾ ಪುರೀಷವತ್ಯುತ್ತರಂ ಹ್ಯುದರಮಧರಾ ಯೋನಿಃ
೮।೬।೨।[೧೫]

ತೇ ಪ್ರಾಚ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಾಙ್ಹ್ಯೇಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥೋ ಪ್ರಾಗ್ವೈ ಪ್ರಾಚ ಉದರಂ ಪ್ರಾಚೀ
ಯೋನಿರ್ಬಹಿಸ್ತೋಮಭಾಗಂ ಹೃದಯಂ ವೈ ಸ್ತೋಮಭಾಗಾ ಹೃದಯಮು ವಾ ಉತ್ತಮಥೋದರಮಥ
ಯೋನಿಃ
೮।೬।೨।[೧೬]

ತೇ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಅಥ ಪ್ರಥಮಾಯಾಂ ಚಿತಾ ಉತ್ತರರಃ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯಾ ಉದರಂ ಚ ಯೋನಿಂ ಚೋಪದಧಾತಿ ಯೋ ವಾ ಅಯಂ ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಣಸ್ತದೇಷಾ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣೈತಸ್ಯ ತತ್ಪ್ರಾಣಸ್ಯೋಭಯತ ಉದರಂ ಚ ಯೋನಿಂ ಚ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಯ
ಪ್ರಾಣಸ್ಯೋಭಯತ ಉದರಂ ಚ ಯೋನಿಶ್ಚ
೮।೬।೨।[೧೭]

ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದ್ವಿಪದಾಃ । ತಾ ಯದ್ದ್ವಿಪದಾ ಭವನ್ತಿ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಹಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತಿಸ್ರೋ ಭವನ್ತಿ
ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪಶ್ಚಾದುಪದಧಾತಿ ಪಶ್ಚಾಧೀಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ
೮।೬।೨।[೧೮]

ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಸುಕೃತ ಆತ್ಮಾ । ತದ್ಯಸ್ಯ ಹೈತಮೇವಂ ಸುಕೃತಮಾತ್ಮಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯೇತಂ ಹ ಸ
ಸುಕೃತಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮ್ಭವತ್ಯಥ ಯಸ್ಯ ಹೈತಮತೋಽನ್ಯಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ದುಷ್ಕೃತಂ ಹ
ತಸ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸ ಹ ಸ ದುಷ್ಕೃತಮೇವಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮ್ಭವತಿ
೮।೬।೨।[೧೯]

ತದೇತೇ ಸಾಮನಿಧನೇ ಅಭ್ಯುಕ್ತೇ । ಅರ್ಕೋ ದೇವಾನಾಂ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ನರ್ಕಸ್ಯ ದೇವಾಃ ಪರಮೇ
ವ್ಯೋಮನ್ನಿತ್ಯೇತದ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ವಿಶತಾಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರುತ್ತಮೋಽವಿಶತ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾರ್ಕೋ ದೇವಾನಾಮ್
ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ನಿತ್ಯಥ ಯದಾಹಾರ್ಕಸ್ಯ ದೇವಾಃ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ನಿತ್ಯಯಂ ವಾ
ಅಗ್ನಿರರ್ಕಸ್ತಸ್ಯೈತದುತ್ತಮಾಯಾಂ ಚಿತೌ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ವಿಷ್ಟಾಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹಾರ್ಕಸ್ಯ ದೇವಾಃ ಪರಮೇ
ವ್ಯೋಮನ್ನಿತಿ
೮।೬।೩।[೧]

ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾದ್ಧ್ವೇವಾಮನ್ಯನ್ತ ತೇ
ಽಬ್ರುವನ್ಕೇನೇದಮರಾತ್ಸ್ಮೇತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇನೈವೇತ್ಯವ್ರುವನ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ವೈ ಚಿತ್ವಾ ಸಮಾರುಹ್ಯ
ಪ್ರಥಮಾಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಾಮ ಪ್ರಥಮಾಯೈ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ದ್ವಿತೀಯಾಯೈ ತೃತೀಯಾಂ ತೃತೀಯಾಯೈ ಚತುರ್ಥೀಂ
ಚತುರ್ಥ್ಯೈ ಪಞ್ಚಮೀಂ ಪಞ್ಚಮ್ಯಾ ಇದಮಿತಿ
೮।೬।೩।[೨]

ತಽಬ್ರುವನ್ । ಉಪ ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥೇಯಮಸ್ಮಾಸ್ವೇವ ರಾದ್ಧಿರಸದಿತಿ ತೇ
ಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚತ ಯಥೇಯಮಸ್ಮಾಸ್ವೇವ
ರಾದ್ಧಿರಸದಿತಿ
೮।೬।೩।[೩]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ । ಏತದಪಶ್ಯನ್ನಿಹೇಮಮಾಹೃತ್ಯೋಪದಧಾಮಹಾ ಇತಿ ತಮಿಹಾಹೃತ್ಯೋಪಾದಧತ
ತಸ್ಮಿನ್ವ್ಯವದನ್ತ ವಸವಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ರುದ್ರಾ ದಕ್ಷಿಣತ ಆದಿತ್ಯಾಃ ಪಶ್ಚಾನ್ಮರುತ ಉತ್ತರತೋ
ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಉಪರಿಷ್ಟಾದಿಹೋಪದಧಾಮೇಹೋಪದಧಾಮೇತಿ
೮।೬।೩।[೪]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಮಧ್ಯ ಏವೋಪದಧಾಮಹೈ ಸ ನೋ ಮಧ್ಯ ಉಪಹಿತಃ ಸರ್ವೇಷಾಮ್
ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಂ ಮಧ್ಯ ಉಪಾದಧತ ತದೇತಾಂ ರಾದ್ಧಿಮಾತ್ಮನ್ನದಧತ ಮಧ್ಯತೋ
ಮಧ್ಯತ ಏವೈತದೇತಾಂ ರಾದ್ಧಿಮಾತ್ಮನ್ನದಧತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ
ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪದಧಾತ್ಯೇತಾಮೇವೈತದ್ರಾದ್ಧಿಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ಮಧ್ಯತೋ ಮಧ್ಯತ
ಏವೈತದೇತಾಂ ರಾದ್ಧಿಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ
೮।೬।೩।[೫]

ಯದ್ವೇವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪದಧಾತಿ । ಅನ್ನಂ ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽತ್ತಾಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತೋಽತ್ತ್ರ
ಏವೈತದನ್ನಮಪಿದಧಾತಿ ಮಧ್ಯತೋ ಮಧ್ಯತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ
೮।೬।೩।[೬]

ಯದ್ವೇವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪದಧಾತಿ । ವೇದಿರ್ವೈ ದೇವಲೋಕೋಽಥ ವಾ ಏಷ ಬಹಿರ್ವೇದಿ ಚಿತೋ
ಭವತಿ ತಂ ಯದಿಹಾಹೃತ್ಯೋಪದಧಾತಿ ತದೇನಂ ವೇದೌ ದೇವಲೋಕೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೮।೬।೩।[೭]

ಯದ್ವೇವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪದಧಾತಿ । ಯೋನಿರ್ವೈ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮಥ ವಾ ಏಷ ಬಹಿರ್ಯೋನಿ ಚಿತೋ
ಭವತಿ ಬಹಿರ್ಧೋ ವಾ ಏತದ್ಯೋನೇರಗ್ನಿಕರ್ಮ ಯತ್ಪುರಾ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಾತ್ತಂ
ಯದಿಹಾಹೃತ್ಯೋಪದಧಾತಿ ತದೇನಂ ಯೋನೌ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಥೋ ಹೈಷೋ
ಽಬಹಿರ್ಧಾ ಭವತ್ಯಷ್ಟಾವಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಸ್ತಂ ವಾ ಏತೈರೇವ
ಯಜುರ್ಭಿರೇತಯಾವೃತಾ ಚಿನೋತಿ ಯೋ ಹ್ಯೇವಾಸೌ ಸ ಏವಾಯಂ ತಮೇವೈತದಾಹೃತ್ಯೇಹೋಪದಧಾತಿ
೮।೬।೩।[೮]

ಅಥ ಪುನಶ್ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚಿತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ರಾದ್ಧಿಂ
ನಾಪಶ್ಯನ್ಯೋನಿರ್ವೈ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾ ಚಿತಿರೇಷೋ ವೈ ಯೋನೇ ರಾದ್ಧಿರ್ಯದ್ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಿಸ್ತಸ್ಯಾಮೇತಸ್ಯಾಂ
ಯೋನೌ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಿಂ ನಾಪಶ್ಯನ್
೮।೬।೩।[೯]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಉಪ ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥಾಸ್ಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಿಂ ದಧಾಮೇತಿ ತೇ
ಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚತ ಯಥಾಸ್ಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತಃ
ಪ್ರಜಾತಿಂ ದಧಾಮೇತಿ೮।೬।೩।[೧೦]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ । ಏತಾಂ ಪುನಶ್ಚಿತಿಮಪಶ್ಯಂಸ್ತಾಮುಪಾದಧತ ತದೇತಸ್ಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತಃ
ಪ್ರಜಾತಿಮದಧುರ್ಮಧ್ಯತೋ ಮಧ್ಯತ ಏವೈತದೇತಸ್ಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತಃ
ಪ್ರಜಾತಿಮದಧುಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯತ್ಪುನಶ್ಚಿತಿಮುಪದಧಾತ್ಯೇತಸ್ಯಾಮೇವೈತದ್ಯೋನೌ
ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಿಂ ದಧಾತಿ ಮಧ್ಯತೋ ಮಧ್ಯತ ಏವೈತದೇತಸ್ಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಿಂ
ದಧಾತಿ
೮।೬।೩।[೧೧]

ತಾಂ ಹೈಕೇ ಜಘನಾರ್ಧ ಉಪದಧತಿ । ಜಘನಾರ್ಧಾದ್ವೈ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ಪುಚಸಂಧೌ
ಪುಚಾದ್ವೈ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಬಹಿರ್ಧಾ ಹ ತೇ ಯೋನೇ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಿಂ ದಧತಿ
ಯೇ ತಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಮಧ್ಯ ಏವೋಪದಧ್ಯಾತ್ತತ್ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಪ್ರಜಾತಿಂ ದಧಾತಿ
೮।೬।೩।[೧೨]

ಅಷ್ಟಾವಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ
ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವಃ ಸಾದಯತಿ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ
ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತ್ಯಷ್ಟಾವಿಷ್ಟಕಾಃ ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವಃ ಸಾದಯತಿ ತತ್ತ್ರಯೋದಶ
ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತ್ರಯೋದಶಾಗ್ನೇಶ್ಚಿತಿಪುರೀಷಾಣಿ ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ
೮।೬।೩।[೧೩]

ಯದ್ವೇವ ಪುನಶ್ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏತದಯಥಾಯಥಂ ಕರೋತಿ
ಯದಾಹವನೀಯಾದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುತ್ತರಂ ಚಿನೋತಿ ತದ್ಯತ್ಪುನಶ್ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ ಯ
ಏವಾಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತಮೇವೈತದಾಹೃತ್ಯಾಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪುನಶ್ಚಿನೋತಿ ತದ್ಯಚ್ಚಿತಂ ಸನ್ತಮ್
ಪುನಶ್ಚಿನೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುನಶ್ಚಿತಿಃ
೮।೬।೩।[೧೪]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಜಘನಾರ್ಧೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುಪದಧತಿ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೇ ಪುನಶ್ಚಿತಿಮಾಹವನೀಯಶ್ಚ
ವಾ ಏತೌ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಶ್ಚೈವಂ ವಾ ಏತಾವಗ್ನೀ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ
ದ್ಯೌರಾಹವನೀಯ ಉತ್ತರೋ ವಾ ಅಸಾವಸ್ಯೈ ತಸ್ಮಾದೇನಾಮುತ್ತರಾಮೇವೋಪದಧ್ಯಾತ್
೮।೬।೩।[೧೫]

ಯದ್ವೇವ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚ ಪುನಶ್ಚಿತಿಂ ಚೋಪದಧಾತಿ । ವೇದಿಶ್ಚ ಹೈತೇ ಅಗ್ನೇರುತ್ತರವೇದಿಶ್ಚಾಥ
ಯೇ ಅಮೂ ಪೂರ್ವೇ ನಿವಪತ್ಯಧ್ವರಸ್ಯ ತೇ ಅಥ ಹೈತೇ ಅಗ್ನೇಸ್ತದ್ಯದೇತೇ ಉಪಧಾಯಾಗ್ನಿಂ
ನಿದಧಾತಿ ವೇದೌ ಚೈವೈನಮೇತದುತ್ತರವೇದೌ ಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ೮।೬।೩।[೧೬]

ಯದ್ವೇವ ಪುನಶ್ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ । ಪುನರ್ಯಜ್ಞೋ ಹೈಷ ಉತ್ತರಾ ಹೈಷಾ ದೇವಯಜ್ಯಾ
ಪುನರ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತದುಪಧತ್ತ ಉತ್ತರಾಮೇವ ದೇವಯಜ್ಯಾಮುಪ ಹೈನಂ ಪುನರ್ಯಜ್ಞೋ
ನಮತಿ
೮।೬।೩।[೧೭]

ಯದ್ವೇವ ಪುನಶ್ಚಿತಿಮುಪದಧಾತಿ । ಯಂ ವೈ ತಂ ಪ್ರಾಣಾ ಋಷಯೋಽಗ್ರೇಽಗ್ನಿಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ತ್ಸ
ಏಷ ತಮೇವೈತತ್ಪುನಶ್ಚಿನೋತಿ ತದ್ಯಚ್ಚಿತಂ ಸನ್ತಂ ಪುನಶ್ಚಿನೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ಪುನಶ್ಚಿತಿಃ
೮।೬।೩।[೧೮]

ಯೇನ ಋಷಯಸ್ತಪಸಾ ಸತ್ತ್ರಮಾಯನ್ನಿತಿ । ಅಮೂನೇತದೃಷೀನಾಹೇನ್ಧಾನಾ ಅಗ್ನಿಂ ಸ್ವರಾಭರನ್ತ
ಇತೀನ್ಧಾನಾ ಅಗ್ನಿಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಾಹರನ್ತ ಇತ್ಯೇತತ್ತಸ್ಮಿನ್ನಹಂ ನಿದಧೇ ನಾಕೇ ಅಗ್ನಿಮಿತಿ
ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕೋ ನಾಕೋ ಯಮಾಹುರ್ಮನವ ಸ್ತೀರ್ಣಬರ್ಹಿಷಮಿತಿ ಯೇ ವಿದ್ವಾಂಸಸ್ತೇ ಮನವ
ಸ್ತೀರ್ಣಬರ್ಹಿಷಮಿತಿ ಸರ್ವದಾ ಹೈವ ಸ ಸ್ತೀರ್ಣಬರ್ಹಿಃ
೮।೬।೩।[೧೯]

ತಂ ಪತ್ನೀಭಿರನುಗಚೇಮ ದೇವಾಃ । ಪುತ್ರೈರ್ಭ್ರಾತೃಭಿರುತ ವಾ ಹಿರಣ್ಯೈರಿತ್ಯೇತೇನೈನಂ
ಸರ್ವೇಣಾನುಗಚೇಮೇತ್ಯೇತನ್ನಾಕಂ ಗೃಭ್ಣಾನಾಃ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಲೋಕ ಇತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕೋ ನಾಕಃ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗೃಹ್ಣಾನಾಃ ಸುಕೃತಸ್ಯ ಲೋಕ ಇತ್ಯೇತತ್ತೃತೀಯೇ ಪೃಷ್ಠೇ ಅಧಿ ರೋಚನೇ ದಿವ
ಇತ್ಯೇತದ್ಧ ತೃತೀಯಂ ಪೃಷ್ಠಂ ರೋಚನಂ ದಿವೋ ಯತ್ರೈಷ ಏತತ್ತಪತಿ
೮।೬।೩।[೨೦]

ಆ ವಾಚೋ ಮಧ್ಯಮರುಹದ್ಭುರಣ್ಯುರಿತಿ । ಏತದ್ಧ ವಾಚೋ ಮಧ್ಯಂ ಯತ್ರೈಷ ಏತಚ್ಚೀಯತೇ
ಭುರಣ್ಯುರಿತಿ ಭರ್ತೈತ್ಯೇತದಯಮಗ್ನಿಃ ಸತ್ಪತಿಶ್ಚೇಕಿತಾನ ಇತ್ಯಯಮಗ್ನಿಃ ಸತಾಮ್
ಪ್ರತಿಶ್ಚೇತಯಮಾನ ಇತ್ಯೇತತ್ಪೃಷ್ಠೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ನಿಹಿತೋ ದವಿದ್ಯುತದಿತಿ ಪೃಷ್ಠೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ನಿಹಿತೋ
ದೀಪ್ಯಮಾನ ಇತ್ಯೇತದಧಸ್ಪದಂ ಕೃಣುತಾಂ ಯೇ ಪೃತನ್ಯವ ಇತ್ಯಧಸ್ಪದಂ ಕುರುತಾಂ
ಸರ್ವಾನ್ಪಾಪ್ಮನ ಇತ್ಯೇತತ್
೮।೬।೩।[೨೧]

ಅಯಮಗ್ನಿರ್ವೀರತಮೋ ವಯೋಧಾ ಇತಿ । ಅಯಮಗ್ನಿರ್ವೀರ್ಯವತ್ತಮೋ ವಯೋಧಾ ಇತ್ಯೇತತ್ಸಹಸ್ರಿಯೋ
ದ್ಯೋತತಾಮಪ್ರಯುಚನ್ನಿತಿ ಸಹಸ್ರಿಯೋ ದೀಪ್ಯತಾಮಪ್ರಮತ್ತ ಇತ್ಯೇತದ್ವಿಭ್ರಾಜಮಾನಃ ಸರಿರಸ್ಯ
ಮಧ್ಯ ಇತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸರಿರಂ ದೀಪ್ಯಮಾನ ಏಷು ಲೋಕೇಷ್ವಿತ್ಯೇತದುಪ ಪ್ರತ್ಯಾಹಿ ದಿವ್ಯಾನಿ
ಧಾಮೇತ್ಯುಪ ಪ್ರಯಾಹಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಿತ್ಯೇತತ್
೮।೬।೩।[೨೨]

ಸಮ್ಪ್ರಚ್ಯವಧ್ವಮುಪ ಸಮ್ಪ್ರಯಾತೇತಿ । ಅಮೂನೇತದೃಷೀನಾಹ ಸಮೇನಮ್
ಪ್ರಚ್ಯವಧ್ವಮುಪ ಚೈನಂ ಸಮ್ಪ್ರಯಾತೇತ್ಯಗ್ನೇ ಪಥೋ ದೇವಯಾನಾನ್ಕೃಣುಧ್ವಮಿತಿ ಯಥೈವ
ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ ಪುನಃ ಕೃಣ್ವಾನಾ ಪಿತರಾ ಯುವಾನೇತಿ ವಾಕ್ಚ ವೈ ಮನಶ್ಚ ಪಿತರಾ ಯುವಾನಾ
ವಾಕ್ಚ ಮನಶ್ಚೈತಾವಗ್ನೀ ಅನ್ವಾತಾಂಸೀತ್ತ್ವಯಿ ತನ್ತುಮೇತಮಿತಿ ಯೋ
ಽಸಾವೃಷಿಭಿಸ್ತನ್ತುಸ್ತತಸ್ತಮೇತದಾಹ
೮।೬।೩।[೨೩]

ಉದ್ಬುಧ್ಯಸ್ವಾಗ್ನೇ ಪ್ರತಿಜಾಗೃಹಿ ತ್ವಮಿತಿ । ಇಮಮೇತದಗ್ನಿಮಾಹೋಚ್ಚೈನಂ ಬುಧ್ಯಸ್ವ ಪ್ರತಿ
ಚೈನಂ ಜಾಗೃಹೀತೀಷ್ಟಾಪೂರ್ತೇ ಸಂಸೃಜೇಥಾಮಯಂ ಚೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ
ಬನ್ಧುರಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಧಸ್ಥೇ ಅಧ್ಯುತ್ತರಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ದ್ಯೌರ್ವಾ ಉತ್ತರಂ ಸಧಸ್ಥಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ
ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಸೀದತೇತಿ ತದ್ವಿಶ್ವೈರ್ದೇವೈಃ ಸಹ ಯಜಮಾನಂ ಸಾದಯತಿ
೮।೬।೩।[೨೪]

ಯೇನ ವಹಸಿ ಸಹಸ್ರಮ್ । ಯೇನಾಗ್ನೇ ಸರ್ವವೇದಸಮಿತ್ಯೇತದ್ಧಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತತಮಂ ಧಾಮ
ಯೇನ ಸಹಸ್ರಂ ವಹತಿ ಯೇನ ಸರ್ವವೇದಸಂ ತೇನೇಮಂ ಯಜ್ಞಂ ನೋ ನಯ ಸ್ವರ್ದೇವೇಷು ಗನ್ತವ
ಇತಿ ತೇನ ನ ಇಮಂ ಯಜ್ಞಂ ನಯ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ದೇವೇಷು ಗನ್ತವ ಇತ್ಯೇತದಯಂ ತೇ
ಯೋನಿರೃತ್ವಿಯ ಇತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರಷ್ಟಾವಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ ತಸ್ಯೋ ಏವೋಕ್ತಃ
೮।೭।೧।[೧]

ಋತವ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಋತವ ಏತೇ ಯದೃತವ್ಯಾ ಋತೂನೇವೈತದುಪದಧಾತಿ ತದೇತತ್ಸರ್ವಂ
ಯದೃತವ್ಯಾಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಋತವ್ಯಾಃ ಸಂವತ್ಸರ ಇದಂ
ಸರ್ವಮಿದಮೇವೈತತ್ಸರ್ವಮುಪದಧಾತ್ಯಥೋ ಪ್ರಜನನಮೇತತ್ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಋತವ್ಯಾಃ
ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜನನಂ ಪ್ರಜನನಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ
೮।೭।೧।[೨]

ಯದ್ವೇವಽರ್ತವ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಕ್ಷತ್ರ ವಾ ಋತವ್ಯಾ ವಿಶ ಇಮಾ ಇತರಾ ಇಷ್ಟಕಾಃ ಕ್ಷತ್ರಂ
ತದ್ವಿಶ್ಯತ್ತಾರಂ ದಧಾತಿ ತಾಃ ಸರ್ವಾಸು ಚಿತಿಷೂಪದಧಾತಿ ಸರ್ವಸ್ಯಾಂ ತದ್ವಿಶಿ ಕ್ಷತ್ರಮತ್ತಾರಂ
ದಧಾತಿ
೮।೭।೧।[೩]

ಯದ್ವೇವಽರ್ತವ್ಯಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸ ಋತವ್ಯಾಭಿಃ ಸಂಹಿತಃ
ಸಂವತ್ಸರಮೇವೈತದೃತುಭಿಃ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ ತಾ ವೈ ನಾನಾಪ್ರಭೃತಯಃ ಸಮಾನೋದರ್ಕಾ
ಋತವೋ ವಾ ಅಸೃಜ್ಯನ್ತ ತೇ ಸೃಷ್ಟಾ ನಾನೈವಾಸನ್
೮।೭।೧।[೪]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ನ ವಾ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತಃ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮಃ ಪ್ರಜನಯಿತುಂ ರೂಪೈಃ ಸಮಾಯಾಮೇತಿ ತ
ಏಕೈಕಮೃತುಂ ರೂಪೈಃ ಸಮಾಯಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇಕೈಕಸ್ಮಿನ್ನೃತೌ ಸರ್ವೇಷಾಮೃತೂನಾಂ ರೂಪಂ ತಾ
ಯನ್ನಾನಾಪ್ರಭೃತಯೋ ನಾನಾ ಹ್ಯಸೃಜ್ಯನ್ತಾಥ ಯತ್ಸಮಾನೋದರ್ಕಾ ರೂಪೈರ್ಹಿ ಸಮಾಯನ್೮।೭।೧।[೫]

ಸ ಉಪದಧಾತಿ । ತಪಶ್ಚ ತಪಸ್ಯಶ್ಚ ಶೈಶಿರಾವೃತೂ ಇತಿ ನಾಮನೀ ಏನಯೋರೇತೇ ನಾಮಭ್ಯಾಮೇವೈನೇ
ಏತದುಪದಧಾತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯಸ್ತಪಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಾವೃತೂ ಅನನ್ತರ್ಹಿತೌ ತದ್ಯದೇತಸ್ಮಾದೇತಾವೃತೂ
ಅನನ್ತರ್ಹಿತೌ ತಸ್ಮಾದೇತೌ ತಪಶ್ಚ ತಪಸ್ಯಶ್ಚ
೮।೭।೧।[೬]

ಅಗ್ನೇರನ್ತಃಶ್ಲೇಷೋಽಸೀತಿ । ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸ ಋತವ್ಯಾಭಿಃ ಸಂಹಿತಃ
ಸಂವತ್ಸರಮೇವೈತದೃತುಭಿಃ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ ಕಲ್ಪೇತಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮಾಪ
ಓಷಧಯ ಇತೀದಮೇವೈತತ್ಸರ್ವಮೃತುಭಿಃ ಕಲ್ಪಯತಿ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮಗ್ನಯಃ ಪೃಥಙ್ನಮ
ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ಸವ್ರತಾ ಇತ್ಯಗ್ನಯೋ ಹೈತೇ ಪೃಥಗ್ಯದೇತಾ ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತೇ
ಯಥಾನಯೋರೃತ್ವೋರ್ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ಕಲ್ಪೇರನ್ನೇವಮೇತದಾಹ ಯೇ ಅಗ್ನಯಃ ಸಮನಸೋಽನ್ತರಾ
ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇಮೇ ಇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ ಶೈಶಿರಾವೃತೂ ಅಭಿಕಲ್ಪಮಾನಾ
ಇನ್ದ್ರಮಿವ ದೇವಾ ಅಭಿಸಂವಿಶನ್ತ್ವಿತಿ ಯಥೇನ್ದ್ರಂ ದೇವಾ ಅಭಿಸಂವಿಷ್ಟಾ ಏವಮಿಮಾವೃತೂ
ಜ್ಯೈಷ್ಠ್ಯಾಯಾಭಿಸಂವಿಶನ್ತ್ವಿತ್ಯೇತದ್ದ್ವೇ ಇಷ್ಟಕೇ ಭವತೋ ದ್ವೌ ಹಿ ಮಾಸಾವೃತುಃ
ಸಕೃತ್ಸಾದಯತ್ಯೇಕಂ ತದೃತುಂ ಕರೋತಿ
೮।೭।೧।[೭]

ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ । ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಿಮ ಉ ಲೋಕಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ತಸ್ಯ ದ್ಯೌರೇವ
ಪಞ್ಚಮೀ ಚಿತಿರ್ದ್ಯೌರಸ್ಯ ಶಿಶಿರ ಋತುಸ್ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತೇ
ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ
೮।೭।೧।[೮]

ಯದ್ವೇವೈತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂವತ್ಸರ ಉ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯ ಶಿರ ಏವ
ಪಞ್ಚಮೀ ಚಿತಿಃ ಶಿರೋಽಸ್ಯ ಶಿಶಿರ ಋತುಸ್ತದ್ಯದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯೈತೇ
ಆತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಅತ್ರೋಪದಧಾತಿ
೮।೭।೧।[೯]

ಸ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯೈ ಚ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಶ್ಚಽರ್ತವ್ಯೇ ಉಪದಧಾತಿ । ದ್ಯೌರ್ವಾ ಉತ್ತಮಾ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾದಿತ್ಯ ಉತ್ತಮಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರರ್ವಾಚೀನಂ ತದ್ದಿವಶ್ಚಾದಿತ್ಯಾಚ್ಚಽರ್ತೂನ್ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದರ್ವಾಚೀನಮೇವಾತ ಋತವೋಽಥೋ ಪ್ರಜನನಮೇತದರ್ವಾಚೀನಂ ತದ್ದಿವಶ್ಚಾದಿತ್ಯಾಶ್ಚ
ಪ್ರಜನನಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದರ್ವಾಚೀನಮೇವಾತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಸ್ಥಿತಂ ಹೈವಾತಃ
ಪರಾಕ್ಪ್ರಜನನಂ ಯಾವನ್ತೋ ಹ್ಯೇವ ಸನಾಗ್ರೇ ದೇವಾಸ್ತಾವನ್ತೋ ದೇವಾಃ
೮।೭।೧।[೧೦]

ಅಥ ಪ್ರಥಮಾಯೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯೈ ಪ್ರಥಮಾಯೈ ಚ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷ ಉಪರಿಷ್ಟಾದೃತವ್ಯೇ
ಉಪದಧಾತಿ । ಇಯಂ ವೈ ಪ್ರಥಮಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಥಮಾ
ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಸ್ತದೂರ್ಧ್ವಾನೃತೂನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿತ ಊರ್ಧ್ವಾ ಋತವೋಽಥೋ
ಪ್ರಜನನಮೇತದಿತಸ್ತದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಜನನಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿತ ಊರ್ಧ್ವಮೇವ ಪ್ರಜಾಯತೇ
೮।೭।೧।[೧೧]

ತಾ ನ ವ್ಯೂಹೇತ್ । ನೇದೃತೂನ್ವ್ಯೂಹಾನೀತಿ ಯೋ ವೈ ಮ್ರಿಯತ ಋತವೋ ಹ ತಸ್ಮೈ ವ್ಯುಹ್ಯನ್ತೇ
ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈವ ಪ್ರಥಮೇ ಉಪದಧಾತಿ ತತ್ಸರ್ವಾ ಉಪದಧ್ಯಾತ್
೮।೭।೧।[೧೨]

ಅಥೋ ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಋತವ್ಯಾಃ । ಇಮಾಂಸ್ತಲ್ಲೋಕಾನೂರ್ಧ್ವಾಂಶ್ಚಿತಿಭಿಶ್ಚಿನೋತ್ಯಥೋ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ
ಋತವ್ಯಾಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ತದೂರ್ಧ್ವಂ ಚಿತಿಭಿಶ್ಚಿನೋತ್ಯಥೋ ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಋತವ್ಯಾಃ ಸಂವತ್ಸರಂ
ತದೂರ್ಧ್ವಂ ಚಿತಿಭಿಶ್ಚಿನೋತಿ ತಾ ನಾನ್ಯಯಾ
ಯಜುಷ್ಮತ್ಯೇಷ್ಟಕಯೋಪರಿಷ್ಟಾದಭ್ಯುಪದಧ್ಯಾನ್ನೇತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಶಾಭ್ಯುಪದಧಾನೀತಿ
೮।೭।೧।[೧೩]

ತಾ ಹೈತಾ ಏವ ಸಂಯಾನ್ಯಃ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ
ಋತವ್ಯಾಭಿರೇವೇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸಮಯುರಿತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾನಮುತಶ್ಚಾರ್ವಾಚಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ
ಋತವ್ಯಾಭಿರೇವೇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸಂಯಾತೀತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾನಮುತಶ್ಚಾರ್ವಾಚಃ
೮।೭।೧।[೧೪]

ತದು ಹ ಚರಕಾಧ್ವರ್ಯವಃ । ಅನ್ಯಾ ಏವ ಸಂಯಾನೀರಿತ್ಯುಪದಧತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದತ್ಯಹೈವ
ರೇಚಯನ್ತ್ಯೇತಾ ಉ ಏವ ಸಂಯಾನ್ಯಃ
೮।೭।೧।[೧೫]

ಅಥ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಮುಪದಧಾತಿ । ಆದಿತ್ಯೋ ವಾ ಉತ್ತಮಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರಾದಿತ್ಯೋ ಹ್ಯೇವಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ
ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರಾದಿತ್ಯಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ
೮।೭।೧।[೧೬]

ಯದ್ವೇವ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಮುಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾ ವೈ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಹ್ಯೇವ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿಃ
ಪ್ರಜನನಮೇವೈತದುಪದಧಾತಿ
೮।೭।೧।[೧೭]

ಸ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯೈ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಮುಪದಧಾತಿ । ದ್ಯೌರ್ವಾ ಉತ್ತಮಾ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾದಿತ್ಯ ಉತ್ತಮಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರರ್ವಾಚೀನಂ ತದ್ದಿವ ಆದಿತ್ಯಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋ
ಽರ್ವಾಚೀನಮೇವಾತಸ್ತಪ ತ್ಯಥೋ ಪ್ರಜನನಮೇತದರ್ವಾಚೀನಂ ತದ್ದಿವಃ ಪ್ರಜನನಂ ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದರ್ವಾಚೀನಮೇವಾತಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ೮।೭।೧।[೧೮]

ಅಥ ಪ್ರಥಮಾಯೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯೈ । ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಮುಪದಧಾತೀಯಂ ವೈ
ಪ್ರಥಮಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಥಮಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರಿತಸ್ತದೂರ್ಧ್ವಮಗ್ನಿಂ ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಿತ ಊರ್ಧ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇಽಥೋ ಪ್ರಜನನಮೇತದಿತಸ್ತದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರಜನನಂ
ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿತ ಊರ್ಧ್ವಮೇವ ಪ್ರಜಾಯತೇ
೮।೭।೧।[೧೯]

ಅಥ ಮಧ್ಯಮಾಯೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯೈ । ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷಮುಪದಧಾತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ
ವೈ ಮಧ್ಯಮಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ವಾಯುರ್ಮಧ್ಯಮಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರನ್ತರಿಕ್ಷೇ ತದ್ವಾಯುಂ ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಯಮನ್ತರಿಕ್ಷೇ ವಾಯುಃ
೮।೭।೧।[೨೦]

ತಾನ್ಯೇತಾನಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ । ತದ್ಯದೇತಾ ಏವಮುಪದಧಾತ್ಯೇತಾನ್ಯೇವೈತಜ್ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ಸಮ್ಯಞ್ಚಿ ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಿತ ಊರ್ಧ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇಽರ್ವಾಙ್ಸಾವಾದಿತ್ಯಸ್ತಪತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷೇಽಯಂ ತಿರ್ಯಙ್ವಾಯುಃ ಪವತೇ
೮।೭।೧।[೨೧]

ಪರಮೇಷ್ಠೀ ತ್ವಾ ಸಾದಯತ್ವಿತಿ । ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಹ್ಯೇತಾಂ ಪಞ್ಚಮೀಂ
ಚಿತಿಮಪಶ್ಯದ್ದಿವಸ್ಪೃಷ್ಠೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮತೀಮಿತಿ ದಿವೋ ಹ್ಯಸೌ ಪೃಷ್ಠೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾನಾದಿತ್ಯಃ
೮।೭।೧।[೨೨]

ವಿಶ್ವಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾಯಾಪಾನಾಯ । ವ್ಯಾನಾಯೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಃ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಉ ವಾ ಏತಸ್ಮೈ
ಪ್ರಾಣೋ
ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯಚೇತಿ ಸರ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ಯಚೇತ್ಯೇತತ್ಸೂರ್ಯಸ್ತೇಽಧಿಪತಿರಿತಿ ಸೂರ್ಯಮೇವಾಸ್ಯಾ ಅಧಿಪತಿಂ
ಕರೋತಿ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೮।೭।೧।[೨೩]

ತಾ ಹೈತಾ ಏವ ಸಂಯಾನ್ಯಃ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ
ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರ್ಭಿರೇವೇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸಮಯುರಿತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾನಮುತಶ್ಚಾರ್ವಾಚಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ
ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರ್ಭಿರೇವೇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸಂಯಾತೀತಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾನಮುತುಶ್ಚಾರ್ವಾಚಃ
೮।೭।೧।[೨೪]

ತದು ಹ ಚರಕಾಧ್ವರ್ಯವೋ ।ಽನ್ಯಾ ಏವ ಸಂಯಾನೀರಿತ್ಯುಪದಧತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದತ್ಯಹೈವ
ರೇಚಯನ್ತ್ಯೇತಾ ಉ ಏವ ಸಂಯಾನ್ಯಃ೮।೭।೨।[೧]

ಅಥ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಮುಪದಧಾತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಲೋಕಮ್ಪೃಣೈಷ
ಹೀಮಾಂಲೋಕಾನ್ಪೂರಯತ್ಯಮುಮೇವೈತದಾದಿತ್ಯಮುಪದಧಾತಿ ತಾಂ ಸರ್ವಾಸು ಚಿತಿಷೂಪದಧಾತೀಮೇ
ವೈ ಲೋಕಾ ಏತಾಶ್ಚಿತಯೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮೇಷು ಲೋಕೇಷು ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಸರ್ವೇಭ್ಯ
ಏವೈಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯಸ್ತಪತಿ
೮।೭।೨।[೨]

ಯದ್ವೇವ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಮುಪದಧಾತಿ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ವಿಶ ಇಮಾ ಇತರಾ ಇಷ್ಟಕಾಃ
ಕ್ಷತ್ರಂ ತದ್ವಿಶ್ಯತ್ತಾರಂ ದಧಾತಿ ತಾಂ ಸರ್ವಾಸು ಚಿತಿಷೂಪದಧಾತಿ ಸರ್ವಸ್ಯಾಂ ತದ್ವಿಶಿ
ಕ್ಷತ್ರಮತ್ತಾರಂ ದಧಾತಿ
೮।೭।೨।[೩]

ಸೈಷೈಕೈವ ಭವತಿ । ಏಕಸ್ಥಂ ತತ್ಕ್ಷತ್ರಮೇಕಸ್ಥಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಕರೋತ್ಯಥ ಯಾ ದ್ವಿತೀಯಾ
ಮಿಥುನಂ ತದರ್ಧಮು ಹೈತದಾತ್ಮನೋ ಯನ್ಮಿಥುನಂ ಯದಾ ವೈ ಸಹ ಮಿಥುನೇನಾಥ ಸರ್ವೋ
ಽಥ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಕೃತ್ಸ್ನತಾಯಾ ಏಕೇನ ಯಜುಷಾ ಬಹ್ವೀರಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ
ತದ್ವೀರ್ಯೇಣಾತ್ಯಾದಧಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಶೋ ವೀರ್ಯವತ್ತರಂ ಕರೋತ್ಯಥೇತರಾಃ ಪೃಥಙ್ನಾನಾ
ಯಜುರ್ಭಿರುಪದಧಾತಿ ವಿಶಂ ತತ್ಕ್ಷತ್ರಾದವೀರ್ಯತರಾಂ ಕರೋತಿ ಪೃಥಗ್ವಾದಿನೀಂ ನಾನಾಚೇತಸಮ್
೮।೭।೨।[೪]

ಸ ವಾ ಅಸ್ಯಾಂ ಸ್ರಕ್ತ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಮೇ ಉಪದಧಾತಿ । ಅಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮೇತಸ್ಯಾಂ ದಿಶಿ
ಪಧಾತ್ಯಥೇತಸ್ತಸ್ಮಾದತೋಽನುಪರ್ಯೈತ್ಯಥೇತಸ್ತಸ್ಮಾದತೋಽನುಪರ್ಯೈತ್ಯಥೇತಸ್ತಸ್ಮಾದತೋ
ಽನುಪರ್ಯೈತ್ಯಥಾತಸ್ತಸ್ಮಾದತೋಽನುಪರ್ಯೈತಿ
೮।೭।೨।[೫]

ಸ ಯದ್ಯತ್ರೈವ ಪ್ರಥಮೇ ಉಪದಧಾತಿ । ತದುತ್ತಮೇ ಅನೂಪದಧ್ಯಾತ್ಸಕೃದ್ಧೈವಾಸಾವಾದಿತ್ಯ
ಇಮಾಂಲೋಕಾನ್ಪರ್ಯೇತ್ಯ ನಾತಿಪ್ರಚ್ಯವೇತಾತಿಹೃತ್ಯ ಪೂರ್ವೇ ಉತ್ತಮೇ ಅನೂಪದಧಾತ್ಯಮುಂ
ತದಾದಿತ್ಯಮಿಮಾಂಲೋಕಾನತಿಪ್ರಚ್ಯಾವಯತಿ ತಸ್ಮಾದಸಾವಾದಿತ್ಯ ಇಮಾಂಲೋಕಾನಸಂಸ್ಥಿತೋ
ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ಪುನಃ ಪುನರನುಪರ್ಯೈತಿ
೮।೭।೨।[೬]

ಲೋಕಂ ಪೃಣ ಚಿದ್ರಂ ಪೃಣೇತಿ । ಲೋಕಂ ಚ ಪೂರಯ ಚಿದ್ರಂ ಚ ಪೂರಯೇತ್ಯೇತದಥೋ ಸೀದ ಧ್ರುವಾ
ತ್ವಮಿತ್ಯಥೋ ಸೀದ ಸ್ಥಿರಾ ತ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೇತ್ಯೇತದಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ತ್ವಾ
ಬೃಹಸ್ಪತಿರಸ್ಮಿನ್ಯೋನಾವಸೀಷದನ್ನಿತೀನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಚ ತ್ವಾ ಬೃಹಸ್ಪತಿಶ್ಚಾಸ್ಮಿನ್ಯೋನೌ
ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠಿಪನ್ನಿತ್ಯೇತದನುಷ್ಟುಭಾ ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗಿನ್ದ್ರ ಇನ್ದ್ರೋ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ನ
ಸಾದಯತ್ಯಸನ್ನೋ ಹ್ಯೇಷ ಸೂದದೋಹಸಾ ವದತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸೂದದೋಹಾಃ
ಪ್ರಾಣೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ೮।೭।೨।[೭]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮೇಷಾ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಯಾತಯಾಮ್ನೀ ಭವತೀತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ
ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಯಾತಯಾಮಾ ವಾ ಏಷೋಽಥೋ ವಾಗ್ವೈ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಯಾತಯಾಮ್ನ್ಯು ವೈ ವಾಕ್
೮।೭।೨।[೮]

ಸ ವೈ ಯಜುಷ್ಮತೀರುಪಧಾಯ । ಲೋಕಮ್ಪೃಣಯಾ ಪ್ರಚಾದಯತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾ
ಆತ್ಮಾ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾನ್ನಂ ತದಾತ್ಮನಾ ಪರಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ನಮಾತ್ಮನಾ ಪರಿಹಿತಮಾತ್ಮೈವ
ಭವತಿ
೮।೭।೨।[೯]

ಸ ವಾ ಆತ್ಮನ್ನೇವ । ಯಜುಷ್ಮತೀರುಪದಧಾತಿ ನ ಪಕ್ಷಪುಚೇಷ್ವಾತ್ಮಂಸ್ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ
ಯದು ವಾ ಆತ್ಮನ್ನನ್ನಂ ಧೀಯತೇ ತದಾತ್ಮಾನಮವತಿ ತತ್ಪಕ್ಷಪುಚಾನ್ಯಥ
ಯತ್ಪಕ್ಷಪುಚೇಷು ನೈವ ತದಾತ್ಮಾನಮವತಿ ನ ಪಕ್ಷಪುಚಾನಿ
೮।೭।೨।[೧೦]

ಉಭಯೀರ್ಯಜುಷ್ಮತೀಶ್ಚ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಶ್ಚಾತ್ಮನ್ನುಪದಧಾತಿ । ತಸ್ಮಾದಯಮಾತ್ಮಾ ದ್ವಿಗುಣೋ
ಬಹುಲತರ ಇವ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ಏವ ಪಕ್ಷಪುಚೇಷು ತಸ್ಮಾತ್ಪಕ್ಷಪುಚಾನಿ ತನೀಯಾಂಸೀವಾನೂಚೀಶ್ಚ
ತಿರಶ್ಚೀತ್ಮನ್ನುಪದಧಾತ್ಯಸ್ಥೀನಿ ವಾ ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮಾನ್ಯನ್ವಞ್ಚಿ ಚ ತಿರ್ಯಞ್ಚಿ
ಚಾತ್ಮನ್ನಸ್ಥೀನಿ ಪರಾಚೀರೇವ ಪಕ್ಷಪುಚೇಷು ನ ಹಿ ಕಿಂ ಚನ ಪಕ್ಷಪುಚೇಷು
ತಿರ್ಯಗಸ್ಥ್ಯಸ್ತಿ ತದ್ಧೈತದೇವ ಚಿತಸ್ಯ ಚಾಚಿತಸ್ಯ ಚ ವಿಜ್ಞಾನಮೇವಮೇವ ಚಿತ ಇತರಥಾಚಿತಃ
೮।೭।೨।[೧೧]

ಸ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಯಾ ಪ್ರಚಾದಯತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾದಿತ್ಯೋ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ
ಪ್ರಾಣಂ ತದಾದಿತ್ಯೇನ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ತಸ್ಮಾದಯಮುಷ್ಣಃ ಪ್ರಾಣಸ್ತಯಾ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮ್
ಪ್ರಚಾದಯತಿ ಸರ್ವಂ ತದಾತ್ಮಾನಮಾದಿತ್ಯೇನ ಸಮಿನ್ದ್ಧೇ ತಸ್ಮಾದಯಂ ಸರ್ವ
ಏವಾತ್ಮೋಷ್ಣಸ್ತದ್ಧೈತದೇವ ಜೀವಿಷ್ಯತಶ್ಚ ಮರಿಷ್ಯತಶ್ಚ ವಿಜ್ಞಾನಮುಷ್ಣ ಏವ ಜೀವಿಷ್ಯಞ್ಚೀತೋ
ಮರಿಷ್ಯನ್
೮।೭।೨।[೧೨]

ಸ ಯಸ್ಯಾಂ ಸ್ರಕ್ತ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಮೇ ಉಪದಧಾತಿ । ತತೋ ದಶಭಿರ್ದಶಭಿಃ ಸಂಚಾದಯನ್ನೇತ್ಯಾ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯೈ ಸ ತೇನೈವ ದಕ್ಷಿಣಾವೃಜ್ಜಘನೇನ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ ಸಂಚಾದಯನ್ನೇತ್ಯಾನೂಕ್ಯಾಯಾ
ಅಥ ಪುನರೇತ್ಯ ತಮವಧಿಂ ಸಂಚಾದಯತಿ
೮।೭।೨।[೧೩]

ಆತ್ಮಾನಮಗ್ರೇ ಸಂಚಾದಯತಿ । ಆತ್ಮಾ ಹ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವತ್ಯಥ ದಕ್ಷಿಣಮ್
ಪಕ್ಷಮಥ ಪುಚಮಥೋತ್ತರಂ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾಥೋ ಏವಂ ವಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ
ಇಮಾಂಲೋಕಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃದನುಪರ್ಯೈತಿ
೮।೭।೨।[೧೪]

ಸ ಏಷ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಯಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ । ತಯಾ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
ಸರ್ವಸ್ಮಿಸ್ತದಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ತದ್ಯದ್ಧಾಸ್ಯೈಷಾಙ್ಗಂ ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಹಾಸ್ಯ
ತದಙ್ಗಂ ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದ್ಯದು ವೈ ಪ್ರಾಣೋಽಙ್ಗಂ ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಶುಷ್ಯತಿ ವಾ ವೈ
ತನ್ಮ್ಲಾಯತಿ ವಾ ತಸ್ಮಾದೇನಂ ಸರ್ವಮೇವೈತಯಾ ಪ್ರಚಾದಯೇತ್
೮।೭।೨।[೧೫]

ಸ ವಾ ಆತ್ಮನ ಏವಾಧಿ ಪಕ್ಷಪುಚಾನಿ ಚಿನೋತಿ । ಆತ್ಮನೋ ಹ್ಯೇವಾಧ್ಯಙ್ಗಾನಿ ಪ್ರರೋಹನ್ತ್ಯಥ
ಯತ್ಪುರಸ್ತಾದರ್ವಾಚೀರುಪದಧ್ಯಾದ್ಯಥಾನ್ಯತ ಆಹೃತ್ಯಾಙ್ಗಂ ಪ್ರತಿದಧ್ಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತತ್
೮।೭।೨।[೧೬]

ನ ಭಿನ್ನಾಂ ನ ಕೃಷ್ಣಾಮುಪದಧ್ಯಾತ್ । ಆರ್ಚತಿ ವಾ ಏಷಾ ಯಾ ಭಿದ್ಯತ ಆರ್ತಮ್ವೇತದ್ರೂಪಂ
ಯತ್ಕೃಷ್ಣಂ ನೇದಾರ್ತಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಸ್ಕರವಾ ಇತಿ ನಾಭಿನ್ನಾಮ್
ಪರಾಸ್ಯೇನ್ನೇದನಾರ್ತಮಾತ್ಮನೋ ಬಹಿರ್ಧಾ ಕರವಾಣೀತಿ ಧಿಷ್ಣ್ಯೇಭ್ಯಃ ಪ್ರತಿಸಂಖ್ಯಾಯ ಯಾ
ವಿರಾಜಮತಿರಿಚ್ಯೇರನ್ನೋತ್ತರಾಮುದ್ಭವೇಯುಸ್ತದ್ವೈ ಖಲು ತಾ ಆರ್ಚನ್ತಿ ತಾ ಭಿತ್ತ್ವೋತ್ಕರ
ಉತ್ಕಿರೇದುತ್ಕರೋ ವಾ ಅತಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದ್ಯತ್ರಾತಿರಿಕ್ತಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇವೈನಾ
ಏತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೮।೭।೨।[೧೭]

ಅಥಾತ ಇಷ್ಟಕಾಮಾತ್ರಾಣಾಮೇವ । ಪಾದಮಾತ್ರೀಃ ಪ್ರಥಮಾಯಾಂ ಚೋತ್ತಮಾಯಾಂ ಚ
ಚಿತ್ಯೋರುಪದಧ್ಯಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಪಾದೋ ಯೋ ವೈ ಪಾದಃ ಸ ಹಸ್ತ ಊರ್ವಸ್ಥಮಾತ್ರ್ಯೋ ವರ್ಷಿಷ್ಠಾಃ
ಸ್ಯುರ್ನ ಹ್ಯೂರ್ವಸ್ಥಾತ್ಕಿಂ ಚನ ವರ್ಷೀಯೋಽಸ್ಥ್ಯಸ್ತಿ ತ್ರ್ಯಾಲಿಖಿತವತ್ಯಸ್ತಿಸ್ರಶ್ಚಿತಯಃ ಸ್ಯುಸ್ತ್ರಿವೃತೋ
ಹೀಮೇ ಲೋಕಾ ಅಪರಿಮಿತಾಲಿಖಿತೇ ದ್ವೇ ರಸೋ ಹೈತೇ ಚಿತೀ ಅಪರಿಮಿತ ಉ ವೈ ರಸಃ ಸರ್ವಾಸ್ತ್ವೇವ
ತ್ರ್ಯಾಲಿಖಿತವತ್ಯಃ ಸ್ಯುಃ ಸರ್ವೇ ಹ್ಯೇವೇಮೇ ಲೋಕಾಸ್ತ್ರಿವೃತಃ
೮।೭।೨।[೧೮]

ಅಥಾತ ಇಷ್ಟಕಾನಾಮೇವಾವಪನಸ್ಯ । ಯಾಂ ಕಾಂ ಚ ಯಜುಷ್ಮತೀಮಿಷ್ಟಕಾಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತಾಮ್
ಮಧ್ಯಮಾಯಾಂ ಚಿತಾ ಉಪದಧ್ಯಾದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ ಮಧ್ಯಮಾ ಚಿತಿರನ್ತರಿಕ್ಷಮು ವೈ
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮಾವಪನಮಥೋ ಅನ್ನಂ ವೈ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾ ಉದರಂ ಮಧ್ಯಮಾ
ಚಿತಿರುದರೇ ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ
೮।೭।೨।[೧೯]

ತದಾಹುಃ । ನೋಪದಧ್ಯಾನ್ನೇದತಿರೇಚಯಾನೀತಿ ಸ ವಾ ಉಪೈವ ದಧ್ಯಾತ್ಕಾಮೇಭ್ಯೋ ವಾ ಏತಾ ಇಷ್ಟಕಾ
ಉಪಧೀಯನ್ತೇ ನ ವೈ ಕಾಮಾನಾಮತಿರಿಕ್ತಮಸ್ತಿ ಸ ವೈ ನೈವೋಪದಧ್ಯಾದೇತಾವದ್ವಾ ಏತದ್ದೇವಾ
ಅಕುರ್ವನ್
೮।೭।೩।[೧]

ಅಥ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ । ಮಾಂಸಂ ವೈ ಪುರೀಷಂ ಮಾಂಸೇನೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರಚಾದಯತೀಷ್ಟಕಾ
ಉಪಧಾಯಾಸ್ಯೀಷ್ಟಕಾ ಅಸ್ಥಿ ತನ್ಮಾಂಸೈಃ ಸಂಚಾದಯತಿ
೮।೭।೩।[೨]

ಸ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯಾಮಾವಪತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾನ್ನಂ ಪುರೀಷಂ ಪ್ರಾಣೇ ತದನ್ನಂ
ದಧಾತಿ ತೇನ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಚಾದಯತಿ ತಮ್ಮಾದ್ಯತ್ಪ್ರಾಣೇಽನ್ನಂ ಧೀಯತೇ
ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮವತಿ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮನುವ್ಯೇತಿ
೮।೭।೩।[೩]

ನ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯಾಮಾವಪೇದಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ
ನೇತ್ಪ್ರಾಣಾನಪಿದಧಾನೀತಿ
ಸ ವಾ ಐವ ವಪೇದನ್ನೇನ ವೈ ಪ್ರಾಣಾ ವಿಷ್ಟಬ್ಧಾ ಯೋ ವಾ ಅನ್ನಂ ನಾತ್ತಿ ಸಂ ವೈ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾ
ರೋಹನ್ತಿ ತದ್ಯಸ್ಯ ಹ ತಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯಥಾ ಶುಷ್ಕಾ ಸೂರ್ಮೀ ಸುಷಿರೈವಂ ಹ ಸೋ
ಽಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಸಮ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯಾಮೈವ ವಪೇತ್
೮।೭।೩।[೪]

ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯಾಮೋಪ್ಯ । ಅನೂಕ್ಯಯಾ ಸಂಚಾದಯನ್ನೇತ್ಯಾ ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭ್ಯಃ ಸ ತೇನೈವ
ದಕ್ಷಿಣಾವೃಜ್ಜಘನೇನ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ ಸಂಚಾದಯನ್ನೈತ್ಯಾ ಪುನರನೂಕ್ಯಾಯೈ
೮।೭।೩।[೫]

ಆತ್ಮಾನಮಗ್ರೇ ಸಂಚಾದಯತಿ । ಆತ್ಮಾ ಹ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವತ್ಯಥ ದಕ್ಷಿಣಮ್
ಪಕ್ಷಮಥ ಪುಚಮಥೋತ್ತರಂ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ
೮।೭।೩।[೬]

ಸ ಏಷ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಯತ್ಪುರೀಷಮ್ । ತೇನ ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
ಸರ್ವಸ್ಮಿಂಸ್ತದಾತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣಂ ದಧಾತಿ ತದ್ಯದ್ಧಾಸ್ಯೈತದಙ್ಗಂ ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್ಪ್ರಾಣೋ
ಹಾಸ್ಯ ತದಙ್ಗಂ ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದ್ಯದು ವೈ ಪ್ರಾಣೋಽಙ್ಗಂ ನಾಭಿಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ ಶುಷ್ಯತಿ ವಾ ವೈ
ತನ್ಮ್ಲಾಯತಿ ವಾ ತಸ್ಮಾದೇನಂ ಸರ್ವಮೇವೈತೇನ ಪ್ರಚಾದಯೇತ್
೮।೭।೩।[೭]

ಇನ್ದ್ರಂ ವಿಶ್ವಾ ಅವೀವೃಧನ್ನಿತಿ । ಇನ್ದ್ರಂ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ವರ್ಧಯನ್ತಿ ಸಮುದ್ರವ್ಯಚಸಂ
ಗಿರ ಇತಿ ಮಹಿಮಾನಮಸ್ಯೈತದಾಹ ರಥೀತಮಂ ರಥೀನಾಮಿತಿ ರಥಿತಮೋ ಹ್ಯೇಷ ರಥಿನಾಂ
ವಾಜಾನಾಂ ಸತ್ಪತಿಂ ಪತಿಮಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವಾಜಾ ಅನ್ನಾನಾಂ ಸತ್ಪತಿಮ್
ಪತಿಮಿತ್ಯೇತದೈನ್ದ್ರ್ಯಾನುಷ್ಟುಭಾ ನಿವಪತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ಹಿ ಪುರೀಷಂ
ತದೇತದರ್ಧಮಗ್ನೇರ್ಯತ್ಪುರೀಷಮರ್ಧಮೈಷ್ಟಕಮ್
೮।೭।೩।[೮]

ತದಾಹುಃ । ಯತ್ಸರ್ವೈಶ್ಚನ್ದೋಭಿಃ ಸರ್ವಾಭಿರ್ದೇವತಾಭಿರಿಷ್ಟಕಾ
ಉಪದಧಾತ್ಯಥೈತದೇಕಯೈಕದೇವತ್ಯಯಾ ನಿವಪತಿ ಕಥಮೇತದರ್ಧಮಗ್ನೇರಿತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ
ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ಪ್ರತಿಸ್ತದ್ಯದೈನ್ದ್ರ್ಯಾ ನಿವಪತಿ ತೇನೈತದರ್ಧಮಗ್ನೇರಥ ಯದನುಷ್ಟುಭಾ
ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗು ಸರ್ವಾಣಿ ಚನ್ದಾಂಸಿ ತೇನೋ ಏವಾರ್ಧಮ್
೮।೭।೩।[೯]

ಅಥ ವಿಕರ್ಣೀಂ ಚ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ ಚೋಪದಧಾತಿ । ವಾಯುರ್ವೈ ವಿಕರ್ಣೀ ದ್ಯೌರುತ್ತಮಾ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ವಾಯುಂ ಚ ತದ್ದಿವಂ ಚೋಪದಧಾತ್ಯುತ್ತಮೇ ಉಪದಧಾತ್ಯುತ್ತಮೇ ಹಿ ವಾಯುಶ್ಚ
ದ್ಯೌಶ್ಚ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಹಿ ವಾಯುಶ್ಚ ದ್ಯೌಶ್ಚ ಪೂರ್ವಾಂ
ವಿಕರ್ಣೀಮುಪದಧಾತ್ಯರ್ವಾಚೀನಂ ತದ್ದಿವೋ ವಾಯುಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽರ್ವಾಚೀನಮೇವ ವಾತಃ
ಪವತೇ
೮।೭।೩।[೧೦]

ಯದ್ವೇವ ವಿಕರ್ಣೀಮುಪದಧಾತಿ । ಯತ್ರ ವಾ ಅದೋಽಶ್ವಂ ಚಿತಿಮವಘ್ರಾಪಯನ್ತಿ ತದಸಾವಾದಿತ್ಯ
ಇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸೂತ್ರೇ ಸಮಾವಯತೇ ತದ್ಯತ್ತತ್ಸೂತ್ರಂ ವಾಯುಃ ಸ ಸ ಯಃ ಸ ವಾಯುರೇಷಾ ಸಾ ವಿಕರ್ಣೀ
ತದ್ಯದೇತಾಮುಪದಧಾತ್ಯಸಾವೇವ ತದಾದಿತ್ಯ ಇಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸೂತ್ರೇ ಸಮಾವಯತೇ
೮।೭।೩।[೧೧]

ಯದ್ವೇವ ವಿಕರ್ಣೀಂ ಚ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ ಚೋಪದಧಾತಿ । ಆಯುರ್ವೈ ವಿಕರ್ಣೀ ಪ್ರಾಣಃ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಯುಶ್ಚ ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ಚೋಪದಧಾತ್ಯುತ್ತಮೇ ಉಪದಧಾತ್ಯುತ್ತಮೇ ಹ್ಯಾಯುಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಶ್ಚ
ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟೇ ಹ್ಯಾಯುಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಶ್ಚ ಪೂರ್ವಾಮುತ್ತರಾಂ ವಿಕರ್ಣೀಮುಪದಧಾತ್ಯಾಯುಷಾ
ತತ್ಪ್ರಾಣಮುಭಯತಃ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ
೮।೭।೩।[೧೨]

ಪ್ರೋಥದಶ್ವೋ ನ ಯವಸೇ ।ಽವಿಷ್ಯನ್ಯದಾ ಮಹಃ ಸಂವರಣಾದ್ವ್ಯಸ್ಥಾತ್ ಆದಸ್ಯ ವಾತೋ ಅನುವಾತಿ
ಶೋಚಿರಧ ಸ್ಮ ತೇ ವ್ರಜನಂ ಕೃಷ್ಣಮಸ್ತೀತಿ ಯದಾ ವಾ ಏತಸ್ಯ ವಾತೋಽನುವಾತಿ ಶೋಚಿರಥೈತಸ್ಯ
ವ್ರಜನಂ ಕೃಷ್ಣಂ ಭವತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೋಪದಧಾತಿ ತ್ರೈಷ್ಟುಭೋ ಹಿ ವಾಯುರಾಗ್ನೇಯ್ಯಾಗ್ನಿಕರ್ಮ
ಹ್ಯನಿರುಕ್ತಯಾನಿರುಕ್ತೋ ಹಿ ವಾಯುರಥ ಯದ್ವಾತ ಇತ್ಯಾಹ ವಾತೋ ಹಿ ವಾಯುಃ
೮।೭।೩।[೧೩]

ಅಥ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಮುಪದಧಾತಿ । ಆಯೋಷ್ಟ್ವಾ ಸದನೇ ಸಾದಯಾಮೀತ್ಯೇಷ ವಾ
ಆಯುಸ್ತಸ್ಯೈತತ್ಸದನಮವತ ಇತ್ಯೇಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮವತಿ ಚಾಯಾಯಾಮಿತ್ಯೇತಸ್ಯ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ
ಚಾಯಾಯಾಂ ಸಮುದ್ರಸ್ಯಹ್ಯೇತದ್ಧೃದಯಂ ರಶ್ಮೀವತೀಂ ಭಾಸ್ವತೀಮಿತಿ ರಶ್ಮೀವತೀ ಹಿ
ದ್ಯೌರ್ಭಾಸ್ವತ್ಯಾ ಯಾ ದ್ಯಾಂ ಭಾಸ್ಯಾ ಪೃಥಿವೀಮೋರ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಮಿತ್ಯೇವಂ ಹ್ಯೇಷ
ಇಮಾಂಲೋಕಾನಾಭಾತಿ
೮।೭।೩।[೧೪]

ಪರಮೇಷ್ಠೀ ತ್ವಾ ಸಾದಯತ್ವಿತಿ । ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಹ್ಯೇತಾಂ ಪಞ್ಚಮೀಂ ಚಿತಿಮಪಶ್ಯನ್
೮।೭।೩।[೧೫]

ಯದ್ವೇವ ಪರಮೇಷ್ಠಿನೋಪದಧಾತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಂ ದೇವತಾ ಆದಾಯ
ವ್ಯುದಕ್ರಾಮಂಸ್ತಸ್ಯ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಶಿರ ಆದಾಯೋತ್ಕ್ರಮ್ಯಾತಿಷ್ಠನ್
೮।೭।೩।[೧೬]

ತಮಬ್ರವೀತ್ । ಉಪ ಮೇಹಿ ಮ ಏತದ್ಧೇಹಿ ಯೇನ ಮೇ ತ್ವಮುದಕ್ರಮೀರಿತಿ ಕಿಂ ಮೇ ತತೋ
ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತ್ವದ್ದೇವತ್ಯಮೇವ ಮ ಏತದಾತ್ಮನೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಥೇತಿ
ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಪ್ರತ್ಯದಧಾತ್
೮।೭।೩।[೧೭]

ತದ್ಯೈಷೋತ್ತಮಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ । ಏತದಸ್ಯ ತದಾತ್ಮನಸ್ತದ್ಯದೇತಾಮತ್ರೋಪದಧಾತಿ
ಯದೇವಾಸ್ಯೈಷಾತ್ಮನಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾಮತ್ರೋಪದಧಾತಿ
೮।೭।೩।[೧೮]

ದಿವಸ್ಪೃಷ್ಠೇ ವ್ಯಚಸ್ವತೀಂ ಪ್ರಥಸ್ವತೀಮಿತಿ । ದಿವೋ ಹ್ಯೇತತ್ಪೃಷ್ಠಂ
ವ್ಯಚಸ್ವತ್ಪ್ರಥಸ್ತದ್ದಿವಂ ಯಚ ದಿವಂ ದೃಂಹ ದಿವಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಯಚಾತ್ಮಾನಂ
ದೃಂಹಾತ್ಮಾನಂ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯೇತತ್
೮।೭।೩।[೧೯]

ವಿಶ್ವಸ್ಮೈ ಪ್ರಣಾಯಾಪಾನಾಯ । ವ್ಯಾನಾಯೋದಾನಾಯೇತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಉ ವಾ
ಏತಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೈ ಚರಿತ್ರಾಯೇತೀಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಇಮ ಉ ಲೋಕಾಃ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಚರಿತ್ರಂ ಸೂರ್ಯಸ್ತ್ವಾಭಿಪಾತ್ವಿತಿ ಸೂರ್ಯಸ್ತ್ವಾಭಿಗೋಪಾಯತ್ವಿತ್ಯೇತನ್ಮಹ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯೇತಿ
ಮಹತ್ಯಾ ಸ್ವಸ್ತ್ಯೇತ್ಯೇತಚ್ಚರ್ದಿಷಾ ಶಂತಮೇನೇತಿ ಯಚ್ಚರ್ದಿಃ ಶಂತಮಂ ತೇನೇತ್ಯೇತತ್
೮।೭।೩।[೨೦]

ನಾನೋಪದಧಾತಿ । ನಾನಾ ಹಿ ವಾಯುಶ್ಚ ದ್ಯೌಶ್ಚ ಸಕೃತ್ಸಾದಯತಿ ಸಮಾನಂ ತತ್ಕರೋತಿ ಸಮಾನಂ
ಹ್ಯಾಯುಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಶ್ಚ ತೇ ವಾ ಉಭೇ ಏವ ಶರ್ಕರೇ ಭವತ ಉಭೇ ಸ್ವಯಮಾತೃಣೇ ಸಮಾನಂ
ಹ್ಯೇವಾಯುಶ್ಚ ಪ್ರಾಣಶ್ಚಾಥೈನೇ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸೂದದೋಹಾಃ ಪ್ರಾಣೇಣೈವೈನೇ
ಏತತ್ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ
೮।೭।೩।[೨೧]

ತಾ ಅಸ್ಯ ಸೂದದೋಹಸ ಇತಿ । ಆಪೋ ವೈ ಸೂದೋಽನ್ನಂ ದೋಹಃ ಸೋಮಂ ಶ್ರೀಣನ್ತಿ ಪೃಶ್ನಯ ಇತ್ಯನ್ನಂ ವೈ
ಪೃಶ್ನಿ ಜನ್ಮನ್ದೇವಾನಾಮಿತಿ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಜನ್ಮ ವಿಶ ಇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಶೋ ಯಜ್ಞೇ ಹಿ
ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ವಿಷ್ಟಾನಿ ತ್ರಿಷ್ವಾ ರೋಚನೇ ದಿವ ಇತಿ ಸವನಾನಿ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ರೋಚನಾನಿ
ಸವನಾನ್ಯೇತದಾಹಾನುಷ್ಟುಭಾ ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗು ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ವಾಚಾ ಚೈವೈನೇ ಏತತ್ಪ್ರಾಣೇನ
ಚ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ ಸಾ ವಾ ಏಷೈಕಾ ಸತೀ ಸೂದದೋಹಾಃ ಸರ್ವಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಅನುಸಂಚರತಿ ಪ್ರಾಣೋ
ವೈ ಸೂದದೋಹಾಸ್ತಸ್ಮಾದಯಮೇಕ ಏವ ಪ್ರಾಣಃ ಸನ್ತ್ಸರ್ವಾಣ್ಯಙ್ಗಾನಿ
ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮನುಸಂಚರತಿ
೮।೭।೪।[೧]

ಅಥ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಸು ಸಾಮಾನಿ ಗಾಯತಿ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಸ್ತಾ ಏತಾಃ ಶರ್ಕರಾಸ್ತಾ
ದೇವಾ
ಉಪಧಾಯೈತಾದೃಶೀರೇವಾಪಶ್ಯನ್ಯಥೈತಾಃ ಶುಷ್ಕಾಃ ಶರ್ಕರಾಃ
೮।೭।೪।[೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಉಪ ತಜ್ಜಾನೀತ ಯಥೈಷು ಲೋಕೇಷು ರಮಸುಪಜೀವನಂ ದಧಾಮೇತಿ ತೇ
ಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚತ ಯಥೈಷು ಲೋಕೇಷು
ರಸಮುಪಜೀವನಂ ದಧಾಮೇತಿ
೮।೭।೪।[೩]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ । ಏತಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯಪಶ್ಯಂಸ್ತಾನ್ಯಗಾಯಂಸ್ತೈರೇಷು ಲೋಕೇಷು
ರಸಮುಪಜೀವನಮದಧುಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯದೇತಾನಿ ಸಾಮಾನಿ
ಗಾಯತ್ಯೇಷ್ವೇವೈತಲ್ಲೋಕೇಷು ರಸಮುಪಜೀವನಂ ದಧಾತಿ
೮।೭।೪।[೪]

ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಸು ಗಾಯತಿ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಏಷ್ವೇವೈತಲ್ಲೋಕೇಷು ರಸಮುಪಜೀವನಂ
ದಧಾತಿ
೮।೭।೪।[೫]

ಸ ವೈ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿ । ಏತಾಸು ವ್ಯಾಹೃತಿಷು ಗಾಯತಿ ಭೂರಿತಿ ವಾ ಅಯಂ ಲೋಕೋ ಭುವ
ಇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಃ ಸ್ವರಿತ್ಯಸೌ ಲೋಕ ಏಷ್ವೇವೈತಲ್ಲೋಕೇಷು ರಸಮುಪಜೀವನಂ ದಧಾತಿ
೮।೭।೪।[೬]

ತಾನಿ ವೈ ನಾನಾಪ್ರಸ್ತಾವಾನಿ । ಸಮಾನನಿಧನಾನಿ ತಾನಿ ಯನ್ನಾನಾಪ್ರಸ್ತಾವಾನಿ ನಾನಾ
ಹ್ಯಪಶ್ಯನ್ನಥ ಯತ್ಸಮಾನನಿಧನಾನ್ಯೇಕಾ ಹ್ಯೇವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪ್ರತಿಷ್ಠೈಕಂ ನಿಧನಂ
ಸ್ವರ್ಗ ಏವ ಲೋಕಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ನಿಧನಾನಿ
೮।೭।೪।[೭]

ಅಥೈನಂ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲೈಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ
ಏತದಮೃತಂ ರೂಪಮುತ್ತಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದಮೃತಂ ರೂಪಮುತ್ತಮಂ
ದಧಾತಿ
೮।೭।೪।[೮]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲೈಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ । ಏತದ್ವಾ ಅಸ್ಮಿನ್ನದೋಽಮೂಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ರಮ್ಯಾಂ
ತನೂಂ ಮಧ್ಯತೋ ದಧಾತಿ ರುಕ್ಭಂ ಚ ಪುರುಷಂ
ಚಾಥೈನಮೇತತ್ಸರ್ವಮೇವೋಪರಿಷ್ಟಾದ್ರಮ್ಯಯಾ ತನ್ವಾ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
೮।೭।೪।[೯]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಂದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಶತಾಭ್ಯಾಮ್ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದಮೃತಂ ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ
ಪಞ್ಚ ಕೃತ್ವಃ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಾಗ್ನರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದಮೃತಂ ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ
ಸಹಸ್ರೇಣ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಸರ್ವೇಣೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದಮೃತಂ ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ
೮।೭।೪।[೧೦]

ಪಶ್ಚಾದಗ್ರೇ ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ । ಅಥೋತ್ತರತೋ ದಕ್ಷಿಣಾಥ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙಥ ಜಘನೇನ
ಪರೀತ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಙ್ತಿಷ್ಠಂಸ್ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾಥಾನುಪರೀತ್ಯ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಙ್
ತಿಷ್ಠಂಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತತ್ಪ್ರಾಗೇವ ಕರ್ಮ ಕೃತಂ ಭವತಿ
೮।೭।೪।[೧೧]

ಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಮಾಸಿ । ಸಹಸ್ರಸ್ಯ ಪ್ರತಿಮಾಸಿ ಸಹಸ್ರಸ್ಯೋನ್ಮಾಸಿ ಸಾಹಸ್ರೋಽಸಿ ಸಹಸ್ರಾಯ ತ್ವೇತಿ
ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಸರ್ವಮಸಿ ಸರ್ವಸ್ಮೈ ತ್ವೇತ್ಯೇತತ್
೮।೭।೪।[೧೨]

ಅಥಾತಶ್ಚಿತಿಪುರೀಷಾಣಾಮೇವ ಮೀಮಾಂಸಾ । ಅಯಮೇವ ಲೋಕಃ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿಃ ಪಶವಃ ಪುರೀಷಂ
ಯತ್ಪ್ರಥಮಾಂ ಚಿತಿಂ ಪುರೀಷೇಣ ಪ್ರಚಾದಯತೀಮಂ ತಲ್ಲೋಕಂ ಪಶುಭಿಃ ಪ್ರಚಾದಯತಿ೮।೭।೪।[೧೩]

ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವ ದ್ವಿತೀಯಾ ಚಿತಿಃ । ವಯಾಂಸಿ ಪುರೀಷಂ ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಂ ಪುರೀಷೇಣ
ಪ್ರಚಾದಯತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದ್ವಯೋಭಿಃ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
೮।೭।೪।[೧೪]

ದ್ಯೌರೇವ ತೃತೀಯಾ ಚಿತಿಃ । ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಪುರೀಷಂ ಯತ್ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಂ ಪುರೀಷೇಣ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
ದಿವಂ ತನ್ನಕ್ಷತ್ರೈಃ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
೮।೭।೪।[೧೫]

ಯಜ್ಞ ಏವ ಚತುರ್ಥೀ ಚಿತಿಃ । ದಕ್ಷಿಣಾಃ ಪುರೀಷಂ ಯಚ್ಚತುರ್ಥೀ ಚಿತಿಂ ಪುರೀಷೇಣ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
ಯಜ್ಞಂ ತದ್ದಕ್ಷಿನಾಭಿಃ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
೮।೭।೪।[೧೬]

ಯಜಮಾನ ಏವ ಪಞ್ಚಮೀ ಚಿತಿಃ । ಪ್ರಜಾ ಪುರೀಷಂ ಯತ್ಪಞ್ಚಮೀಂ ಚಿತಿಂ ಪುರೀಷೇಣ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
ಯಜಮಾನಂ ತತ್ಪ್ರಜಯಾ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
೮।೭।೪।[೧೭]

ಸ್ವರ್ಗ ಏವ ಲೋಕಃ ಷಷ್ಠೀ ಚಿತಿಃ । ದೇವಾಃ ಪುರೀಷಂ ಯತ್ಷಷ್ಠೀಂ ಚಿತಿಂ ಪುರೀಷೇಣ
ಪ್ರಚಾದಯತಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ತಲ್ಲೋಕಂ ದೇವೈಃ ಪ್ರಚಾದಯತಿ
೮।೭।೪।[೧೮]

ಅಮೃತಮೇವ ಸಪ್ತಮೀ ಚಿತಿಃ ತಾಮುತ್ತಮಾಮುಪದಧಾತ್ಯಮೃತಂ ತದಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯೋತ್ತಮಂ
ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯಾಮೃತಮುತ್ತಮಂ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾಸ್ತಸ್ಮಾದು ತೇಽಮೃತಾ
ಇತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೮।೭।೪।[೧೯]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ । ಯೈವೇಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಯಶ್ಚಾಯಮವಾಙ್ಪ್ರಾಣಸ್ಸತ್ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿರ್ಮಾಂಸಮ್
ಪುರೀಷಂ ಯತ್ಪ್ರಥಮಾಂ ಚಿತಿಂ ಪುರೀಷೇಣ ಪ್ರಚಾದಯತ್ಯೇತಸ್ಯ ತದಾತ್ಮನೋ ಮಾಂಸೈಃ
ಸಂಚಾದಯತೀಷ್ಟಕಾ ಉಪಧಾಯಾಸ್ಥೀಷ್ಟಕಾ ಅಸ್ಥಿ ತನ್ಮಾಂಸೈಃ ಸಂಚಾದಯತಿ
ನಾಧಸ್ತಾತ್ಸಂಚಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪ್ರಾಣಾ ಅಧಸ್ತಾದಸಂಚನ್ನಾ ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ತು
ಪ್ರಚಾದಯತ್ಯೇತದಸ್ಯ ತದಾತ್ಮನ ಉಪರಿಷ್ಟಾನ್ಮಾಂಸೈಃ ಸಂಚಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯೈತದಾತ್ಮನ
ಉಪರಿಷ್ಟಾನ್ಮಾಂಸೈಃ ಸಂಚನ್ನಂ ನಾವಕಾಶತೇ
೮।೭।೪।[೨೦]
ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾ ಅವಾಚೀನಂ ಮಧ್ಯಾತ್ । ತದ್ದ್ವಿತೀಯಾ ಚಿತಿರ್ಮಾಂಸಂ ಪುರೀಷಂ
ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಂ ಪುರೀಷೇಣ ಪ್ರಚಾದಯತ್ಯೇತದಸ್ಯ ತದಾತ್ಮನೋ ಮಾಂಸೈಃ
ಸಂಚಾದಯತೀಷ್ಟಕಾ ಉಪಧಾಯಾಸ್ಥೀಷ್ಟಕಾ ಅಸ್ಥಿ ತನ್ಮಾಂಸೈಃ ಸಂಚಾದಯತಿ ಪುರೀಷ
ಉಪದಧಾತಿ ಪುರೀಷೇಣ ಪ್ರಚಾದಯತ್ಯೇತದಸ್ಯ ತದಾತ್ಮನ ಉಭಯತೋ ಮಾಂಸೈಃ ಸಂಚಾದಯತಿ
ತಸ್ಮಾದಸ್ಯೈತದಾತ್ಮನ ಉಭಯತೋ ಮಾಂಸೈಃ ಸಂಚನ್ನಂ ನಾವಕಾಶತೇ
೮।೭।೪।[೨೧]

ಮಧ್ಯಮೇವ ತೃತೀಯಾ ಚಿತಿಃ । ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಮಧ್ಯಾದವಾಚೀನಂ ಗ್ರೀವಾಭ್ಯಸ್ತಚ್ಚತುರ್ಥೀ
ಚಿತಿರ್ಗ್ರೀವಾ ಏವ ಪಞ್ಚಮೀ ಚಿತಿಃ ಶಿರ ಏವ ಷಷ್ಠೀ ಚಿತಿಃ ಪ್ರಾಣಾ ಏವ ಸಪ್ತಮೀ
ಚಿತಿಸ್ತಾಮುತ್ತಮಾಮುಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತದಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯೋತ್ತಮಾನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ
ಸರ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾ ಉತ್ತಮಾಃ ಪುರೀಷ ಉಪದಧಾತಿ ಮಾಂಸಂ ವೈ ಪುರೀಷಂ ಮಾಂಸೇನ
ತತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ನೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪ್ರಚಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಪ್ರಾಣಾ
ಉಪರಿಷ್ಟಾದಸಂಚನ್ನಾಃ

೯।೧।೧।[೧]

ಅಥಾತಃ ಶತರುದ್ರಿಯಂ ಜುಹೋತಿ । ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ ರುದ್ರೋ ದೇವತಾ
ತಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ ಏತದಮೃತಂ ರೂಪಮುತ್ತಮಮದಧುಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ ದೀಪ್ಯಮಾನೋ
ಽತಿಷ್ಠದನ್ನಮಿಚಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನೋಽಯಂ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾದಿತಿ
೯।೧।೧।[೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ । ಅನ್ನಮಸ್ಮೈ ಸಮ್ಭರಾಮ ತೇನೈನಂ ಶಮಯಾಮೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತದನ್ನಂ
ಸಮಭರಞ್ಚಾನ್ತದೇವತ್ಯಂ ತೇನೈನಮಶಮಯಂಸ್ತದ್ಯದೇತಮ್
ದೇವಮೇತೇನಾಶಮಯಂಸ್ತಸ್ಮಾಚಾನ್ತದೇವತ್ಯಂ ಶಾನ್ತದೇವತ್ಯಂ ಹ ವೈ
ತಚತರುದ್ರಿಯಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ
ದೇವಾಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದಮೃತಂ ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ
ದೀಪ್ಯಮಾನಸ್ತಿಷ್ಠತ್ಯನ್ನಮಿಚಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾ ಏತದನ್ನಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಶಾನ್ತದೇವತ್ಯಂ
ತೇನೈನಂ ಶಮಯತಿ
೯।೧।೧।[೩]

ಜರ್ತಿಲೈರ್ಜುಹೋತಿ । ಜಾಯತ ಏಷ ಏತದ್ಯಚ್ಚೀಯತೇ ಸ ಏಷ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಅನ್ನಾಯ ಜಾಯತ
ಉಭಯಮ್ವೇತದನ್ನಂ ಯಜ್ಜರ್ತಿಲಾ ಯಚ್ಚ ಗ್ರಾಮ್ಯಂ ಯಚ್ಚಾರಣ್ಯಂ ಯದಹ ತಿಲಾಸ್ತೇನ ಗ್ರಾಮ್ಯಂ
ಯದಕೃಷ್ಟೇ ಪಚ್ಯನ್ತೇ ತೇನಾರಣ್ಯಮುಭಯೇನೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಗ್ರಾಮ್ಯೇಣ
ಚಾರಣ್ಯೇನ ಚ
೯।೧।೧।[೪]

ಅರ್ಕಪರ್ಣೇನ ಜುಹೋತಿ । ಅನ್ನಮರ್ಕೋಽನ್ನೇನೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೧।[೫]

ಪರಿಶ್ರಿತ್ಸು ಜುಹೋತಿ । ಅಗ್ನಯ ಏತೇ ಯತ್ಪರಿಶ್ರಿತಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತಾ ಅಗ್ನಿಮತ್ಯೇವಾಹುತಯೋ ಹುತಾ
ಭವನ್ತಿ
೯।೧।೧।[೬]

ಯದ್ವೇವೈತಚತರುದ್ರಿಯಂ ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾದ್ದೇವತಾ ಉದಕ್ರಾಮಂಸ್ತಮೇಕ ಏವ
ದೇವೋ ನಾಜಹಾನ್ಮನ್ಯುರೇವ ಸೋಽತಿನ್ನನ್ತರ್ವಿತತೋಽತಿಷ್ಠತ್ಸೋಽರೋದೀತ್ತಸ್ಯ ಯಾನ್ಯಶ್ರೂಣಿ
ಪ್ರಾಸ್ಕನ್ದಂಸ್ತಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಮನ್ಯೌ ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠನ್ತ್ಸ ಏವ ಶತಶೀರ್ಷಾ ರುದ್ರಃ
ಸಮಭವತ್ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಶತೇಷುಧಿರಥ ಯಾ ಅನ್ಯಾ ವಿಪ್ರುಷೋಽಪತಂಸ್ತಾ ಅಸಂಖ್ಯಾತಾ
ಸಹಸ್ರಾಣೀಮಾಂಲೋಕಾನನುಪ್ರಾವಿಶಂಸ್ತದ್ಯದ್ರುದಿತಾತ್ಸಮದ್ರುದ್ರಾಃ ಸೋಽಯಂ ಶತಶೀರ್ಷಾ ರುದ್ರಃ
ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಶತೇಷುಧಿರಧಿಜ್ಯಧನ್ವಾ ಪ್ರತಿಹಿತಾಯೀ ಭೀಷಯಮಾಣೋ
ಽತಿಷ್ಠದನ್ನಮಿಚಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುಃ
೯।೧।೧।[೭]

ತೇ ಪ್ರ್ಜಾಪತಿಮಬ್ರುವನ್ । ಅಸ್ಮಾದ್ವೈ ಬಿಭೀಮೋ ಯದ್ವೈ ನೋಽಯಂ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾದಿತಿ ಸೋ
ಽಬ್ರವೀದನ್ನಮಸ್ಮೈ ಸಮ್ಭರತ ತೇನೈನಂ ಶಮಯತೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತದನ್ನಂ
ಸಮಭರಞ್ಚತರುದ್ರಿಯಂ ತೇನೈನಮಶಮಯಂಸ್ತದ್ಯದೇತಂ ಶತಶೀರ್ಷಾಣಾಂ
ರುದ್ರಮೇತೇನಾಶಮಯಂಸ್ತಸ್ಮಾಚತದ್ಯದೇತಂ ಶತಶೀರ್ಷಾಣಾಂ
ರುದ್ರಮೇತೇನಾಶಮಯಂಸ್ತಸ್ಮಾಚತಶೀರ್ಷರುದ್ರಶಮನೀಯಂ ಶತಶೀರ್ಷರುದ್ರಶಮನೀಯಂ ಹ
ವೈ ತಚತರುದ್ರಿಯಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ
ಅಯಮೇತದನ್ನಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಶತರುದ್ರಿಯಂ ತೇನೈನಂ ಶಮಯತಿ
೯।೧।೧।[೮]

ಗವೇಧುಕಾಸಕ್ತುಭಿರ್ಜುಹೋತಿ । ಯತ್ರ ವೈ ಸಾ ದೇವತಾ ವಿಸ್ರಸ್ತಾಶಯತ್ತತೋ ಗವೇಧುಕಾಃ
ಸಮಭವನ್ತ್ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದ್ಭಾಗೇನ ಸ್ವೇನ ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೧।[೯]

ಅರ್ಕಪರ್ಣೇನ ಜುಹೋತಿ । ಏತಸ್ಯ ವೈ ದೇವಸ್ಯಾಶಯಾದರ್ಕಃ
ಸಮಭವತ್ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದ್ಭಾಗೇನ ಸ್ವೇನ ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೧।[೧೦]

ಪರಿಶ್ರಿತ್ಸು ಜುಹೋತಿ । ಲೋಮಾನಿ ವೈ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ನ ವೈ ಲೋಮಸು ವಿಷಂ ನ ಕಿಂ ಚನ
ಹಿನಸ್ತ್ಯುತ್ತರಾರ್ಧೇಽಗ್ನೇರುದಙ್ತಿಷ್ಠನ್ಜುಹೋತ್ಯೇತಸ್ಯಾಂ ಹ ದಿಶ್ಯೇತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಗೃಹಾಃ
ಸ್ವಾಯಾಮೇವೈನಮೇತದ್ದಿಶಿ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸ್ವಾಯಾಂ ದಿಶ್ಯವಯಜತೇ
೯।೧।೧।[೧೧]

ಸ ವೈ ಜಾನುದಘ್ನೇ ಪ್ರಥಮಂ ಸ್ವಾಹಾಕರೋತಿ । ಅಧೈವ ವೈ ತದ್ಯಜ್ಜಾನುದಘ್ನಮಧ ಇವ
ತದ್ಯದಯಂ ಲೋಕಸ್ತದ್ಯ ಇಮಂ ಲೋಕಂ ರುದ್ರಾಃ ಪ್ರಾವಿಶಂಸ್ತಾಂಸ್ತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೧।[೧೨]

ಅಥ ನಾಭಿದಘ್ನೇ । ಮಧ್ಯಮಿವ ವೈ ತದ್ಯನ್ನಾಭಿದಘ್ನಮ್
ಮಧ್ಯಮಿವಾನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಸ್ತದ್ಯೇಽನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಂ ರುದ್ರಾಃ ಪ್ರಾವಿಶಂಸ್ತಾಂಸ್ತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ೯।೧।೧।[೧೩]

ಅಥ ಮುಖದಘ್ನ । ಉಪರೀವ ವೈ ತದ್ಯನ್ಮುಖದಘ್ನಮುಪರೀವ ತದ್ಯದಸೌ
ಲೋಕಸ್ತದ್ಯೇಽಮುಂ ಲೋಕಂ ರುದ್ರಾಃ ಪ್ರಾವಿಶಂಸ್ತಾಂಸ್ತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣಾನ್ನಂ ವೈ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ
ಽನ್ನೇನೈವೈನಾನೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೧।[೧೪]

ನಮಸ್ತೇ ರುದ್ರ ಮನ್ಯವ ಇತಿ । ಯ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ತ್ಸೋಽನ್ತರ್ಮನ್ಯುರ್ವಿತತೋಽತಿಷ್ಠತ್ತಸ್ಮಾ
ಏತನ್ನಮಸ್ಕರೋತ್ಯುತೋ ತ ಇಷವೇ ನಮೋ ಬಾಹುಭ್ಯಾಮುತ ತೇ ನಮ ಇತೀಷ್ವಾ ಚ ಹಿ ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ
ಚ ಭೀಷಯಮಾಣೋಽತಿಷ್ಠತ್
೯।೧।೧।[೧೫]

ಸ ಏಷ ಕ್ಷತ್ರಂ ದೇವಃ । ಯಃ ಸ ಶತಶೀರ್ಷಾ ಸಮಭವದ್ವಿಶ ಇಮ ಇತರೇ ಯೇ ವಿಪ್ರುಙ್ಭ್ಯಃ
ಸಮಭವಂಸ್ತಸ್ಮಾ ಏತಸ್ಮೈ ಕ್ಷತ್ರಾಯೈತಾ ವಿಶ ಏತಂ ಪುರಸ್ತಾದುದ್ಧಾರಮುದಹರನ್ಯ ಏಷ
ಪ್ರಥಮೋಽನುವಾಕಸ್ತೇನೈನಮಪ್ರೀಣಂಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತಮ್
ಪುರಸ್ತಾದುದ್ಧಾರಮುದ್ಧರತಿ ತೇನೈನಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಏಕದೇವತ್ಯೋ ಭವತಿ ರೌದ್ರ
ಏತಂ ಹ್ಯೇತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೧।[೧೬]

ಚತುರ್ದಶೈತಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ಭವನ್ತಿ । ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚತುರ್ದಶಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ನಮೋ
ನಮ ಇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ನಮೋ ಯಜ್ಞೇನೈವೈನಮೇತನ್ನಮಸ್ಕಾರೇಣ ನಮಸ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹ
ನಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ನಮಸ್ತ ಇತಿ ಯಥಾ ಹೈನಂ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯಜ್ಞಸ್ತ ಇತಿ ತಾದೃಕ್ತತ್
೯।೧।೧।[೧೭]

ಅಥ ದ್ವನ್ದ್ವಿಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ । ನಮೋಽಮುಷ್ಮೈ ಚಾಮುಷ್ಮೈ ಚೇತಿ ತದ್ಯಥಾ ವೈ ಬ್ರೂಯಾದಸೌ
ತ್ವಂ ಚ ನ ಏಷ ಚ ಮಾ ಹಿಂಸಿಷ್ಟಮಿತ್ಯೇವಮೇತದಾಹ ನತರಾಂ ಹಿ ವಿದಿತ ಆಮನ್ತ್ರಿತೋ ಹಿನಸ್ತಿ
೯।೧।೧।[೧೮]

ನಮೋ ಹಿರಣ್ಯಬಾಹವೇ । ಸೇನಾನ್ಯೇ ದಿಶಾಂ ಚ ಪತಯೇ ನಮ ಇತ್ಯೇಷ ಏವ ಹಿರಣ್ಯಬಾಹುಃ
ಸೇನಾನೀರೇಷ ದಿಶಾಂ ಪತಿಸ್ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾತ್ರೈಕದೇವತ್ಯಮೇತಮೇವ ತೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಮೇವ
ತದ್ವಿಶ್ಯಪಿಭಾಗಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ವಿಶಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಕ್ಷತ್ರಿಯೋಽಪಿಭಾಗೋಽಥ ಯಾ ಅಸಂಖ್ಯಾತಾ
ಸಹಸ್ರಾಣೀಮಾಂಲೋಕಾನನುಪ್ರಾವಿಶನ್ನೇತಾಸ್ತಾ ದೇವತಾ ಯಾಭ್ಯ ಏತಜ್ಜುಹೋತಿ
೯।೧।೧।[೧೯]

ಅಥ ಜಾತೇಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ । ಏತಾನಿ ಹ ಜಾತಾನ್ಯೇತೇ ರುದ್ರಾ ಅನುಪ್ರವಿವಿಶುರ್ಯತ್ರ ಯತ್ರೈತೇ
ತದೇವೈನಾನೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥೋ ಏವಂ ಹೈತಾನಿ ರುದ್ರಾಣಾಂ ಜಾತಾನಿ ದೇವಾನಾಂ ವೈ ವಿಧಾಮನು
ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದು ಹೇಮಾನಿ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಜಾತಾನಿ ಯಥಾಜಾತಮೇವೈನಾನೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೧।[೨೦]

ತೇಷಾಂ ವಾ ಉಭಯತೋನಮಸ್ಕಾರಾ ಅನ್ಯೇ ।ಽನ್ಯತರತೋನಮಸ್ಕಾರಾ ಅನ್ಯೇ ತೇ ಹ ತೇ ಘೋರತರಾ
ಅಶಾನ್ತತರಾ ಯ ಉಭಯತೋನಮಸ್ಕಾರಾ ಉಭಯತ ಏವೈನಾನೇತದ್ಯಜ್ಞೇನ ನಮಸ್ಕಾರೇಣ
ಶಮಯತಿ
೯।೧।೧।[೨೧]

ಸ ವಾ ಅಶೀತ್ಯಾಂ ಚ ಸ್ವಾಹಾಕರೋತಿ । ಪ್ರಥಮೇ ಚಾನುವಾಕೇಽಥಾಶೀತ್ಯಾಮಥಾಶೀತ್ಯಾಂ ಚ ಯಾನಿ
ಚೋರ್ಧ್ವಾನಿ ಯಜೂಂಷ್ಯಾವತಾನೇಭ್ಯೋಽನ್ನಮಶೀತಯೋಽನ್ನೇನೈವೈನಾನೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೧।[೨೨]

ಅಥೈತಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ಜಪತಿ । ನಮೋ ವಃ ಕಿರಿಕೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇತದ್ಧಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತತಮಂ ಧಾಮ
ಯಥಾ ಪ್ರಿಯೋ ವಾ ಪುತ್ರೋ ಹೃದಯಂ ವಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾಚಙ್ಕೇತ
ತದೇತಾಭಿರ್ವ್ಯಾಹೃತಿಭಿರ್ಜುಹುಯಾದುಪ ಹೈವೈತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ಗಚತಿ ತಥೋ
ಹೈನಮೇಷ ದೇವೋ ನ ಹಿನಸ್ತಿ
೯।೧।೧।[೨೩]

ನಮೋ ವಃ ಕಿರಿಕೇಭ್ಯ ಇತಿ । ಏತೇ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ದೇವಾನಾಂ ಹೃದಯೇಭ್ಯ
ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾಯುರಾದಿತ್ಯ ಏತಾನಿ ಹ ತಾನಿ ದೇವಾನಾಂ ಹೃದಯಾನಿ ನಮೋ ವಿಚಿನ್ವತ್ಕೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇತೇ ಹೀದಂ
ಸರ್ವಂ ವಿಚಿನ್ವನ್ತಿ ನಮೋ ವಿಕ್ಷಿಣತ್ಕೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇತೇ ವೈ ತಂ ವಿಕ್ಷಿಣನ್ತಿ ಯಂ ವಿಚಿಕ್ಷೀಷನ್ತಿ
ನಮ ಆನಿರ್ಹತೇಭ್ಯ ಇತ್ಯೇತೇ ಹ್ಯೇಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯೋಽನಿರ್ಹತಾಃ
೯।೧।೧।[೨೪]

ಅಥೋತ್ತಾರಾಣಿ ಜಪತಿ । ದ್ರಾಪೇ ಅನ್ಧಸಸ್ಪತ ಇತ್ಯೇಷ ವೈ ದ್ರಾಪಿರೇಷ ವೈ ತಂ ದ್ರಾ ಪಯತಿ ಯಂ
ದಿದ್ರಾಪಯಿಷತ್ಯನ್ಧಸಸ್ಪತ ಇತಿ ಸೋಮಸ್ಯ ಪತ ಇತ್ಯೇತದ್ದರಿದ್ರ ನೀಲಲೋಹಿತೇತಿ ನಾಮಾನಿ
ಚಾಸ್ಯೈತಾನಿ ರೂಪಾಣಿ ಚ ನಾಮಗ್ರಾಹಮೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಾಸಾಂ ಪ್ರಜಾನಾಮೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಮ್
ಮಾ
ಭೇರ್ಮಾ ರೋಙ್ನೋ ಚ ನಃ ಕಿಂ ಚನಾಮಮದಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೯।೧।೧।[೨೫]

ಸ ಏಷ ಕ್ಷತ್ರಂ ದೇವಃ । ತಸ್ಮಾ ಏತಸ್ಮೈ ಕ್ಷತ್ರಾಯೈತಾ ವಿಶೋಽಮುಮ್
ಪುರಸ್ತಾದುದ್ಧಾರಮುದಹರನ್ಯೋಽಸೌ ಪ್ರಥಮೋಽನುವಾಕೋಽಥಾಸ್ಮಾ
ಏತಮುಪರಿಷ್ಟಾದುದ್ಧಾರಮುದಹರಂಸ್ತೇನೈನಮಪ್ರೀಣಂಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ
ಅಯಮೇತಮುಪರಿಷ್ಟಾದುದ್ಧಾರಮುದ್ಧರತಿ ತೇನೈನಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇಷ ಏಕದೇವತ್ಯೋ
ಭವತಿ ರೌದ್ರ ಏವೈತಂ ಹ್ಯೇವೈತೇನಪ್ರೀಣಾತಿ೯।೧।೧।[೨೬]

ಸಪ್ತೈತಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ಭವನ್ತಿ । ಸಪ್ತಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
ತಾನ್ಯುಭಯಾನ್ಯೇಕವಿಂಶತಿಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ
ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ ಏಕವಿಂಶ ಏತಾಮಭಿಸಮ್ಪದಮ್
೯।೧।೧।[೨೭]

ಅಥಾವತಾನಾನ್ಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಾನ್ದೇವಾ ಏತೇನಾನ್ನೇನ
ಪ್ರೀತ್ವಾಥೈಷಾಮೇತೈರವತಾನೈರ್ಧನೂಂಷ್ಯವಾತನ್ವಂಸ್ತಥೈವೈನಾನಯಮೇತದೇತೇನಾನ್ನೇನ
ಪ್ರೀತ್ವಾಥೈಷಾಮೇತೈರವತಾನೈರ್ಧನೂಂಷ್ಯವತನೋತಿ ನ ಹ್ಯವತತೇನ ಧನುಷಾ ಕಂ ಚನ
ಹಿನಸ್ತಿ
೯।೧।೧।[೨೮]

ತದ್ವೈ ಸಹಸ್ರಯೋಜನ ಇತಿ । ಏತದ್ಧ ಪರಮಂ ದೂರಂ ಯತ್ಸಹಸ್ರಯೋಜನಂ ತದ್ಯದೇವ
ಪರಮಂ ದೂರಂ ತದೇವೈಷಾಮೇತದ್ಧನೂಂಷ್ಯವತನೋತಿ
೯।೧।೧।[೨೯]

ಯದ್ವೇವಾಹ ಸಹಸ್ರಯೋಜನ ಇತಿ । ಅಯಮಗ್ನಿಃ ಸಹಸ್ರಯೋಜನಂ ನ ಹ್ಯೇತಸ್ಮಾದಿತಿ
ನೇತ್ಯನ್ಯತ್ಪರಮಸ್ತಿ ತದ್ಯದಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ತದೇವೈಷಾಂ ಸಹಸ್ರಯೋಜನೇ ಧನೂಂಷ್ಯವತನೋತಿ
೯।೧।೧।[೩೦]

ಅಸಂಖ್ಯಾತಾ ಸಹಸ್ರಾಣಿ । ಅಸ್ಮಿಂನ್ಮಹತ್ಯರ್ಣವ ಇತಿ ಯತ್ರಯತ್ರ ತೇ
ತದೇವೈಷಾಮೇತದ್ಧನೂಂಷ್ಯವತನೋತಿ
೯।೧।೧।[೩೧]

ದಶೈತಾನವತಾನಾನ್ಜುಹೋತಿ । ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡಗ್ನಿರ್ದಶ ದಿಶೋ ದಿಶೋಽಗ್ನಿರ್ದಶ ಪ್ರಾಣಾಃ
ಪ್ರಾಣಾ ಅಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈಷಾಮೇತದ್ಧನೂಂಷ್ಯವತನೋತಿ
೯।೧।೧।[೩೨]

ಅಥ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹಾನ್ಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏತದಿಮಾಂಲೋಕಾನಿತ ಊರ್ಧ್ವೋ ರೋಹತಿ ಸ ಸ ಪರಾಙಿವ ರೋಹ
ಇಯಮು ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತೇ ದೇವಾ ಇಮಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪ್ರತ್ಯಾಯಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾವ
ಇಮಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಭಿಪ್ರತ್ಯೈತಿ
೯।೧।೧।[೩೩]

ಯದ್ವೇವ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಾನೇತತ್ಪ್ರೀಣನ್ನನ್ವವೈತಿ ತತ
ಏವೈತದಾತ್ಮಾನಮಪೋದ್ಧರತೇ ಜಾವಾತ್ವೈ ತಥಾ ಹಾನೇನಾತ್ಮನಾ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ
೯।೧।೧।[೩೪]

ಯದ್ವೇವ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏತದೇತಾನ್ರುದ್ರಾನಿತ ಊರ್ಧ್ವಾನ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಾನ್ಪುನರಮುತೋ
ಽರ್ವಾಚಃ
೯।೧।೧।[೩೫]

ನನೋಽಸ್ತು ರುದ್ರೇಭ್ಯೋ ಯೇ ದಿವೀತಿ । ತದ್ಯೇಽಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ರುದ್ರಾಸ್ತೇಭ್ಯ ಏತನ್ನಮಸ್ಕರೋತಿ
ಯೇಷಾಂ ವರ್ಷಮಿಷವ ಇತಿ ವರ್ಷಂ ಹ ತೇಷಾಮಿಷವಾ ವರ್ಷೇಣ ಹ ತೇ ಹಿಂಸನ್ತಿ ಯಂ
ಜಿಹಿಂಸಿಷನ್ತಿ
೯।೧।೧।[೩೬]

ನಮೋಽಸ್ತು ರುದ್ರೇಭ್ಯೋ ಯೇಽನ್ತರಿಕ್ಷ ಇತಿ । ತದ್ಯೇಽನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೇ ರುದ್ರಾಸ್ತೇಭ್ಯ
ಏತನ್ನಮಸ್ಕರೋತಿ ಯೇಷಾಂ ವಾತ ಇಷವ ಇತಿ ವಾತೋ ಹ ತೇಷಾಮಿಷವೋ ವಾತೇನ ಹ ತೇ ಹಿಂಸನ್ತಿ ಯಂ
ಜಿಹಿಂಸಿಷನ್ತಿ
೯।೧।೧।[೩೭]

ನಮೋಽಸ್ತು ರುದ್ರೇಭ್ಯೋ ಯೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತಿ । ತದ್ಯೇಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ರುದ್ರಾಸ್ತೇಭ್ಯ ಏತನ್ನಮಸ್ಕರೋತಿ
ಯೇಷಾಮನ್ನಮಿಷವ ಇತ್ಯನ್ನಂ ಹ ತೇಷಾಮಿಷವೋಽನ್ನೇನ ಹ ತೇ ಹಿಂಸನ್ತಿ ಯಂ ಜಿಹಿಂಸಿಷನ್ತಿ
೯।೧।೧।[೩೮]

ತೇಭ್ಯೋ ದಶ ಪ್ರಾಚೀಃ । ದಶ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಶ ಪ್ರತೀಚೀರ್ದಶೋದೀಚೀರ್ದಶೋರ್ಧ್ವಾ ಇತಿ ದಶಾಕ್ಷರಾ
ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡಗ್ನಿರ್ದಶ ದಿಶೋ ದಿಶೋಽಗ್ನಿರ್ದಶ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಅಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ
ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಾನೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೧।[೩೯]

ಯದ್ವೇವಾಹ ದಶದಶೇತಿ । ದಶ ವಾ ಅಞ್ಜಲೇರಙ್ಗುಲಯೋ ದಿಶಿದಿಶ್ಯೇವೈಭ್ಯ ಏತದಞ್ಜಲಿಂ ಕರೋತಿ
ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದ್ಭೀತೋಽಞ್ಜಲಿಂ ಕರೋತಿ ತೇಭ್ಯೋ ನಮೋ ಅಸ್ತ್ವಿತಿ ತೇಭ್ಯ ಏವ ನಮಸ್ಕರೋತಿ ತೇ ನೋ
ಮೃಡಯನ್ತ್ವಿತಿ ತ ಏವಾಸ್ಮೈ ಮೃಡಯನ್ತಿ ತೇ ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮೋ ಯಶ್ಚ ನೋ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಮೇಷಾಂ ಜಮ್ಭೇ
ದಧ್ಮ ಇತಿ ಯಮೇವ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಶ್ಚೈನಂ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಮೇಷಾಂ ಜಮ್ಭೇ ದಧಾತ್ಯಮುಮೇಷಾಂ
ಜಮ್ಭೇ ದಧಾಮೀತಿ ಹ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಯಾತ್ತತೋಽಹ ತಸ್ಮಿನ್ನ ಪುನರಸ್ತ್ಯಪಿ ತನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ
ಸ್ವಯಂನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ಹ್ಯೇವ ಸ ಯಮೇವಂವಿದ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ೯।೧।೧।[೪೦]

ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವಃ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಾನೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣಾನ್ನಂ ವೈ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ
ಽನ್ನೇನೈವೈನಾನೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತ್ರಿರಿತಿ ಊರ್ಧ್ವೋ ರೋಹತಿ ತತ್ಷಟ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೧।೧।[೪೧]

ಯದ್ವೇವ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವಃ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ । ತ್ರಿರ್ಹಿ ಕೃತ್ವ ಊರ್ಧ್ವೋ ರೋಹತಿ ತದ್ಯಾವತ್ಕೃತ್ವ ಊರ್ಧ್ವೋ
ರೋಹತಿ ತಾವತ್ಕೃತ್ವಃ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ
೯।೧।೧।[೪೨]

ಅಥ ತದರ್ಕಪರ್ಣಂ ಚಾತ್ವಾಲೇ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನೇನೈತದ್ರೌದ್ರಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ
ತದೇತದಶಾನ್ತಂ ತದೇತತ್ತಿರಃ ಕರೋತಿ ನೇದಿದಮಶಾನ್ತಂ
ಕಶ್ಚಿದಭಿತಿಷ್ಠಾತ್ತನ್ನೇನ್ದ್ಧಿನಸದಿತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚಾತ್ವಾಲೇ ಯದ್ವೇವ ಚಾತ್ವಾಲೇಽಗ್ನಿರೇಷ
ಯಚ್ಚಾತ್ವಾಲಸ್ತಥೋ ಹೈನದೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂದಹತ್ಯಥಾತಃ ಸಮ್ಪದೇವ
೯।೧।೧।[೪೩]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತಚತರುದ್ರಿಯಂ ಸಂವತ್ಸರಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಕಥಂ
ಸಂವತ್ಸರೇಣಾಗ್ನಿನಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನ್ಯೇತಚತರುದ್ರಿಯಮಥ
ತ್ರಿಂಶದಥ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತ್ತತೋ ಯಾನಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ತಾವನ್ತಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹಾನಿ
ತತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹಾನ್ಯಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯಾನಿ ತ್ರಿಂಶತ್ತ್ರಂಶನ್ಮಾಸಸ್ಯ ರಾತ್ರಯಸ್ತನ್ಮಾಸಸ್ಯ
ರಾತ್ರೀರಾಪ್ನೋತಿ ತದುಭಯಾನಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತ್ಸ
ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸಃ ಸ ಆತ್ಮಾ ತ್ರಿಂಶದಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ದ್ವೇ ಶಿರ ಏವ
ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶಮೇತಾವಾನ್ವೈ ಸಂವತ್ಸರ ಏವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಚತರುದ್ರಿಯಂ
ಸಂವತ್ಸರಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತ್ಯೇವಂ ಸಂವತ್ಸರೇಣಾಗ್ನಿನಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಏತಾವತ್ಸ ಉ ವೈ ಶಾಣ್ಡಿಲೇ
ಽಗ್ನೌ ಮಧ್ಯತೋ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪಧೀಯನ್ತೇಽಗ್ನಯೋ ಹೈತೇ ಪೃಥಗ್ಯದೇತಾ ಇಷ್ಟಕಾ
ಏವಮು ಹಾಸ್ಯೈತೇಽಗ್ನಯಃ ಪೃಥಕ್ಶತರುದ್ರಿಯೇಣಾಭಿಹುತಾ ಭವನ್ತಿ
೯।೧।೧।[೪೪]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತಚತರುದ್ರಿಯಂ ಮಹದುಕ್ಥಮಾಪ್ನೋತಿ ಕಥಂ ಮಹತೋಕ್ಥೇನ
ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ ಯಾನ್ಯಮೂನಿ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿರ್ಯಜೂಂಷ್ಯಭಿತೋಽಶೀತೀಃ ಸ ಪಞ್ಚವಿಂಶ ಆತ್ಮಾ ಯತ್ರ
ವಾ ಆತ್ಮಾ ತದೇವ ಶಿರಸ್ತತ್ಪಕ್ಷಪುಚಾನ್ಯಥ ಯಾ ಅಶೀತಯಃ ಸೈವಾಶೀತೀನಾಮಾಪ್ತಿರಶೀತಿಭಿರ್ಹಿ
ಮಹದುಕ್ಥಮಾಖ್ಯಾಯತೇಽಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಮಶೀತಿಭ್ಯೋ ಯದೇವಾದೋ ಮಹತ
ಉಕ್ಥಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಮಶೀತಿಭ್ಯ ಏತದಸ್ಯ ತದೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತಚತರುದ್ರಿಯಮ್
ಮಹದುಕ್ಥಮಾಪ್ನೋತ್ಯೇವಂ ಮಹತೋಕ್ಥೇನ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ
೯।೧।೨।[೧]

ಅಥೈನಮತಃ ಪರಿಷಿಶ್ಚತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಶತರುದ್ರಿಯೇಣ
ಶಮಯಿತ್ವಾಥೈನಮೇತದ್ಭೂಯ ಏವಾಶಮಯಂಸ್ತಥೈವೈನಮೇವಮೇತಚತರುದ್ರಿಯೇಣ
ಶಮಯಿತ್ವಾಥೈನಮೇತದ್ಭೂಯ ಏವ ಶಮಯತಿ೯।೧।೨।[೨]

ಅದ್ಭಿಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚತಿ । ಶಾನ್ತಿರ್ವಾ ಆಪಃ ಶಮಯತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್ಸರ್ವತಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸರ್ವತ
ಏವೈನಮೇತಚಮಯತಿ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚತಿ ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತಚಮಯತಿ
೯।೧।೨।[೩]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ಪರಿಷಿಞ್ಚತಿ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಿಮಾಂಸ್ತಲ್ಲೋಕಾನದ್ಭಿಃ ಪರಿತನೋತಿ
ಸಮುದ್ರೇಣ ಹೈನಾಂಸ್ತತ್ಪರಿತನೋತಿ ಸರ್ವತಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸರ್ವತಃ ಸಮುದ್ರಃ ಪರ್ಯೇತಿ
ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತಸ್ಮಾದಿಮಾಂಲೋಕಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ಸಮುದ್ರಃ ಪರ್ಯೇತಿ
೯।೧।೨।[೪]

ಅಗ್ನೀತ್ಪರಿಷಿಞ್ಚತಿ । ಅಗ್ನಿರೇಷ ಯದಾಗ್ನೀಧ್ರೋ ನೋ ವಾ ಆತ್ಮಾತ್ಮಾನಂ ಹಿನಸ್ತ್ಯಹಿಂಸಾಯಾ ಅಶ್ಮನೋ
ಽಧ್ಯಶ್ಮನೋ ಹ್ಯಾಪಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ ನಿಕಕ್ಷಾನ್ನಿಕಕ್ಷಾದ್ಧ್ಯಾಪಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ
ದಕ್ಷಿಣಾನ್ನಿಕಕ್ಷಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾದ್ಧಿ ನಿಕಕ್ಷಾದಾಪಃ ಪ್ರಭವನ್ತಿ
೯।೧।೨।[೫]

ಅಶ್ಮನ್ನೂರ್ಜಂ ಪರ್ವತೇ ಶಿಶ್ರಿಯಾಣಾಮಿತಿ । ಅಶ್ಮನಿ ವಾ ಏಷೋರ್ಕ್ಪರ್ವತೇಷು ಶ್ರಿತಾ ಯದಾಪೋಽದ್ಭ್ಯ
ಓಷಧೀಭ್ಯೋ ವನಸ್ಪತಿಭ್ಯೋ ಅಧಿ ಸಮ್ಭೃತಂ ಪಯ ಇತ್ಯೇತಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದಧಿ
ಸಮ್ಭೃತಂ ಪಯಸ್ತಾಂ ನ ಇಷಮೂರ್ಜಂ ಧತ್ತ ಮರುತಃ ಸಂರರಾಣಾ ಇತಿ ಮರುತೋ ವೈ
ವರ್ಷಸ್ಯೇಶತೇಽಶ್ಮಂಸ್ತೇ ಕ್ಷುದಿತಿ ನಿದಧಾತಿ ತದಶ್ಮನಿ ಕ್ಷುಧಂ ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಶ್ಮಾನಾದ್ಯೋಽಥೋ ಸ್ಥಿರೋ ವಾ ಅಶ್ಮಾ ಸ್ಥಿರಾ ಕ್ಷುತ್ಸ್ಥಿರ ಏವ ತತ್ಸ್ಥಿರಂ ದಧಾತಿ ಮಯಿ
ತ ಊರ್ಗಿತ್ಯಪಾದತ್ತೇ ತದಾತ್ಮನ್ನೂರ್ಜಂ ಧತ್ತೇ ತಥಾ ದ್ವಿತೀಯಂ ತಥಾ ತೃತೀಯಮ್
೯।೧।೨।[೬]

ನಿಧಾಯೋದಹರಣಂ ತ್ರಿರ್ವಿಪಲ್ಯಯತೇ । ಏತದ್ವಾ ಏನಮೇತಲ್ಲಘೂಯತೀವ ಯದೇನಂ ಸಮನ್ತಮ್
ಪರ್ಯೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಏವೈತನ್ನಿಹ್ನುತೇಽಹಿಂಸಾಯೈ
೯।೧।೨।[೭]

ಯದ್ವೇವ ವಿಪಲ್ಯಯತೇ । ಏತದ್ವಾ ಏನಮೇತದನ್ವವೈತಿ ತತ ಏವೈತದಾತ್ಮಾನಮಪೋದ್ಧರತೇ
ಜೀವಾತ್ವೈ ತಥೋ ಹಾನೇನಾತ್ಮನಾ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ
೯।೧।೨।[೮]

ತ್ರಿರ್ವಿಪಲ್ಯಯತೇ । ತ್ರಿರ್ಹಿ ಕೃತ್ವಃ ಪರ್ಯೇತಿ ತದ್ಯಾವತ್ಕೃತ್ವಃ ಪರ್ಯೇತಿ ತಾವತ್ಕೃತ್ವೋ ವಿಪಲ್ಯಯತೇ೯।೧।೨।[೯]

ಅಥ ತಮಶ್ಮಾನಮುದಹರಣೇಽವಧಾಯ । ಏತಾಂ ದಿಶಂ ಹರನ್ತ್ಯೇಷಾ ವೈ ನೈರೃತೀ
ದಿಙ್ನೈರೃತ್ಯಾಮೇವ ತದ್ದಿಶಿ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ
೯।೧।೨।[೧೦]

ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ । ಶತರುದ್ರಿಯೇಣ ಚಾದ್ಭಿಶ್ಚ ಶಮಯಿತ್ವಾಥಾಸ್ಯೈತೇನ ಶುಚಮ್
ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಘ್ನಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತಚತರುದ್ರಿಯೇಣ ಚಾದ್ಭಿಶ್ಚ
ಶಮಯಿತ್ವಾಥಾಸ್ಯೈತೇನ ಶುಚಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತಿ
೯।೧।೨।[೧೧]

ಬಾಹ್ಯೇನಾಗ್ನಿಂ ಹರತಿ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿರೇಭ್ಯಸ್ತಲ್ಲೋಕೇಭ್ಯೋ ಬಹಿರ್ಧಾ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ
ಬಹಿರ್ವೇದೀಯಂ ವೈ ವೇದಿರಸ್ಯೈ ತದ್ಬಹಿರ್ಧಾ ಶುಚಂ ದಧಾತಿ
೯।೧।೨।[೧೨]

ಸ ವೇದೇರ್ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ಶ್ರೋಣೌ । ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ದಕ್ಷಿಣಾ ನಿರಸ್ಯತಿ ಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮಸ್ತಂ ತೇ
ಶುಗೃಚತ್ವಿತಿ ಯಮೇವ ದ್ವೇಷ್ಟಿ ತಮಸ್ಯ ಶುಗೃಚತ್ಯಮುಂ ತೇ ಶುಗೃಚತ್ವಿತಿ ಹ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯಂ
ದ್ವಿಷ್ಯಾತ್ತತೋ ಹ ತಸ್ಮಿನ್ನ ಪುನರಸ್ತ್ಯಪಿ ತನ್ನಾದ್ರಿಯೇತ ಸ್ವಯಂನಿರ್ದಿಷ್ಟೋ ಹ್ಯೇವ ಸ
ಯಮೇವಂವಿದ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯದಿ ನ ಭಿದ್ಯೇತ ಭಿತ್ತವೈ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯದಾ ಹ್ಯೇವ ಸ ಭಿದ್ಯತೇಽಥ ತಂ
ಶುಗೃಚತಿ ಯಂ ದ್ವೇಷ್ಟ್ಯಪ್ರತೀಕ್ಷಮಾಯನ್ತ್ಯಪ್ರತೀಕ್ಷಮೇವ ತಚುಚಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಜಹತಿ
೯।೧।೨।[೧೩]

ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯೇಷ್ಟಕಾ ಧೇನೂಃ ಕುರುತೇ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಶತರುದ್ರಿಯೇಣ ಚಾದ್ಭಿಶ್ಚ ಶಮಯಿತ್ವಾ
ಶುಚಮಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯೇಷ್ಟಕಾ ಧೇನೂರಕುರ್ವತ
ತಥೈವೈನಮಯಮೇತಚತರುದ್ರಿಯೇಣ ಚಾದ್ಭಿಶ್ಚ ಶಮಯಿತ್ವಾ ಶುಚಮಸ್ಯ
ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತ್ಯ ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯೇಷ್ಟಕಾ ಧೇನೂಃ ಕುರುತೇ
೯।೧।೨।[೧೪]

ಆಸೀನಃ ಕುರ್ವೀತೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ಆಸೀನೋ ವೈ ಧೇನುಂ ದೋಗ್ಧೀತಿ ತಿಷ್ಠಂಸ್ತ್ವೇವ ಕುರ್ವೀತೇಮೇ
ವೈ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತೀವ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಥೋ ತಿಷ್ಠನ್ವೈ ವೀರ್ಯವತ್ತರಃ
೯।೧।೨।[೧೫]

ಉದಙ್ಪ್ರಾಙ್ತಿಷ್ಠನ್ । ಪುರಸ್ತಾದ್ವಾ ಏಷಾ ಪ್ರತೀಚೀ ಯಜಮಾನಂ ಧೇನುರುಪತಿಷ್ಠತೇ ದಕ್ಷಿಣತೋ
ವೈ ಪ್ರತೀಚೀಂ ಧೇನುಂ ತಿಷ್ಠನ್ತೀಸುಪಸೀದನ್ತಿ೯।೧।೨।[೧೬]

ಸ ಯತ್ರಾಭ್ಯಾಪ್ನೋತಿ । ತದಭಿಮೃಶ್ಯೈತದ್ಯಜುರ್ಜಪತೀಮಾ ಮೇ ಅಗ್ನ ಇಷ್ಟಕಾ ಧೇನವಃ
ಸನ್ತ್ವಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹೈತಾಸಾಂ ಧೇನುಕರಣಸ್ಯೇಷ್ಟೇ ತಸ್ಮಾದೇತಾವತೀನಾಂ
ದೇವತಾನಾಮಗ್ನಿಮೇವಾಮನ್ತ್ರಯತ ಏಕಾ ಚ ದಶ ಚಾನ್ತಶ್ಚ ಪರಾರ್ಧಶ್ಚೇತ್ಯೇಷ ಹಾವರಾರ್ಧ್ಯೋ
ಭೂಮಾ ಯದೇಕಾ ಚ ದಶ ಚಾಥ ಹೈಷ ಪರಾರ್ಧ್ಯೋ ಭೂಮಾ ಯದನ್ತಶ್ಚ
ಪರಾರ್ಧಶ್ಚಾವರಾರ್ಧತಶ್ಚೈವೈನಾ ಏತತ್ಪರಾರ್ಧತಶ್ಚ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ದೇವಾ ಧೇನೂರುಕುರ್ವತ
ತಥೈವೈನಾ ಅಯಮೇತದವರಾರ್ಧತಶ್ಚೈವ ಪರಾರ್ಧತಶ್ಚ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಧೇನೂಃ ಕುರುತೇ
ತಸ್ಮಾದಪಿ ನಾದ್ರಿಯೇತ ಬಹ್ವೀಃ ಕರ್ತುಮಮುತ್ರ ವಾ ಏಷ ಏತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಯಜುಷಾ ಬಹ್ವೀಃ
ಕುರುತೇಽಥ ಯತ್ಸಂತನೋತಿ ಕಾಮಾನೇವ ತತ್ಸಂತನೋತಿ
೯।೧।೨।[೧೭]

ಯದ್ವೇವೇಷ್ಟಕಾ ಧೇನೂಃ ಕುರುತೇ । ವಾಗ್ವಾ ಅಯಮಗ್ನಿರ್ವಾಚಾ ಹಿ ಚಿತಃ ಸ ಯದಾಹೈಕಾ ಚ ದಶ
ಚಾನ್ತಶ್ಚ ಪರಾರ್ಧಶ್ಚೇತಿ ವಾಗ್ವಾ ಏಕಾ ವಾಗ್ದಶ ವಾಗನ್ತೋ ವಾಕ್ಪರಾರ್ಧೋ ವಾಚಮೇವ ತದ್ದೇವಾ
ಧೇನುಮಕುರ್ವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ವಾಚಮೇವ ಧೇನುಂ ಕುರುತೇಽಥ ಯತ್ಸಂತನೋತಿ
ವಾಚಮೇವ ತತ್ಸಂತನೋತ್ಯೇತಾ ಮೇ ಅಗ್ನ ಇಷ್ಟಕಾ ಧೇನವಃ ಸನ್ತ್ವಮುತ್ರಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕ
ಇತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನಾ ಅಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಧೇನೂಃ ಕುರುತೇಽಥೈನಾ ಏತದಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಧೇನೂಃ ಕುರುತೇ
ತಥೋ ಹೈನಮೇತಾ ಉಭಯೋರ್ಲೋಕಯೋರ್ಭುಞ್ಜನ್ತ್ಯಸ್ಮಿಂಶ್ಚಾಮುಷ್ಮಿಂಶ್ಚ
೯।೧।೨।[೧೮]

ಋತವ ಸ್ಥೇತಿ । ಋತವೋ ಹ್ಯೇತಾ ಋತಾವೃಧ ಇತಿ ಸತ್ಯವೃಧ ಇತ್ಯೇತದೃತುಷ್ವಾ ಸ್ಥ ಋತಾವೃಧ
ಇತ್ಯಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ವಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಋತುಷು ವಾ ಅಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಘೃತಶ್ಚುತೋ ಮಧುಶ್ಚುತ ಇತಿ
ತದೇನಾ ಘೃತಶ್ಚುತಶ್ಚ ಮಧುಶ್ಚುತಶ್ಚ ಕುರುತೇ
೯।೧।೨।[೧೯]

ವಿರಾಜೋ ನಾಮೇತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಏತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ನಾಮಭಿರುಪಾಹ್ವಯನ್ತಿ ಯಥಾಯಥೈನಾ
ಏತದಾಚಕ್ಷತೇ ತಾ ಏನಾನಭ್ಯುಪಾವರ್ತನ್ತಾಥ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ಏವ ಪರಾಚ್ಯಸ್ತಸ್ಥುರಹಿತನಾಮ್ನ್ಯೋ
ನಿಮೇಮಿಹತ್ಯಸ್ತಾ ವಿರಾಜೋ ನಾಮಾಕುರ್ವತ ತಾ ಏನಾನಭ್ಯುಪಾವರ್ತನ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ದಶದಶೇಷ್ಟಕಾ
ಉಪಧಾಯ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಯಾಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ ತದೇನಾ ವಿರಾವಃ ಕುರುತೇ ದಶಾಕ್ಷರಾ ಹಿ ವಿರಾಟ್
ಕಾಮದುಧಾ ಅಕ್ಷೀಯಮಾಣಾ ಇತಿ ತದೇನಾಃ ಕಾಮದುಧಾ ಅಕ್ಷೀಯಮಾಣಾಃ ಕುರುತೇ
೯।೧।೨।[೨೦]

ಅಥೈನಂ ವಿಕರ್ಷತಿ । ಮಣ್ಡೂಕೇನಾವಕಯಾ ವೇತಸಶಾಖಯೈತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಶತರುದ್ರಿಯೇಣ
ಚಾದ್ಭಿಶ್ಚ ಶಮಯಿತ್ವಾ ಶುಚಮಸ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತ್ಯಾಥೈನಮೇತದ್ಭೂಯ
ಏವಾಶಮಯಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತಚತರುದ್ರಿಯೇಣ ಚಾದ್ಭಿಶ್ಚ ಶಮಯಿತ್ವಾ ಶುಚಮಸ್ಯ
ಪಾಪ್ಮಾನಮಹತ್ಯಾಥೈನಮೇತದ್ಭೂಯ ಏವ ಶಮಯತಿ ಸರ್ವತೋ ವಿಕರ್ಷತಿ ಸರ್ವತ
ಏವೈನಮೇತಚಮಯತಿ
೯।೧।೨।[೨೧]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ವಿಕರ್ಷತಿ । ಏತದ್ವೈ ಯತ್ರೈತಂ ಪ್ರಾಣಾ ಋಷಯೋಽಗ್ರೇಽಗ್ನಿಂ
ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತಮದ್ಭಿರವೋಕ್ಷಂಸ್ತಾ ಆಪಃ ಸಮಸ್ಕನ್ದಂಸ್ತೇ ಮಣ್ಡೂಕಾ ಅಭವನ್
೯।೧।೨।[೨೨]

ತಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಬ್ರುವನ್ । ಯದ್ವೈ ನಃ ಕಮಭೂದವಾಕ್ತದಗಾದಿತಿ ಸೋಽಬ್ರವೀದೇಷ ವ ಏತಸ್ಯ
ವನಸ್ಪತಿರ್ವೇತ್ತ್ವಿತಿ ವೇತ್ತು ಸಂವೇತ್ತು ಸೋಽಹ ವೈ ತಂ ವೇತಸ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋ
ಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾ ಅಥ ಯದಬ್ರುವನ್ನವಾಙ್ತಃ ಕಮಗಾದಿತಿ ತಾ ಅವಾಕ್ಕಾ ಅಭವನ್ನವಾಕ್ಕಾ
ಹ ವೈ ತಾ ಅವಕಾ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಸ್ತಾ ಹೈತಾಸ್ತ್ರಯ್ಯ ಆಪೋ
ಯನ್ಮಣ್ಡೂಕೋಽವಕಾ ವೇತಸಶಾಖೈತಾಭಿರೇವೈನಮೇತತ್ತ್ರಯೀಭಿರದ್ಭಿಃ ಶಮಯತಿ
೯।೧।೨।[೨೩]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ವಿಕರ್ಷತಿ । ಜಾಯತ ಏಷ ಏತದ್ಯಚ್ಚೀಯತೇ ಸ ಏಷ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಅನ್ನಾಯ ಜಾಯತೇ
ಸರ್ವಮ್ವೇತದನ್ನಂ ಯನ್ಮಣ್ಡೂಕೋಽವಕಾ ವೇತಸಶಾಖಾ ಪಶವಶ್ಚ ಹ್ಯೇತಾ ಆಪಶ್ಚ
ವನಸ್ಪತಯಶ್ಚ ಸರ್ವೇಣೈ ವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೧।೨।[೨೪]

ಮಣ್ಡೂಕೇನ ಪಶೂನಾಮ್ । ತಸ್ಮಾನ್ಮಣ್ಡೂಕಃ ಪಶೂನಾಮನುಪಜೀವನೀಯತಮೋ ಯಾತಯಾಮಾ ಹಿ ಸೋ
ಽವಕಾಭಿರಪಾಂ ತಸ್ಮಾದವಕಾ ಅಪಾಮನುಪಜೀವನೀಯತಮಾ ಯಾತಯಾಮ್ನ್ಯೋ ಹಿ ತಾ ವೇತಸೇನ
ವನಸ್ಪತೀನಾಂ ತಸ್ಮಾದ್ವೇತಸೋ ವನಸ್ಪತೀನಾಮನುಪಜೀವನೀಯತಮೋ ಯಾತಯಾಮಾ ಹಿ ಸಃ
೯।೧।೨।[೨೫]

ತಾನಿ ವಂಶೇ ಪ್ರಬಧ್ಯ । ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧೇನಾಗ್ನೇರನ್ತರೇಣ ಪರಿಶ್ರಿತಃ ಪ್ರಾಗಗ್ರೇ ವಿಕರ್ಷತಿ
ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ತ್ವಾವಕಯಾಗ್ನೇ ಪರಿವ್ಯಯಾಮಸಿ ಪಾವಕೋ ಅಸ್ಮಭ್ಯಂ ಶಿವೋ ಭವೇತಿ
ಸಮುದ್ರಿಯಾಭಿಸ್ತ್ವಾದ್ಭಿಃ ಶಮಯಾಮ ಇತ್ಯೇತತ್
೯।೧।೨।[೨೬]

ಅಥ ಜಘನಾರ್ಧೇನೋದಕ್ । ಹಿಮಸ್ಯ ತ್ವಾ ಜರಾಯುಣಾಗ್ನೇ ಪರಿವ್ಯಯಾಮಸಿ ಪಾವಕೋ ಅಸ್ಮಭ್ಯಂ
ಶಿವೋ ಭವೇತಿ ಯದ್ವೈ ಶೀತಸ್ಯ ಪ್ರಶೀತಂ ತದ್ಧಿಮಸ್ಯ ಜರಾಯು ಶೀತಸ್ಯ ತ್ವಾ ಪ್ರಶೀತೇನ
ಶಮಯಾಮ ಇತ್ಯೇತತ್
೯।೧।೨।[೨೭]

ಅಥೋತ್ತರಾರ್ಧೇನ ಪ್ರಾಕ್ । ಉಪ ಜ್ಮನ್ನುಪ ವೇತಸೇಽವತರ ನದೀಷ್ವಾ ಅಗ್ನೇ ಪಿತ್ತಮಪಾಮಸಿ
ಮಣ್ಡೂಕಿ ತಾಭಿರಾಗಹಿ ಸೇಮಂ ನೋ ಯಜ್ಞಂ ಪಾವಕವರ್ಣಂ ಶಿವಂ ಕೃಧೀತಿ ಯಥೈವ
ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೯।೧।೨।[೨೮]

ಅಥ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೇನ ದಕ್ಷಿಣಾ । ಅಪಾಮಿದಂ ನ್ಯಯನಂ ಸಮುದ್ರಸ್ಯ ನಿವೇಶನಮನ್ಯಾಂಸ್ತೇ
ಅಸ್ಮತ್ತಪನ್ತು ಹೇತಯಃ ಪಾವಕೋ ಅಸ್ಮಭ್ಯಂ ಶಿವೋ ಭವೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ
ಬನ್ಧುರಿತ್ಯಗ್ರೇ ವಿಕರ್ಷತ್ಯಥೇತಿ ಅಥೇತ್ಯಥೇತಿ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ
೯।೧।೨।[೨೯]

ಆತ್ಮಾನಮಗ್ರೇ ವಿಕರ್ಷತಿ । ಆತ್ಮಾ ಹ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ಸಮ್ಭವತಃ ಸಮ್ಭವತ್ಯಥ ದಕ್ಷಿಣಮ್
ಪಕ್ಷಮಥ ಪುಚಮಥೋತ್ತರಂ ತದ್ದಕ್ಷಿಣಾವೃತ್ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ
೯।೧।೨।[೩೦]

ಅಭ್ಯಾತ್ಮಂ ಪಕ್ಷಪುಚಾನಿ ವಿಕರ್ಷತಿ । ಅಭ್ಯಾತ್ಮಮೇವ ತಚಾನ್ತಿಂ ಧತ್ತೇ
ಪುರಸ್ತಾದರ್ವಾಕ್ಪರಸ್ತಾದೇವ ತದರ್ವಾಚೀಂ ಶಾನ್ತಿಂ ಧತ್ತೇಽಗ್ನೇ ಪಾವಕ ರೋಚಿಷೇತಿ ದಕ್ಷಿಣಮ್
ಪಕ್ಷಂ ಸ ನಃ ಪಾವಕ ದೀದಿವ ಇತಿ ಪುಚಂ ಪಾವಕಯಾ ಯಶ್ಚಿತಯನ್ತ್ಯಾ ಕೃಪೇತ್ಯುತ್ತರಮ್
ಪಾವಕಂ ಪಾವಕಮಿತಿ ಯದ್ವೈ ಶಿವಂ ಶಾನ್ತಂ ತತ್ಪಾವಕಂ ಶಮಯತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್
೯।೧।೨।[೩೧]

ಸಪ್ತಭಿರ್ವಿಕರ್ಷತಿ । ಸಪ್ತಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ವಿಕರ್ಷತಿ ತಂ ವಂಶಮುತ್ಕರೇನ್ಯಸ್ಯ
೯।೧।೨।[೩೨]

ಅಥೈನಂ ಸಾಮಭಿಃ ಪರಿಗಾಯತಿ । ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ ಏತದಮೃತಂ
ರೂಪಮುತ್ತಮಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದಮೃತಂ ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ ಸಾಮಾನಿ
ಭವನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸಾಮಾನ್ಯಮೃತಮು ವೈ ಪ್ರಾಣಾ ಅಮೃತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರೂಪಮುತ್ತಮಂ
ದಧಾತಿ ಸರ್ವತಃ ಪರಿಗಾಯತಿ ಸರ್ವತ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದಮೃತಂ ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ
೯।೧।೨।[೩೩]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ಸಾಮಭಿಃ ಪರಿಗಾಯತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ
ಅಕಾಮಯನ್ತಾನಸ್ಥಿಕಮಿಮಮಮೃತಮಾತ್ಮಾನಂ ಕುರ್ವೀಮಹೀತಿ ತೇಽಬ್ರುವನ್ನುಪ ತಜ್ಜಾನೀತ
ಯಥೇಮಮಾತ್ಮಾನಮನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ ಕರವಾಮಹಾ ಇತಿ ತೇಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ
ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚತ ಯಥೇಮಮಾತ್ಮಾನಮನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ
ಕರವಾಮಹಾ ಇತಿ
೯।೧।೨।[೩೪]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ । ಏತಾನಿ ಸಾಮಾನ್ಯಪಶ್ಯಂಸ್ತೈರೇನಮ್
ಪರ್ಯಗಾಯಂಸ್ತೈರೇತಮಾತ್ಮಾನಮನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಮಕುರ್ವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ
ಯದೇನಂ ಸಾಮಭಿಃ ಪರಿಗಾಯತ್ಯೇತಮೇವೈತದಾತ್ಮಾನಮನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ ಕುರುತೇ ಸರ್ವತಃ
ಪರಿಗಾಯತಿ ಸರ್ವತ ಏವೈತದೇತಮಾತ್ಮಾನಮನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ ಕುರುತೇ ತಿಷ್ಠನ್ಗಾಯತಿ
ತಿಷ್ಠನ್ತೀವ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಥೋ ತಿಷ್ಠನ್ವೈ ವೀರ್ಯವತ್ತರೋ ಹಿಙ್ಕೃತ್ಯ ಗಾಯತಿ ತತ್ರ ಹಿ ಸರ್ವಂ
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಾಮ ಭವತಿ
೯।೧।೨।[೩೫]

ಗಾಯತ್ರಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ಗಾಯತಿ । ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಗಾಯತ್ರಮಗ್ನಿಮೇವಾಸ್ಯೈತಚಿರಃ ಕರೋತ್ಯಥೋ ಶಿರ
ಏವಾಸ್ಯೈತದನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ ಕರೋತಿ
೯।೧।೨।[೩೬]

ರಥನ್ತರಂ ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಕ್ಷೇ । ಇಯಂ ವೈ ರಥನ್ತರಮಿಯಮು ವಾ ಏಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಂ ರಸತಮೋ
ಽಸ್ಯಾಂ ಹೀಮೇ ಸರ್ವೇ ರಸಾ ರಸಂತಮಂ ಹ ವೈ ತದ್ರಥನ್ತರಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಮ್
ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾ ಇಮಾಮೇವಾಸ್ಯೈತದ್ದಕ್ಷಿಣಂ ಪಕ್ಷಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ
ದಕ್ಷಿಣಮೇವಾಸ್ಯೈತತ್ಪಕ್ಷಮನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ ಕರೋತಿ
೯।೧।೨।[೩೭]

ಬೃಹದುತ್ತರೇ ಪಕ್ಷೇ । ದ್ಯೌರ್ವೈ ಬೃಹದ್ದ್ಯೌರ್ಹಿ ಬರ್ಹಿಷ್ಠಾ ದಿವಮೇವಾಸ್ಯೈತದುತ್ತರಮ್
ಪಕ್ಷಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ ಉತ್ತರಮೇವಾಸ್ಯೈತತ್ಪಕ್ಷಮನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ ಕರೋತಿ
೯।೧।೨।[೩೮]

ವಾಮದೇವ್ಯಮಾತ್ಮನ್ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಮದೇವ್ಯಂ ವಾಯುರು ಪ್ರಾಣಃ ಸರ್ವೇಷಾಮು ಹೈಷ
ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಯದ್ವಾಯುರ್ವಾಯುಮೇವಾಸ್ಯೈತದಾತ್ಮಾನಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ
ಆತ್ಮಾನಮೇವಾಸ್ಯೈತದನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ ಕರೋತಿ
೯।೧।೨।[೩೯]

ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಪುಚಮ್ । ಚನ್ದ್ರಮಾ ವೈ ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಯೋ ಹಿ ಕಶ್ಚ ಯಜ್ಞಃ ಸಂತಿಷ್ಠತ
ಏತಮೇವ ತಸ್ಯಾಹುತೀನಾಂ ರಸೋಽಪ್ಯೇತಿ ತದ್ಯದೇತಂ ಯಜ್ಞೋಯಜ್ಞೋಽಪ್ಯೇತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾ
ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಮೇವಾಸ್ಯೈತತ್ಪುಚಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ
ಪುಚಮೇವಾಸ್ಯೈತದನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ ಕರೋತಿ
೯।೧।೨।[೪೦]

ಅಥ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ಹೃದಯಂ ಗಾಯತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಹೃದಯಂ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣ ಏಷ ಶ್ಲಕ್ಷ್ಣಂ
ಹೃದಯಂ ಪರಿಮಣ್ಡಲ ಏಷ ಪರಿಮಣ್ಡಲಂ ಹೃದಯಮಾತ್ಮನ್ಗಾಯತ್ಯಾತ್ಮನ್ಹಿ ಹೃದಯಂ
ನಿಕಕ್ಷೇ ನಿಕಕ್ಷೇ ಹಿ ಹೃದಯಂ ದಕ್ಷಿಣೇ ನಿಕಕ್ಷೇಽತೋ ಹಿ ಹೃದಯಂ ನೇದೀಯ
ಆದಿತ್ಯಮೇವಾಸ್ಯೈತದ್ಧೃದಯಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ ಹೃದಯಮೇವಾಸ್ಯೈತದನಸ್ಥಿಕಮಮೃತಂ ಕರೋತಿ
೯।೧।೨।[೪೧]

ಪ್ರಜಾಸು ಚ ಪ್ರಜಾಪತೌ ಚ ಗಾಯತಿ । ತದ್ಯತ್ಪ್ರಜಾಸು ಗಾಯತಿ ತತ್ಪ್ರಜಾಸು ಹೃದಯಂ ದಧಾತ್ಯಥ
ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತೌ ಗಾಯತಿ ತದಗ್ನೌ ಹೃದಯಂ ದಧಾತಿ
೯।೧।೨।[೪೨]

ಯದ್ವೇವ ಪ್ರಜಾಸು ಚ ಪ್ರಜಾಪತೌ ಚ ಗಾಯತಿ । ಅಯಂ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಪ್ರಜಾಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚ
ತದ್ಯದಗ್ನೌ ಗಾಯತಿ ತದೇವ ಪ್ರಜಾಸು ಚ ಪ್ರಜಾಪತೌ ಚ ಹೃದಯಂ ದಧಾತಿ
೯।೧।೨।[೪೩]

ತಾ ಹೈತಾ ಅಮೃತೇಷ್ಟಕಾಃ । ತಾಉತ್ತಮಾ ಉಪದಧಾತ್ಯಮೃತಂ ತದಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯೋತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯಾಮೃತಮುತ್ತಮಂ ನಾನ್ಯೋಽಧ್ವರ್ಯೋರ್ಗಾಯೇದಿಷ್ಟಕಾ ವಾ ಏತಾ ವಿಚಿತೋ ಹ
ಸ್ಯಾದ್ಯದನ್ಯೋಽಧ್ವರ್ಯೋರ್ಗಾಯೇತ್
೯।೨।೧।[೧]

ಉಪವಸಥೀಯೇಽಹನ್ಪ್ರಾತರುದಿತ ಆದಿತ್ಯೇ । ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜ್ಯ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ
ಗೃಹ್ಣೀತೇ ತತ್ರ ಪಞ್ಚ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲಾನ್ಪ್ರಾಸ್ಯತ್ಯಥೈತತ್ತ್ರಯಂ ಸಮಾಸಿಕ್ತಂ ಭವತಿ ದಧಿ
ಮಧು ಘೃತಂ ಪಾತ್ರ್ಯಾಂ ವಾ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಂ ವೋರುಬಿಲ್ಯಾಂ ತದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ದರ್ಭಮುಷ್ಟಿಂ ನಿದಧಾತಿ
೯।೨।೧।[೨]

ಅಥಾಗ್ನಿಮಾರೋಹತಿ । ನಮಸ್ತೇ ಹರಸೇ ಶೋಚಿಷೇ ನಮಸ್ತೇ ಅಸ್ತ್ವರ್ಚಿಷ ಇತ್ಯತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ
ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ ತಸ್ಮಾ ಅಲಂ ಯದ್ಧಿಂಸ್ಯಾದ್ಯಂ ಜಿಹಿಂಸಿಷೇದ್ಯಮು ವಾ ಏಷ ಹಿನಸ್ತಿ
ಹರಸಾ ವೈನಂ ಶೋಚಿಷಾ ವಾರ್ಚಿಷಾ ವಾ ಹಿನಸ್ತಿ ತಥೋ ಹೈನಮೇಷ ಏತೈರ್ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯನ್ಯಾಂಸ್ತೇ
ಅಸ್ಮತ್ತಪನ್ತು ಹೇತಯಃ ಪಾವಕೋ ಅಸ್ಮಭ್ಯಂ ಶಿವೋ ಭವೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೧।[೩]

ಆರುಹ್ಯಾಗ್ನಿಂ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ । ಆಜ್ಯೇನ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೧।[೪]

ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ । ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಪ್ರಾಣೇ ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ
೯।೨।೧।[೫]

ಯದ್ವೇವ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ । ಉತ್ತರವೇದಿರ್ಹೈಷಾಗ್ನೇರಥ ಯಾಮಮೂಂ ಪೂರ್ವಾಂ
ವ್ಯಾಘಾರಯತ್ಯಧ್ವರಸ್ಯ ಸಾಥ ಹೈಷಾಗ್ನೇಸ್ತಾಮೇತದ್ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ೯।೨।೧।[೬]

ಪಶ್ಯಂಸ್ತತ್ರ ಹಿರಣ್ಯಂ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ । ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ಪಶ್ಯತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ
ಸೋತ್ತರವೇದಿಃ ಪ್ರಾಸ್ತಾ ಏವೇಹ ಭವನ್ತಿ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಾಸ್ತಾಃ ಪರೋ
ಽಕ್ಷಮಿಯಮುತ್ತರವೇದಿಃ
೯।೨।೧।[೭]

ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ತಾಂ ವ್ಯಾಘಾರಯತಿ । ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ಸ್ವಾಹಾಕಾರಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ
ಸೋತ್ತರವೇದಿರ್ವೇಟ್ಕಾರೇಣೇಮಾಂ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ವೈ ತದ್ಯದ್ವೇಟ್ಕಾರಃ ಪರೋ
ಽಕ್ಷಮಿಯಮುತ್ತರವೇದಿರಾಜ್ಯೇನಾಜ್ಯೇನ ಹ್ಯುತ್ತರವೇದಿಂ ವ್ಯಾಘಾರಯನ್ತಿ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ
ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ ಹ್ಯುತ್ತರವೇದಿಂ ವ್ಯಾಘಾರಯನ್ತಿ ವ್ಯತಿಹಾರಂ ವ್ಯತಿಹಾರಂ ಹ್ಯುತ್ತರವೇದಿಂ
ವ್ಯಾಘಾರಯನ್ತಿ
೯।೨।೧।[೮]

ನೃಷದೇ ವೇಡಿತಿ । ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ನೃಷನ್ಮನುಷ್ಯಾ ನರಸ್ತದ್ಯೋಽಯಂ ಮನುಷ್ಯೇಷು ಪ್ರಾಣೋ
ಽಗ್ನಿಸ್ತಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಪ್ಸುಷದೇ ವೇಡಿತಿ ಯೋಽಪ್ಸ್ವಗ್ನಿಸ್ತಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಬಹಿರ್ಷದೇ ವೇಡಿತಿ ಯ
ಓಷಧಿಷ್ವಗ್ನಿಸ್ತಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ವನಸದೇ ವೇಡಿತಿ ಯೋ ವನಸ್ಪತಿಷ್ವಗ್ನಿಸ್ತಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
ಸ್ವರ್ವಿದೇ ವೇಡಿತ್ಯಯಮಗ್ನಿಃ ಸ್ವರ್ವಿದಿಮಮೇವೈತದಗ್ನಿಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೨।೧।[೯]

ಯದ್ವೇವಾಹ । ನೃಷದೇ ವೇಡಪ್ಸುಷದೇ ವೇಡಿತ್ಯಸ್ಯೈವೈತಾನ್ಯಗ್ನೇರ್ನಾಮಾನಿ ತಾನ್ಯೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಾನಿ
ಹವಿಷಾ ದೇವತಾಂ ಕರೋತಿ ಯಸ್ಯೈ ವೈ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸಾ ದೇವತಾ ನ ಸಾ ಯಸ್ಯೈ ನ
ಗೃಹ್ಯತೇಽಥೋ ಏತಾನೇವೈತದಗ್ನೀನಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ನಾಮಗ್ರಾಹಂ ದಧಾತಿ
೯।೨।೧।[೧೦]

ಪಞ್ಚೈತಾ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ । ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರಾಣಾತಿ
೯।೨।೧।[೧೧]

ಅಥೈನಂ ಸಮುಕ್ಷತಿ । ದಧ್ನಾ ಮಧುನಾ ಘೃತೇನ ಜಾಯತ ಏಷ ಏತದ್ಯಚ್ಚೀಯತೇ ಸ ಏಷ
ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಅನ್ನಾಯ ಜಾಯತೇ ಸರ್ವಮ್ವೇತದನ್ನಂ ಯದ್ದಧಿ ಮಧು ಗೃತಂ
ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸರ್ವತಃ ಸಮುಕ್ಷತಿ ಸರ್ವತ
ಏವೈನಮೇತತ್ಸರ್ವೇಣಾನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೨।೧।[೧೨]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ಸಮುಕ್ಷತಿ । ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ
ಏತದ್ರೂಪಮುತ್ತಮಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತ್ಯನ್ನಂ ವೈ
ರೂಪಮೇತದು ಪರಮಮನ್ನಂ ಯದ್ದಧಿ ಮಧು ಗೃತಂ ತದ್ಯದೇವ ಪರಮಂ ರೂಪಂ
ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತದುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವತಃ ಸಮುಕ್ಷತ್ಯಪಿ ಬಾಹ್ಯೇನ ಪರಿಷ್ರಿತಃ ಸರ್ವತ
ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ ದರ್ಭೈಸ್ತೇ ಹಿ ಶುದ್ಧಾ ಮೇಧ್ಯಾ ಅಗ್ರೈರಗ್ರಂ ಹಿ
ದೇವಾನಾಮ್
೯।೨।೧।[೧೩]

ಯದ್ವೇವೈನಂ ಸಮುಕ್ಷತಿ । ಏತದ್ವೈ ಯತ್ರೈತಂ ಪ್ರಾಣಾ ಋಷಯೋಽಗ್ರೇಽಗ್ನಿಂ
ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನದೋಽಮುಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ಭಾಗಮಕುರ್ವತಾದಃ
ಸಜೂರಬ್ದೀಯಮಥಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ಸಂಚಿತ ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ಭಾಗಮಕುರ್ವತ ತದ್ಯತ್ಸಮುಕ್ಷತಿ ಯ
ಏವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾ ಋಷಯಃ ಸಚಿತ ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ಭಾಗಮಕುರ್ವತ ತಾನೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ದಧ್ನಾ
ಮಧುನಾ ಘೃತೇನ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೧।[೧೪]

ಯೇ ದೇವಾ ದೇವಾನಾಮ್ । ಯಜ್ಞಿಯಾ ಯಜ್ಞಿಯಾನಾಮಿತಿ ದೇವಾ ಹ್ಯೇತೇ ದೇವಾನಾಂ ಯಜ್ಞಿಯಾ ಉ ಯಜ್ಞಿಯಾನಾಂ
ಸಂವತ್ಸರೀಣಮುಪ ಭಾಗಮಾಸತ ಇತಿ ಸಂವತ್ಸರೀಣಂ ಹ್ಯೇತ ಏತಂ ಭಾಗಮುಪಾಸತೇಽಹುತಾದೋ
ಹವಿಷೋ ಯಜ್ಞೇ ಅಸ್ಮಿನ್ನಿತ್ಯಹುತಾದೋ ಹಿ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸ್ವಯಂ ಪಿಬನ್ತು ಮಧುನೋ ಘೃತಸ್ಯೇತಿ
ಸ್ವಯಮಸ್ಯ ಪಿಬನ್ತು ಮಧುನಶ್ಚ ಘೃತಸ್ಯ ಚೇತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೧।[೧೫]

ಯೇ ದೇವಾ ದೇವೇಷು । ಅಧಿ ದೇವತ್ವಮಾಯನ್ನಿತಿ ದೇವಾ ಹ್ಯೇತೇ ದೇವೇಷಧಿ ದೇವತ್ವಮಾಯನ್ಯೇ
ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುರಏತಾರೋ ಅಸ್ಯೇತ್ಯಯಮಗ್ನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಯೈತೇ ಪುರಏತಾರೋ ಯೇಭ್ಯೋ ನ ಋತೇ ಪವತೇ
ಧಾಮ ಕಿಂ ಚನೇತಿ ನ ಹಿ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯ ಋತೇ ಪವತೇ ಧಾಮ ಕಿಂ ಚನ ನ ತೇ ದಿವೋ ನ ಪೃಥಿವ್ಯಾ
ಅಧಿ ಸ್ನುಷ್ವಿತಿ ನೈವ ತೇ ದಿವಿ ನ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಯದೇವ ಪ್ರಾಣಭೃತ್ತಸ್ಮಿಂಸ್ತ ಇತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೧।[೧೬]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸಮುಕ್ಷತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಮುಕ್ಷತಿ
೯।೨।೧।[೧೭]

ಅಥ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹತಿ । ಪ್ರಾಣದಾ ಅಪಾನದಾ ಇತಿ ಸರ್ವೇ ಹೈತೇ ಪ್ರಾಣಾ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ಸ
ಯದೇತಾಮತ್ರಾತ್ಮನಃ ಪರಿದಾಂ ನ ವದೇತಾತ್ರ ಹೈವಾಸ್ಯೈಷ ಪ್ರಾಣಾನ್ವೃಞ್ಜೀತಾಥ
ಯದೇತಾಮತ್ರಾತ್ಮನಃ ಪರಿದಾಂ ವದತೇ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷ ಪ್ರಾಣಾನ್ನ ವೃಙ್ಕ್ತೇ ಪ್ರಾಣದಾ ಅಪಾನದಾ
ವ್ಯಾನದಾ ವರ್ಚೋದಾ ವರಿವೋದಾ ಇತ್ಯೇತದ್ದಾ ಮೇಽಸೀತ್ಯೇವೈತದಾಹಾನ್ಯಾಂಸ್ತೇ ಅಸ್ಮತ್ತಪನ್ತು ಹೇತಯಃ
ಪಾವಕೋ ಅಸ್ಮಭ್ಯಂ ಶಿವೋ ಭವೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೧।[೧೮]
ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಪಸದ್ಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಚರತಿ । ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಪಸದ್ಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಚರ್ಯಾಥಾಸ್ಮೈ
ವ್ರತಂ ವಾರ್ಧವ್ರತಂ ವಾ ಪ್ರಯಚತ್ಯಥ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಪಸದ್ಭ್ಯಾಮಥ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಮುತ್ಸಾದಯತ್ಯಾಪ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಾಮಂ ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯೈನಂ ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ
೯।೨।೧।[೧೯]

ತಂ ವೈ ಪರಿಷ್ಯನ್ದ ಉತ್ಸಾದಯೇತ್ । ತಪ್ತೋ ವಾ ಏಷ ಶುಶುಚಾನೋ ಭವತಿ ತಂ
ಯದಸ್ಯಾಮುತ್ಸಾದಯೇದಿಮಾಮಸ್ಯ ಶುಗೃಚೇದ್ಯದಪ್ಸೂತ್ಸಾದಯೇದಪೋಽಸ್ಯ ಶುಗೃಚೇದಥ
ಯತ್ಪರಿಷ್ಯನ್ದ ಉತ್ಸಾದಯತಿ ತಥೋ ಹ ನೈವಾಪೋ ಹಿನಸ್ತಿ ನೇಮಾಂ ಯದಹಾಪ್ಸು ನ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ
ತೇನಾಪೋ ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯಥ ಯತ್ಸಮನ್ತಮಾಪಃ ಪರಿಯನ್ತಿ ಶಾನ್ತಿರ್ವಾ ಆಪಸ್ತೇನೋ ಇಮಾಂ ನ ಹಿನಸ್ತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ಪರಿಷ್ಯನ್ದ ಉತ್ಸಾದಯೇತ್
೯।೨।೧।[೨೦]

ಅಗ್ನೌ ತ್ವೇವೋತ್ಸಾದಯೇತ್ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಾಪಃ ಪರಿಶ್ರಿತಸ್ತಂ ಯದಗ್ನಾ ಉತ್ಸಾದಯತಿ
ತದೇವೈನಂ ಪರಿಷ್ಯನ್ದ ಉತ್ಸಾದಯತಿ
೯।೨।೧।[೨೧]

ಯದ್ವೇವಾಗ್ನಾ ಉತ್ಸಾದಯತಿ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿರಗ್ನಿರ್ವಾಯುರಾದಿತ್ಯಸ್ತದೇತೇ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಾಃ ಸ
ಯದನ್ಯತ್ರಾಗ್ನೇರುತ್ಸಾದಯೇದೇತಾಂಸ್ತದ್ದೇವಾನ್ಬಹಿರ್ಧೈಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯೋ ದಧ್ಯಾದಥ ಯದಗ್ನಾ
ಉತ್ಸಾದಯತ್ಯೇತಾನೇವೈತದ್ದೇವಾನೇಷು ಲೋಕೇಷು ದಧಾತಿ
೯।೨।೧।[೨೨]

ಯದ್ವೇವಾಗ್ನಾ ಉತ್ಸಾದಯತಿ । ಶಿರ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯತ್ಪ್ರವರ್ಗ್ಯ ಆತ್ಮಾಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ಸ
ಯದನ್ಯತ್ರಾಗ್ನೇರುತ್ಸಾದಯೇದ್ಬಹಿರ್ಧಾಸ್ಮಾಚಿರೋ ದಧ್ಯಾದಥ ಯದಗ್ನಾ
ಉತ್ಸಾದಯತ್ಯಾತ್ಮಾನಮೇವಾಸ್ಯೈತತ್ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿದಧಾತಿ
೯।೨।೧।[೨೩]

ಸ್ವಯಮಾತೃಣಯಾ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಮುತ್ಸಾದಯತಿ । ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ
ಶಿರಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯ ಆತ್ಮಾಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ಶಿರಶ್ಚ ತದಾತ್ಮಾನಂ ಚ ಪ್ರಾಣೇನ ಸಂತನೋತಿ
ಸಂದಧಾತ್ಯುತ್ಸಾದ್ಯ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಂ ಯಥಾ ತಸ್ಯೋತ್ಸಾದನಮ್
೯।೨।೨।[೧]

ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರಹರಿಷ್ಯನ್ । ಆಹುತೀಶ್ಚ ಜುಹೋತಿ ಸಮಿಧಶ್ಚಾದಧಾತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾ
ಏಷ್ಯನ್ತಂ ಪುರಸ್ತಾದನ್ನೇನಾಪ್ರೀಣನ್ನಾಹುತಿಭಿಶ್ಚ ಸಮಿದ್ಭಿಶ್ಚ
ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೇಷ್ಯನ್ತಂ ಪುರಸ್ತಾದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಾಹುತಿಭಿಶ್ಚ ಸಮಿದ್ಭಿಶ್ಚ ಸ
ವೈ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತಂ ಗೃಹ್ಣೀತೇ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ೯।೨।೨।[೨]

ಅಥ ಷೋಡಶಗೃಹೀತಂ ಗೃಹ್ಣೀತೇ । ಷೋಡಶಕಲಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರಾತ್ಮಸಮ್ಮಿತೇನೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಯದು ವಾ
ಆತ್ಮಸಮ್ಮಿತಮನ್ನಂ ತದವತಿ ತನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ಯದ್ಭೂಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಕನೀಯೋ ನ
ತದವತಿ ಸಮಾನ್ಯಾಂ ಸ್ರುಚಿ ಗೃಹ್ಣೀತೇ ಸಮಾನೋ ಹಿ ಸ ಯಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾಭ್ಯಾಂ
ಜುಹೋತಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಯಮಗ್ನಿಸ್ತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಿಸ್ರ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ
ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೨।೨।[೩]

ಅಥ ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ । ಯಥಾ ತರ್ಪಯಿತ್ವಾ ಪರಿವೇವಿಷ್ಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತದೌದುಮ್ಬರ್ಯೋ
ಭವನ್ತ್ಯೂರ್ಗ್ವೈ ರಸ ಉದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಾರ್ದ್ರಾ ಭವನ್ತ್ಯೇತದ್ವೈ
ವನಸ್ಪತೀನಾಮನಾರ್ತಂ ಜೀವಂ ಯದಾರ್ದ್ರಂ ತದ್ಯದೇವ ವನಸ್ಪತೀನಾಮನಾರ್ತಂ ಜೀವಂ
ತೇನೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಘೃತೇ ನ್ಯುತ್ತಾ ಭವನ್ತ್ಯಾಗ್ನೇಯಂ ವೈ ಘೃತಂ
ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದ್ಭಾಗೇನ ಸ್ವೇನ ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸರ್ವಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ವಸನ್ತಿ ತತ್ರ ಹಿ ತಾ ರಸೇನ
ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತಿಸ್ರಃ ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೨।೨।[೪]

ಯದ್ವೇವೈತಾ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾ ಏಷ್ಯನ್ತ ಪುರಸ್ತಾದನ್ನೇನ
ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ನೇತಾಭಿರಾಹುತಿಭಿಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೇಷ್ಯನ್ತಂ ಪುರಸ್ತಾದನ್ನೇನ
ಸಂಸ್ಕರೋತ್ಯೇತಾಭಿರಾಹುತಿಭಿಃ
೯।೨।೨।[೫]

ಸ ವೈ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತಂ ಗೃಹ್ಣೀತೇ । ಪಞ್ಚಧಾವಿಹಿತೋ ವಾ ಅಯಂ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣೋ ಮನೋ ವಾಕ್
ಪ್ರಾಣಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋತ್ರಮೇತಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪಞ್ಚಧಾವಿಹಿತಂ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಂ
ದಧಾತ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಿಗ್ಮೇನ ಶೋಚಿಷೇತಿ ತಿಗ್ಮವತ್ಯಾ ಶಿರ ಏವಾಸ್ಯೈತಯಾ ಸಂಶ್ಯತಿ ತಿಗ್ಮತಾಯೈ
೯।೨।೨।[೬]

ಅಥ ಷೋಡಶಗೃಹೀತಂ ಗೃಹ್ಣೀತೇ । ಅಷ್ಟೌ ಪ್ರಾಣಾ ಅಷ್ಟಾವಙ್ಗಾನ್ಯೇತಾಮಭಿಸಮ್ಪದಂ ಸಮಾನ್ಯಾಂ
ಸ್ರುಚಿ ಗೃಹ್ಣೀತೇ ಸಮಾನೇ ಹ್ಯೇವಾತ್ಮನ್ನಙ್ಗಾನಿ ಚ ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ ನಾನಾ
ಜುಹೋತ್ಯಙ್ಗೇಭ್ಯಶ್ಚ
ತತ್ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಶ್ಚ ವಿಧೃತಿಂ ಕರೋತಿ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾಭ್ಯಾಂ ಜುಹೋತಿ
ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಯಮಗ್ನಿಸ್ತಮೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ತಿಸ್ರ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ
ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ
ಸಪ್ತದಶಭಿರೃಗ್ಭಿಃ ಸಪ್ತದಶಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಾಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಸಂಸ್ಕರೋತ್ಯೇಕವಿಂಶತಿಗೃಹೀತೇನ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ
ಲೋಕಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ ಏಕವಿಂಶ ಏತಾಮಭಿಸಮ್ಪದಮ್
೯।೨।೨।[೭]

ಯದ್ವೇವೈತಾಃ ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ
ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯಾಥೈನಮೇತೇನಾನ್ನೇನಾಪ್ರೀಣನ್ನೇತಾಭಿಃ ಸಮಿದ್ಭಿಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತತ್ಸರ್ವಂ
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯಾಥೈನಮೇತೇನಾನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯೇತಾಭಿಃ ಸಮಿದ್ಭಿರೌದುಮ್ಬರ್ಯೋ
ಭವನ್ತ್ಯಾರ್ದ್ರಾ ಘೃತೇ ನ್ಯುತ್ತಾ ಸರ್ವಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ವಸನ್ತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರುದೇನಮುತ್ತರಾಂ
ನಯೇನ್ದ್ರೇಮಂ ಪ್ರತರಾಂ ನಯ ಯಸ್ಯ ಕುರ್ಮೋ ಗೃಹೇ ಹವಿರಿತಿ ಯಥಾ ಯಜುಸ್ತಥಾ
ಬನ್ಧುಸ್ತಿಸ್ರಃ ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಿಸ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ತತ್ಷಟ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೩।[೧]

ಅಥಾತಃ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ । ಉದ್ಯಚೇಧ್ಮಮುಪಯಚೋಪಯಮನೀರಗ್ನಯೇ
ಪ್ರಹ್ರಿಯಮಾಣಾಯಾನುಬ್ರೂಹ್ಯಗ್ನೀದೇಕಸ್ಫ್ಯಯಾನೂದೇಹಿ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಪ್ರತಿರಥಂ ಜಪೇತಿ
೯।೨।೩।[೨]

ಏತದ್ವೈ ದೇವಾನುಪಪ್ರೈಷ್ಯತಃ । ಏತಂ ಯಜ್ಞಂ ತಂಸ್ಯಮಾನಾನ್ದಕ್ಷಿಣತೋಽಸುರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ
ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಜಿಘಾಂಸನ್ನ ಯಕ್ಷ್ಯಧ್ವೇ ನ ಯಜ್ಞಂ ತಂಸ್ಯಧ್ವ ಇತಿ
೯।೨।೩।[೩]

ತೇ ದೇವಾ ಇನ್ದ್ರಮಬ್ರುವನ್ । ತ್ವಂ ವೈ ನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಬಲಿಷ್ಠೋ ವೀರ್ಯವತ್ತಮೋಽಸಿ ತ್ವಮಿಮಾನಿ
ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಪ್ರತಿಯತಸ್ವೇತಿ ತಸ್ಯ ವೈ ಮೇ ಬ್ರಹ್ಮ ದ್ವಿತೀಯಮಸ್ತ್ವಿತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಮೈ ವೈ
ಬೃಹಸ್ಪತಿಂ ದ್ವಿತೀಯಮಕುರ್ವನ್ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ತ ಇನ್ದ್ರೇಣ ಚೈವ ಬೃಹಸ್ಪತಿನಾ ಚ
ದಕ್ಷಿಣತೋಽಸುರಾನ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇ ನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಂ ಯಜ್ಞಮತನ್ವತ
೯।೨।೩।[೪]

ತದ್ವಾ ಏತತ್ಕ್ರಿಯತೇ । ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವನ್ನಿದಂ ನು ತಾನಿ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ದೇವೈರೇವಾಪಹತಾನಿ
ಯತ್ತ್ವೇತತ್ಕರೋತಿ ಯದ್ದೇವಾ ಅಕುರ್ವಂಸ್ತತ್ಕರವಾಣೀತ್ಯಥೋ ಇನ್ದ್ರೇಣ ಚೈವೈತದ್ಬೃಹಸ್ಪತಿನಾ ಚ
ದಕ್ಷಿಣತೋ ಸುರಾನ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಂ ಯಜ್ಞಂ ತನುತೇ
೯।೨।೩।[೫]

ಸ ಯಃ ಸ ಇನ್ದ್ರಃ । ಏಷ ಸೋಽಪ್ರತಿರಥೋಽಥ ಯಃ ಸ ಬೃಹಸ್ಪತಿರೇಷ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ
ತದ್ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಪ್ರತಿರಥಂ ಜಪತೀನ್ದ್ರೇಣ ಚೈವೈತದ್ಬೃಹಸ್ಪತಿನಾ ಚ ದಕ್ಷಿಣತೋ
ಽಸುರಾನ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹತ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಂ ಯಜ್ಞಂ ತನುತೇ
ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಪ್ರತಿರಥಂ ಜಪತಿ
೯।೨।೩।[೬]

ಆಶುಃ ಶಿಶಾನೋ ವೃಷಭೋ ನ ಭೀಮ ಇತಿ । ಐನ್ದ್ರ್ಯೋಽಭಿರೂಪಾ ದ್ವಾದಶ ಭವನ್ತಿ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ
ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈತದ್ದಕ್ಷಿಣತೋ
ಽಸುರಾನ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಭಿರ್ವಜ್ರೋ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ದಕ್ಷಿಣತೋ
ಽಸುರಾನ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತಿ ತಾ ದ್ವಾವಿಂಶತಿರ್ಗಾಯತ್ರ್ಯಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತದಾಗ್ನೇಯ್ಯೋ
ಭವನ್ತ್ಯಗ್ನಿಕರ್ಮ ಹಿ
೯।೨।೩।[೭]

ಅಥೈನಮುದ್ಯಚತಿ । ಉದು ತ್ವಾ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅಗ್ನೇ ಭರನ್ತು ಚಿತ್ತಿಭಿರಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೩।[೮]

ಅಥಾಭಿಪ್ರಯನ್ತಿ । ಪಞ್ಚ ದಿಶೋ ದೈವೋರ್ಯಜ್ಞಮವನ್ತು ದೇವೀರಿತಿ ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ
ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ದಿಕ್ಷ್ವಸ್ಪರ್ಧನ್ತ ತೇ ದೇವಾ ಅಸುರಾಣಾಂ ದಿಶೋ ವೃಞ್ಜತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ
ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ದಿಶೋ ವೃಙ್ಕ್ತೇ ದೈವೀರಿತಿ ತದೇನಾ ದೈವೀಃ ಕುರುತೇ ಯಜ್ಞಮವನ್ತು
ದೇವಾರಿತಿ ಯಜ್ಞಮಿಮವನ್ತು ದೇವೀರಿತ್ಯೇತದಪಾಮತಿಂ ದುರ್ಮತಿಂ ಬಾಧಮಾನಾ ಇತ್ಯಶನಾಯಾ ವಾ
ಅಮತಿರಶನಾಯಾಮಪಬಾಧಮಾನಾ ಇತ್ಯೇತದ್ರಾಯಸ್ಪೋಷೇ ಯಜ್ಞಪತಿಮಾಭಜನ್ತೀರಿತಿ ರಯ್ಯಾಂ ಚ
ಪೋಸೇ ಚ ಯಜ್ಞಪತಿಮಾಭಜನ್ತೀರಿತ್ಯೇತದ್ರಾಯಸ್ಪೋಷೇ ಅಧಿ ಯಜ್ಞೋ ಅಸ್ಥಾದಿತಿ ರಯ್ಯಾಂ ಚ ಪೋಷೇ
ಚಾಧಿ ಯಜ್ಞೋಽಸ್ಥಾದಿತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೩।[೯]

ಸಮಿದ್ಧೇ ಅಗ್ನಾವಧಿ ಮಾಮಹಾನ ಇತಿ । ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಮಾಮಹಾನ ಉಕ್ಥಪತ್ರ ಇತ್ಯುಕ್ಥಾನಿ
ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ಪತ್ರಾಣೀಡ್ಯ ಇತಿ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಇತ್ಯೇತದ್ಗೃಭೀತ ಇತಿ ಧಾರಿತ ಇತ್ಯೇತತ್ತಪ್ತಂ ಘರ್ಮಮ್
ಪರಿಗೃಹ್ಯಾಯಜನ್ತೇತಿ ತಪ್ತಂ ಹ್ಯೇತಂ ಘರ್ಮಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯಾಯಜನ್ತೋರ್ಜಾ ಯದ್ಯಜ್ಞಮಯಜನ್ತ
ದೇವಾ ಇತ್ಯೂರ್ಜಾ ಹ್ಯೇತಂ ಯಜ್ಞಮಯಜನ್ತ ದೇವಾಃ
೯।೨।೩।[೧೦]

ದೈವ್ಯಾಯ ಧರ್ತ್ರೇ ಜೋಷ್ಟ್ರ ಇತಿ । ದೈವೋ ಹ್ಯೇಷ ಧರ್ತಾ ಜೋಷಯಿತೃತಮೋ ದೇವಶ್ರೀಃ ಶ್ರೀಮನಾಃ
ಶತಪಯಾ ಇತಿ ದೇವಶ್ರೀರ್ಹ್ಯೇಷ ಶ್ರೀಮನಾಃ ಶತಪಯಾಃ ಪರಿಗೃಹ್ಯ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಮಾಯನ್ನಿತಿ
ಪರಿಗೃಹ್ಯ ಹ್ಯೇತಂ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಮಾಯನ್ದೇವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಅಧ್ವರ್ಯನ್ತೋ ಅಸ್ಥುರಿತ್ಯಧ್ವರೋ ವೈ
ಯಜ್ಞೋ ದೇವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಿಯನ್ತೋಽಥುರಿತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೩।[೧೧]

ವೀತಂ ಹವಿಃ ಶಮಿತಂ ಶಮಿತಾ ಯಜಧ್ಯಾ ಇತಿ । ಇಷ್ಟಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಮಿತ್ಯೇತತ್ತುರೀಯೋ ಯಜ್ಞೋ ಯತ್ರ
ಹವ್ಯಮೇತೀತ್ಯಧ್ವರ್ಯುಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ಯಜೂಂಷಿ ಜಪತಿ ಹೋತಾ ಪಶ್ಚಾದೃಚೋಽನ್ವಾಹ ಬ್ರಹ್ಮಾ
ದಕ್ಷಿಣತೋಽಪ್ರತಿರಥಂ ಜಪತ್ಯೇಷ ಏವ ತುರೀಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ತತೋ ವಾಕಾ ಆಶಿಷೋ ನೋ ಜುಷನ್ತಾಮಿತಿ
ತತೋ ನೋ ವಾಕಾಶ್ಚಾಶಿಷಶ್ಚ ಜುಷನ್ತಾಮಿತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೩।[೧೨]

ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿರ್ಹರಿಕೇಶಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ । ಸವಿತಾ ಜ್ಯೋತಿರುದ್ರಿಯಾಂ ಅಜಸ್ರಮಿತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷೋ
ಽಗ್ನಿಃ ಸ ಏಷ ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿರ್ಹರಿಕೇಶಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸವಿತೈತಜ್ಜ್ಯೋತಿರುದ್ಯಚತ್ಯಜಸ್ರಂ ತಸ್ಯ ಪೂಷಾ
ಪ್ರಸವೇ ಯಾತಿ ವಿದ್ವಾನಿತಿ ಪಶವೋ ವೈ ಪೂಷಾ ತ ಏತಸ್ಯ ಪ್ರಸವೇ ಪ್ರೇರತೇ ಸಮ್ಪಶ್ಯನ್ವಿಶ್ವಾ
ಭುವನಾನಿ ಗೋಪಾ ಇತ್ಯೇಷ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ಪಶ್ಯತ್ಯೇಷ ಉ ಏವಾಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭುವನಸ್ಯ
ಗೋಪ್ತಾಃ
೯।೨।೩।[೧೩]

ತದ್ಯಾ ಅಮುಷ್ಮಾದಾದಿತ್ಯಾದರ್ವಾಜ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ದಿಶಃ । ತಾ ಏತದ್ದೇವಾ ಅಸುರಾಣಾಮವೃಞ್ಜತಾಥೋ ತಾ
ಏವೈತತ್ಸಮಾರೋಹಂಸ್ತಾ ಉ ಏವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ವೃಙ್ಕ್ತೇಽಥೋ ತಾ
ಏವೈತತ್ಸಮಾರೋಹತ್ಯಥೋ ಏತದ್ವಾ ಏತಾಭಿರ್ದೇವಾ ಆತಃ
ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ನುವಂಸ್ತಥೈವಾಭಿರಯಮೇತದಾತಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ
೯।೨।೩।[೧೪]

ಅಥಾಶ್ಮಾನಂ ಪೃಶ್ನಿಮುಪದಧಾತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋಽಶ್ಮಾ
ಪೃಶ್ನಿರಮುಮೇವೈತದಾದಿತ್ಯಮುಪದಧಾತಿ ಪೃಶ್ನಿರ್ಭವತಿ ರಶ್ಮಿಭಿರ್ಹಿ ಮಣ್ಡಲಂ ಪೃಶ್ನಿ
ತಮನ್ತರೇಣಾಹವನೀಯಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚೋಪದಧಾತ್ಯಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ
ದ್ಯೌರಾಹವನೀಯ ಏತಂ ತದಿಮೌ ಲೋಕಾವನ್ತರೇಣ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಇಮೌ ಲೋಕಾವನ್ತರೇಣ
ತಪತಿ
೯।೨।೩।[೧೫]

ಆಗ್ನೀಧ್ರವೇಲಾಯಾಮ್ । ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ ಆಗ್ನೀಧ್ರಮೇತಂ ತದನ್ತರಿಕ್ಷೇ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋ
ಽನ್ತರಿಕ್ಷಾಯತನೋ ವ್ಯಧ್ವೇ ವ್ಯಧ್ವೇ ಹ್ಯೇಷ ಇತಃ
೯।೨।೩।[೧೬]

ಸ ಏಷ ಪ್ರಾಣಃ । ಪ್ರಾಣಮೇವೈತದಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತದೇತದಾಯುರಾಯುರೇವೈತದಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ
ತದೇತದನ್ನಮಾಯುರ್ಹ್ಯೇತದನ್ನಮು ವಾ ಆಯುರಶ್ಮಾ ಭವತಿ ಸ್ಥಿರೋ ವಾ ಅಶ್ಮಾ ಸ್ಥಿರಂ ತದಾಯುಃ
ಕುರುತೇ ಪೃಶ್ನಿರ್ಭವತಿ ಪೃಶ್ನೀವ ಹ್ಯನ್ನಮ್
೯।೨।೩।[೧೭]

ಸ ಉಪದಧಾತಿ । ವಿಮಾನ ಏಷ ದಿವೋ ಮಧ್ಯ ಆಸ್ತ ಇತಿ ವಿಮಾನೋ ಹ್ಯೇಷ ದಿವೋ ಮಧ್ಯ ಆಸ್ತ
ಆಪಪ್ರಿವಾನ್ರೋದಸೀ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮಿತ್ಯುದ್ಯನ್ವಾ ಏಷ ಇಮಾಂಲೋಕಾನಾಪೂರಯತಿ ಸ ವಿಶ್ವಾಚೀರಭಿಚಷ್ಟೇ
ಘೃತಾಚೀರಿತಿ ಸ್ರುಚಶ್ಚೈತದ್ವೇದೀಶ್ಚಾಹಾನ್ತರಾ ಪೂರ್ವಮಪರಂ ಚ ಕೇತುಮಿತ್ಯನ್ತರೇಮಂ ಚ
ಲೋಕಮಮುಂ ಚೇತ್ಯೇತದಥೋ ಯಚ್ಚೇದಮೇತರ್ಹಿ ಚೀಯತೇ ಯಚ್ಚಾದಃ ಪೂರ್ವಮಚೀಯತೇತಿ
೯।೨।೩।[೧೮]

ಉಕ್ಷಾ ಸಮುದ್ರೋ ಅರುಣಃ ಸುಪರ್ಣ ಇತಿ । ಉಕ್ಷಾ ಹ್ಯೇಷ ಸಮುದ್ರೋಽರುಣಃ ಸುಪರ್ಣಃ ಪೂರ್ವಸ್ಯ
ಯೋನಿಂ ಪಿತುರಾವಿವೇಶೇತಿ ಪೂರ್ವಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷ ಏತಂ ಯೋನಿಂ ಪಿತುರಾವಿಶತಿ ಮಧ್ಯೇ ದಿವೋ ನಿಹಿತಃ
ಪೃಶ್ನಿರಶ್ಮೇತಿ ಮಧ್ಯೇ ಹ್ಯೇಷ ದಿವೋ ನಿಹಿತಃ ಪೃಶ್ನಿರಶ್ಮಾ ವಿಚಕ್ರಮೇ ರಜಸಸ್ಪಾತ್ಯನ್ತಾವಿತಿ
ವಿಕ್ರಮಮಾಣೋ ವಾ ಏಷ ಏಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮನ್ತಾನ್ಯಾತಿ೯।೨।೩।[೧೯]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಮುಪದಧಾತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತದುಪದಧಾತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಭ್ಯಾಂ ತ್ರೈಷ್ಟುಭೋ ಹ್ಯೇಷ ನ ಸಾದಯತ್ಯಸನ್ನೋಯ್
ಹ್ಯೇಷ ನ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸೂದದೋಹಾಃ ಪ್ರಾಣ ಏಷ ಕಿಂ ಪ್ರಾಣೇ ಪ್ರಾಣಂ
ದಧ್ಯಾಮಿತಿ ತಂ ನಿಧಾಯ ಯಥಾ ನ ನಶ್ಯೇತ್
೯।೨।೩।[೨೦]

ಅಥೋಪಾಯನ್ತಿ । ಇನ್ದ್ರಂ ವಿಶ್ವಾ ಅವೀವೃಧನ್ನಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರ್ದೇವಹೂರ್ಯಜ್ಞ ಆ ಚ
ವಕ್ಷತ್ಸುಮ್ನಹೂರ್ಯಜ್ಞ ಆ ಚ ವಕ್ಷದಿತಿ ದೇವಹೂಶ್ಚೈವ ಯಜ್ಞಃ ಸುಮ್ನಹೂಶ್ಚ
ಯಕ್ಷದಗ್ನಿರ್ದೇವೋ ದೇವಾಂ ಆ ಚ ವಕ್ಷದಿತಿ ಯಕ್ಷಚ್ಚೈವಾಗ್ನಿರ್ದೇವೋ ದೇವಾನಾ ಚ ವಹತ್ವಿತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೩।[೨೧]

ವಾಜಸ್ಯ ಮಾ ಪ್ರಸವಃ । ಉದ್ಗ್ರಾಭೇಣೋದಗ್ರಭೀತ್ ಅಧಾ ಸಪತ್ನಾನಿನ್ದ್ರೋ ಮೇ ನಿಗ್ರಾಭೇಣಾಧರಾ
ಅಕರಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೩।[೨೨]

ಉದ್ಗ್ರಾಭಂ ಚ ನಿಗ್ರಾಭಂ ಚ । ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವಾ ಅವೀವೃಧನಧಾ ಸಪತ್ನಾನಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಮೇ
ವಿಷೂಚೀನಾನ್ವ್ಯಸ್ಯತಾಮಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೩।[೨೩]

ತದ್ಯಾ ಅಮುಷ್ಮಾದಾದಿತ್ಯಾದೂರ್ಧ್ವಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ದಿಶಃ । ತಾ ಏತದ್ದೇವಾ ಅಸುರಾಣಾಮವೃಞ್ಜತಾಥೋ ತಾ
ಏವೈತತ್ಸಮಾರೋಹಂಸ್ತಾ ಉ ಏವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ವೃಙ್ಕ್ತೇಽಥೋ ತಾ
ಏವೈತತ್ಸಮಾರೋಹತ್ಯಥೋ ಏತದ್ವಾ ಏತಾಭಿರ್ದೇವಾ ಆತಃ
ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ನುವಂಸ್ತಥೈವಾಭಿರಯಮೇತದಾತಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ
೯।೨।೩।[೨೪]

ಅಥಾಗ್ನಿಮಾರೋಹನ್ತಿ । ಕ್ರಮಧ್ವಮಗ್ನಿನಾ ನಾಕಮಿತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕೋ ನಾಕಃ
ಕ್ರಮಧ್ವಮನೇನಾಗ್ನಿನೈತಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಿತ್ಯೇತದುಖ್ಯಂ ಹಸ್ತೇಷು ಬಿಭ್ರತ
ಇತ್ಯುಖ್ಯಂ ಹ್ಯೇತ ಏತಂ ಹಸ್ತೇಷು ಬಿಭ್ರತಿ ದಿವಸ್ಪೃಷ್ಠಂ ಸ್ವರ್ಗತ್ವಾ ಮಿಶ್ರಾ
ದೇವೇಭಿರಾಧ್ವಮಿತಿ ದಿವಸ್ಪೃಷ್ಠಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗತ್ವಾ ಮಿಶ್ರಾ ದೇವೇಭಿರಾಧ್ವಮಿತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೩।[೨೫]

ಪ್ರಾಚೀಮನು ಪ್ರದಿಶಂ ಪ್ರೇಹಿ ವಿದ್ವಾನಿತಿ । ಪ್ರಾಚೀ ವೈ ದಿಗಗ್ನೇಃ ಸ್ವಾಮನು ಪ್ರದಿಶಂ ಪ್ರೇಹಿ
ವಿದ್ವಾನಿತ್ಯೇತದಗ್ನೇರಗ್ನೇ ಪುರೋ ಅಗ್ನಿರ್ಭವೇಹೇತ್ಯಸ್ಯ ತ್ವಮಗ್ನೇರಗ್ನೇ ಪುರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಭವೇಹೇತ್ಯೇತದ್ವಿಶ್ವಾ ಆಶಾ ದೀದ್ಯಾನೋ ವಿಭಾಹೀತಿ ಸರ್ವಾ ಆಶಾ ದೀಪ್ಯಮಾನೋ
ವಿಭಾಹೀತ್ಯೇತದೂರ್ಜಂ ನೋ ಧೇಹಿ ದ್ವಿಪದೇ ಚತುಷ್ಪದ ಇತ್ಯಾಶಿಷಮಾಶಾಸ್ತೇ
೯।೨।೩।[೨೬]

ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅಹಮ್ । ಉದನ್ತರಿಕ್ಷಮಾರುಹಮನ್ತರಿಕ್ಷಾದ್ದಿವಮಾರುಹಮಿತಿ
ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದ್ಧ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯಮಾಗಚನ್ತ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯಾದಾಹವನೀಯಂ ದಿವೋ ನಾಕಸ್ಯ
ಪೃಷ್ಠಾತ್ಸ್ವರ್ಜ್ಯೋತಿರಗಾಮಹಮಿತಿ ದಿವೋ ನಾಕಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠಾತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಗಾಮಹಮಿತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೩।[೨೭]

ಸ್ವರ್ಯನ್ತೋ ನಾಪೇಕ್ಷನ್ತೇ । ಆ ದ್ಯಾಂ ರೋಹನ್ತಿ ರೋದಸೀ ಇತಿ ನ ಹೈವ ತೇಽಪೇಕ್ಷನ್ತೇ ಯೇ ಸ್ವರ್ಗಂ
ಲೋಕಂ ಯನ್ತಿ ಯಜ್ಞಂ ಯೇ ವಿಶ್ವತೋಧಾರಂ ಸುವಿದ್ವಾಂಸೋ ವಿತೇನಿರ ಇತ್ಯೇಷ ಏವ ಯಜ್ಞೋ
ವಿಶ್ವತೋಧಾರ ಏತ ಉ ಏವ ಸುವಿದ್ವಾಂಸೋ ಯ ಏತಂ ವಿತನ್ವತೇ
೯।೨।೩।[೨೮]

ಅಗ್ನೇ ಪ್ರೇಹಿ ಪ್ರಥಮೋ ದೇವಯತಾಮಿತಿ । ಇಮಮೇತದಗ್ನಿಮಾಹ ತ್ವಮೇಷಾಂ ಪ್ರೇಹಿ ಪ್ರಥಮೋ
ದೇವಯತಾಮಿತಿ ಚಕ್ಷುರ್ದೇವಾನಾಮುತ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಮಿತ್ಯುಭಯೇಷಾಂ ಹೈತದ್ದೇವಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ
ಚಕ್ಷುರಿಯಕ್ಷಮಾಣಾ ಭೃಗುಭಿಃ ಸಜೋಷಾ ಇತಿ ಯಜಮಾನಾ ಭೃಗುಭಿಃ ಸಜೋಷಾ ಇತ್ಯೇತತ್ಸ್ವರ್ಯನ್ತು
ಯಜಮಾನಾಃ ಸ್ವಸ್ತೀತಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಯನ್ತು ಯಜಮಾನಾಃ ಸ್ವಸ್ತೀತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೩।[೨೯]

ತದ್ಯಾ ಅಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪಞ್ಚ ದಿಶಃ । ತಾ ಏತದ್ದೇವಾ ಅಸುರಾಣಾಮವೃಞ್ಜತಾಥೋ ತಾ
ಏವೈತತ್ಸಮಾರೋಹಂಸ್ತಾ ಉ ಏವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ವೃಙ್ಕ್ತೇಽಥೋ ತಾ
ಏವೈತತ್ಸಮಾರೋಹತ್ಯಥೋ ಏತದ್ವಾ ಏತಾಭಿರ್ದೇವಾ ಆತಃ
ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ನುವಂಸ್ತಥೈವಾಭಿರಯಮೇತದಾತಃ ಸಮ್ಪ್ರಾಪ್ನೋತಿ
೯।೨।೩।[೩೦]

ಅಥೈನಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾ ಈಯಿವಾಂಸಮುಪರಿಷ್ಟಾದನ್ನೇನಾಪ್ರೀಣನ್ನೇತಯಾಹುತ್ಯಾ
ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೀಯಿವಾಂಸಮುಪರಿಷ್ಟಾದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯೇತಯಾಹುತ್ಯಾ ಕೃಷ್ಣಾಯೈ
ಶುಕ್ಲವತ್ಸಾಯೈ ಪಯಸಾ ರಾತ್ರಿರ್ವೈ ಕೃಷ್ಣಾ ಶುಕ್ಲವತ್ಸಾ ತಸ್ಯಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ವತ್ಸಃ
ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದ್ಭಾಗೇನ ಸ್ವೇನ ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯುಪರಿ ಧಾರ್ಯಮಾಣ ಉಪರಿ ಹಿ ಸ
ಯಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ದೋಹನೇನ ದೋಹನೇನ ಹಿ ಪಯಃ ಪ್ರದೀಯತೇ
೯।೨।೩।[೩೧]

ಯದ್ವೇವೈನಮಭಿಜುಹೋತಿ । ಶಿರ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣಃ ಪಯಃ ಶೀರ್ಷಂಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಂ
ದಧಾತಿ ಯಥಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಮಭಿಪ್ರಕ್ಷರೇದೇವಮಭಿಜುಹುಯಾತ್ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ರಸ
ಏಷ ಶಿರಶ್ಚ ತತ್ಪ್ರಾಣಂ ಚ ರಸೇನ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ ನಕ್ತೋಷಾಸಾ ಸಮನಸಾ ವಿರೂಪೇ ಇತಿ
ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ೯।೨।೩।[೩೨]

ಅಗ್ನೇ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷೇತಿ । ಹಿರಣ್ಯಶಕಲೈರ್ವಾ ಏಷ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಶತಮೂರ್ಧನ್ನಿತಿ ಯದದಃ
ಶತಶೀರ್ಷಾ ರುದ್ರೋಽಸೃಜ್ಯತ ಶತಂ ತೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸಹಸ್ರಂ ವ್ಯಾನಾ ಇತಿ ಶತಂ ಹೈವ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಃ
ಸಹಸ್ರಂ ವ್ಯಾನಾ ಯಃ ಶತಶೀರ್ಷಾ ತ್ವಂ ಸಾಹಸ್ರಸ್ಯ ರಾಯ ಈಶಿಷ ಇತಿ ತ್ವಂ ಸರ್ವಸ್ಯೈ ರಯ್ಯಾ ಈಶಿಷ
ಇತ್ಯೇತತ್ತಸ್ಮೈ ತೇ ವಿಧೇಮ ವಾಜಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇಷ ವೈ ವಾಜಸ್ತಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೨।೩।[೩೩]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಭಿಜುಹೋತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತದಭಿಜುಹೋತಿ
೯।೨।೩।[೩೪]

ಅಥೈನಂ ನಿದಧಾತಿ । ಸುಪರ್ಣೋಽಸಿ ಗರುತ್ಮಾನಿತ್ಯೇತದ್ವಾ ಏನಮದೋ ವಿಕೃತ್ಯ ಸುಪರ್ಣಂ
ಗರುತ್ಮನ್ತಂ ವಿಕರೋತಿ ತಂ ಸುಪರ್ಣಂ ಗರುತ್ಮನ್ತಂ ಚಿನೋತಿ ತಂ ಸುಪರ್ಣಂ ಗರುತ್ಮನ್ತಂ
ಕೃತ್ವಾನ್ತತೋ ನಿದಧಾತಿ ಪೃಷ್ಠೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ ಸೀದ ಭಾಸಾನ್ತರಿಕ್ಷಮಾಪೃಣ ಜ್ಯೋತಿಷಾ
ದಿವಮುತ್ತಭಾನ ತೇಜಸಾ ದಿಶ ಉದ್ದೂಂಹೇತ್ಯೇವಂ ಹ್ಯೇಷ ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಕರೋತಿ
೯।೨।೩।[೩೫]

ಆಜುಹ್ವಾನಃ ಸುಪ್ರತೀಕಃ ಪುರಸ್ತಾದಿತಿ । ಆಜುಹ್ವಾನೋ ನಃ ಸುಪ್ರತೀಕಃ ಪುರಸ್ತಾದಿತ್ಯೇತದಗ್ನೇ ತ್ವಂ
ಯೋನಿಮಾಸೀದ ಸಾಧುಯೇತ್ಯೇಷ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸ್ವೋ ಯೋನಿಸ್ತಂ ಸಾಧ್ವಾಸೀದೇತ್ಯೇತದಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಧಸ್ಥೇ
ಅಧ್ಯುತ್ತರಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ದ್ಯೌರ್ವಾ ಉತ್ತರಂ ಸಧಸ್ಥಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಸೀದತೇತಿ
ತದ್ವಿಶ್ವೈರ್ದೇವೈಃ ಸಹ ಯಜಮಾನಂ ಸಾದಯತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ನಿದಧಾತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ
ಬನ್ಧುರ್ವಷಟ್ಕಾರೇಣ ತಸ್ಯೋಪರಿ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೩।[೩೬]

ಅಥಾಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾ
ಈಯಿವಾಂಸಮುಪರಿಷ್ಟಾದನ್ನೇನಾಪ್ರೀಣನ್ತ್ಸಮಿದ್ಭಿಶ್ಚಾಹುತಿಭಿಶ್ಚ
ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೀಯಿವಾಂಸಮುಪರಿಷ್ಟಾದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸಮಿದ್ಭಿಶ್ಚಾಹುತಿಭಿಶ್ಚ
೯।೨।೩।[೩೭]

ಸ ವೈ ಶಮೀಮಯೀಂ ಪ್ರಥಮಾಮಾದಧಾತಿ । ಏತದ್ವಾ ಏಷ ಏತಸ್ಯಾಮಾಹುತ್ಯಾಂ ಹುತಾಯಾಮ್
ಪ್ರಾದೀಪ್ಯತೋದಜ್ವಲತ್ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನೋಽಯಂ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾದಿತಿ ತ ಏತಾಂ
ಶಮೀಮಪಶ್ಯಸ್ತಯೈನಮಶಮಯಂಸ್ತದ್ಯದೇತಂ ಶಮ್ಯಾಶಮಯಂಸ್ತಸ್ಮಾಚಮೀ
ತಥೈವೈನಮಯಮೇತಚಮ್ಯಾ ಶಮಯತಿ ಶಾನ್ತ್ಯಾ ಏವ ನ ಜಗ್ಧ್ಯೈ
೯।೨।೩।[೩೮]

ತಾಂ ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಸ್ಯ । ಚಿತ್ರಾಮಾಹಂ ವೃಣೇ ಸುಮತಿಂ ವಿಶ್ವಜನ್ಯಾಂ ಯಾಮಸ್ಯ ಕಣ್ವೋ
ಅದುಹತ್ಪ್ರಪೀನಾಂ ಸಹಸ್ರಧಾರಾಂ ಪಯಸಾ ಮಹೀಂ ಗಾಮಿತಿ ಕಣ್ವೋ ಹೈನಾಂ ದದರ್ಶ ಸಾ ಹಾಸ್ಮೈ
ಸಹಸ್ರಧಾರಾ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ದುದುಹೇ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಾಯ ಸಹಸ್ರಧಾರಾ
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ದುಹೇ
೯।೨।೩।[೩೯]

ಅಥ ವೈಕಙ್ಕತೀಮಾದಧಾತಿ । ತಸ್ಯಾ ಉಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರ್ವಿಧೇಮ ತೇ ಪರಮೇ ಜನ್ಮನ್ನಗ್ನ ಇತಿ
ದ್ಯೌರ್ವಾ ಅಸ್ಯ ಪರಮಂ ಜನ್ಮ ವಿಧೇಮ ಸ್ತೋಮೈರವರೇ ಸಧಸ್ಥ ಇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ
ಅವರಂ ಸಧಸ್ಥಂ ಯಸ್ಮಾದ್ಯೋನೇರುದಾರಿಥಾ ಯಜೇ ತಮಿತ್ಯೇಷ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸ್ವೋ ಯೋನಿಸ್ತಂ ಯಜ
ಇತ್ಯೇತತ್ಪ್ರ ತ್ವೇ ಹವೀಂಷಿ ಜುಹುರೇ ಸಮಿದ್ಧ ಇತಿ ಯದಾ ವಾ ಏಷ ಸಮಿಧ್ಯತೇ
ಽಥೈತಸ್ಮಿನ್ಹವೀಂಷಿ ಪ್ರಜುಹ್ವತಿ
೯।೨।೩।[೪೦]

ಅಥೌದುಮ್ಬರೀಮಾದಧಾತಿ । ಊರ್ಗ್ವೈ ರಸ ಉದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೈವೈನಮೇದ್ರಸೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
ಕರ್ಣಕವತೀ ಭವತಿ ಪಶವೋ ವೈ ಕರ್ಣಕಾಃ ಪಶುಭಿರೇವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಯದಿ
ಕರ್ಣಕವತೀಂ ನ ವಿನ್ದೇದ್ದಧಿದ್ರಪ್ಸಮುಪಹತ್ಯಾದಧ್ಯಾತ್ತದ್ಯದ್ದಧಿದ್ರಪ್ಸ
ಉಪತಿಷ್ಠತೇ ತದೇವ ಪಶುರೂಪಂ ಪ್ರೇದ್ಧೋ ಅಗ್ನೇ ದೀದಿಹಿ ಪುರೋ ನ ಇತಿ ವಿರಾಜಾದಧಾನ್ಯನ್ನಂ
ವಿರಾಡನ್ನೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಿಸ್ರಃ ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ
ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೨।೩।[೪೧]

ಅಥಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ । ಯಥಾ ಪರಿವಿಷ್ಯಾನುಪಾಯಯೇತ್ತಾದೃಕ್ತತ್ಸ್ರುವೇಣ ಪೂರ್ವೇ ಸ್ರುಚೋತ್ತರಾಮಗ್ನೇ
ತಮದ್ಯಾಶ್ವಂ ನ ಸ್ತೋಮೈಃ ಕ್ರತುಂ ನ ಭದ್ರಂ ಹೃದಿಸ್ಪೃಶಂ ಋಧ್ಯಾಮಾ ತ ಓಹೈರಿತಿ ಯಸ್ತೇ
ಹೃದಿಸ್ಪೃಕ್ಷ್ತೋಮಸ್ತಂ ತ ಋಧ್ಯಾಸಮಿತ್ಯೇತತ್ಪಙ್ಕ್ತ್ಯಾ ಜುಹೋತಿ ಪಞ್ಚಪದಾ ಪಙ್ಕ್ತಿಃ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋ
ಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೨।೩।[೪೨]

ಅಥ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣೀಂ ಜುಹೋತಿ । ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಯಮಗ್ನಿಸ್ತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಚಿತ್ತಿಂ ಜುಹೋಮಿ
ಮನಸಾ ಘೃತೇನೇತಿ ಚಿತ್ತಮೇಷಾಂ ಜುಹೋಮಿ ಮನಸಾ ಚ ಘೃತೇನ ಚೇತ್ಯೇತದ್ಯಥಾ ದೇವಾ
ಇಹಾಗಮನ್ನಿತಿ ಯಥಾ ದೇವಾ ಇಹಾಗಚಾನಿತ್ಯೇತದ್ವೀತಿಹೋತ್ರಾ ಋತಾವೃಧ ಇತಿ ಸತ್ಯವೃಧ ಇತ್ಯೇತತ್ಪತ್ಯೇ
ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಭೂಮನೋ ಜುಹೋಮಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣ ಇತಿ ಯೋಽಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭೂತಸ್ಯ ಪತಿಸ್ತಸ್ಮೈ
ಜುಹೋಮಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಣ ಇತ್ಯೇತದ್ವಿಶ್ವಾಹಾಹಾಭ್ಯಂ ಹವಿರಿತಿ ಸರ್ವದೈವಾಕ್ಷಿತಂ ಹವಿರಿತ್ಯೇತತ್
೯।೨।೩।[೪೩]

ಅಥ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಮೇತದ್ಯತ್ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೨।೩।[೪೪]
ಸಪ್ತ ತೇ ಅಗ್ನೇ ಸಮಿಧ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸಮಿಧಃ ಪ್ರಾಣಾ ಹ್ಯೇತಂ ಸಮಿನ್ಧತೇ ಸಪ್ತ ಜಿಹ್ವಾ ಇತಿ
ಯಾನಮೂನ್ತ್ಸಪ್ತ ಪುರುಷಾನೇಕಂ ಪುರುಷಮಕುರ್ವಂಸ್ತೇಷಾಮೇತದಾಹ ಸಪ್ತ ಋಷಯ ಇತಿ ಸಪ್ತ
ಹಿ ತ ಋಷಯ ಆಸನ್ತ್ಸಪ್ತ ಧಾಮ ಪ್ರಿಯಾಣೀತಿ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯೇತದಾಹ ಚನ್ದಾಂಸಿ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸಪ್ತ
ಧಾಮ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಸಪ್ತ ಹೋತ್ರಾಃ ಸಪ್ತಧಾ ತ್ವಾ ಯಜನ್ತೀತಿ ಸಪ್ತ ಹ್ಯೇತಂ ಹೋತ್ರಾಃ ಸಪ್ತಧಾ
ಯಜನ್ತಿ ಸಪ್ತ ಯೋನಿರಿತಿ ಚಿತೀರೇತದಾಹಾಪೃಣಸ್ವೇತ್ಯಾ ಪ್ರಜಾಯಸ್ವೇತ್ಯೇತದ್ಘ್ರೃತೇನೇತಿ ರೇತೋ ವೈ ಘೃತಂ
ರೇತ ಏವೈತದೇಷು ಲೋಕೇಷು ದಧಾತಿ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ಯಜ್ಞಿಯಮೇವೈತದಿದಂ
ಸಕೃತ್ಸರ್ವಂ ಕರೋತಿ
೯।೨।೩।[೪೫]

ಸಪ್ತ ಸಪ್ತೇತಿ । ಸಪ್ತಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಿಸ್ರ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ
ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಿಸ್ರಃ
ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ ತತ್ಷಟ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೨।೩।[೪೬]

ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಸಮಿಧ ಆದಧಾತಿ । ಅಸ್ಥೀನಿ ವೈ ಸಮಿಧಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತೀವ ವಾ ಅಸ್ಥೀನ್ಯಾಸೀನ
ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ಮಾಂಸಾನಿ ವಾ ಆಹುತಯ ಆಸತ ಇವ ವೈ ಮಾಂಸಾನ್ಯನ್ತರಾಃ ಸಮಿಧೋ ಭವನ್ತಿ
ಬಾಹ್ಯಾ ಆಹುತಯೋಽನ್ತರಾಣಿ ಹ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಬಾಹ್ಯಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ
೯।೨।೩।[೪೭]

ಅಥಾತಃ ಸಮ್ಪದೇವ । ಷಟ್ಪುರಸ್ತಾಜ್ಜುಹೋತಿ ಷಡುಪರಿಷ್ಟಾತ್ಷದ್ಭಿರಾಶ್ಮನಃ ಪೃಶ್ನೇರ್ಯನ್ತಿ
ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಶ್ಮಾನಂ ಪೃಶ್ನಿಮುಪದಧಾತಿ ಚತುರ್ಭಿರಾಗ್ನೇರ್ಯನ್ತಿ ಪಞ್ಚಭಿರಗ್ನಿಮಾರೋಹನ್ತಿ
ತದೇಕಾಂ ನ ತ್ರಿಂಶದಾಹುತಿರೇವ ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೀ ದ್ವಾಭ್ಯಾಮಗ್ನಿಂ ನಿದಧಾತಿ
ತದ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾನುಷ್ಟುಪ್ಸೈಷಾನುಷ್ಟುಪ್
೯।೨।೩।[೪೮]

ತದ್ಯಾ ಅಮೂಸ್ತಿಸ್ರೋಽನುಷ್ಟುಭಃ । ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಸಮ್ಪಾದಯನ್ತಿ ತಾಸಾಮೇತಾಮತ್ರಿಕಾಮಾಹರನ್ತಿ
ತದ್ಯದೇತಾಮತ್ರಾಹರನ್ತ್ಯತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ ತಸ್ಮೈ
ನಾಲಮಾಸೀದ್ಯದನ್ನಮಾತ್ಸ್ಯತ್
೯।೨।೩।[೪೯]

ಸೋಽಗ್ನಿಮಬ್ರವೀತ್ । ತ್ವಯಾನ್ನಮದಾನೀತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯದೈವೈತಮತ್ರಾಹರನ್ತ್ಯಥೈಷೋ
ಽಲಮನ್ನಾಯಾಲಮಾಹುತಿಭ್ಯೋ ಭವತಿ
೯।೨।೩।[೫೦]

ಅಥೋ ಆಹುಃ । ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವೈತಂ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರಮುರಸ್ಯಾಧತ್ತ ಇತಿ ಸ ಯೋ ಹೈತದೇವಂ ವೇದಾ
ಹೈವಂ ಪ್ರಿಯಂ ಪುತ್ರಮುರಸಿ ಧತ್ತೇ೯।೨।೩।[೫೧]

ಯದೇವೈತಮತ್ರಾಹರನ್ತಿ । ಯಾನ್ವೈ ತಾನ್ತ್ಸಪ್ತ ಪುರುಷಾನೇಕಂ ಪುರುಷಮಕುರ್ವನ್ನಯಮೇವ
ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯಾಮೇಷಾಂ ತಾಮೂರ್ಧ್ವಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ರಸಂ ಸಮುದೌಹನ್ನೇಷ ಸ
ಯಮೇತಮತ್ರಾಗ್ನಿಮಾಹರನ್ತಿ ತದ್ಯದೇತಮತ್ರಾಹರನ್ತಿ ಯೈವೈತೇಷಾ ಸಪ್ತಾನಾಂ ಪುರುಷಾಣಾಂ
ಶ್ರೀರ್ಯೋ ರಸಸ್ತಮೇತದೂರ್ಧ್ವಂ ಸಮುದೂಹನ್ತಿ ತದಸ್ಯೈತಚಿರ ಆತ್ಮಾಯಮಗ್ನಿಶ್ಚತ
ಆತ್ಮಾನಮೇವಾಸ್ಯೈತತ್ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿದಧಾತಿ
೯।೩।೧।[೧]

ಅಥಾತೋ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಜುಹೋತಿ । ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ ವೈಶ್ವಾನರೋ ದೇವತಾ
ತಸ್ಮಾ ಏತದ್ಧವಿರ್ಜುಹೋತಿ ತದೇನಂ ಹವಿಷಾ ದೇವತಾಂ ಕರೋತಿ ಯಸ್ಯೈ ವೈ ದೇವತಾಯೈ
ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸಾ ದೇವತಾ ನ ಸಾ ಯಸ್ಯೈ ನ ಗೃಹ್ಯತೇ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ
ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈಶ್ವಾನರಃ
೯।೩।೧।[೨]

ಯದ್ವೇವೈತಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಜುಹೋತಿ । ವೈಶ್ವಾನರಂ ವಾ ಏತಮಗ್ನಿಂ ಜನಯಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ
ತಮದಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ದೀಕ್ಷಣೀಯಾಯಾಂ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯಾದೃಗ್ವೈ ಯೋನೌ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ
ತಾದೃಗ್ಜಾಯತೇ ತದ್ಯತ್ತತ್ರ ವೈಶ್ವಾನರಂ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾದಯಮಿಹ ವೈಶ್ವಾನರೋ
ಜಾಯತ ಉಪಾಂಶು ತತ್ರ ಭವತಿ ರೇತೋ ವೈ ತತ್ರ ಯಜ್ಞ ಉಪಾಂಶು ವೈ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇ ನಿರುಕ್ತ ಇಹ
ನಿರುಕ್ತಂ ಹಿ ರೇತೋ ಜಾತಂ ಭವತಿ
೯।೩।೧।[೩]

ಸ ಯಃ ಸ ವೈಶ್ವಾನರಃ । ಇಮೇ ಸ ಲೋಕಾ ಇಯಮೇವ ಪೃಥಿವೀ ವಿಶ್ವಮಗ್ನಿರ್ನರೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವ
ವಿಶ್ವಂ ವಾಯುರ್ನರೋ ದ್ಯೌರೇವ ವಿಶ್ವಮಾದಿತ್ಯೋ ನರಃ
೯।೩।೧।[೪]

ತೇ ಯೇ ತ ಇಮೇ ಲೋಕಾಃ । ಇದಂ ತಚಿರ ಇದಮೇವ ಪೃಥಿವ್ಯೋಷಧಯಃ ಶ್ಮಶ್ರೂಣಿ ತದೇತದ್ವಿಶ್ವಂ
ವಾಗೇವಾಗ್ನಿಃ ಸ ನರಃ ಸೋಪರಿಷ್ಟಾದಸ್ಯ ಭವತ್ಯುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾ ಅಗ್ನಿಃ
೯।೩।೧।[೫]

ಇದಮೇವಾನ್ತರಿಕ್ಷಮ್ । ತಸ್ಮಾದೇತದಲೋಮಕಮಲೋಮಕಮಿವ ಹ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದೇತದ್ವಿಶ್ವಮ್
ಪ್ರಾಣ ಏವ ವಾಯುಃ ಸ ನರಃ ಸ ಮಧ್ಯೇನಾಸ್ಯ ಭವತಿ ಮಧ್ಯೇನ ಹ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ವಾಯುಃ
೯।೩।೧।[೬]

ಶಿರ ಏವ ದ್ಯೌಃ । ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಕೇಶಾಸ್ತದೇತದ್ವಿಶ್ವಂ ಚಕ್ಷುರೇವಾದಿತ್ಯಃ ಸ
ನರಸ್ತದವಸ್ತಾಚೋರ್ಷ್ಣೋ ಭವತ್ಯವಸ್ತಾದ್ಧಿ ದಿವ ಆದಿತ್ಯಸ್ತದಸ್ಯೈತಚಿರೋ ವೈಶ್ವಾನರ
ಆತ್ಮಾಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತ ಆತ್ಮಾಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತ ಆತ್ಮಾನಮೇವಾಸ್ಯೈತತ್ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿದಧಾತಿ
೯।೩।೧।[೭]

ಅಥ ಮಾರುತಾನ್ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಮಾರುತಾಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ವೈಶ್ವಾನರಂ
ಹುತ್ವಾ
ಶಿರೋ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರಃ ಶೀರ್ಷಂಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ
೯।೩।೧।[೮]

ಏಕ ಏಷ ಭವತಿ । ಏಕಮಿವ ಹಿ ಶಿರಃ ಸಪ್ತೇತರೇ ಸಪ್ತಕಪಾಲಾ ಯದು ವಾ ಅಪಿ ಬಹು ಕೃತ್ವಃ
ಸಪ್ತಸಪ್ತ ಸಪ್ತೈವ ತಚೀರ್ಷಣ್ಯೇವ ತತ್ಸಪ್ತ ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ
೯।೩।೧।[೯]

ನಿರುಕ್ತ ಏಷ ಭವತಿ । ನಿರುಕ್ತಮಿವ ಹಿ ಶಿರೋಽನಿರುಕ್ತಾ ಇತರೇಽನಿರುಕ್ತಾ ಇವ ಹಿ
ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಿಷ್ಠನ್ನೇತಂ ಜುಹೋತಿ ತಿಷ್ಠತೀವ ಹಿ ಶಿರ ಆಸೀನ ಇತರಾನಾಸತ ಇವ ಹಿ ಪ್ರಾಣಾಃ
೯।೩।೧।[೧೦]

ತದ್ಯೌ ಪ್ರಥಮೌ ಮಾರುತೌ ಜುಹೋತಿ । ಇಮೌ ತೌ ಪ್ರಾಣೌ ತೌ ಮಧ್ಯೇ ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ
ಜುಹೋತಿ ಮಧ್ಯೇ ಹೀಮೌ ಶೀರ್ಷ್ಣಃ ಪ್ರಾಣೌ
೯।೩।೧।[೧೧]

ಅಥ ಯೌ ದ್ವಿತೀಯೌ । ಇಮೌ ತೌ ತೌ ಸಮನ್ತಿಕತರಂ ಜುಹೋತಿ ಸಮನ್ತಿಕತರಮಿವ ಹೀಮೌ
ಪ್ರಾಣೌ
೯।೩।೧।[೧೨]

ಅಥ ಯೌ ತೃತೀಯೌ । ಇಮೌ ತೌ ತೌ ಸಮನ್ತಿಕತರಂ ಜುಹೋತಿ ಸಮನ್ತಿಕತರಮಿವ ಹೀಮೌ
ಪ್ರಾಣೌ ವಾಗೇವಾರಣ್ಯೇಽನೂಚ್ಯಃ ಸೋಽರಣ್ಯೇಽನೂಚ್ಯೋ ಭವತಿ ಬಹು ಹಿ ವಾಚಾ ಘೋರಂ ನಿಗಚತಿ
೯।೩।೧।[೧೩]

ಯದ್ವೇವ ವೈಶ್ವಾನರಮಾರುತಾನ್ಜುಹೋತಿ । ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರೋ ವಿಣ್ಮಾರುತಾಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚ
ತದ್ವಿಶಂ ಚ ಕರೋತಿ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಪೂರ್ವಂ ಜುಹೋತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ತತ್ಕೃತ್ವಾ ವಿಶಂ ಕರೋತಿ
೯।೩।೧।[೧೪]

ಏಕ ಏಷ ಭವತಿ । ಏಕಸ್ಥಂ ತತ್ಕ್ಷತ್ರಮೇಕಸ್ಥಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಕರೋತಿ ಬಹವ ಇತರೇ ವಿಶಿ
ತದ್ಭೂಮಾನಂ ದಧಾತಿ
೯।೩।೧।[೧೫]

ನಿರುಕ್ತ ಏಷ ಭವತಿ । ನಿರುಕ್ತಮಿವ ಹಿ ಕ್ಷತ್ರಮನಿರುಕ್ತಾ ಇತರೇಽನಿರುಕ್ತೇವ ಹಿ ವಿಟ್
ತಿಷ್ಠನ್ನೇತಂ ಜುಹೋತಿ ತಿಷ್ಠತೀವ ಹಿ ಕ್ಷತ್ರಮಾಸೀನ ಇತರಾನಾಸ್ತ ಇವ ಹಿ ವಿಟ್
೯।೩।೧।[೧೬]

ತಂ ವಾ ಏತಮ್ । ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯವನ್ತಂ ಯಾಜ್ಯವನ್ತಂ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಸ್ರುಚಾ ಜುಹೋತಿ
ಹಸ್ತೇನೈವೇತರಾನಾಸೀನಃ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ಕ್ಷತ್ರಾಯೈವ ತದ್ವಿಶಂ ಕೃತಾನುಕರಾಮನುವರ್ತ್ಮಾನಂ
ಕರೋತಿ
೯।೩।೧।[೧೭]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈತೇ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯವನ್ತೋ ಯಾಜ್ಯವನ್ತೋ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಸ್ರುಚಾ ಹುತಾ
ಭವನ್ತೀತ್ಯೇತೇಷಾಂ ವೈ ಸಪ್ತಪದಾನಾಂ ಮಾರುತಾನಾಂ ಯಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಪ್ರಥಮಾನಿ ಪದಾನಿ ಸಾ
ತ್ರಿಪದಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಾಥ ಯಾನಿ ಚತ್ವಾರ್ಯುತ್ತಮಾನಿ ಸಾ ಚತುಷ್ಪದಾ
ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ಯಾಜ್ಯೇದಮೇವ ಕಪುಚಲಮಯಂ ದಣ್ಡಃ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ವಷಟ್ಕಾರ ಏವಮು ಹಾಸ್ಯೈತೇ
ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯವನ್ತೋ ಯಾಜ್ಯವನ್ತೋ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಸ್ರುಚಾ ಹುತಾ ಭವನ್ತಿ
೯।೩।೧।[೧೮]

ತದ್ಯಂ ಪ್ರಥಮಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಮಾರುತಂ ಜುಹೋತಿ । ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಪ್ರಾಚ್ಯಃ ಸ್ರವನ್ತಿ ತಾಃ ಸ ಸ
ಸಪ್ತಕಪಾಲೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತ ಹಿ ತಾ ಯಾಃ ಪ್ರಾಚ್ಯಃ ಸ್ರವನ್ತಿ
೯।೩।೧।[೧೯]

ಅಥ ಯಂ ಪ್ರಥಮಮುತ್ತರತೋ ಜುಹೋತಿ । ಋತವಃ ಸ ಸ ಸಪ್ತಕಪಾಲೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತ ಹ್ಯೃತವಃ
೯।೩।೧।[೨೦]

ಅಥ ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಜುಹೋತಿ । ಪಶವಃ ಸ ಸ ಸಪ್ತಕಪಾಲೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತ ಹಿ
ಗ್ರಾಮ್ಯಾಃ ಪಶವಸ್ತಮನನ್ತರ್ಹಿತಂ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾಜ್ಜುಹೋತ್ಯಪ್ಸು ತತ್ಪಶೂನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೯।೩।೧।[೨೧]

ಅಥ ಯಂ ದ್ವಿತೀಯಮುತ್ತರರೋ ಜುಹೋತಿ । ಸಪ್ತ ಋಷಯಃ ಸ ಸ ಸಪ್ತಕಪಾಲೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತ ಹಿ
ಸಪ್ತಽರ್ಷಯಸ್ತಮನನ್ತರ್ಹಿತಂ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾಜ್ಜುಹೋತ್ಯೃತುಷು ತದೃಷೀನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೯।೩।೧।[೨೨]

ಅಥ ಯಂ ತೃತೀಯ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಾಣಾಃ ಸ ಸ ಸಪ್ತಕಪಾಲೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತ ಹಿ
ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಮನನ್ತರ್ಹಿತಂ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾಜ್ಜುಹೋತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾಂಸ್ತಚೀರ್ಷ್ಣಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ
೯।೩।೧।[೨೩]

ಅಥ ಯಂ ತೃತೀಯಮುತ್ತರತೋ ಜುಹೋತಿ । ಚನ್ದಾಂಸಿ ಸ ಸ ಸಪ್ತಕಪಾಲೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತ ಹಿ
ಚತುರುತ್ತರಾಣಿ ಚನ್ದಾಂಸಿ ತಮನನ್ತರ್ಹಿತಂ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾಜ್ಜುಹೋತ್ಯನನ್ತರ್ಹಿತಾನಿ
ತದೃಷಿಭ್ಯಶ್ಚನ್ದಾಂಸಿ ದಧಾತಿ
೯।೩।೧।[೨೪]

ಅಥ ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಪ್ರತೀಚ್ಯಃ ಸ್ರವನ್ತಿ । ಸೋಽರಣ್ಯೇಽನೂಚ್ಯಃ ಸ ಸಪ್ತಕಪಾಲೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತ ಹಿ ತಾ
ಯಾಃ ಪ್ರತೀಚ್ಯಃ ಸ್ರವನ್ತಿ ಸೋಽಸ್ಯೈಷೋಽವಾಙ್ಪ್ರಾಣ ಏತಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಸೋಽರಣ್ಯೇಽನೂಚ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ
ತಿರ ಇವ ತದ್ಯದರಣ್ಯಂ ತಿರ ಇವಂ ತದ್ಯದವಾಙ್ಪ್ರಾಣಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯ ಏತಾಸಾಂ ನದೀನಾಂ ಪಿಬನ್ತಿ
ರಿಪ್ರತರಾಃ ಶಪನತರಾ ಆಹನಸ್ಯವಾದಿತರಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯದ್ಯದೇತದಾಹೇದಂ ಮಾರುತಾ ಇತಿ
ತದಸ್ಮಾ ಅನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾಪಿದಧಾತಿ ತೇನೈನಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೩।೧।[೨೫]

ಸ ಯಃ ಸ ವೈಶ್ವಾನರೋ ।ಽಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯೋಽಥ ಯೇ ತೇ ಮಾರುತಾ ರಶ್ಮಯಸ್ತೇ ತೇ ಸಪ್ತ ಸಪ್ತಕಪಾಲಾ
ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತಸಪ್ತ ಹಿ ಮಾರುತಾ ಗಣಾಃ
೯।೩।೧।[೨೬]

ಸ ಜುಹೋತಿ । ಶುಕ್ರಜ್ಯೋತಿಶ್ಚ ಚಿತ್ರಜ್ಯೋತಿಶ್ಚ ಸತ್ಯಜ್ಯೋತಿಶ್ಚ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಮಾಂಶ್ಚೇತಿ ನಾಮಾನ್ಯೇಷಾಮೇತಾನಿ
ಮಣ್ಡಲಮೇವೈತತ್ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯಾಥಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನ್ರಶ್ಮೀನ್ನಾಮಗ್ರಾಹಂ ಪ್ರತಿದಧಾತಿ
೯।೩।೨।[೧]

ಅಥಾತೋ ವಸೋರ್ಧಾರಾಂ ಜುಹೋತಿ । ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ ವಸುಸ್ತಸ್ಮೈ ದೇವಾ
ಏತಾಂ ಧಾರಾಂ ಪ್ರಾಗೃಹ್ಣಂಸ್ತಯೈನಮಪ್ರೀಣಂಸ್ತದ್ಯದೇತಸ್ಮೈ ವಸವ ಏತಾಂ ಧಾರಾಮ್
ಪ್ರಾಗೃಹ್ಣಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇನಾಂ ವಸೋರ್ಧಾರೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ತಥೈವಾಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತಾಂ ಧಾರಾಮ್
ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಯೈನಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೩।೨।[೨]

ಯದ್ವೇವೈತಾಂ ವಸೋರ್ಧಾರಾಂ ಜುಹೋತಿ । ಅಭಿಷೇಕ ಏವಾಸ್ಯೈಷ ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಂ
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯಾಥೈನಮೇತೈಃ ಕಾಮೈರಭ್ಯಷಿಞ್ಚನ್ನೇತಯಾ ವಸೋರ್ಧಾರಯಾ
ತಥೈವೈನಮಯಮೇತತ್ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯಾಥೈನಮೇತೈಃ ಕಾಮೈರಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯೇತಯಾ
ವಸೋರ್ಧಾರಯಾಜ್ಯೇನ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನೌದುಮ್ಬರ್ಯಾ ಸ್ರುಚಾ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೩।೨।[೩]

ವೈಶ್ವಾನರಂ ಹುತ್ವಾ । ಶಿರೋ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರಃ ಶೀರ್ಷ್ಣೋ ವಾ ಅನ್ನಮದ್ಯತೇಽಥೋ ಶೀರ್ಷತೋ ವಾ
ಅಭಿಷಿಚ್ಯಮಾನೋಽಭಿಷಿಚ್ಯತೇ ಮಾರುತಾನ್ಹುತ್ವಾ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಮಾರುತಾಃ ಪ್ರಾಣೈರು ವಾ ಅನ್ನಮದ್ಯತೇ
ಽಥೋ ಪ್ರಾಣೇಷು ವಾ ಅಭಿಷಿಚ್ಯಮಾನೋಽಭಿಷಿಚ್ಯತೇ
೯।೩।೨।[೪]

ತದ್ವಾ ಅರಣ್ಯೇಽನೂಚ್ಯೇ । ವಾಗ್ವಾ ಅರಣ್ಯೇಽನೂಚ್ಯೋ ವಾಚೋ ವಾ ಅನ್ನಮದ್ಯತೇಽಥೋ ವಾಚಾ ವಾ
ಅಭಿಷಿಚ್ಯಮಾನೋಽಭಿಷಿಚ್ಯತೇ ತದೇತತ್ಸರ್ವಂ ವಸು ಸರ್ವೇ ಹ್ಯೇತೇ ಕಾಮಾಃ ಸೈಷಾ ವಸುಮಯೋ
ಧಾರಾ ಯಥಾ ಕ್ಷೋರಸ್ಯ ವಾ ಸರ್ಪಿಷೋ ವೈವಮಾರಭ್ಯಾಯೈವೇಯಮಾಜ್ಯಾಹುತಿರ್ಹೂಯತೇ ತದ್ಯದೇಷಾ
ವಸುಮಯೀ ಧಾರಾ ತಸ್ಮಾದೇನಾಂ ವಸೋಧಾರೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ
೯।೩।೨।[೫]

ಸ ಆಹ । ಇದಂ ಚ ಮ ಇದಂ ಚ ಮ ಇತ್ಯನೇನ ಚ ತ್ವಾ ಪ್ರೀಣಾಮ್ಯನೇನ ಚಾನೇನ ಚ
ತ್ವಾಭಿಷಿಞ್ಚಾಮ್ಯನೇನ ಚೇತ್ಯೇತದಥೋ ಇದಂ ಚ ಮೇ ದೇಹೀದಂ ಚ ಮ ಇತಿ ಸಾ ಯದೈವೈಷಾ
ಧಾರಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾದಥೈತದ್ಯಜುಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯೇತ
೯।೩।೨।[೬]

ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ । ಏತೇನಾನ್ನೇನ ಪ್ರೀತ್ವೈತೈಃ ಕಾಮೈರಭಿಷಿಚ್ಯೈತಯಾ
ವಸೋರ್ಧಾರಯಾಥೈನಮೇತಾನ್ಕಾಮಾನಯಾಚನ್ತ ತೇಭ್ಯ ಇಷ್ಟಃ ಪ್ರೀತೋಽಭಿಷಿಕ್ತ
ಏತಾನ್ಕಾಮಾನ್ಪ್ರಾಯಚತ್ತಥೈವೈನಮಯದೇತೇನಾನ್ನೇನ ಪ್ರೀತ್ವೈತೈಃ ಕಾಮೈರಭಿಷಿಚ್ಯೈತಯಾ
ವಸೋರ್ಧಾರಯಾಥೈನಮೇತಾನ್ಕಾಮಾನ್ಯಾಚತೇ ತಸ್ಮಾ ಇಷ್ಟಃ ಪ್ರೀತೋಽಭಿಷಿಕ್ತ
ಏತಾನ್ಕಾಮಾನ್ಪ್ರಯಚತಿ ದ್ವೌದ್ವೌ ಕಾಮೌ ಸಂಯುನಕ್ತ್ಯವ್ಯವಚೇದಾಯ ಯಥಾ ವ್ಯೋಕಸೌ
ಸಂಯುಞ್ಜ್ಯಾದೇವಂ ಯಜ್ಞೇನ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮಿತಿ
೯।೩।೨।[೭]

ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಕೇನೇಮಾನ್ಕಾಮಾನ್ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀಷ್ಯಾಮ ಇತ್ಯಾತ್ಮನೈವೇತ್ಯಬ್ರುವನ್ಯಜ್ಞೋ
ವೈ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಯಜ್ಞ ಉ ಏವ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಸ ಯದಾಹ ಯಜ್ಞೇನ ಕಲ್ಪನ್ತಮಿತ್ಯಾತ್ಮನಾ
ಮೇ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ
೯।೩।೨।[೮]

ದ್ವಾದಶಸು ಕಲ್ಪಯತಿ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥೋ
ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಚತುರ್ದಶಸು ಕಲ್ಪಯತ್ಯಷ್ಟಾಸು ಕಲ್ಪಯತಿ ದಶಸು
ಕಲ್ಪಯತಿ ತ್ರಯೋದಶಸು ಕಲ್ಪಯತಿ
೯।೩।೨।[೯]

ಅಥಾರ್ಧೇನ್ದ್ರಾಣಿ ಜುಹೋತಿ । ಸರ್ವಮೇತದ್ಯದರ್ಧೇನ್ದ್ರಾಣಿ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥೋ
ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೩।೨।[೧೦]

ಅಥ ಗ್ರಹಾನ್ಜುಹೋತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಗ್ರಹಾ ಯಜ್ಞೇನೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥೋ
ಯಜ್ಞೇನೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೩।೩।[೧]

ಅಥೈತಾನ್ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನ್ಜುಹೋತಿ । ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಮೇ ಘರ್ಮಶ್ಚ ಮ
ಇತ್ಯೇತೈರೇವೈನಮೇತದ್ಯಜ್ಞಕ್ರತುಭಿಃ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥೋ
ಏತೈರೇವೈನಮೇತದ್ಯಜ್ಞಕ್ರತುಭಿರಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೩।೩।[೨]

ಅಥಾಯುಜ ಸ್ತೋಮಾನ್ಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ತ್ವಾಯುಗ್ಭಿ ಸ್ತೋಮೈಃ ಸ್ವರ್ಗಂ
ಲೋಕಮಾಯಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ತ್ವಾಯುಗ್ಭಿ ಸ್ತೋಮೈಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮೇತಿ
೯।೩।೩।[೩]

ತದ್ವೈ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಾದಿತಿ । ಅನ್ತೋ ವೈ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೋಽಯುಜಾಂ ಸ್ತೋಮಾನಾಮನ್ತತ ಏವ ತದ್ದೇವಾಃ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಾಯಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋಽನ್ತತ ಏವ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮೇತಿ
೯।೩।೩।[೪]

ಅಥ ಯುಗ್ಮತೋ ಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯಬ್ರುವನ್ಯಾತಯಾಮಾ ವಾ ಅಯುಜ ಸ್ತೋಮಾ
ಯುಗ್ಮಭಿರ್ವಯಂ ಸ್ತೋಮೈಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಯಯಾಮೇತಿ ತಾನಿ ಯುಗ್ಮಭಿ ಸ್ತೋಮೈಃ ಸ್ವರ್ಗಂ
ಲೋಕಮಾಯಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯುಗ್ಮಭಿ ಸ್ತೋಮೈಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮೇತಿ
೯।೩।೩।[೫]

ತದ್ವಾ ಅಷ್ಟಾಚತ್ವರಿಂಶಾದಿತಿ । ಅನ್ತೋ ವಾ ಅಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶೋ ಯುಗ್ಮತಾಂ ಸ್ತೋಮಾನಾಮನ್ತತ ಏವ
ತಚ್ಚನ್ದಾಂಸಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಾಯಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋಽನ್ತತ ಏವ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮೇತಿ೯।೩।೩।[೬]

ಸ ಆಹ । ಏಕಾ ಚ ಮೇ ತಿಸ್ರಶ್ಚ ಮೇ ಚತಸ್ರಶ್ಚ ಮೇಽಷ್ಟೌ ಚ ಮ ಇತಿ ಯಥಾ ವೃಕ್ಷಂ
ರೋಹನ್ನುತ್ತರಾಮುತ್ತರಾಂ ಶಾಖಾಂ ಸಮಾಲಮ್ಭಂ ರೋಹೇತ್ತಾದೃಕ್ತದ್ಯದ್ವೇವ
ಸ್ತೋಮಾನ್ಜುಹೋತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ಸ್ತೋಮಾ ಅನ್ನೇನೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೩।೩।[೭]

ಅಥ ವಯಾಂಸಿ ಜುಹೋತಿ । ಪಶವೋ ವೈ ವಯಾಂಸಿ ಪಶುಭಿರೇವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥೋ
ಪಶುಭಿರೇವೈನಮೇತದನ್ನೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೩।೩।[೮]

ಅಥ ನಾಮಗ್ರಾಹಂ ಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ತ್ವಾಥೈತಮೇವ
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮಪ್ರೀಣಂಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ತ್ವಾಥೈತಮೇವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮ್
ಪ್ರೀಣಾತಿ ವಾಜಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಪ್ರಸವಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ನಾಮಾನ್ಯಸ್ಯೈತಾನಿ
ನಾಮಗ್ರಾಹಮೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೩।೩।[೯]

ತ್ರಯೋದಶೈತಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ । ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ತ್ರಯೋದಶಾಗ್ನೇಶ್ಚಿತಿಪುರೀಷಾಣಿ ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಯದ್ವೇವ ನಾಮಗ್ರಾಹಂ ಜುಹೋತಿ
ನಾಮಗ್ರಾಹಮೇವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೩।೩।[೧೦]

ಅಥಾಹ । ಇಯಂ ತೇ ರಾಣ್ಮಿತ್ರಾಯ ಯನ್ತಾಸಿ ಯಮನ ಊರ್ಜೇ ತ್ವಾ ವೃಷ್ಟ್ಯೈ ತ್ವಾ ಪ್ರಜಾನಾಂ
ತ್ವಾಧಿಪತ್ಯಾಯೇತ್ಯನ್ನಂ ವಾ ಊರ್ಗನ್ನಂ ವೃಷ್ಠಿರನ್ನೇನೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೩।೩।[೧೧]

ಯದ್ವೇವಾಹ । ಇಯಂ ತೇ ರಾಣ್ಮಿತ್ರಾಯ ಯನ್ತಾಸಿ ಯಮನ ಊರ್ಜೇ ತ್ವಾ ವೃಷ್ಟ್ಯೈ ತ್ವಾ ಪ್ರಜಾನಾಂ
ತ್ವಾಧಿಪತ್ಯಾಯೇತೀದಂ ತೇ ರಾಜ್ಯಮಭಿಷಿಕ್ತೋಽಸೀತ್ಯೇತನ್ಮಿತ್ರಸ್ಯ ತ್ವಂ ಯನ್ತಾಸಿ ಯಮನ ಊರ್ಜೇ ಚ
ನೋಽಸಿ ವೃಷ್ಟ್ಯೈ ಚ ನೋಽಸಿ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಚ ನ ಆಧಿಪತ್ಯಾಯಾಸೀತ್ಯುಪಬ್ರುವತ ಏವೈನಮೇತದೇತಸ್ಮೈ
ನಃ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಅಸ್ಯೇತಸ್ಮೈ ತ್ವಾ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಅಭ್ಯಷಿಚಾಮಹೀತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹೇದಂ ಮಾನುಷಂ
ರಾಜಾನಮಭಿಷಿಕ್ತಮುಪಬ್ರುವತೇ
೯।೩।೩।[೧೨]

ಅಥ ಕಲ್ಪಾನ್ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಕಲ್ಪಾಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಾಯುರ್ಯಜ್ಞೇನ
ಕಲ್ಪತಾಂ ಪ್ರಾಣೋ ಯಜ್ಞೇನ ಕಲ್ಪತಾಮಿತ್ಯೇತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಕೢಪ್ತಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ೯।೩।೩।[೧೩]

ದ್ವಾದಶ ಕಲ್ಪಾನ್ಜುಹೋತಿ । ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಕೢಪ್ತಾನ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ಯದ್ವೇವ
ಕಲ್ಪಾನ್ಜುಹೋತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಕಲ್ಪಾ ಅಮೃತಮು ವೈ ಪ್ರಾಣಾ ಅಮೃತೇನೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೩।೩।[೧೪]

ಅಥಾಹ ಸ್ತೋಮಶ್ಚ ಯಜುಶ್ಚ ಋಕ್ಚ ಸಾಮ ಸ ಬೃಹಚ್ಚ ರಥನ್ತರಂ ಚೇತಿ ತ್ರಯೀ ಹೈಷಾ ವಿದ್ಯಾನ್ನಂ
ವೈ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾನ್ನೇನೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥೋ ಅನ್ನೇನೈವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸ್ವರ್ದೇವಾ
ಅಗ್ನಮಾಮೃತಾ ಅಭೂಮೇತಿ ಸ್ವರ್ಹಿ ಗಚತ್ಯಮೃತೋ ಹಿ ಭವತಿ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾ ಅಭೂಮೇತಿ
ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ಹಿ ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ ವೇಟ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ವಷಟ್ಕಾರೋ ಹೈಷ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಯದ್ವೇಟ್ಕಾರೋ
ವಷಟ್ಕಾರೇಣ ವಾ ವೈ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋಽನ್ನಂ ಪ್ರದೀಯತೇ
ತದೇನಮೇತಾಭ್ಯಾಮುಭಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ ವಷಟ್ಕಾರೇಣ ಚ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ಚಾಥೋ
ಏತಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತದುಭಾಭ್ಯಾಮಭಿಷಞ್ಚತ್ಯತ್ರ ತಾಂ ಸ್ರುಚಮನುಪ್ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ
ಯದತ್ರಾಜ್ಯಲಿಪ್ತಂ ತನ್ನೇದ್ಬಹಿರ್ಧಾಗ್ನೇರಸದಿತಿ
೯।೩।೩।[೧೫]

ತಸ್ಯೈ ವಾ ಏತಸ್ಯೈ ವಸೋರ್ಧಾರಾಯೈ । ದ್ಯೌರೇವಾತ್ಮಾಭ್ರಮೂಧೋ ವಿದ್ಯುತ್ಸ್ತನೋ ಧಾರೈವ ಧಾರಾ
ದಿವೋಽಧಿ ಗಾಮಾಗಚತಿ
೯।೩।೩।[೧೬]

ತಸ್ಯೈ ಗೌರೇವಾತ್ಮಾ । ಊಧ ಏವೋಧ ಸ್ತನ ಸ್ತನೋ ಧಾರೈವ ಧಾರಾ ಗೋರಧಿ ಯಜಮಾನಮ್
೯।೩।೩।[೧೭]

ತಸ್ಯೈ ಯಜಾಮಾನ ಏವಾತ್ಮಾಮ್ । ಬಾಹುರೂಧಃ ಸ್ರುಕ್ಷ್ತನೋ ಧಾರೈವ ಧಾರಾ ಯಜಮಾನಾದಧಿ
ದೇವಾನ್ದೇವೇಭ್ಯೋಽಧಿ ಗಾಂ ಗೋರಧಿ ಯಜಮಾನಂ ತದೇತದನನ್ತಮಕ್ಷಯ್ಯಂ
ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ ಪರಿಪ್ಲವತೇ ಸ ಯೋ ಹೈತದೇವಂ ವೇದೈವಂ
ಹೈವಾಸ್ಯೈತದನನ್ತಮಕ್ಷಯ್ಯಮನ್ನಂ ಭವತ್ಯಥಾತಃ ಸಮ್ಪದೇವಃ
೯।೩।೩।[೧೮]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಮಸ್ಯೈಷಾ ವಮೋರ್ಧಾರಾ ಸಂವತ್ಸರಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಕಥಂ
ಸಂವತ್ಸರೇಣಾಗ್ನಿನಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರಾಣಿ ಚ ಶತಾನ್ಯೇಷಾ ವಸೋರ್ಧಾರಾಥ
ಷಡಥ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತ್ತತೋ ಯಾನಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ತಾವನ್ತಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹಾನಿ
ತತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹಾನ್ಯಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯಾನಿ ಷ್ಟ್ಷಡ್ವಾ ಋತವಸ್ತದೃತೂನಾಂ ರಾತ್ರೀರಾಪ್ನೋತಿ
ತದುಭಯಾನಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶತ್ಸ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸಃ ಸ
ಆತ್ಮಾ ತ್ರಿಂಶದಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ದ್ವೇ ಶಿರ ಏವ ಪಞ್ಚತ್ರಿಂಶಮೇತಾವಾನ್ವೈ ಸಂವತ್ಸರ
ಏವಮು ಹಾಸ್ಯೈಷಾ ವಸೋರ್ಧಾರಾ ಸಂವತ್ಸರಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತ್ಯೇವಂ ಸಂವತ್ಸರೇಣಾಗ್ನಿನಾ
ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಏತಾವತ್ಯ ಉ ವೈ ಶಾಣ್ಡಿಲೇಽಗ್ನೌ ಮಧ್ಯತೋ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪಧೀಯನ್ತೇ
ಽಗ್ನಯೋ ಹೈತೇ ಪೃಥಗ್ಯದೇತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಏವಮು ಹಾಸ್ಯೈತೇಽಗ್ನಯಃ ಪೃಥಗ್ವಸೋರ್ಧಾರಯಾಭಿಹುತಾ
ಭವನ್ತಿ
೯।೩।೩।[೧೯]

ತದಾಹುಃ । ಕಥಮಸ್ಯೈಷಾ ವಸೋರ್ಧಾರಾ ಮಹದುಕ್ಥಮಾಪ್ನೋತಿ ಕಥಂ ಮಹತೋಕ್ಥೇನ
ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತ್ಯೇತಸ್ಯಾ ಏವ ವಸೋರ್ಧಾರಾಯೈ ಯಾನಿ ನವ ಪ್ರಥಮಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ತತ್ತ್ರಿವೃಚಿರೋಽಥ
ಯಾನ್ಯಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತೌ ಚತುರ್ವಿಂಶೌ ಪಕ್ಷಾವಥ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಃ ಸ ಪಞ್ಚವಿಂಶ
ಆತ್ಮಾಥ ಯಾನ್ಯೇಕವಿಂಶತಿಸ್ತದೇಕವಿಂಶಂ ಪುಚಮಥ ಯಾನಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸ ವಶೋಽಥ ಯಾ
ಅಶೀತಯಃ ಸೈವಾಶೀತೀನಾಮಾಪ್ತಿರಶೀತಿಭಿರ್ಹಿ ಮಹದುಕ್ಥಮಾಖ್ಯಾಯತೇಽಥ
ಯದೂರ್ಧ್ವಮಶೀತಿಭ್ಯೋ ಯದೇವಾದೋ ಮಹತ ಉಕ್ಥಸ್ಯೋರ್ಧ್ವಮಶೀತಿಭ್ಯ ಏತದಸ್ಯ ತದೇವಮು
ಹಾಸ್ಯೈಷಾ ವಸೋರ್ಧಾರಾ ಮಹದುಕ್ಥಮಾಪ್ನೋತ್ಯೇವಂ ಮಹತೋಕ್ಥೇನ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ
೯।೩।೪।[೧]

ಅಥಾತೋ ವಾಜಪ್ರಸವೀಯಂ ಜುಹೋತಿ । ಅನ್ನಂ ವೈ ವಾಜೋಽನ್ನಪ್ರಸವೀಯಂ ಹಾಸ್ಯೈತದನ್ನಮೇವಾಸ್ಮಾ
ಏತೇನ ಪ್ರಸೌತಿ
೯।೩।೪।[೨]

ಏತದ್ವಾ ಏನಂ ದೇವಾಃ । ಏತೇನಾನ್ನೇನ ಪ್ರೀತ್ವೈತೈಃ ಕಾಮೈರಭಿಷಿಚ್ಯೈತಯಾ
ವಸೋರ್ಧಾರಯಾಥೈನಮೇತದ್ಭೂಯ ಏವಾಪ್ರೀಣಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೇತೇನಾನ್ನೇನ
ಪ್ರೀತ್ವೈತೈಃ ಕಾಮೈರಭಿಷಿಚ್ಯೈತಯಾ ವಸೋರ್ಧಾರಯಾಥೈನಮೇತದ್ಭೂಯ ಏವ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೩।೪।[೩]

ಯದ್ವೇವೈತದ್ವಾಜಪ್ರಸವೀಯಂ ಜುಹೋತಿ । ಅಭಿಷೇಕ ಏವಾಸ್ಯೈಷ ಏತದ್ವಾ ಏತಂ ದೇವಾ ಏತೇನಾನ್ನೇನ
ಪ್ರೀತ್ವೈತೈಃ ಕಾಮೈರಭಿಷಿಚ್ಯೈತಯಾ ವಸೋರ್ಧಾರಯಾಥೈನಮೇತದ್ಭೂಯ
ಏವಾಭ್ಯಷಿಞ್ಚಂಸ್ತಥೈವೈನಮಯಮೇತದೇತೇನಾನ್ನೇನ ಪ್ರೀತ್ವೈತೈಃ ಕಾಮೈರಭಿಷಿಚ್ಯೈತಯಾ
ವಸೋರ್ಧಾರಯಾಥೈನಮೇತದ್ಭೂಯ ಏವಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೩।೪।[೪]

ಸರ್ವೌಷಧಂ ಭವತಿ । ಸರ್ವಮೇತದನ್ನಂ ಯತ್ಸರ್ವೌಷಧಂ
ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥೋ ಸರ್ವೇಣೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
ತೇಷಾಮೇಕಮನ್ನಮುದ್ಧರೇತ್ತಸ್ಯ ನಾಶ್ನೀಯಾದ್ಯಾವಜ್ಜೀವಮೌದುಮ್ಬರೇಣ
ಚಮಸೇನೌದುಮ್ಬರೇಣ ಸ್ರುವೇಣ ತಯೋರುಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಶ್ಚತುಃಸ್ರಕ್ತೋ ಭವತಶ್ಚತಸ್ರೋ ವೈ
ದಿಶಃ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವೈನಮೇತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋಽನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥೋ ಸರ್ವಾಭ್ಯ
ಏವೈನಮೇತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋಽನ್ನೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೩।೪।[೫]

ಯದ್ವೇವೈತದ್ವಾಜಪ್ರಸವೀಯಂ ಜುಹೋತಿ । ಏತಾ ಹ ದೇವತಾಃ ಸುತಾ ಏತೇನ ಸವೇನ
ಯೇನೈತತ್ಸೋಷ್ಯಮಾಣೋ ಭವತಿ ತಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಾ ಅಸ್ಮಾ ಇಷ್ಟಾಃ ಪ್ರೀತಾ ಏತಂ
ಸವಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ತಾಭಿರನುಮತಃ ಸೂಯತೇ ಯಸ್ಮೈ ವೈ ರಾಜಾನೋ ರಾಜ್ಯಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ಸ
ರಾಜಾ ಭವತಿ ನ ಸ ಯಸ್ಮೈ ನ ತದ್ಯದಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ತದಗ್ನಿಮಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯಥ
ಯದೇತಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ ತದು ತಾನ್ದೇವಾನ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಯ ಏತಸ್ಯ ಸವಸ್ಯೇಶತೇ
೯।೩।೪।[೬]

ಅಥ ವಾ ಏತತ್ಪಾರ್ಥಾನ್ಯಪಿ ಜುಹೋತಿ । ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಕಾಮಯನ್ತಾತ್ರೈವ ಸರ್ವೈಃ ಸವೈಃ
ಸೂಯೇಮಹೀತಿ ತೇಽತ್ರೈವ ಸರ್ವೈಃ ಸವೈರಸೂಯನ್ತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋಽತ್ರೈವ ಸರ್ವೈಃ ಸವೈಃ
ಸೂಯತೇ
೯।೩।೪।[೭]

ತದ್ಯಾನಿ ಪಾರ್ಥಾನಿ । ತಾನಿ ರಾಜಸೂಯಸ್ಯ ವಾಜಪ್ರಸವೀಯಂ ತದ್ಯತ್ತಾನಿ ಜುಹೋತಿ ತದ್ರಾಜುಸೂಯೇನ
ಸೂಯತೇಽಥ ಯಾನಿ ಚತುರ್ದಶೋತ್ತರಾಣಿ ತತೋ ಯಾನಿ ಸಪ್ತ ಪೂರ್ವಾಣಿ ತಾನಿ ವಾಜಪೇಯಸ್ಯ
ವಾಜಪ್ರಸವೀಯಂ ತದ್ಯತ್ತಾನಿ ಜುಹೋತಿ ತದ್ವಾಜಪೇಯೇನ ಸೂಯತೇಽಥ ಯಾನಿ ಸಪ್ತೋತ್ತರಾಣಿ
ತಾನ್ಯಗ್ನೇಸ್ತದ್ಯತ್ತಾನಿ ಜುಹೋತಿ ತದಗ್ನಿಸವೇನ ಸೂಯತೇ
೯।೩।೪।[೮]

ಸ ವೈ ರಾಜಸೂಯಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾಣಿ ಜುಹೋತಿ । ಅಥ ವಾಜಪೇಯಸ್ಯ ರಾಜಾ ವೈ ರಾಜುಸೂಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಭವತಿ
ಸಮ್ರಾಡ್ವಾಜಪೇಯೇನ ರಾಜ್ಯಮು ವಾ ಅಗ್ರೇಽಥ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಜಪೇಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ನ
ರಾಜಸೂಯೇನ ಯಜೇತ ಪ್ರತ್ಯವರೋಹಃ ಸ ಯಥಾ ಸಮ್ರಾಟ್ಸನ್ರಾಜಾ ಸ್ಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತತ್
೯।೩।೪।[೯]

ಅಗ್ನೇರುತ್ತಮಾನಿ ಜುಹೋತಿ । ಸರ್ವೇ ಹೈತೇ ಸವಾ ಯದಗ್ನಿಸವಃ ಸರ್ವಂ ಹೈತದಗ್ನಿಸವೇನ ಸುತೋ
ಭವತಿ ರಾಜಾ ಚ ಸಮ್ರಾಟ್ಚ ತಸ್ಮಾದಗ್ನೇರುತ್ತಮಾನಿ ಜುಹೋತಿ
೯।೩।೪।[೧೦]

ಅಥೈನಂ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನೇಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಯಜ್ಞ ಏವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
ಲೋಮತಶ್ಚನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ಲೋಮಾನಿ ಚನ್ದಃಸ್ವೇವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯುತ್ತರತಸ್ತಸ್ಯೋಪರಿ
ಬನ್ಧುಃ ಪ್ರಾಚೀನಗ್ರೀವೇ ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ
೯।೩।೪।[೧೧]

ತಂ ಹೈಕೇ ದಕ್ಷಿಣತೋಽಗ್ನೇರಭಿಷಿಞ್ಚನ್ತಿ । ದಕ್ಷಿಣತೋ ವಾ
ಅನ್ನಸ್ಯೋಪಚಾರಸ್ತದೇನಮನ್ನಸ್ಯಾರ್ಧಾದಭಿಷಿಞ್ಚಾಮ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದೇಷಾ ವೈ
ದಿಕ್ಪಿತೄಣಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಹೈತಾಂ ದಿಶಂ ಪ್ರೈತಿ ಯಂ ತಥಾಭಿಷಿಞ್ಚನ್ತಿ
೯।೩।೪।[೧೨]
ಆಹವನೀಯ ಉ ಹೈಕೇಽಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕ ಆಹವನೀಯಸ್ತದೇನಂ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ
ಽಭಿಷಿಞ್ಚಾಮ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ದೈವೋ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ ಮಾನುಷೋಽಯಮನೇನ ಹಾಸ್ಯ ತೇ
ಮರ್ತ್ಯೇನಾತ್ಮನೈತಂ ದೈವಮಾತ್ಮನೈತಂ ದೈವಮಾನಮನುಪ್ರಸಜನ್ತಿ ಯಂ
ತಥಾಭಿಷಿಞ್ಚನ್ತಿ
೯।೩।೪।[೧೩]

ಉತ್ತರತ ಏವೈನಭಿಷಿಞ್ಚೇತ್ । ಏಷಾ ಹೋಭಯೇಷಾಂ ದೇವಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಗ್ಯದುದೀಚೀ ಪ್ರಾಚೀ
ಸ್ವಾಯಾಮೇವೈನಮೇತದ್ದಿಶ್ಯಾಯತ್ತಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ನ ವೈ ಸ್ವ ಆಯತನೇ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ರಿಷ್ಯತಿ
೯।೩।೪।[೧೪]

ಆಸೀನಂ ಭೂತಮಭಿಷಿಞ್ಚೇತ್ । ಆಸ್ತ ಇವ ವೈ ಭೂತಸ್ತಿಷ್ಠ್ನ್ತಂ ಬುಭೂಷನ್ತಂ ತಿಷ್ಠತೀವ ವೈ
ಬುಭೂಷನ್ಬಸ್ತಾಜಿನೇ ಪುಷ್ಟಿಕಾಮಮಭಿಷಿಞ್ಚೇತ್ಕೃಷ್ಣಾಜಿನೇ
ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಕಾಮಮುಭಯೋರುಭಯಕಾಮಂ ತದುತ್ತರತಃ ಪುಚಸ್ಯೋತ್ತರಲೋಮ
ಪ್ರಾಚೀನಗ್ರೀವಮುಪಸ್ತೃಣಾತಿ
೯।೩।೪।[೧೫]

ಆಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಪರಿಶ್ರಿತಃ । ತದ್ಯತ್ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಮಾಸ್ಪೃಷ್ಟಂ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ಭವತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈಷ
ದೈವ ಆತ್ಮಾ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನೇಽಭಿಷಿಕ್ತೋ ಭವತ್ಯಥ ಯದೇನಮನ್ವಾರಬ್ಧಮಗ್ನಿಂ
ತಿಷ್ಠನ್ತಮಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ತಥಾ ಹೈತಸ್ಮಾದ್ದೈವಾದಭಿಷೇಕಾನ್ನ ವ್ಯವಚಿದ್ಯತೇ
೯।೩।೪।[೧೬]

ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾಥೈನಮಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ದೈವೋ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ ಮಾನುಷೋಽಯಂ ದೇವಾ ಉ ವಾ ಅಗ್ರೇ
ಽಥ ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾಥೈನಂ ತಸ್ಯೈವ ಪರಿಷಿಷ್ಟೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯತ್ರ ತಂ
ಸ್ರುವಮನುಪ್ರಾಸ್ಯತಿ
೯।೩।೪।[೧೭]

ಅಥೈನಂ ದಕ್ಷಿಣಂ ಬಾಹುಮನುಪರ್ಯಾವೃತ್ಯಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇ
ಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ವಾಚೋ ಯನ್ತುರ್ಯನ್ತ್ರೇಣಾಗ್ನೇಃ
ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚಾಮೀತಿ ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ತಸ್ಯಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯನ್ತ್ರಂ ಸವಿತೃಪ್ರಸೂತ
ಏವೈನಮೇತದನೇನ ಸರ್ವೇಣ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ವಾಚೋ ಯನ್ತುರ್ಯನ್ತ್ರೇಣಾಗ್ನೇಃ
ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚತ್ಯತ್ರ ತಂ ಚಮಸಮನುಪ್ರಾಸ್ಯತಿ ಯದತ್ರ ವಿಲಿಪ್ತಂ
ತನ್ನೇದ್ಬಹಿರ್ಧಾಗ್ನೇರಸದಿತಿ
೯।೩।೪।[೧೮]

ತಂ ವೈ ಮಧ್ಯೇ ಪಾರ್ಥಾನಾಮಭಿಷಿಞ್ಚತಿ । ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪಾರ್ಥಾನಿ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈವೈನಮೇತನ್ಮಧ್ಯತ ಆದಧಾತಿ ಷಟ್ಪುರಸ್ತಾಜ್ಜುಹೋತಿ ಷಡುಪರಿಷ್ಟಾತ್ಷಡ್ವಾ
ಋತವ ಋತುಭಿರೇವೈನಮೇತತತ್ಸುಷುವಾಣಮುಭಯತಃ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ
ಪೂರ್ವೇಷಾಮುತ್ತಮೋ ಭವತೀನ್ದ್ರ ಉತ್ತರೇಷಾಂ ಪ್ರಥಮೋ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ
ಕ್ಷತ್ರಮಿನ್ದ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚೈವೈನಮೇತತ್ಕ್ಷತ್ರೇಣ ಚ ಸುಷುವಾಣಮುಭಯತಃ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ
೯।೪।೧।[೧]

ಅಥಾತೋ ರಾಷ್ಟ್ರಭೃತೋ ಜುಹೋತಿ । ರಾಜಾನೋ ವೈ ರಾಷ್ಟ್ರಭೃತಸ್ತೇ ಹಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಬಿಭ್ರತ್ಯೇತಾ ಹ
ದೇವತಾಃ ಸುತಾ ಏತೇನ ಸವೇನ ಯೇನೈತತ್ಸೋಷ್ಯಮಾಣೋ ಭವತಿ ತಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಾ ಅಸ್ಮಾ ಇಷ್ಟಾಃ
ಪ್ರೀತಾ ಏತಂ ಸವಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ತಾಭಿರನುಮತಃ ಸೂಯತೇ ಯಸ್ಮೈ ವೈ ರಾಜಾನೋ
ರಾಜ್ಯಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ಸ ರಾಜಾ ಭವತಿ ನ ಸ ಯಸ್ಮೈ ನ ತದ್ಯದ್ರಾಜಾನೋ ರಾಷ್ಟ್ರಾಣಿ ಬಿಭ್ರತಿ
ರಾಜಾನ ಉ ಏತೇ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಾ ರಾಷ್ಟ್ರಭೃತಃ
೯।೪।೧।[೨]

ಯದ್ವೇವೈತಾ ರಾಷ್ಟ್ರಭೃತೋ ಜುಹೋತಿ ।
ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾನ್ಮಿಥುನಾನ್ಯುದಕ್ರಾಮನ್ಗನ್ಧರ್ವಾಪ್ಸರಸೋ ಭೂತ್ವಾ ತಾನಿ ರಥೋ ಭೂತ್ವಾ
ಪರ್ಯಗಚತ್ತಾನಿ ಪರಿಗತ್ಯಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತಾತ್ಮನ್ನಕುರುತ
ತಥೈವೈನಾನ್ಯಯಮೇತತ್ಪರಿಗತ್ಯಾತ್ಮನ್ಧತ್ತ ಆತ್ಮನ್ಕುರುತೇ
೯।೪।೧।[೩]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ । ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯಾನ್ಯಸ್ಮಾತ್ತಾನಿ
ಮಿಥುನಾನ್ಯುದಕ್ರಾಮನ್ನೇತಾಸ್ತಾ ದೇವತಾ ಯಾಭ್ಯ ಏತಜ್ಜುಹೋತಿ
೯।೪।೧।[೪]

ಗನ್ಧರ್ವಾಪ್ಸರೋಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ । ಗನ್ಧರ್ವಾಪ್ಸರಸೋ ಹಿ ಭೂತ್ವೋದಕ್ರಾಮನ್ನ್ನಥೋ ಗನ್ಧೇನ
ಚ ವೈ ರೂಪೇಣ ಚ ಗನ್ಧರ್ವಾಪ್ಸರಸಶ್ಚರನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಃ ಕಶ್ಚ ಮಿಥುನಮುಪಪ್ರೈತಿ
ಗನ್ಧಂ ಚೈವ ಸ ರೂಪಂ ಚ ಕಾಮಯತೇ
೯।೪।೧।[೫]

ಮಿಥುನಾನಿ ಜುಹೋತಿ । ಮಿಥುನಾದ್ವಾ ಅಧಿ ಪ್ರಜಾತಿರ್ಯೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಸ ರಾಷ್ಟ್ರಮ್
ಭವತ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಂ ವೈ ಸ ಭವತಿ ಯೋ ನ ಪ್ರಜಾಯತೇ ತದ್ಯನ್ಮಿಥುನಾನಿ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಬಿಭ್ರತಿ
ಮಿಥುನಾ ಉ ಏತೇ ದೇವಾಸ್ತಸ್ಮಾದೇತಾ ರಾಷ್ಟ್ರಭೃತ ಆಜ್ಯೇನ ದ್ವಾದಶಗೃಹೀತೇನ ತಾ ಉ
ದ್ವಾದಶೈವಾಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಯೋತ್ರೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೧।[೬]

ಪುಂಸೇ ಪೂರ್ವಸ್ಮೈ ಜುಹೋತಿ । ಅಥ ಸ್ರೀಭ್ಯಃ ಪುಮಾಂಸಂ ತದ್ವೀರ್ಯೇಣಾತ್ಯಾದಧಾತ್ಯೇಕಸ್ಮಾ ಇವ
ಪುಂಸೇ ಜುಹೋತಿ ಬಹ್ವೀಭ್ಯ ಇವ ಸ್ರೀಭ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇಕಸ್ಯ ಪುಂಸೋ ಬಹ್ವ್ಯೋ ಜಾಯಾ
ಭವನ್ತ್ಯುಭಾಭ್ಯಾಂ ವಷಟ್ಕಾರೇಣ ಚ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ಚ ಪುಂಸೇ ಜುಹೋತಿ ಸ್ವಾನಾಕಾರೇಣೈವ
ಸ್ತ್ರೀಭ್ಯಃ ಪುಮಾಂಸಮೇವ ತದ್ವೀರ್ಯೇಣಾತ್ಯಾದಧಾತಿ೯।೪।೧।[೭]

ಋತಾಷಾಡೃತಧಾಮೇತಿ । ಸತ್ಯಸಾಟ್ಸತ್ಯಧಾಮೇತ್ಯೇತದಗ್ನಿರ್ಗನ್ಧರ್ವಸ್ತಸ್ಯೌಷಧಯೋಽಪ್ಸರಸ
ಇತ್ಯಗ್ನಿರ್ಹ ಗನ್ಧರ್ವ ಓಷಧಿಭಿರಪ್ಸರೋಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ ಸಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ ಮುದೋ
ನಾಮೇತ್ಯೋಷಧಯೋ ವೈ ಮುದ ಓಷಧಿಭಿರ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಮೋದತೇ ಸ ನ ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮ
ಕ್ಷತ್ರಂ ಪಾತು ತಸ್ಮೈ ಸ್ವಾಹಾ ವಾಟ್ತಾಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೧।[೮]

ಸಂಹಿತ ಇತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯಃ ಸಂಹಿತ ಏಷ ಹ್ಯಹೋರಾತ್ರೇ ಸಂದಧಾತಿ ವಿಶ್ವಸಾಮೇತ್ಯೇಷ ಹ್ಯೇವ
ಸರ್ವಂ ಸಾಮ ಸೂರ್ಯೋ ಗನ್ಧರ್ವಸ್ತಸ್ಯ ಮರೀಚಯೋಽಪ್ಸರಸ ಇತಿ ಸೂರ್ಯೋ ಹ ಗನ್ಧರ್ವೋ
ಮರೀಚಿಭಿರಪ್ಸರೋಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ ಸಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮಾಯುವೋ ನಾಮೇತ್ಯಾಯುವಾನಾ ಇವ ಹಿ ಮರೀಚಯಃ
ಪ್ಲವನ್ತೇ ಸ ನ ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪಾತ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೧।[೯]

ಸುಷುಮ್ಣ ಇತಿ । ಸುಯಜ್ಞಿಯ ಇತ್ಯೇತತ್ಸೂರ್ಯರಶ್ಮಿರಿತಿ ಸೂರ್ಯಸ್ಯೇವ ಹಿ ಚನ್ದ್ರಮಸೋ
ರಶ್ಮಯಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಗನ್ಧರ್ವಸ್ತಸ್ಯ ನಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯಪ್ಸರಸ ಇತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಹ ಗನ್ಧರ್ವೋ
ನಕ್ಷತ್ರೈರಪ್ಸರೋಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ ಸಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ ಭೇಕುರಯೋ ನಾಮೇತಿ ಭಾಕುರಯೋ ಹ
ನಾಮೈತೇ ಭಾಂ ಹಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸ ನ ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪಾತ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ
ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೧।[೧೦]

ಇಷಿರ ಇತಿ । ಕ್ಷಿಪ್ರ ಇತ್ಯೇತದ್ವಿಶ್ವವ್ಯಚಾ ಇತ್ಯೇಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವ್ಯಚಃ ಕರೋತಿ ವಾತೋ
ಗನ್ಧರ್ವಸ್ತಸ್ಯಾಪೋ ಅಪ್ಸರಸ ಇತಿ ವಾತೋ ಹ ಗನ್ಧರ್ವೋಽದ್ಭಿರಪ್ಸರೋಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ
ಸಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮೋರ್ಜೋ ನಾಮೇತ್ಯಾಪೋ ವಾ ಊರ್ಜೋಽದ್ಭ್ಯೋ ಹ್ಯೂರ್ಗ್ಜಾಯತೇ ಸ ನ ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಮ್
ಪಾತ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೧।[೧೧]

ಭುಜ್ಯುಃ ಸುಪರ್ಣ ಇತಿ । ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಭುಜ್ಯುರ್ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಭುನಕ್ತಿ ಯಜ್ಞೋ
ಗನ್ಧರ್ವಸ್ತಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾ ಅಪ್ಸರಸ ಇತಿ ಯಜ್ಞೋ ಹ ಗನ್ಧರ್ವೋ
ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರಪ್ಸರೋಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ ಸಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ ಸ್ತಾವಾ ನಾಮೇತಿ ದಕ್ಷಿಣಾ ವೈ ಸ್ತಾವಾ
ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರ್ಹಿ ಯಜ್ಞ ಸ್ತೂಯತೇಽಥೋ ಯೋ ವೈ ಕಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದಾತಿ ಸ್ತೂಯತ ಏವ ಸ ಸ ನ
ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪಾತ್ವಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೧।[೧೨]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿಶ್ವಕರ್ಮೇತಿ । ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವಿಶ್ವಕಮಾ ಸ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮಕರೋನ್ಮನೋ
ಗನ್ಧರ್ವಸ್ತಸ್ಯ ಋಕ್ಷಾಮಾನ್ಯಪ್ಸರಸ ಇತಿ ಮನೋ ಹ ಗನ್ಧರ್ವ
ಋಕ್ಷಾಮೈರಪ್ಸರೋಭಿರ್ಮಿಥುನೇನ ಸಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮೇಷ್ಟಯೋ ನಾಮೇತ್ಯೃಕ್ಷಾಮಾನಿ ವಾ ಏಷ್ಟಯ
ಋಕ್ಷಾಮೈರ್ಹ್ಯಾಶಾಸತ ಇತಿ ನೋಽಸ್ತ್ವಿತ್ಥಂ ನೋಽಸ್ತ್ವಿತಿ ಸ ನ ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪಾತ್ವಿತಿ
ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೧।[೧೩]

ಅಥ ರಥಶೀರ್ಷೇ ಜುಹೋತಿ । ಏಷ ವೈ ಸ ಸವ ಏತದ್ವೈ ತತ್ಸೂಯತೇ ಯಮಸ್ಮೈ ತಮೇತಾ ದೇವತಾಃ
ಸವಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ಯಾಭಿರನುಮತಃ ಸೂಯತೇ ಯಸ್ಮೈ ವೈ ರಾಜಾನೋ ರಾಜ್ಯಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ಸ
ರಾಜಾ ಭವತಿ ನ ಸ ಯಸ್ಮೈ ನಾಜ್ಯೇನ ಪಞ್ಚಗೃಹೀತೇನ ತಾ ಉ ಪಞ್ಚೈವಾಹುತಯೋ ಹುತಾ ಭವನ್ತಿ
ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೧।[೧೪]

ಶೀರ್ಷತಃ । ಶೀರ್ಷತೋ ವಾ ಅಭಿಷಿಚ್ಯಮಾನೋಽಭಿಷಿಚ್ಯತ ಉಪರಿ ಧಾರ್ಯಮಾಣ ಉಪರಿ ಹಿ ಸ
ಯಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸಮಾನೇನ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಸಮಾತೋ ಹಿ ಸ ಯಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸರ್ವತಃ
ಪರಿಹಾರಂ ಸರ್ವತ ಏವೈನಮೇತದಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೯।೪।೧।[೧೫]

ಯದ್ವೇವ ರಥಶೀರ್ಷೇ ಜುಹೋತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಷ ರಥ ಏತದ್ವೈ ತದ್ರೂಪಂ ಕೃತ್ವಾ
ಪ್ರಜಾಪತಿರೇತಾನಿ ಮಿಥುನಾನಿ ಪರಿಗತ್ಯಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತಾತ್ಮನ್ನಕುರುತ
ತಥೈವೈನಾನ್ಯಯಮೇತತ್ಪರಿಗತ್ಯಾತ್ಮನ್ಧತ್ತ ಆತ್ಮನ್ಕುರುತ ಉಪರಿ ಧಾರ್ಯಮಾಣ ಉಪರಿ ಹಿ
ಸ ಯ ಏತಾನಿ ಮಿಥುನಾನಿ ಪರಿಗತ್ಯಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತಾತ್ಮನ್ನಕುರುತ ಸಮಾನೇನ ಮನ್ತ್ರೇಣ
ಸಮಾನೋ ಹಿ ಸ ಯ ಏತಾನಿ ಮಿಥುನಾನಿ ಪರಿಗತ್ಯಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತಾತ್ಮನ್ನಕುರುತ ಸರ್ವತಃ
ಪರಿಹಾರಂ ಸರ್ವತೋ ಹಿ ಸ ಯ ಏತಾನಿ ಮಿಥುನಾನಿ ಪರಿಗತ್ಯಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತಾತ್ಮನ್ನಕುರುತ
೯।೪।೧।[೧೬]

ಸ ನೋ ಭುವನಸ್ಯ ಪತೇ ಪ್ರಜಾಪತ ಇತಿ । ಭುವನಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷ ಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಸ್ಯ ತ ಉಪರಿ
ಗೃಹಾ ಯಸ್ಯ ವೇಹೇತ್ಯುಪರಿ ಚ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ಗೃಹಾ ಇಹ ಚಾಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಣೇಽಸ್ಮೈ ಕ್ಷತ್ರಾಯೇತ್ಯಯಂ
ವಾ ಆಗ್ನಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚ ಮಹಿ ಶರ್ಮ ಯಚ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಮಹಚರ್ಮ ಯಚ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇತತ್
೯।೪।೨।[೧]

ಅಥ ವಾತಹೋಮಾನ್ಜುಹೋತಿ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿರ್ವಾಯುರ್ವಾತಹೋಮಾ ಏಷು ತಲ್ಲೋಕೇಷು ವಾಯುಂ
ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಯಮೇಷು ಲೋಕೇಷು ವಾಯುಃ
೯।೪।೨।[೨]

ಬಾಹ್ಯೇನಾಗ್ನಿಮಾಹರತಿ । ಆಪ್ತೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸ ವಾಯುರ್ಯ ಏಷು ಲೋಕೇಷ್ವಥ ಯ ಇಮಾಂಲೋಕಾನ್ಪರೇಣ
ವಾಯುಸ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೩]
ಬಹಿರ್ವೇದೇರಿಯಂ ವೈ ವೇದಿಃ । ಆಪ್ತೋ ವಾ ಅಸ್ಯ ಸ ವಾಯುರ್ಯೋಽಸ್ಯಾಮಥ ಯ ಇಮಾಂ ಪರೇಣ
ವಾಯುಸ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೪]

ಅಞ್ಜಲಿನಾ । ನ ಹ್ಯೇತಸ್ಯೇತೀವಾಭಿಪತ್ತಿರಸ್ತಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ಜುಹೋತಿ ಹ್ಯಧೋಽಧೋ ಧುರಮಸೌ ವಾ
ಆದಿತ್ಯ ಏಷ ರಥೋಽರ್ವಾಚೀನಂ ತದಾದಿತ್ಯಾದ್ವಾಯುಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽರ್ವಾಚೀನಮೇವಾತಃ
ಪವತೇ
೯।೪।೨।[೫]

ಸಮುದ್ರೋಽಸಿ ನಭಸ್ವಾನಿತಿ । ಅಸೌ ವೈ ಲೋಕಃ ಸಮುದ್ರೋ ನಭಸ್ವಾನಾರ್ದ್ರದಾನುರಿತ್ಯೇಷ
ಹ್ಯಾರ್ದ್ರಂ ದದಾತಿ ತದ್ಯೋಽಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ವಾಯುಸ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
ಶಮ್ಭೂರ್ಮಯೋಭೂರಭಿ ಮಾ ವಾಹಿ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಶಿವಃ ಸ್ಯೋನೋಽಭಿ ಮಾ ವಾಹೀತ್ಯೇತತ್
೯।೪।೨।[೬]

ಮಾರುತೋಽಸಿ ಮರುತಾಂ ಗಣ ಇತಿ । ಅನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೋ ವೈ ಮಾರುತೋ ಮರುತಾಂ ಗಣಸ್ತದ್ಯೋ
ಽನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೇ ವಾಯುಸ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಶಮ್ಭೂರ್ಮಯೋಭೂರಭಿ ಮಾ ವಾಹಿ ಸ್ವಾಹೇತಿ
ಶಿವಃ ಸ್ಯೋನೋಽಭಿ ಮಾ ವಾಹೀತ್ಯೇತತ್
೯।೪।೨।[೭]

ಅವಸ್ಯೂರಸಿ ದುವಸ್ವಾನಿತಿ । ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋಽವಸ್ಯೂರ್ದುವಸ್ವಾಂಸ್ತದ್ಯೋಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ
ವಾಯುಸ್ತಮಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಶಮ್ಭೂರ್ಮಯೋಭೂರಭಿ ಮಾ ವಾಹಿ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಶಿವಃ ಸ್ಯೋನೋಽಭಿ
ಮಾ ವಾಹೀತ್ಯೇತತ್
೯।೪।೨।[೮]

ತ್ರಿಭಿರ್ಜುಹೋತಿ । ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಥೋ ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವ
ತದೇಷು ವಾಯುಂ ದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೯]

ಯದ್ವೇವ ವಾತಹೋಮಾನ್ಜುಹೋತಿ । ಏತಮೇವೈತದ್ರಥಂ ಯುನಕ್ತ್ಯೇದದ್ವೈ ದೇವಾ ಏತಂ ರಥಂ
ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಕಾಮೇಭ್ಯೋಽಯುಞ್ಜತ ಯುಕ್ತೇನ ಸಮಶ್ನವಾಮಹಾ ಇತಿ ತೇನ ಯುಕ್ತೇನ
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ತ್ಸಮಾಶ್ನುವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತಂ ರಥಂ ಸರ್ವೇಭ್ಯಃ ಕಾಮೇಭ್ಯೋ
ಯುಙ್ಕ್ತೇ ಯುಕ್ತೇನ ಸಮಶ್ನವಾ ಇತಿ ತೇನ ಯುಕ್ತೇನ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ತ್ಸಮಶ್ನುತೇ
೯।೪।೨।[೧೦]

ವಾತಹೋಮೈರ್ಯುನಕ್ತಿ । ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ವಾತಹೋಮಾಃ ಪ್ರಾಣೈರೇವೈನಮೇತದ್ಯುನಕ್ತಿ ತ್ರಿಭಿರ್ಯುನಕ್ತಿ
ತ್ರಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ ವ್ಯಾನಸ್ತೈರೇವೈನಮೇತದ್ಯುನ್ಕ್ತ್ಯಧೋಽಧೋ ಧುರಮಧೋ
ಽಧೋ ಹಿ ಧುರಂ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ
ವಿಪರಿಕ್ರಾಮಂ ವಿಪರಿಕ್ರಾಮಂ ಹಿ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ
೯।೪।೨।[೧೧]

ಸ ದಕ್ಷಿಣಾಯುಗ್ಯಮೇವಾಗ್ರೇ ಯುನಕ್ತಿ । ಅಥ ಸವ್ಯಾಯುಗ್ಯಮಥ ದಕ್ಷಿಣಾಪ್ರಷ್ಟಿಮೇವಂ
ದೇವತ್ರೇತರಥಾ ಮಾನುಷೇ ತಂ ನಾಭಿಯುಞ್ಜ್ಯಾನ್ನೇದ್ಯುಕ್ತಮಭಿಯುನಜಾನೀತಿ ವಾಹನಂ ತು
ದದ್ಯಾದ್ಯುಕ್ತೇನ ಭುನಜಾ ಇತಿ ತಮುಪರ್ಯೇವ ಹರನ್ತ್ಯಾಧ್ವರ್ಯೋರಾವಸಥಾದುಪರಿ ಹ್ಯೇಷ
ತಮಧ್ವರ್ಯವೇ ದದಾತಿ ಸ ಹಿ ತೇನ ಕರೋತಿ ತಂ ತು ದಕ್ಷಿಣಾನಾಂ ಕಾಲೇಽನುದಿಶೇತ್
೯।೪।೨।[೧೨]

ಅಥ ರುಙ್ನತೀರ್ಜುಹೋತಿ । ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ ರುಚಮೈಚತ್ತಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ
ಏತಾಭಿ ರುಙ್ನತೀಭೀ ರುಚಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೧೩]

ಯದ್ವೇವ ರುಙ್ನತೀರ್ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾದ್ರುಗುದಕ್ರಾಮತ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ
ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಭೀ ರುಙ್ನತೀಭೀ
ರುಚಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೧೪]

ಯಾಸ್ತೇ ಅಗ್ನೇ ಸೂರ್ಯೇ ರುಚಃ । ಯಾ ವೋ ದೇವಾಃ ಸೂರ್ಯೇ ರುಚೋ ರುಚಂ ನೋ ಧೇಹಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷ್ವಿತಿ ರುಚಂ
ರುಚಮಿತ್ಯಮೃತತ್ವಂ ವೈ ರುಗಮೃತತ್ವಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಿಸ್ರ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ
ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರುಚಂ ದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೧೫]

ಅಥ ವಾರುಣೀಂ ಜುಹೋತಿ । ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಃ ಸ ಏಷೋಽತ್ರ ವರುಣೋ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಾ
ಏತದ್ಧವಿರ್ಜುಹೋತಿ ತದೇನಂ ಹವಿಷಾ ದೇವತಾಂ ಕರೋತಿ ಯಸ್ಯೈ ವೈ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸಾ
ದೇವತಾ ನ ಸಾ ಯಸ್ಯೈ ನ ಗೃಹ್ಯತೇ ವಾರುಣ್ಯಽರ್ಚಾ ಸ್ವೇನೈವೈನಮೇತದಾತ್ಮನಾ ಸ್ವಯಾ ದೇವತಯಾ
ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೪।೨।[೧೬]

ಯದ್ವೇವ ವಾರುಣೀಂ ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾದ್ವೀರ್ಯಮುದಕ್ರಾಮತ್ತಂ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ
ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಯಾ ವೀರ್ಯಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ ವಾರುಣ್ಯ
ಽರ್ಚಾ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ವರುಣೋ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೀರ್ಯೇಣೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ೯।೪।೨।[೧೭]

ತಪ್ತ್ವಾ ಯಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ವನ್ದಮಾನ ಇತಿ । ತತ್ತ್ವಾ ಯಾಚೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ವನ್ದಮಾನ
ಇತ್ಯೇತತ್ತದಾಶಾಸ್ತೇ ಯಜಮಾನೋ ಹವಿರ್ಭಿರಿತಿ ತದಯಮಾಶಾಸ್ತೇ ಯಜಮಾನೋ
ಹವಿರ್ಭಿರಿತ್ಯೇತದಹೇಡಮಾನೋ ವರುಣೇಹ ಬೋಧೀತ್ಯಕ್ರುಧ್ಯನ್ನೋ ವರುಣೇಹ
ಬೋಧೀತ್ಯೇತದುರುಶಂಸ ಮಾ ನ ಆಯುಃ ಪ್ರಮೋಷೀರಿತ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಿದಾಂ ವದತೇ
೯।೪।೨।[೧೮]

ಅಥಾರ್ಕಾಶ್ವಮೇಧಯೋಃ ಸಂತತೀರ್ಜುಹೋತಿ । ಅಯಂ ವಾ ಅಗ್ನಿರರ್ಕೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯೋಽಶ್ವಮೇಧಸ್ತೌ
ಸೃಷ್ಟೌ ನಾನೈವಾಸ್ತಾಂ ತೌ ದೇವಾ ಏತಾಭಿರಾಹುತಿಭಿಃ
ಸಮತನ್ವನ್ತ್ಸಮದುಧುಸ್ತಥೈವೈನಾವಯಮೇತಾಭಿರಾಹುತಿಭಿಃ ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೧೯]

ಸ್ವರ್ಣ ಘರ್ಮಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಘರ್ಮೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯ್ತಿ
೯।೪।೨।[೨೦]

ಸ್ವರ್ಣಾರ್ಕಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಅಯಮಗ್ನಿರರ್ಕ ಇಮಂ ತದಗ್ನಿಮಮುಷ್ಮಿನ್ನಾದಿತ್ಯೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೯।೪।೨।[೨೧]

ಸ್ವರ್ಣ ಶುಕ್ರಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯಃ ಶುಕ್ರಸ್ತಂ ಪುನರಮುತ್ರ ದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೨೨]

ಸ್ವರ್ಣ ಜ್ಯೋತಿಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಅಯಮಗ್ನಿರ್ಜ್ಯೋತಿಸ್ತಂ ಪುನರಿಹ ದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೨೩]

ಸ್ವರ್ಣ ಸೂರ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ । ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯಃ ಸೂರ್ಯೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯೋತ್ತಮಂ
ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯೋತ್ತಮಃ
೯।೪।೨।[೨೪]

ಪಞ್ಚೈತಾ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ । ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಾವೇತತ್ಸಂತನೋತಿ ಸಂದಧಾತಿ೯।೪।೨।[೨೫]

ಯದ್ವೇವಾಹ । ಸ್ವರ್ಣ ಘರ್ಮಃ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವರ್ಣಾರ್ಕಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಸ್ಯೈವೈತಾನ್ಯಗ್ನೇರ್ನಾಮಾನಿ
ತಾನ್ಯೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಾನಿ ಹವಿಷಾ ದೇವತಾಂ ಕರೋತಿ ಯಸ್ಯೈ ವೈ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸಾ ದೇವತಾ
ನ ಸಾ ಯಸ್ಯೈ ನ ಗೃಹ್ಯತೇಽಥೋ ಏತಾನೇವೈತದಗ್ನೀನಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ನಾಮಗ್ರಾಹಂ ದಧಾತಿ
೯।೪।೨।[೨೬]

ಪಞ್ಚೈತಾ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ । ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೪।೨।[೨೭]

ಅಥಾತ ಆಹುತೀನಾಮೇವಾವಪನಸ್ಯ । ಯಾಂ ಕಾಂ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣವತೀಮಾಹುತಿಂ
ವಿದ್ಯಾತ್ತಮೇತಸ್ಮಿನ್ಕಾಲೇ ಜುಹುಯಾತ್ಕಾಮೇಭ್ಯೋ ವಾ ಏತಂ ರಥಂ ಯುಙ್ಕ್ತೇ ತದ್ಯಾಂ ಕಾಂ ಚಾತ್ರಾಹುತಿಂ
ಜುಹೋತ್ಯಾಪ್ತಾಂ ತಾಂ ಸತೀಂ ಜುಹೋತಿ
೯।೪।೨।[೨೮]

ತದಾಹುಃ । ನ ಜುಹುಯಾನ್ನೇದತಿರೇಚಯಾನೀತಿ ಸ ವೈ ಜುಹುಯಾದೇವ ಕಾಮೇಭ್ಯೋ ವಾ ಏತಾ ಆಹುತಯೋ
ಹೂಯನ್ತೇ ನ ವೈ ಕಾಮಾನಾಮತಿರಿಕ್ತಮಸ್ತಿ
೯।೪।೩।[೧]

ಅಥ ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನಾಂ ಕಾಲೇ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನ್ನಿವಪತಿ । ಅಗ್ನಯ ಏತೇ ಯದ್ಧಿಷ್ಣ್ಯಾ
ಅಗ್ನೀನೇವೈತಚ್ಚಿನೋತಿ ತಾ ಏತಾ ವಿಶಃ ಕ್ಷತ್ರಮಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚ ತದ್ವಿಶಂ ಚ
ಕರೋತ್ಯಮುಂ ಪೂರ್ವಂ ಚಿನೋತ್ಯಥೇಮಾನ್ಕ್ಷತ್ರಂ ತತ್ಕೃತ್ವಾ ವಿಶಂ ಕರೋತಿ
೯।೪।೩।[೨]

ಏಕ ಏಷ ಭವತಿ । ಏಕಸ್ಥಂ ತತ್ಕ್ಷತ್ರಮೇಕಸ್ಥಾಂ ಶ್ರಿಯಂ ಕರೋತಿ ಬಹವ ಇತರೇ ವಿಶಿ
ತದ್ಭಮಾನಂ ದಧಾತಿ
೯।೪।೩।[೩]

ಪಞ್ಚಚಿತಿಕ ಏಷ ಭವತಿ । ಏಕಚಿತಿಕಾ ಇತರೇ ಕ್ಷತ್ರಂ ತದ್ವೀರ್ಯೇಣಾತ್ಯಾದಧಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಶೋ
ವೀರ್ಯವತ್ತರಂ ಕರೋತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮೇತಂ ಚಿನೋತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ತದೂರ್ಧ್ವಂ ಚಿತಿ ಭಿಶ್ಚಿನೋತಿ ತಿರಶ್ಚ
ಇತರಾನ್ಕ್ಷತ್ರಾಯ ತದ್ವಿಶಮಧಸ್ತಾದುಪನಿಷಾದಿನೀಂ ಕರೋತಿ
೯।೪।೩।[೪]

ಉಭಾಭ್ಯಾಂ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯಾ ಚ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಯಾ ಚೈತಂ ಚಿನೋತಿ ।
ಲೋಕಮ್ಪೃಣಯೈವೇಮಾನ್ಕ್ಷತ್ರಮೇವ ತದ್ವೀರ್ಯೇಣಾತ್ಯಾದಧಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಶೋ ವೀರ್ಯವತ್ತರಂ
ಕರೋತಿ ವಿಶಂ ಕ್ಷತ್ರಾದವೀರ್ಯತರಾಮ್
೯।೪।೩।[೫]

ಸ ಯದಿಮಾಂಲೋಕಮ್ಪೃಣಯೈವ ಚಿನೋತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ಕ್ಷತ್ರಂ ತದ್ವಿಶ್ಯತ್ತಾರಂ
ದಧಾತ್ಯುಭಯಾಂಶ್ಚಿನೋತ್ಯಧ್ವರಸ್ಯ ಚಾಗ್ನೇಶ್ಚಾಧ್ವರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಾನಥಾಗ್ನೇಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ
ಬನ್ಧುರ್ಯಂಯಮೇವಾಧ್ವರಧಿಷ್ಣ್ಯಂ ನಿವಪತಿ ತಂತಂ ಚಿನೋತ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯಂ ಪ್ರಥಮಂ
ಚಿನೋತಿ ತಂ ಹಿ ಪ್ರಥಮಂ ನಿವಪತಿ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಙ್ಙಾಸೀನಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೩।[೬]

ತಸ್ಮಿನ್ನಷ್ಟಾವಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವನ್ತಮೇವೈನಮೇತಚ್ಚಿನೋತಿ ತಾಸಾಮಶ್ಮಾ ಪೃಶ್ನಿರ್ನವಮೋ
ನವ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸಪ್ತ ಶೀರ್ಷನ್ನವಾಞ್ಚೌ ದ್ವೌ ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಯಶ್ಚಿತೇ
ಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ ಸ ದಶಮೋ ದಶ ವೈ ಪ್ರಾಣಾ ಮಧ್ಯಮಾಗ್ನೀಧ್ರಮ್
ಮಧ್ಯತಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ದಧಾತಿ ಮಧ್ಯೇ ಹ ವಾ ಏತತ್ಪ್ರಾಣಾಃ ಸನ್ತ ಇತಿ ಚೇತಿ
ಚಾತ್ಮಾನಮನುವ್ಯುಚ್ಚರನ್ತಿ
೯।೪।೩।[೭]

ಏಕವಿಂಶತಿಂ ಹೋತ್ರೀಯ ಉಪದಧಾತಿ । ಏಕವಿಂಶತಿರ್ವೇವ ಪರಿಶ್ರಿತಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರೇಕಾದಶ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚಂಸ್ಯ ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭ ಇನ್ದ್ರ ಐನ್ದ್ರೋ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚಂಸ್ಯಷ್ಟಾವಷ್ಟಾವಿತರೇಷು ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೪।೩।[೮]

ಷಣ್ಮಾರ್ಜಾಲೀಯೇ । ಷಡ್ವಾ ಋತವಃ ಪಿತರಸ್ತಂ ಹೈತಮೃತವಃ ಪಿತರೋ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರ್ಯೂಹಿರೇ ಸ
ಏಷಾಮೇಷ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸ ವಾ ಇತೀಮಮುಪದಧಾತೀತೀಮಾನಿತ್ಯಮುಂ ವಿಶಂ
ತತ್ಕ್ಷತ್ರಮಭಿಸಮ್ಮುಖಾಂ ಕರೋತಿ
೯।೪।೩।[೯]

ಅಥೈನಾನ್ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭಿಃ ಪರಿಶ್ರಯತಿ । ಆಪೋ ವೈ ಪರಿಶ್ರಿತೋಽದ್ಭಿರೇವೈನಾಂಸ್ತತ್ಪರಿತನೋತಿ ಸ ವೈ
ಪರ್ಯೇವ ನಿದಧಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ಹೈತಾ ಅಪಾಂ ಯಾಃ ಖಾತೇನ ಯನ್ತ್ಯಥ ಹೈತಾ ವಿಶೋ ಯಾನೀಮಾನಿ
ವೃಥೋದಕಾನಿ ಸ ಯದಮುಂ ಖಾತೇನ ಪರಿಶ್ರಯತಿ ಕ್ಷತ್ರೇ ತತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ದಧಾತಿ ಕ್ಷತ್ರಂ
ಕ್ಷತ್ರೇಣ ಪರಿಶ್ರಯತ್ಯಥ ಯದಿಮಾನ್ಪರ್ಯೇವ ನಿದಧಾತಿ ವಿಶಿ ತದ್ವಿಶಂ ದಧಾತಿ ವಿಶಾ ವಿಶಮ್
ಪರಿಶ್ರಯತಿ ತೇಷಾಂ ವೈ ಯಾವತ್ಯ ಏವ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯಸ್ತಾವತ್ಯಃ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ಯಾವತ್ಯೋ ಹ್ಯೇವಾಮುಷ್ಯ
ಯಜುಷ್ಮತ್ಯಸ್ತಾವತ್ಯಃ ಪರಿಶ್ರಿತಃ ಕ್ಷತ್ರಾಯೈವ ತದ್ವಿಶಂ ಕೃತಾನುಕರಾಮನುವರ್ತ್ಮಾನಂ
ಕರೋತಿ
೯।೪।೩।[೧೦]
ಅಥೈಷು ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ । ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಸ್ತೂಷ್ಣೀಮನಿರುಕ್ತಾ ಹಿ
ವಿಡಥಾಗ್ನೀಷೋಮೀಯಸ್ಯ ಪಶುಪುರೋಡಾಶಮನು ದಿಶಾಮವೇಷ್ಟೀರ್ನಿರ್ವಪತಿ ದಿಶ ಏಷೋ
ಽಗ್ನಿಸ್ತಾಭ್ಯ ಏತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತಿ ತದೇನಾ ಹವಿಷಾ ದೇವತಾಂ ಕರೋತಿ ಯಸ್ಯೈ ವೈ ದೇವತಾಯೈ
ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸಾ ದೇವತಾ ನ ಸಾ ಯಸ್ಯೈ ನ ಗೃಹ್ಯತೇ ಪಞ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಹಿ ದಿಶಃ
೯।೪।೩।[೧೧]

ದದಾಹುಃ । ದಶಹವಿಷಮೇವೈತಾಮಿಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವಪೇತ್ಸಾ ಸರ್ವಸ್ತೋಮಾ ಸರ್ವಪೃಷ್ಠಾ ಸರ್ವಾಣಿ
ಚನ್ದಾಂಸಿ ಸರ್ವಾ ದಿಶಃ ಸರ್ವ ಋತವಃ ಸರ್ವಮ್ವೇತದಯಮಗ್ನಿಸ್ತದೇನಂ ಹವಿಷಾ ದೇವತಾಂ
ಕರೋತಿ ಯಸ್ಯೈ ವೈ ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸಾ ದೇವತಾ ನ ಸಾ ಯಸ್ಯೈ ನ ಗೃಹ್ಯತೇ ದಶ
ಭವನ್ತಿ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡಗ್ನಿರ್ದಶ ದಿಶೋ ದಿಶೋಽಗ್ನಿರ್ದಶ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ
ಆಗ್ನೇರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೪।೩।[೧೨]

ತತ್ತ್ವೈ ದೇವಸ್ವಾಮೇವ । ಏತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪೇದೇತಾ ಹ ದೇವತಾಃ ಸುತಾ ಏತೇನ ಸವೇನ
ಯೇನೈತತ್ಸೋಷ್ಯಮಾಣೋ ಭವತಿ ತಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಾ ಅಸ್ಮಾ ಇಷ್ಟಾಃ ಪ್ರೀತಾ ಏತಂ
ಸವಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ತಾಭಿರನುಮತಃ ಸೂಯತೇ ಯಸ್ಮೈ ವೈ ರಾಜಾನೋ ರಾಜ್ಯಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ಸ
ರಾಜಾ ಭವತಿ ನ ಸ ಯಸ್ಮೈ ನ ತದ್ಯದೇತಾ ದೇವತಾಃ ಸುತಾ ಏತೇನ ಸವೇನ ಯದ್ವೈನಮೇತಾ ದೇವತಾ
ಏತಸ್ಮೈ ಸವಾಯ ಸುವತೇ ತಸ್ಮಾದೇತಾ ದೇವಸ್ವಃ
೯।೪।೩।[೧೩]

ತಾ ವೈ ದ್ವಿನಾಮ್ನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ । ದ್ವಿನಾಮಾ ವೈ ಸವೇನಾ ಸುತೋ ಭವತಿ ಯಸ್ಮೈ ವೈ ಸವಾಯ ಸೂಯತೇ
ಯೇನ ವಾ ಸವೇನ ಸೂಯತೇ ತದಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಂ ನಾಮ
೯।೪।೩।[೧೪]

ಅಷ್ಟೌ ಭವನ್ತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೪।೩।[೧೫]

ತದಾಹುಃ । ನೈತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪೇನ್ನೇದತಿರೇಚಯಾನೀತಿ ತಾನಿ ವೈ ನಿರ್ವಪೇದೇವ ಕಾಮೇಭ್ಯೋ ವಾ
ಏತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರುಪ್ಯನ್ತೇ ನ ವೈ ಕಾಮಾನಾಮತಿರಿಕ್ತಮಸ್ತಿ ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚ
ಪಶುಪುರೋಡಾಶಮನು ಹವಿರ್ನಿರುಪ್ಯತೇ ಪಶಾವೇವ ಸ ಮಧ್ಯತೋ ಮೇಧೋ ಧೀಯತ ಉಭಯಾನಿ
ನಿರ್ವಪತ್ಯಧ್ವರಸ್ಯ ಚಾಗ್ನೇಶ್ಚಾಧ್ವರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಮಥಾಗ್ನೇಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರುಚ್ಚೈಃ
ಪಶುಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತ್ಯುಪಾಂಶ್ವೇತಾನೀಷ್ಟಿರ್ಹ್ಯನುಬ್ರೂಹಿ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ
ಪಶುಪುರೋಡಾಶಸ್ಯಾಹಾನುಬ್ರೂಹಿ ಯಜೇತ್ಯೇತೇಷಾಮಿಷ್ಟಿರ್ಹಿ ಸಮಾನಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ಸಮಾನೀಡೇಷ್ಟಾ
ದೇವತಾ ಭವನ್ತ್ಯಸಮವಹಿತಂ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ
೯।೪।೩।[೧೬]

ಅಥೈನ ಪೂರ್ವಾಭಿಷೇಕೇಣಾಭಿಮೃಶತಿ । ಸವಿತಾ ತ್ವಾ ಸವಾನಾಂ ಸುವತಾಮೇಷ ವೋಽಮೀ ರಾಜಾ ಸೋಮೋ
ಽಸ್ಮಾಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಂ ರಾಜೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನೇವಾಪೋದ್ಧರತ್ಯನಾದ್ಯಾನ್ಕರೋತಿ
೯।೪।೪।[೧]

ಅಥ ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತರನುವಾಕಮುಪಾಕರಿಷ್ಯನ್ । ಅಗ್ನಿಂ ಯುನಕ್ತಿ ಯುಕ್ತೇನ ಸಮಶ್ನವಾ ಇತಿ ತೇನ
ಯುಕ್ತೇನ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನ್ತ್ಸಮಶ್ನುತೇ ತಂ ವೈ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯ ಕರ್ಮಣೋ ಯುನಕ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ
ಚಾತ್ರ ಊರ್ಧ್ವಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯುಕ್ತೇ ತತ್ಸರ್ವಂ ಸಮಾಧೀಯತೇ
೯।೪।೪।[೨]

ಪರಿಧಿಷು ಯುನಕ್ತಿ । ಅಗ್ನಯ ಏತೇ ಯತ್ಪರಿಧಯೋಽಗ್ನಿಭಿರೇವ ತದಗ್ನಿಂ ಯುನಕ್ತಿ
೯।೪।೪।[೩]

ಸ ಮಧ್ಯಮಂ ಪರಿಧಿಮುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ । ಏತದ್ಯಜುರ್ಜಪತ್ಯಗ್ನಿಂ ಯುನಜ್ಮಿ ಶವಸಾ ಘೃತೇನೇತಿ
ಬಲಂ ವೈ ಶವೋಽಗ್ನಿಂ ಯುನಜ್ಮಿ ಬಲೇನ ಚ ಘೃತೇನ ಚೇತ್ಯೇತದ್ದಿವ್ಯಂ ಸುಪರ್ಣಂ ವಯಸಾ
ಬೃಹನ್ತಮಿತಿ ದಿವ್ಯೋ ವಾ ಏಷ ಸುಪರ್ಣೋ ವಯಸೋ ಬೃಹನ್ಧೂಮೇನ ತೇನ ವಯಂ ಗಮೇಮ
ಬ್ರಧ್ನಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ರೋಹನ್ತೋಽಧಿ ನಾಕಮುತ್ತಮಮಿತ್ಯೇತತ್
೯।೪।೪।[೪]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣೇ । ಇಮೌ ತೇ ಪಕ್ಷಾವಜರೌ ಪತತ್ರಿಣೌ ಯಾಭ್ಯಾಂ ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯಪಹಂಸ್ಯಗ್ನೇ
ತಾಭ್ಯಾಂ ಪತೇಮ ಸುಕೃತಾಮು ಲೋಕಂ ಯತ್ರ ಋಷಯೋ ಜಗ್ಮುಃ ಪ್ರಥಮಜಾಃ ಪುರಾಣಾ
ಇತ್ಯಮೂನೇತದೃಷೀನಾಹ
೯।೪।೪।[೫]

ಅಥೋತ್ತರೇ । ಇನ್ದುರ್ದಕ್ಷಃ ಶ್ಯೇನ ಋತಾವಾ ಹಿರಣ್ಯಪಕ್ಷಃ ಶಕುನೋ ಭುರಣ್ಯುರಿತ್ಯಮೃತಂ ವೈ
ಹಿರಣ್ಯಮಮೃತಪಕ್ಷಃ ಶಕುನೋ ಭರ್ತೇತ್ಯೇತನ್ಮಹಾನ್ತ್ಸಧಸ್ಥೇ ಧ್ರುವ ಆ ನಿಷತ್ತೋ
ನಮಸ್ತೇ ಅಸ್ತು ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಿದಾಂ ವದತೇ
೯।೪।೪।[೬]

ತದ್ಯನ್ಮಧ್ಯಮಂ ಯಜುಃ । ಸ ಆತ್ಮಾಥ ಯೇ ಅಭಿತಸ್ತೌ ಪಕ್ಷೌ ತಸ್ಮಾತ್ತೇಪಕ್ಷವತೀ
ಭವತಃ ಪಕ್ಷೌ ಹಿ ತೌ
೯।೪।೪।[೭]

ತ್ರಿಭಿರ್ಯುನಕ್ತಿ । ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ಯುನಕ್ತಿ೯।೪।೪।[೮]

ಅಥ ರಾಜಾನಮಭಿಷುತ್ಯಾಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ । ಏಷ ವೈ ಸ ಸವ ಏತದ್ವೈ ತತ್ಸೂಯತೇ ಯಮಸ್ಮೈ
ತಮೇತಾ ದೇವತಾಃ ಸವಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ಯಾಭಿರನುಮತಃ ಸೂಯತೇ ಯಸ್ಮೈ ವೈ ರಾಜಾನೋ
ರಾಜ್ಯಮನುಮನ್ಯನ್ತೇ ಸ ರಾಜಾ ಭವತಿ ನ ಸ ಯಸ್ಮೈ ನ ತದ್ಯದಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ
ತದಗ್ನಿಮಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ದೈವ ಆತ್ಮಾ ಸೋಮಾಭಿಷಿಕ್ತೋ ಭವತ್ಯಮೃತಾಭಿಷಿಕ್ತೋಽಥ
ಭಕ್ಷಯತಿ ತದಾತ್ಮಾನಮಭಿಷಿಞ್ಚತಿ ಸೋಽಸ್ಯಾಯಮಾತ್ಮಾ ಸೋಮಾಭಿಷಿಕ್ತೋ
ಭವತ್ಯಮೃತಾಭಿಷಿಕ್ತಃ
೯।೪।೪।[೯]

ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾಥ ಭಕ್ಷಯತಿ । ದೈವೋ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ ಮಾನುಷೋಽಯಂ ದೇವಾ ಉ ವಾ ಅಗ್ರೇಽಥ
ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾಥ ಭಕ್ಷಯತಿ
೯।೪।೪।[೧೦]

ಅಥೈನಂ ವಿಮುಞ್ಚತಿ । ಆಪ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಾಮಂ ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯೈನಂ ಯುಙ್ಕ್ತೇ ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಂ
ಸ್ತೋತ್ರಮುಪಾಕರಿಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕೋ ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಮೇತಸ್ಯ ವೈ ಗತ್ಯಾ ಏನಂ ಯುಙ್ಕ್ತೇ
ತದಾಪ್ತ್ವಾ ತಂ ಕಾಮಂ ಯಸ್ಮೈ ಕಾಮಾಯೈನಂ ಯುಙ್ಕ್ತೇ
೯।೪।೪।[೧೧]

ತಂ ವೈ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸ್ತೋತ್ರಸ್ಯ ವಿಮುಞ್ಚತಿ । ಸ ಯದುಪರಿಷ್ಟಾತ್ಸ್ತೋತ್ರಸ್ಯ ವಿಮುಞ್ಚೇತ್ಪರಾಙ್ಹೈತಂ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮತಿಪ್ರಣಶ್ಯೇದಥ ಯತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಸ್ತೋತ್ರಸ್ಯ ವಿಮುಞ್ಚತಿ ತತ್ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸ್ವರ್ಗಂ
ಲೋಕಮಾಪ್ತ್ವಾ ವಿಮುಞ್ಚತಿ
೯।೪।೪।[೧೨]

ಪರಿಧಿಷು ವಿಮುಞ್ಚತಿ । ಪರಿಧಿಷು ಹ್ಯೇನಂ ಯುನಕ್ತಿ ಯತ್ರ ವಾವ ಯೋಗ್ಯಂ ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ತದೇವ
ತದ್ವಿಮುಞ್ಚನ್ತಿ
೯।೪।೪।[೧೩]

ಸ ಸಂಧ್ಯೋರುಪಸ್ಪೃಶ್ಯ । ಏನೇ ಯಜುಷೀ ಜಪತಿ ತಥಾ ದ್ವೇ ಯಜುಷೀ ತ್ರೀನ್ಪರಿಧೀನನುವಿಭವತೋ
ದಿವೋ ಮೂರ್ಧಾಸಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ನಾಭಿರಿತಿ ದಕ್ಷಿಣೇ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಮೂರ್ಧನ್ನಧಿ ತಿಷ್ಠಸಿ ಶ್ರಿತ
ಇತ್ಯುತ್ತರೇ ಮೂರ್ಧವತೀಭ್ಯಾಂ ಮೂರ್ಧಾ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷೋ
ಽಪ್ಸುಮತೀಭ್ಯಾಮಗ್ನೇರೇತದ್ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಸ್ತೋತ್ರಂ ಯದ್ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಶಾನ್ತಿರ್ವಾ
ಆಪಸ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಸುಮತೀಭ್ಯಾಮ್
೯।೪।೪।[೧೪]

ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ವಿಮುಞ್ಚತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈನಮೇತದ್ವಿಮುಞ್ಚತಿ ತ್ರಿಭಿರ್ಯುನಕ್ತಿ ತತ್ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಪಞ್ಚಽರ್ತವಃ
ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ತದ್ಭವತಿ
೯।೪।೪।[೧೫]

ತಂ ಹೈಕೇ । ಪ್ರಾಯಣೀಯ ಏವಾತಿರಾತ್ರೇ ಯುಞ್ಜನ್ತ್ಯುದಯನೀಯೇ ವಿಮುಞ್ಚನ್ತಿ ಸಂಸ್ಥಾರೂಪಂ ವಾ
ಏತದ್ಯದ್ವಿಮೋಚನಂ ಕಿಂ ಪುರಾ ಸಂಸ್ಥಾಯೈ ಸಂಸ್ಥಾರೂಪಂ ಕುರ್ಯಾಮೇತಿ ನ ತಥಾ
ಕುರ್ಯಾದಹರಹರಹರ್ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇಽಹರಹಃ ಸಂತಿಷ್ಠತೇಽಹರಹರೇನಂ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ
ಲೋಕಸ್ಯ ಗತ್ಯೈ ಯುಙ್ಕ್ತೇಽಹರಹರೇನೇನ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗಚತಿ ತಸ್ಮಾದಹರಹರೇವ
ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಹರಹರ್ವಿಮುಞ್ಚೇತ್
೯।೪।೪।[೧೬]

ಅಥೋ ಯಥಾ ಪ್ರಾಯಣೀಯೇಽತಿರಾತ್ರೇ । ಸಾಮಿಧೇನೀರನೂಚ್ಯ ಬ್ರೂಯಾದುದಯನೀಯ ಏವಾತೋ
ಽನುವಕ್ತಾಸ್ಮೀತಿ ತಾದೃಕ್ತತ್ತಸ್ಮಾದಹರಹರೇವ ಯುಞ್ಜ್ಯದಹರಹರ್ವಿಮುಞ್ಚೇತ್
೯।೪।೪।[೧೭]

ತದ್ಧೈತಚಾಣ್ಡಿಲ್ಯಃ । ಕಙ್ಕತೀಯೇಭ್ಯೋಽಹರಹಃಕರ್ಮ ಪ್ರದಿಶ್ಯ ಪ್ರವವ್ರಾಜಾಹರಹರೇವ ವೋ
ಯುನಜಾನಹರಹರ್ವಿಮುಞ್ಚಾನಿತಿ ತಸ್ಮಾದಹರಹರೇವ ಯುಞ್ಜ್ಯಾದಹರಹರ್ವಿಮುಞ್ಚೇತ್
೯।೫।೧।[೧]

ಅಥಾತಃ ಪಯೋವ್ರತತಾಯೈ । ಪಯೋವ್ರತೋ ದೀಕ್ಷಿತಃ ಸ್ಯಾದ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಹ ವಾ ಅಮೃತಮಪಚಕ್ರಾಮ
೯।೫।೧।[೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ಶ್ರಮೇಣ ತಪಸೇದಮನ್ವಿಚಾಮೇತಿ ತಚ್ರಮೇಣ ತಪಸಾನ್ವೈಚಂಸ್ತೇ ದೀಕ್ಷಿತ್ವಾ
ಪಯೋವ್ರತಾ ಅಭವನ್ನೇತದ್ವೈ ತಪೋ ಯೋ ದೀಕ್ಷಿತ್ವಾ ಪಯೋವ್ರತೋಽಸತ್ತಸ್ಯ ಘೋಷಮಾಶುಶ್ರುವುಃ
೯।೫।೧।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ನೇದೀಯೋ ವೈ ಭವತಿ ಭೂಯಸ್ತಪ ಉಪಾಯಾಮೇತಿ ತೇ
ತ್ರೀನ್ತ್ಸ್ತನಾನುಪೇಯುಸ್ತತ್ಪರಾದದೃಶುಃ
೯।೫।೧।[೪]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ನೇದೀಯೋ ವೈ ಭವತಿ ಭೂಯಸ್ತಪ ಉಪಾಯಾಮೇತಿ ತೇ ದ್ವೌ ಸ್ತನಾ ಉಪೇಯುಸ್ತನ್ನೇದೀಯಸಃ
ಪರಾದದೃಶುಃ೯।೫।೧।[೫]

ತೇ ಹೋಚುಃ । ನೇದೀಯೋ ವೈ ಭವತಿ ಭೂಯಸ್ತಪ ಉಪಾಯಾಮೇತಿ ತ ಏಕಂ
ಸ್ತನಮುಪೇಯುಸ್ತದಧಿಜಗಾಮ ನ ತ್ವಭಿಪತ್ತುಂ ಶೇಕುಃ
೯।೫।೧।[೬]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಅಧಿ ವಾ ಅಗನ್ನ ತ್ವಭಿಪತ್ತುಂ ಶಕ್ನುಮಃ ಸರ್ವಂ ತಪ ಉಪಾಯಾಮೇತಿ ತ ಉಪವಸಥೇ
ಽನಾಶಕಮುಪೇಯುರೇತದ್ವೈ ಸರ್ವಂ ತಪೋ ಯದನಾಶಕಸ್ತಸ್ಮಾದುಪವಸಥೇ ನಾಶ್ನೀಯಾತ್
೯।೫।೧।[೭]

ತತ್ಪ್ರಾತರಭಿಪದ್ಯ । ಅಭಿಷುತ್ಯಾಗ್ನಾವಜುಹವುಸ್ತದಗ್ನಾವಮೃತಮದಧುಃ ಸರ್ವೇಷಾಮು
ಹೈಷ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಯದಗ್ನಿಸ್ತದ್ಯದಗ್ನಾವಮೃತಮದಧುಸ್ತದಾತ್ಮನ್ನಮೃತಮದಧತ
ತತೋ ದೇವಾ ಅಮೃತಾ ಅಭವನ್
೯।೫।೧।[೮]

ತದ್ಯತ್ತದಮೃತಂ ಸೋಮಃ ಸಃ । ತದದ್ಯಾಪಿ ಯಜಮಾನಃ ಶ್ರಮೇಣ ತಪಸಾನ್ವಿಚತಿ ಸ ದೀಕ್ಷಿತ್ವಾ
ಪಯೋವ್ರತೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ವೈ ತಪೋ ಯೋ ದೀಕ್ಷಿತ್ವಾ ಪಯೋವ್ರತೋಽಸತ್ತಸ್ಯ ಘೋಷಮಾಶೃಣೋತೀತ್ಯಹೇ
ಕ್ರಯ ಇತಿ
೯।೫।೧।[೯]

ಸ ತ್ರೀನ್ತ್ಸ್ತನಾನುಪೈತಿ । ತತ್ಪರಾಪಶ್ಯತಿ ಸ ದ್ವೌ ಸ್ತನಾ ಉಪೈತಿ ತನ್ನೇದೀಯಸಃ ಪರಾಪಶ್ಯತಿ ಸ
ಏಕಂ ಸ್ತನಮುಪೈತಿ ತದಧಿಗಚತಿ ನ ತ್ವಭಿಪತ್ತುಂ ಶಕ್ನೋತಿ ಸ ಉಪವಸಥೇ
ಽನಾಶಕಮುಪೈತ್ಯೇತದ್ವೈ ಸರ್ವಂ ತಪೋ ಯದನಾಶಕಸ್ತಸ್ಮಾದುಪವಸಥೇ ನಾಶ್ನೀಯಾತ್
೯।೫।೧।[೧೦]

ತತ್ಪ್ರಾತರಭಿಪದ್ಯ । ಅಭಿಷುತ್ಯಾಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ತದಗ್ನಾವಮೃತಂ ದಧಾತ್ಯಥ ಭಕ್ಷಯತಿ
ತದಾತ್ಮನ್ನಮೃತಂ ಧತ್ತೇ ಸೋಽಮೃತೋ ಭವತ್ಯೇತದ್ವೈ ಮನುಷ್ಯಸ್ಯಾಮೃತತ್ವಂ
ಯತ್ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ತಥೋ ಹಾನೇನಾತ್ಮನಾ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ
೯।೫।೧।[೧೧]

ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾಥ ಭಕ್ಷಯತಿ । ದೈವೋ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ ಮಾನುಷೋಽಯಂ ದೇವಾ ಉ ವಾ ಅಗ್ರೇಽಥ
ಮನುಷ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾಥ ಭಕ್ಷಯತಿ
೯।೫।೧।[೧೨]

ಅಥಾತಃ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಷಾಮೇವ ಮೀಮಾಂಸಾ । ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ
ಪಿತುರ್ದಾಯಮುಪೇಯುರ್ವಾಚಮೇವ ಸತ್ಯಾನೃತೇ ಸತ್ಯಂ ಚೈವಾನೃತಂ ಚ ತ ಉಭಯ ಏವ
ಸತ್ಯಮವದನ್ನುಭಯೇಽನೃತಂ ತೇ ಹ ಸದೃಶಂ ವದನ್ತಃ ಸದೃಶಾ ಏವಾಸುಃ
೯।೫।೧।[೧೩]

ತೇ ದೇವಾ ಉತ್ಸೃಜ್ಯಾನೃತಮ್ । ಸತ್ಯಮನ್ವಾಲೇಭಿರೇಽಸುರಾ ಉ ಹೋತ್ಸೃಜ್ಯ ಸತ್ಯಮನೃತಮನ್ವಾಲೇಭಿರೇ
೯।೫।೧।[೧೪]

ತದ್ಧೇದಂ ಸತ್ಯಮೀಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ । ಯದಸುರೇಷ್ವಾಸ ದೇವಾ ವಾ ಉತ್ಸೃಜ್ಯಾನೃತಂ
ಸತ್ಯಮನ್ವಾಲಪ್ಸತ ಹನ್ತ ತದಯಾನೀತಿ ತದ್ದೇವಾನಾಜಗಾಮ
೯।೫।೧।[೧೫]

ಅನೃತಮು ಹೇಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ । ಯದ್ದೇವೇಷ್ವಾಸಾಸುರಾ ವಾ ಉತ್ಸೃಜ್ಯ ಸತ್ಯಮನೃತಮನ್ವಾಲಪ್ಸತ ಹನ್ತ
ತದಯಾನೀತಿ ತದಸುರಾನಾಜಗಾಮ
೯।೫।೧।[೧೬]

ತೇ ದೇವಾಃ । ಸರ್ವಂ ಸತ್ಯಮವದನ್ತ್ಸರ್ವಮಸುರಾ ಅನೃತಂ ತೇ ದೇವಾ ಆಸಕ್ತಿ ಸತ್ಯಂ ವದನ್ತ
ಐಷಾವೀರತರಾ ಇವಾಸುರನಾಢ್ಯತರಾ ಇವ ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದ್ಯ ಆಸಕ್ತಿ ಸತ್ಯಂ
ವದತ್ಯೈಷಾವೀರತರ ಇವೈವ ಭವತ್ಯನಾಢ್ಯತರ ಇವ ಸ ಹ ತ್ವೇವಾನ್ತತೋ ಭವತಿ ದೇವಾ
ಹ್ಯೇವಾನ್ತತೋಽಭವನ್
೯।೫।೧।[೧೭]

ಅಥ ಹಾಸುರಾಃ । ಆಸಕ್ತ್ಯನೃತಂ ವದನ್ತ ಊಷ ಇವ ಪಿಪಿಸುರಾಢ್ಯಾ ಇವಾಸುಸ್ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದ್ಯ
ಆಸಕ್ತ್ಯನೃತಂ ವದತ್ಯೂಷ ಇವೈವ ಪಿಸ್ಯತ್ಯಾಢ್ಯ ಇವ ಭವತಿ ಪರಾ ಹ ತ್ವೇವಾನ್ತತೋ ಭವತಿ
ಪರಾ ಹ್ಯಸುರಾ ಅಭವನ್
೯।೫।೧।[೧೮]

ತದ್ಯತ್ತತ್ಸತ್ಯಮ್ । ತ್ರಯೀ ಸಾ ವಿದ್ಯಾ ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ಯಜ್ಞಂ ಕೃತ್ವೇದಂ ಸತ್ಯಂ ತನವಾಮಹಾ
ಇತಿ
೯।೫।೧।[೧೯]

ತೇ ದೀಕ್ಷಣೀಯಾಂ ನಿರವಪನ್ । ತದು ಹಾಸುರಾ ಅನುಬುಬುಧಿರೇ ಯಜ್ಞಂ ವೈ ಕೃತ್ವಾ ತದ್ದೇವಾಃ
ಸತ್ಯಂ ತನ್ವತೇ ಪ್ರೇತ ತದಾಹರಿಷ್ಯಾಮೋ ಯದಸ್ಮಾಕಂ ತತ್ರೇತಿ ತಸ್ಯ
ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರಹುತಮಾಸಾಥಾಜಗ್ಮುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ನ ಜುಹ್ವತಿ ತೇ
ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ಪ್ರತಿದೃಶ್ಯ ಸಮುಲ್ಲುಪ್ಯ ಯಜ್ಞಮನ್ಯತ್ಕರ್ತುಂ ದಧ್ರಿರೇಽನ್ಯದ್ವೈ ಕುರ್ವನ್ತೀತಿ
ಪುನಃ ಪ್ರೇಯುಃ
೯।೫।೧।[೨೦]

ತೇಷು ಪ್ರೇತೇಷು । ಪ್ರಾಯಣೀಯಂ ನಿರವಪಂಸ್ತದು ಹಾಸುರಾ ಅನ್ವೇವ ಬುಬುಧಿರೇ ತಸ್ಯ
ಶಮ್ಯೋರುಕ್ತಮಾಸಾಥಾಜಗ್ಮುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಯಜ್ಞಃ ಶಮ್ಯ್ವನ್ತಸ್ತೇ ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ಪ್ರತಿದೃಶ್ಯ
ಮಮುಲ್ಲುಪ್ಯ ಯಜ್ಞಮನ್ಯದೇವ ಕರ್ತುಂ ದಧ್ರಿರೇಽನ್ಯದ್ವೈ ಕುರ್ವನ್ತೀತಿ ಪುನರೇವ ಪ್ರೇಯುಃ
೯।೫।೧।[೨೧]

ತೇಷು ಪ್ರೇತೇಷು । ರಾಜಾನಂ ಕ್ರೀತ್ವಾ ಪರ್ಯುಹ್ಯಾಥಾಸ್ಮಾ ಆತಿಥ್ಯಂ ಹವಿರ್ನಿರವಪಂಸ್ತದು ಹಾಸುರಾ
ಅನ್ವೇವ ಬುಬುಧಿರೇ ತಸ್ಯೇಡೋಪಹೂತಾಸಾಥಾಜಗ್ಮುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಯಜ್ಞ ಇಡಾನ್ತಸ್ತೇ ದೇವಾ
ಅಸುರಾನ್ಪ್ರತಿದೃಶ್ಯ ಸಮುಲ್ಲುಪ್ಯ ಯಜ್ಞಮನ್ಯದೇವ ಕರ್ತುಂ ದಧ್ರಿರೇಽನ್ಯದ್ವೈ ಕುರ್ವನ್ತೀತಿ
ಪುನರೇವ ಪ್ರೇಯುಃ
೯।೫।೧।[೨೨]

ತೇಷು ಪ್ರೇತೇಷು । ಉಪಸದೋಽತನ್ವತ ತೇ ತಿಸ್ರ ಏವ ಸಾಮಿಧೇನೀರನೂಚ್ಯ ದೇವತಾ ಏವಾಯಜನ್ನ
ಪ್ರಯಾಜಾನ್ನಾನುಯಾಜಾನುಭಯತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದಸಾದಯನ್ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಹಿ ತತ್ರಾತ್ವರನ್ತ
ತಸ್ಮಾದುಪಸತ್ಸು ತಿಸ್ರ ಏವ ಸಾಮಿಧೇನೀರನೂಚ್ಯ ದೇವತಾ ಏವ ಯಜತಿ ನ
ಪ್ರಯಾಜಾನ್ನಾನುಯಾಜಾನುಭಯತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋತ್ಸಾದಯತಿ
೯।೫।೧।[೨೩]

ತ ಉಪವಸಥೇಽಗ್ನೀಷೋಮೀಯಂ ಪಶುಮಾಲೇಭಿರೇ । ತದು ಹಾಸುರಾ ಅನ್ವೇವ ಬುಬುಧಿರೇ ತಸ್ಯ
ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷ್ಯಹುತಾನ್ಯಾಸುರಥಾಜಗ್ಮುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯ ಪಶೋಃ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ನ ಜುಹ್ವತಿ
ತೇ ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ಪ್ರ
೯।೫।೧।[೨೪]

ತೇಷು ಪ್ರೇತೇಷು । ಪ್ರಾತಃ ಪ್ರಾತಃಸವನಮತನ್ವತ ತದು ಹಾಸುರಾ ಅನ್ವೇವ ಬುಬುಧಿರೇ
ತಸ್ಯೈತಾವತ್ಕೃತಮಾಸ ಯಾವತ್ಪ್ರಾತಃಸವನಮಥಾಜಗ್ಮುಸ್ತೇ ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ಪ್ರ
೯।೫।೧।[೨೫]

ತೇಷು ಪ್ರೇತೇಷು । ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮತನ್ವತ ತದು ಹಾಸುರಾ ಅನ್ವೇವ ಬುಬುಧಿರೇ
ತಸ್ಯೈತಾವತ್ಕೃತಮಾಸ ಯಾವನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಮಥಾಜಗ್ಮುಸ್ತೇ ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ಪ್ರ
೯।೫।೧।[೨೬]

ತೇಷು ಪ್ರೇತಷು । ಸವನೀಯೇನ ಪಶುನಾಚರಂಸ್ತದು ಹಾಸುರಾ ಅನ್ವೇವ ಬುಬುಧಿರೇ
ತಸ್ಯೈತಾವತ್ಕೃತಮಾಸ ಯಾವದೇತಸ್ಯ ಪಶೋಃ ಕ್ರಿಯತೇಽಥಾಜಗ್ಮುಸ್ತೇ ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ಪ್ರ
೯।೫।೧।[೨೭]

ತೇಷು ಪ್ರೇತೇಷು । ತೃತೀಯಸವನಮತನ್ವತ ತತ್ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ಯತ್ಸಮಸ್ಥಾಪಯಂಸ್ತತ್ಸರ್ವಂ
ಸತ್ಯಮಾಪ್ನುವಂಸ್ತತೋಽಸುರಾ ಅಪಪುಪ್ರುವಿರೇ ತತೋ ದೇವಾ ಅಭವನ್ಪರಾಸುರಾ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಾ
ಪರಾಸ್ಯ ದ್ವಿಷನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೯।೫।೧।[೨೮]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ । ಯೇ ನ ಇಮೇ ಯಜ್ಞಾಃ ಸಾಮಿಸಂಸ್ಥಿತಾ ಯಾನಿಮಾನ್ವಿಜಹತೋಽಗಾಮೋಪ ತಜ್ಜಾನೀತ
ಯಥೇಮಾನ್ತ್ಸಂಸ್ಥಾಪಯಾಮೇತಿ ತೇಽಬ್ರುವಂಶ್ಚೇತಯಧ್ವಮಿತಿ ಚಿತಿಮಿಚತೇತಿ ವಾವ
ತದಬ್ರುವಂಸ್ತದಿಚತ ಯಥೇಮಾನ್ಯಜ್ಞಾನ್ತ್ಸಂಸ್ಥಾಪಯಾಮೇತಿ
೯।೫।೧।[೨೯]

ತೇ ಚೇತಯಮಾನಾಃ । ಏತಾನಿ
ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷ್ಯಪಶ್ಯಂಸ್ತಾನ್ಯಜುಹವುಸ್ತೈರೇತಾನ್ಯಜ್ಞಾನ್ತ್ಸಮಸ್ಥಾಪಯನ್ಯತ್ಸಮಸ್ಥಾಪಯಂ
ಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಂಸ್ಥಿತಯಜೂಂಷ್ಯಥ ಯತ್ಸಮಯಜಂಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ
೯।೫।೧।[೩೦]

ತೇ ವಾ ಏತೇ ನವ ಯಜ್ಞಾಃ । ನವೈತಾನಿ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ತದ್ಯದೇತಾನಿ
ಜುಹೋತ್ಯೇತಾನೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಾನ್ತ್ಸಂಸ್ಥಾಪಯತ್ಯುಭಯಾನಿ ಜುಹೋತ್ಯಧ್ವರಸ್ಯ ಚಾಗ್ನೇಶ್ಚಾಧ್ವರಸ್ಯ
ಪೂರ್ವಾಣ್ಯಥಾಗ್ನೇಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೫।೧।[೩೧]

ದ್ವೇ ಅಗ್ನೇರ್ಜುಹೋತಿ । ದ್ವಿಪಾದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ
ತಾವತೈವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಸಂಸ್ಥಾಪಯತೀಷ್ಟೋ ಯಜ್ಞೋ ಭೃಗುಭಿರಿಷ್ಟೋ ಅಗ್ನಿರಾಹುತಃ ಪಿಪರ್ತು ನ ಇತಿ
೯।೫।೧।[೩೨]

ತಾನ್ಯುಭಯಾನ್ಯೇಕಾದಶ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ । ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ
ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಮಭಿಸಮ್ಪಾದಯತಿ
೯।೫।೧।[೩೩]

ಯದ್ವೇವೈಕಾದಶ । ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತ್ರೈಷ್ಠುಭ ಇನ್ದ್ರ ಇನ್ದ್ರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತ್ಮೇನ್ದ್ರೋ
ದೇವತಾ ತದ್ಯ ಏವ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಯಾ ದೇವತಾ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಮನ್ತತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ೯।೫।೧।[೩೪]

ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷಿ ಹುತ್ವಾವಭೃಥಂ ಯನ್ತಿ । ಅವಭೃಥಾದುದೇತ್ಯೋದಯನೀಯೇನ
ಚರಿತ್ವಾನೂಬನ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಪಶುಪುರೋಡಾಶಮನು ದೇವಿಕಾನಾಂ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತಿ
೯।೫।೧।[೩೫]

ಏತದ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ । ಪ್ರಾಪ್ಯ ರಾದ್ಧ್ವೇವಾಮನ್ಯತ ಸ ದಿಕ್ಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೇದಂ ಸರ್ವಂ
ದಧದ್ವಿದಧದತಿಷ್ಠದ್ಯದ್ದಧದ್ವಿದಧದತಿಷ್ಠತ್ತಸ್ಮಾದ್ಧಾತಾ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ದಿಕ್ಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೇದಂ ಸರ್ವಂ ದಧದ್ವಿದಧತ್ತಿಷ್ಠತಿ
೯।೫।೧।[೩೬]

ಯದ್ವೇವೈತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪತಿ । ದಿಶ ಏಷೋಽಗ್ನಿಸ್ತಾ ಉ ಏವಾಮೂಃ ಪುರಸ್ತಾದ್ದರ್ಭಸ್ತಮ್ಬಂ
ಚ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾಶ್ಚೋಪದಧಾತಿ ತಾಃ ಪ್ರಾಣಭೃತಃ ಪ್ರಥಮಾಯಾಂ ಚಿತೌ ಸರ್ವೈವ ದ್ವಿತೀಯಾ ಸರ್ವಾ
ತೃತೀಯಾ ಸರ್ವಾ ಚತುರ್ಥ್ಯಥ ಪಞ್ಚಮ್ಯೈ ಚಿತೇರಸಪತ್ನಾ ನಾಕಸದಃ ಪಞ್ಚಚೂಡಾಸ್ತಾ ಊರ್ಧ್ವಾ
ಉತ್ಕ್ರಾಮನ್ತ್ಯ ಆಯಂಸ್ತಾಭ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಬಿಭೇತ್ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಮಿಮಾಃ ಪರಾಚ್ಯೋಽತ್ಯೇಷ್ಯನ್ತೀತಿ
ತಾ ಧಾತಾ ಭೂತ್ವಾ ಪರ್ಯಗಚತ್ತಾಸು ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠತ್
೯।೫।೧।[೩೭]

ಸ ಯಃ ಸ ಧಾತಾಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯಃ । ಅಥ ಯತ್ತದ್ದಿಶಾಂ ಪರಮಂ ಕ್ರಾನ್ತಮೇತತ್ತದ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೇಷ
ಏತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತಪತಿ
೯।೫।೧।[೩೮]

ಸ ಯಃ ಸ ಧಾತಾಯಮೇವ ಸ ಧಾತ್ರಃ । ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲೋ ದ್ವಾದಶ
ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಧಾತಾಥ ಯತ್ತದ್ದಿಶಾಂ ಪರಮಂ
ಕ್ರಾನ್ತಮೇತಾನಿ ತಾನಿ ಪೂರ್ವಾಣಿ ಹವೀಂಷ್ಯನುಮತ್ಯೈ ಚರೂರಾಕಾಯೈ ಚರುಃ ಸಿನೀವಾಲ್ಯೈ ಚರುಃ
ಕುಹ್ವ್ಯೈ ಚರುಸ್ತದ್ಯದೇತಾನಿ ನಿರ್ವಪತಿ ಯದೇವ ತದ್ದಿಶಾಂ ಪರಮಂ ಕ್ರಾನ್ತಂ
ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಂ ಸರ್ವಂ ಜುಹೋತ್ಯೇತಸ್ಯೈವ ಕೃತ್ಸ್ನತಾಯೈ
೯।೫।೧।[೩೯]

ತಾ ವಾ ಏತಾ ದೇವ್ಯಃ । ದಿಶೋ ಹ್ಯೇತಾಶ್ಚನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ದಿಶಶ್ಚನ್ದಾಂಸಿ ದೇವ್ಯೋಽಥೈಷ ಕಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತದ್ಯದ್ದೇವ್ಯಶ್ಚ ಕಶ್ಚ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಿಕಾಃ ಪಞ್ಚ ಭವನ್ತಿ ಪಞ್ಚ ಹಿ ದಿಶಃ
೯।೫।೧।[೪೦]

ತದಾಹುಃ । ನೈತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರ್ವಪೇನ್ನೇದತಿರೇಚಯಾನೀತಿ ತಾನಿ ವೈ ನಿರ್ವಪೇದೇವ ಕಾಮೇಭ್ಯೋ ವಾ
ಏತಾನಿ ಹವೀಂಷಿ ನಿರುಪ್ಯನ್ತೇ ನ ವೈ ಕಾಮಾನಾಮತಿರಿಕ್ತಮಸ್ತಿ ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚ
ಪಶುಪುರೋಡಾಶಮನು ಹವಿರ್ನಿರುಪ್ಯತೇ ಪಶಾವೇವ ಸ ಮಧ್ಯತೋ ಮೇಧೋ ಧೀಯತ ಉಭಯಾನಿ
ನಿರ್ವಪತ್ಯಧ್ವರಸ್ಯ ಚಾಗ್ನೇಶ್ಚಾಧ್ವರಸ್ಯ ಪೂರ್ವಮಥಾಗ್ನೇಸ್ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುರುಚ್ಚೈಃ
ಪಶುಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತ್ಯುಪಾಂಶ್ವೇತಾನೀಷ್ಟಿರ್ಹ್ಯನುಬ್ರೂಹಿ ಪ್ರೇಷ್ಯೇತಿ
ಪಶುಪುರೋಡಾಶಸ್ಯಾಹಾನುಬ್ರೂಹಿ ಯಜೇತ್ಯೇತೇಷಾಮಿಷ್ಟಿರ್ಹಿ ಸಮಾನಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ಸಮಾನೀಡಾ
೯।೫।೧।[೪೧]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಪಶೋಃ । ಜುಹ್ವತಿ ಸಮಿಷ್ಟಯಜೂಂಷ್ಯಭ್ಯವಯನ್ತಿ ಹೃದಯಶೂಲೇನಾವಭೃಥಂ
ಸಂಸ್ಥಾ ಹ್ಯೇಷ ಪಶುರ್ಹೃದಯಶೂಲೇನ ಚರಿತ್ವಾ
೯।೫।೧।[೪೨]

ಪ್ರತ್ಯೇತ್ಯ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾನಿ ಜುಹೋತಿ । ವಿಶ್ವಾನಿ ಕರ್ಮಣ್ಯಯಮಗ್ನಿಸ್ತಾನ್ಯಸ್ಯಾತ್ರ ಸರ್ವಾಣಿ
ಕರ್ಮಾಣಿ ಕೃತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನ್ಯೇತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಾನಿ ಹವಿಷಾ ದೇವತಾಂ ಕರೋತಿ ಯಸ್ಯೈ ವೈ
ದೇವತಾಯೈ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ಸಾ ದೇವತಾ ನ ಸಾ ಯಸ್ಯೈ ನ ಗೃಹ್ಯತೇಽಥೋ
ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾಯಮಗ್ನಿಸ್ತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೫।೧।[೪೩]

ಯದ್ವೇವ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾನಿ ಜುಹೋತಿ । ಪ್ರಾಯಣಂ ಚ ಹಾಗ್ನೇರುದಯನಂ ಚ ಸಾವಿತ್ರಾಣಿ ಪ್ರಾಯಣಂ
ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾನ್ಯುದಯನಂ ಸ ಯತ್ಸಾವಿತ್ರಾಣ್ಯೇವ ಜುಹುಯಾನ್ನ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾನಿ ಯಥಾ
ಪ್ರಾಯಣಮೇವ ಕುರ್ಯಾನ್ನೋದಯನಂ ತಾದೃಕ್ತದಥ ಯದ್ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾನ್ಯೇವ ಜುಹುಯಾನ್ನ
ಸಾವಿತ್ರಾಣಿ ಯಥೋದಯನಮೇವ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ಪ್ರಾಯಣಂ ತಾದೃಕ್ತದುಭಯಾನಿ ಜುಹೋತಿ ಪ್ರಾಯಣಂ ಚ
ತದುದಯನಂಚಕರೋತಿ
೯।೫।೧।[೪೪]

ಅಷ್ಟಾವಸೂನಿ ಭವನ್ತಿ । ಏವಮಿಮಾನಿ ತದ್ಯಥಾ ಪ್ರಾಯಣಂತಥೋದಯನಂ ಕರೋತಿಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ
ಽಮೀಷಾಂ ನವಮೋ ಭವತ್ಯೇವಮೇಷಾಂ ತದ್ಯಥಾ ಪ್ರಾಯಣಂ ತಥೋದಯನಂ
ಕರೋತ್ಯಾಹುತಿರಮೀಷಾಂ ದಶಮೀ ಭವತ್ಯೇವಮೇಷಾಂ ತದ್ಯಥಾ ಪ್ರಾಯಣಂ ತಥೋದಯನಂ
ಕರೋತಿ ಸಂತತಾಂ ತತ್ರಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ರೇತೋ ವೈ ತತ್ರ ಯಜ್ಞೋ ರೇತಸೋಽವಿಚೇದಾಯ ಸ್ರುವೇಣೇಹ
ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ನಿರುಕ್ತಂ ಹಿ ರೇತೋ ಜಾತ ಭವತಿ
೯।೫।೧।[೪೫]

ಯದಾಕೂತಾತ್ । ಸಮಸುಸ್ರೋದ್ಧೃದೋ ವಾ ಮನಸೋ ವಾ ಸಮ್ಭೃತಂ ಚಕ್ಷುಷೋ
ವೇತ್ಯೇತಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದಗ್ರೇ ಕರ್ಮ ಸಮಭವತ್ತದನು ಪ್ರೇತ ಸುಕೃತಾಮು ಲೋಕಂ
ಯತ್ರ ಋಷಯೋ ಜಗ್ಮುಃ ಪ್ರಥಮಜಾಃ ಪುರಾಣಾ ಇತ್ಯಮೂನೇತದೃಷೀನಾಹ
೯।೫।೧।[೪೬]

ಏತಂ ಸಧಸ್ಥ । ಪರಿ ತೇ ದದಾಮೀತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕಃ ಸಧಸ್ಥಸ್ತದೇನಂ ಸ್ವರ್ಗಾಯ ಲೋಕಾಯ
ಪರಿದದಾತಿ ಯಮಾವಹಾಚೇವಧಿಂ ಜಾತವೇದಾಃ ಅನ್ವಾಗನ್ತಾ ಯಜ್ಞಪತಿರ್ವೋ ಅತ್ರ ತಂ ಸ್ಮ ಜಾನೀತ
ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ನಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೯।೫।೧।[೪೭]

ಏತಂ ಜಾನಾಥ । ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ದೇವಾಃ ಸಧಸ್ಥಾ ವಿದ ರೂಪಮಸ್ಯ
ಯದಾಗಚಾತ್ಪಥಿಭಿರ್ದೇವಯಾನೈರಿಷ್ಟಾಪೂರ್ತೇ ಕೃಣವಥಾವಿರಸ್ಮಾ ಇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ
ಬನ್ಧುರುದ್ಬುಧ್ಯಸ್ವಾಗ್ನೇ ಯೇನ ವಹಸೀತಿ ತಯೋರಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ
೯।೫।೧।[೪೮]

ಪ್ರಸ್ತರೇಣ ಪರಿಧಿನಾ । ಸ್ರುಚಾ ವೇದ್ಯಾ ಚ ಬರ್ಹಿಷಾ ಋಚೇಮಂ ಯಜ್ಞಂ ನೋ ನಯ ಸ್ವರ್ದೇವೇಷು
ಗನ್ತವ ಇತ್ಯೇತೈರ್ನೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರೂಪೈಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗಮಯೇತ್ಯೇತತ್
೯।೫।೧।[೪೯]

ಯದ್ದತ್ತಂ ಯತ್ಪರಾದಾನಮ್ । ಯತ್ಪೂರ್ತಂ ಯಾಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣಾಃ ತದಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಃ
ಸ್ವರ್ದೇವೇಷು ನೋ ದಧದಿತಿ ಯಚ್ಚೈವ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ದದ್ನೋ ಯಚ್ಚಾಸಮ್ಪ್ರತಿ ತನ್ನೋ
ಽಯಮಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಃ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ದಧಾತ್ವಿತ್ಯೇತತ್
೯।೫।೧।[೫೦]

ಯತ್ರ ಧಾರಾ ಅನಪೇತಾಃ । ಮಧೋರ್ಘೃತಸ್ಯ ಚ ಯಾಃ ತದಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಃ ಸ್ವರ್ದೇವೇಷು ಣೋ
ದಧದಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೯।೫।೧।[೫೧]

ಅಷ್ಟೌ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾನಿ ಜುಹೋತಿ । ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ
ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಮೇತದನ್ನೇನ ಪ್ರೀಣಾತಿ
೯।೫।೧।[೫೨]

ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾನಿ ಹುತ್ವಾ ನಾಮ ಕರೋತಿ । ಯದಾ ವೈ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಜಾತೋ ಭವತ್ಯಥ ನಾಮ
ಕುರ್ವನ್ತ್ಯತ್ರ ವಾ ಏಷ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಜಾತೋ ಭವತಿ
೯।೫।೧।[೫೩]

ನಾಮ ಕೃತ್ವಾಥೈನಮುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಸರ್ವೇಣ ವಾ ಏಷ ಏತಮಾತ್ಮನಾ ಚಿನೋತಿ ಸ
ಯದೇತಾಮತ್ರಾತ್ಮನಃ ಪರಿದಾಂ ನ ವದೇತಾತ್ರ ಹೈವಾಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾನಂ ವೃಞ್ಚೀತಾಥ
ಯದೇತಾಮತ್ರಾತ್ಮನಃ ಪರಿದಾಂ ವದತೇ ತಯೋ ಹಾಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾನಂ ನ ವೃಙ್ಕ್ತೇ ಯೇ ಅಗ್ನಯಃ
ಪಾಞ್ಚಜನ್ಯಾ ಅಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಧಿ ತೇಷಾಮಸಿ ತ್ವಮುತ್ತಮಃ ಪ್ರ ನೋ ಜೀವಾತವೇ ಸುವೇತಿ ಯೇ ಕೇ
ಚಾಗ್ನಯಃ ಪಞ್ಚಚಿತಿಕಾ ಅಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಧಿ ತೇಷಾಮಸಿ ತ್ವಂ ಸತ್ತಮಃ ಪ್ರೋ
ಅಸ್ಮಾನ್ಜೀವನಾಯ ಸುವೇತ್ಯೇತದನುಷ್ಟುಭಾ ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗು ಸರ್ವಾಣಿ ಚನ್ದಾಂಸಿ
ಸರ್ವೈರೇವಾಸ್ಮಾ ಏತಚ್ಚನ್ದೋಭಿರ್ನಿಹ್ನುತ ಉಪಸ್ಥಾಯಾಗ್ನಿಂ ಸಮಾರೋಹ್ಯ
ನಿರ್ಮಥ್ಯೋದವಸಾನೀಯಯಾ ಯಜತೇ
೯।೫।೧।[೫೪]

ಅಥ ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯಾ ಪಯಸ್ಯಯಾ ಯಜತೇ । ದೇವತ್ರಾ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯ ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ
ದೈವಮ್ವೇತನ್ಮಿಥುನಂ ಯನ್ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ ಸ ಯದೇತಯಾನಿಷ್ಟ್ವಾ ಮಾನುಷ್ಯಾಂ
ಚರೇತ್ಪ್ರತ್ಯವರೋಹಃ ಸ ಯಥಾ ದೈವಃ ಸನ್ಮಾನುಷಃ ಸ್ಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತದಥ ಯದೇತಯಾ
ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯಾ ಪಯಸ್ಯಯಾ ಯಜತೇ ದೈವಮೇವೈತನ್ಮಿಥುನಮುಪೈತ್ಯೇತಯೇಷ್ಟ್ವಾ ಕಾಮಂ
ಯಥಾಪ್ರತಿರೂಪಂ ಚರೇತ್
೯।೫।೧।[೫೫]

ಯದ್ವೇವೈತಯಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯಾ ಪಯಸ್ಯಯಾ ಯಜತೇ । ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಾದ್ರೇತಃ ಪರಾಪತತ್ತಂ
ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತದಸ್ಮಿನ್ನೇತಯಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣ್ಯಾ ಪಯಸ್ಯಯಾ ರೇತೋ
ಽದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ದಧಾತಿ
೯।೫।೧।[೫೬]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ । ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯದಸ್ಮಾತ್ತದ್ರೇತಃ
ಪರಾಪತದೇಷಾ ಸಾ ಪಯಸ್ಯಾ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ಭವತಿ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ವೈ ಮಿತ್ರಾವರುಣೌ
ಪ್ರಾಣೋದಾನಾ ಉ ವೈ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ವಿಕುರುತಃ ಪಯಸ್ಯಾ ಭವತಿ ಪಯೋ ಹಿ ರೇತೋ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ
ಯಜ್ಞೋ ಹ್ಯೇವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ರೇತ ಉಪಾಂಶು ಭವತ್ಯುಪಾಂಶು ಹಿ ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತೇಽನ್ತತೋ ಭವತ್ಯನ್ತತೋ
ಹಿ ರೇತೋ ಧೀಯತೇ
೯।೫।೧।[೫೭]

ತಸ್ಯೈ ವಾಜಿನೇನ ಚರನ್ತಿ । ತಸ್ಮಿನ್ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಧಾತಿ ತೂಪರೌ ಮಿಥುನೌ
ದದ್ಯಾದಿತ್ಯಭ್ಯಾಜ್ಞಾಯೇನೈವ ಮನ್ಯ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಮಾಹಿತ್ಥಿಃ ಸ್ರವತ್ಯು ಹೈಷಾಗ್ನಿಚಿತ ಆಹುತಿಃ
ಸೋಮಾಹುತಿರ್ಯಾಮನಿಷ್ಟಕೇ ಜುಹೋತಿ
೯।೫।೧।[೫೮]

ಸ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಏವೋಪದಧೀತ । ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಇಮ ಉ ಲೋಕಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ
೯।೫।೧।[೫೯]

ಋತವ್ಯಾ ಏವೋಪದಧೀತ । ಸಂವತ್ಸರೋ ವಾ ಋತವ್ಯಾಃ ಸಂವತ್ಸರ ಏಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ
೯।೫।೧।[೬೦]
ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷ ಏವೋಪದಧೀತ । ಏತಾ ವೈ ದೇವತಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷ ಏತಾ ಉ ದೇವತಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ
೯।೫।೧।[೬೧]

ಪುನಶ್ಚಿತಿಮೇವೋಪದಧೀತ । ಪುನರ್ಯಜ್ಞೋ ಹೈಷ ಉತ್ತರಾ ಹೈಷಾ ದೇವಯಜ್ಯಾ
ಪುನರ್ಯಜ್ಞಮೇವೈತದುಪಧತ್ತ ಉತ್ತರಾಮೇವ ದೇವಯಜ್ಯಾಮುಪ ಹೈನಂ ಪುನರ್ಯಜ್ಞೋ ನ
ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ವಾವ ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ ತಾಮೇವೇಷ್ಟಕಾಮೇಷ ಸರ್ವೋ
ಽಗ್ನಿರಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತದ್ಯದಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ತದೇವಾಸ್ಯ ಯಥಾ ಸರ್ವಸ್ಮಿಞ್ಚಾಣ್ಡಿಲೇಽಗ್ನೌ
ಸಂಚಿತೇ ಪಕ್ಷಪುಚವತ್ಯಾಹುತಯೋ ಹುತಾಃ ಸ್ಯುರೇವಮಸ್ಯೈತಾ ಆಹುತಯೋ ಹುತಾ ಭವನ್ತಿ
೯।೫।೧।[೬೨]

ಸರ್ವಾಣಿ ವಾ ಏಷ ಭೂತಾನಿ । ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ಗರ್ಭೋ ಭವತಿ ಯೋಽಗ್ನಿಂ ಭಿಭರ್ತಿ ಸ ಯೋ
ಽಸಂವತ್ಸರಭೃತಂ ಚಿನುತ ಏತಾನಿ ಹ ಸ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಗರ್ಭಂ ಭೂತಂ ನಿರ್ಹತೇ ಯೋ ನ್ವೇವ
ಮಾನುಷಂ ಗರ್ಭಂ ನಿರ್ಹನ್ತಿ ತನ್ನ್ವೇವ ಪರಿಚಕ್ಷತೇಽಥ ಕಿಂ ಯ ಏತಂ ದೇವೋ ಹ್ಯೇಷ
ನಾಸಂವತ್ಸರಭೃತಸ್ಯಽರ್ತ್ವಿಜಾ ಭವಿತವ್ಯಮಿತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ವಾತ್ಸ್ಯೋ ನೇದಸ್ಯ ದೇವರೇತಸಸ್ಯ
ನಿರ್ಹಣ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಮೇದ್ಯಸಾನೀತಿ
೯।೫।೧।[೬೩]

ಷಣ್ಮಾಸ್ಯಮನ್ತಮಂ ಚಿನ್ವೀತೇತ್ಯಾಹುಃ । ಷಣ್ಮಾಸ್ಯಾ ವಾ ಅನ್ತಮಾ ಗರ್ಭಾ ಜಾತಾ ಜೀವನ್ತೀತಿ ಸ
ಯದ್ಯಸಂವತ್ಸರಭೃತೇ ಮಹದುಕ್ಥಂ ಶಂಸೇದೃಗಶೀತೀಃ ಶಂಸೇದಸರ್ವಂ ವೈ
ತದ್ಯದಸಂವತ್ಸರಭೃತೋಽಸರ್ವಂ ತದ್ಯದೃಗಶೀತಯೋ ವಿಕೃಷ್ಟಂ ತ್ವೇನಂ ಸ ಭೂಯೋ
ವಿಕರ್ಷೇದ್ಯದಿ ಚೈವ ಸಂವತ್ಸರಭೃತಃ ಸ್ಯಾದ್ಯದಿ ಚಾಸಂವತ್ಸರಭೃತಃ ಸರ್ವಮೇವ
ಮಹದುಕ್ಥಂ ಶಂಸೇತ್
೯।೫।೧।[೬೪]

ಅಥ ಹ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಯನಃ ಪ್ರಾಚ್ಯಾಂ ಜಗಾಮ । ತಂ ಹ ದೈಯಾಮ್ಪಾತಿರುವಾಚ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಯನ
ಕಥಮಗ್ನಿಶ್ಚೇತವ್ಯೋ ಗ್ಲಾಯಾಮೋಽಹ ಸಂವತ್ಸರಭೃತಾಯಾಗ್ನಿಮು ಚಿಕೀಷಾಮಹ ಇತಿ
೯।೫।೧।[೬೫]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಕಾಮಂ ನ್ವಾ ಏನಂ ಸ ಚಿನ್ವೀತ ಯೇನ ಪುರಾ ಸಂವತ್ಸರಂ ಭೃತಃ ಸ್ಯಾತ್ತಂ ಹ್ಯೇವ
ತಂ ಭೃತಂ ಸನ್ತಂ ಚಿನುತ ಇತಿ
೯।೫।೧।[೬೬]

ಕಾಮಮ್ವೇವೈನಂ ಸ ಚಿನ್ವೀತ । ಯಃ ಸಂವತ್ಸರಮಭಿಷವಿಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾದೇಷ ವಾ ಏನಂ
ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಮನ್ನೇನ ಬಿಭರ್ತ್ಯೇತಾಭಿರಾಹುತಿಭಿಃ
೯।೫।೧।[೬೭]

ಕಾಮಮ್ವೇವೈನಂ ಸ ಚಿನ್ವೀತ । ಯಃ ಸಂವತ್ಸರಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹುಯಾಅದ್ಬಿಭರ್ತಿ ವಾ
ಏನಮೇಷ ಯೋಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ
೯।೫।೧।[೬೮]

ಕಾಮಮ್ವೇವೈನಂ ಸ ಚಿನ್ವೀತ । ಯಃ ಸಂವತ್ಸರಂ ಜಾತಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ವಾ
ಅಗ್ನಿಸ್ತಮೇತದ್ಬಿಭರ್ತ್ಯಥ ಹ ವೈ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ಪ್ರಾಣೋಽನ್ವವರೋಹತಿ ತದ್ವಿನ್ದತೇ
ತದ್ಯಜ್ಜಾತಂಜಾತಂ ವಿನ್ದತೇ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾತವೇದಾಸ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇವಂವಿತ್ಕಾಮಂ ಸದ್ಯೋಭೃತಂ ಚಿನ್ವೀತ
ಯದು ಹ ವಾ ಏವಂವಿತ್ಪಿಬತಿ ವಾ ಪಾಯಯತಿ ವಾ ತದೇವಾಸ್ಯ ಯಥಾ ಸರ್ವಸ್ಮಿಞ್ಚಾಣ್ಡಿಲೇಽಗ್ನೌ
ಸಂಚಿತೇ ಪಕ್ಷಪುಚವತ್ಯಾಹುತಯೋ ಹುತಾಃ ಸ್ಯುರೇವಮಸ್ಯೈತಾ ಆಹುತಯೋ ಹುತಾ ಭವನ್ತಿ
೯।೫।೨।[೧]

ಇನ್ದ್ರ ಏತತ್ತ್ಸರ್ಪ್ತಚ್ಚಮಪಷ್ಯತ್ ನ್ಯೂನಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯಾ ಅತಿರಿಕ್ತ್ಯೈ ವ್ಯೃದ್ಧಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧ್ಯಾ ಅಥ ಹ
ವಾ ಈಶ್ವರೋಽಗ್ನಿಂ ಚಿತ್ವಾ ಕಿಂಚಿದ್ದೌರಿತಮಾಪತ್ತೋರ್ವಿ ವಾ ಹ್ವಲಿತೋರ್ಯದ್ವಾ ಯದಾ ಹ ವಾ
ಏತಚ್ಯಾಪರ್ಣಃ ಸಾಯಕಾಯನಃ ಶುಶ್ರಾವಾಥ ಹೈತತ್ಕರ್ಮೋಪದಧರ್ಷ
೯।೫।೨।[೨]

ಸೈಷಾ ತ್ರಯಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಃ । ಅಗ್ನೇಃ ಸಮೃದ್ಧಿರ್ಯೋಽಗ್ನಿಂ ಚಿನುತೇ ತಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿರ್ಯೋಽಗ್ನಿಂ
ಚಿನೋತಿ ತಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಃ
೯।೫।೨।[೩]

ತದ್ಯದೇತೇನೋಪತಿಷ್ಠತೇ । ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ ವಿದ್ವಾನ್ವಾವಿದ್ವಾತಿ ವಾ ರೇಚಯತಿ ನ ವಾಭ್ಯಾಪಯತಿ
ತದೇವಾಸ್ಯೈತೇನ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ಭವತಿ ಯದಸ್ಯ ಕಿಂ ಚಾನಾಪ್ತಂ ಯ ಉ ತಸ್ಯಾಮನುಷ್ಟುಭ್ಯೃಚಿ
ಕಾಮೋಽತ್ರೈವ ತಮಾಪ್ನೋತ್ಯಥಾ ಏತಸ್ಮಾದೇವೈತತ್ಕರ್ಮಣೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತಿ ನೋ
ಹೈನಮನುವ್ಯಾಹಾರಿಣ ಸ್ತೃಣ್ವತೇ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇವಂವಿತ್ಕಾಮಂ ಪರಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿಂ ಚಿನುಯಾದೀಶ್ವರೋ
ಹ ಶ್ರೇಯಾನ್ಭವಿತೋಃ
೯।೫।೨।[೪]

ವಾರ್ತ್ರಹತ್ಯಾಯ ಶವಸೇ । ಸಹದಾನುಂ ಪುರುಹೂತ ಕ್ಷಿಯನ್ತಮಿತಿ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನೀಭ್ಯಾಮ್
ಪ್ರಥಮಾಭ್ಯಾಮುಪತಿಷ್ಟತ ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ವೃತ್ರಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತ್ವಾಪಹತಪಾಪ್ಮಾನ
ಏತತ್ಕರ್ಮಾಕುರ್ವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ವೃತ್ರಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ
ಹತ್ವಾಪಹತಪಾಪ್ಮೈತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ
೯।೫।೨।[೫]

ವಿ ನ ಇನ್ದ್ರ ಮೃಧೋ ಜಹಿ । ಮೃಗೋ ನ ಭೀಮಃ ಕುಚರೋ ಗಿರಿಷ್ಠಾ ಇತಿ ವೈಮೃಧೀಭ್ಯಾಂ
ದ್ವಿತೀಯಾಭ್ಯಾಮೇತದ್ವೈ ದೇವಾ ಮೃಧಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತ್ವಾಪಹತಪಾಪ್ಮಾನ ಏತತ್ಕರ್ಮಾಕುರ್ವತ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ಮೃಧಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತ್ವಾಪಹತಪಾಪ್ಮೈತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ
೯।೫।೨।[೬]

ವೈಶ್ವಾನರೋ ನ ಊತಯೇ । ಪೃಷ್ಟೋ ದಿವಿ ಪೃಷ್ಟೋ ಅಗ್ನಿಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತಿ ವೈಶ್ವಾನರೀಭ್ಯಾಂ
ತೃತೀಯಾಭ್ಯಾಮೇತದ್ವೈ ದೇವಾ ವೈಶ್ವಾನರೇಣ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದಗ್ಧ್ವಾಪಹತಪಾಪ್ಮಾನ
ಏತತ್ಕರ್ಮಾಕುರ್ವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ವೈಶ್ವಾನರೇಣ ಪಾಪ್ಮಾನಂ
ದಗ್ಧ್ವಾಪಹತಪಾಪ್ಮೈತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ
೯।೫।೨।[೭]

ಅಶ್ಯಾಮ ತ ಕಾಮಮಗ್ನೇ ತವೋತೀತಿ । ಏಕಯಾ ಕಾಮವತ್ಯೈತದ್ವೈ ದೇವಾಃ
ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತ್ಯೈಕಯಾ ಕಾಮವತ್ಯೈಕಧಾನ್ತತಃ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾತ್ಮನ್ನಕುರ್ವತ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಷಡೃಚೇನ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತ್ಯೈಕಯಾ ಕಾಮವತ್ಯೇಕಧಾನ್ತತಃ
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾತ್ಮನ್ಕುರುತೇ
೯।೫।೨।[೮]

ಸಪ್ತರ್ಚಂ ಭವತಿ । ಸಪ್ತಚಿತಿಕೋಽಗ್ನಿಃ ಸಪ್ತಽರ್ತವಃ ಸಪ್ತ ದಿಶಃ ಸಪ್ತ ದೇವಲೋಕಾಃ ಸಪ್ತ
ಸ್ತೋಮಾಃ ಸಪ್ತ ಪೃಷ್ಠಾನಿ ಸಪ್ತ ಚನ್ದಾಂಸಿ ಸಪ್ತ ಗ್ರಾಭ್ಯಾಃ ಪಶವಃ ಸಪ್ತಾರಣ್ಯಾಃ ಸಪ್ತ
ಶೋರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಸಪ್ತವಿಧಮಧಿದೇವತಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ ತದೇನೇನ ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ ತಾ
ಅನುಷ್ಟುಭಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಚೈವಾಸ್ಯ ತದಾಪ್ನೋತಿ ಯದಸ್ಯ ಕಿಂ
ಚಾನಾಪ್ತಮ್
೯।೫।೨।[೯]

ಅಷ್ಟರ್ಚೇನೋಪತಿಷ್ಠೇತೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ । ವಯಂ ತೇ ಅದ್ಯ ರರಿಮಾ ಹಿ ಕಾಮಮಿತಿ ದ್ವಿತೀಯಯಾ
ಕಾಮವತ್ಯಾ ಸಪ್ತ ಪೂರ್ವಾಸ್ತದಷ್ಟಾವಷ್ಟಾಕ್ಷರೋ ಗಾಯತ್ರೀ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ
ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಯ ತದಾಪ್ನೋತಿ ಯದಸ್ಯ ಕಿಂ ಚಾನಾಪ್ತಮಥೋ ಏವಂ ಸಮಂ ದೇವತೇ ಭಜೇತೇ ಇತಿ
ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದೇತಾ ವಾವ ಸಪ್ತಾಷ್ಟಾವನುಷ್ಟುಭೋ ಭವನ್ತಿ ಸ ಯೋಽಷ್ಟರ್ಚೇ ಕಾಮೋಽತ್ರೈವ
ತಮಾಪ್ನೋತಿ
೯।೫।೨।[೧೦]

ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೀಭಿರುಪತಿಷ್ಠತೇ । ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತ್ರೈವಾಸ್ಯ
ತದಾಪ್ನೋತಿ ಯದಸ್ಯ ಕಿಂ ಚಾನಾಪ್ತಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವದೇವತ್ಯೋ
ಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಯ ತದಾಪ್ನೋತಿ ಯದಸ್ಯ ಕಿಂ ಚಾನಾಪ್ತಮ್
೯।೫।೨।[೧೧]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಕರ್ಮಣಃ ಕರ್ಮಣ ಏವೈತಾಂ ಪ್ರತಿಪದಂ ಕುರ್ವತೇಽಪಹತಪಾಪ್ಮಾನ
ಏತತ್ಕರ್ಮ ಕರವಾಮಹಾ ಇತಿ ಪುರೀಷವತೀಂ ಚಿತಿಂ ಕೃತ್ವೋಪತಿಷ್ಠೇತೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಸ್ತತ್ರ ಹಿ ಸಾ
ಸರ್ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಭವತೀತಿ ಸ ಯಥಾ ಕಾಮಯೇತ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ನು ಚಯನಸ್ಯಾಥಾತೋಽಚಯನಸ್ಯ೯।೫।೨।[೧೨]

ತ್ರಯೋ ಹ ವೈ ಸಮುದ್ರಾಃ । ಅಗ್ನಿರ್ಯಜುಷಾಂ ಮಹಾವ್ರತಂ ಸಾಮ್ನಾಂ ಮಹದುಕ್ಥಮೃಚಾಂ ಸ ಯ
ಏತಾನಿ ಪರಸ್ಮೈ ಕರೋತ್ಯೇತಾನ್ಹ ಸ ಸಮುದ್ರಾಞ್ಚೋಷಯತೇ ತಾಞ್ಚುಷ್ಯತೋಽನ್ವಸ್ಯ ಚನ್ದಾಂಸಿ
ಶುಷ್ಯನ್ತಿ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯನು ಲೋಕೋ ಲೋಕಮನ್ವಾತ್ಮಾತ್ಮಾನಮನು ಪ್ರಜಾ ಪಶವಃ ಸ ಹ ಶ್ವಃ ಶ್ವ
ಏವ ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವತಿ ಯ ಏತಾನಿ ಪರಸ್ಮೈ ಕರೋತಿ
೯।೫।೨।[೧೩]

ಅಥ ಯ ಏತಾನ್ಯಕೃತ್ವಾ । ಪಸ್ಮಾ ಅಪಿ ಸರ್ವೈರನ್ಯೈರ್ಯಜ್ಞಕ್ರತುಭಿರ್ಯಾಜಯೇದೇತೇಭ್ಯೋ ಹೈವಾಸ್ಯ
ಸಮುದ್ರೇಭ್ಯಶ್ಚನ್ದಾಂಸಿ ಪುನರಾಪ್ಯಾಯನ್ತೇ ಚನ್ದಾಂಸ್ಯನು ಲೋಕೋ ಲೋಕಮನ್ವಾತ್ಮಾತ್ಮಾನಮನು
ಪ್ರಜಾ ಪಶವಃ ಸ ಹ ಶ್ವಃ ಶ್ವ ಏವ ಶ್ರೇಯಾನ್ಭವತಿ ಯ ಏತಾನಿ ಪರಸ್ಮೈ ನ ಕರೋತ್ಯಥೈಷ ಹ
ವಾ ಅಸ್ಯ ದೈವೋಽಮೃತ ಆತ್ಮಾ ಸ ಯ ಏತಾನಿ ಪರಸ್ಮೈ ಕರೋತ್ಯೇತಂ ಹ ಸ ದೈವಮಾತ್ಮಾನಮ್
ಪರಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚತ್ಯಥ ಶುಷ್ಕ ಏವ ಸ್ಥಾಣುಃ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ
೯।೫।೨।[೧೪]

ತದ್ಧೈಕೇ । ಕೃತ್ವಾ ಕುರ್ವತೇ ವಾ ಪ್ರತಿ ವಾ ಕಾರಯನ್ತ ಏಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಿತಿ ನ ತಥಾ
ಕುರ್ಯಾದ್ಯಥಾ ಶುಷ್ಕಂ ಸ್ಥಾಣುಮುದಕೇನಾಭಿಷಿಞ್ಚೇತಾದೃಕ್ತತ್ಪೂಯೇದ್ವಾ ವೈ ಸ ವಿ ವಾ
ಮ್ರಿತ್ಯೇನ್ನೈತಸ್ಯ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಸ್ತೀತ್ಯೇವ ವಿದ್ಯಾತ್
೯।೫।೨।[೧೫]

ಅಥ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಃ । ತುರೋ ಹ ಕಾವಷೇಯಃ ಕಾರೋತ್ಯಾಂ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಗ್ನಿಂ ಚಿಕಾಯ ತಂ ಹ
ದೇವಾಃ ಪಪ್ರಚುರ್ಮುನೇ ಯದಲೋಕ್ಯಾಮಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾಮಾಹುರಥ ಕಸ್ಮಾದಚೈಷೀರಿತಿ
೯।೫।೨।[೧೬]

ಸ ಹೋವಾಚ । ಕಿಂ ನು ಲೋಕ್ಯಂ ಕಿಮಲೋಕ್ಯಮಾತ್ಮಾ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯಜಮಾನೋಽಙ್ಗಾನ್ಯೃತ್ವಿಜೋ ಯತ್ರ
ವಾ ಆತ್ಮಾ ತದಙ್ಗಾನಿ ಯತ್ರೋ ಅಙ್ಗಾನಿ ತದಾತ್ಮಾ ಯದಿ ವಾ ಋತ್ವಿಜೋಽಲೋಕಾ ಭವನ್ತ್ಯಲೋಕ ಉ ತರ್ಹಿ
ಯಜಮಾನ ಉಭಯೇ ಹಿ ಸಮಾನಲೋಕಾ ಭವನ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಸು ತ್ವೇವ ನ ಸಂವದಿತವ್ಯಂ
ಸಂವಾದೇನೈವಽರ್ತ್ವಿಜೋಽಲೋಕಾ ಇತಿ೧೦।೧।೧।[೧]

ಅಗ್ನಿರೇಷ ಪುರಸ್ತಾಚ್ಚೀಯತೇ ಸಂವತ್ಸರ ಉಪರಿಷ್ಟಾನ್ಮಹದುಕ್ಥಂ ಶಸ್ಯತೇ
ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಿಸ್ರಸ್ತಸ್ಯಾಗ್ರಂ ರಸೋಽಗಚತ್
೧೦।೧।೧।[೨]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸೋಽಥ ಯಾನ್ಯಸ್ಯ ತಾನಿ ಪರ್ವಾಣಿ
ವ್ಯಸ್ರಂಸನ್ತಾಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ತಾನಿ
೧೦।೧।೧।[೩]

ಸ ಯಃ ಸ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸತ ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ
ಯಾನ್ಯಸ್ಯ ತಾನ್ಯಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ಪರ್ವಾಣಿ ವ್ಯಸ್ರಂಸನ್ತೇಷ್ಟಕಾ ಏವ ತಾಸ್ತದ್ಯದೇತಾ ಉಪದಧಾತಿ
ಯಾನ್ಯೇವಾಸ್ಯ ತಾನ್ಯಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ಪರ್ವಾಣಿ ವ್ಯಸ್ರಂಸನ್ತ ತಾನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತತ್ಪ್ರತಿದಧಾತಿ
ತದೇತದತ್ರೈವ ಯಜುಶ್ಚಿತಮತ್ರಾಪ್ತಮ್
೧೦।೧।೧।[೪]

ಅಥ ಯೋಽಸ್ಯ ಸೋಽಗ್ರಂ ರಸೋಽಗಚತ್ ಮಹತ್ತದುಕ್ಥಂ ತಮಸ್ಯ ತಂ
ರಸಮೃಕ್ಷಾಮಾಭ್ಯಾಮನುಯನ್ತಿ ತದ್ಯತ್ತತ್ರ ಯಜುಃ ಪುರಸ್ತಾದೇತ್ಯಭಿನೇತೈವ ತದೇತಿ ಯಥಾದೋ
ಮೇಽಮುತ್ರೈಕಂ ತದಾಹರಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇವಂ ತ್
೧೦।೧।೧।[೫]

ತಮಧ್ವರ್ಯುರ್ಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಗ್ರಹಸ್ತಸ್ಮಿಅದ್ಯಜುಃ ಪುರಸ್ತಾದೇತಿ ತಂ
ಸಂವತ್ಸರ ಆಪ್ನುವನ್ತಿ ನ್ನುದ್ಗಾತಾ ಮಹಾವ್ರತೇನ ರಸಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹೈತಾನಿ ಸಾಮಾನಿ
ಯನ್ಮಹಾವ್ರತಂ ತದಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವೈಃ ಸಾಮಭೀ ರಸಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಿನ್ಹೋತಾ ಮಹತೋಕ್ಥೇನ
ರಸಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವಾ ಹೈತಾ ಋಚೋ ಯನ್ಮಹದುಕ್ಥಂ ತದಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಾಭಿರೃಗ್ಭೀ ರಸಂ
ದಧಾತಿ
೧೦।೧।೧।[೬]

ತೇ ಯದಾ ಸ್ತುವತೇ ಯದಾನುಶಂಸತಿ ಅಥಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ತದೇನಮೇಷ
ರಸೋಽಪ್ಯೇತಿ ನ ವೈ ಮಹಾವ್ರತಮಿದಂ ಸ್ತುತಂ ಶೇತ ಇತಿ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ನೋ
ಮಹದಿದಮುಕ್ಥಮಿತ್ಯಗ್ನಿಮೇವ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಾತ್ಮಾ ಹ್ಯಗ್ನಿಸ್ತದೇನಮೇತೇ ಉಭೇ ರಸೋ
ಭೂತ್ವಾಪೀತ ಋಕ್ಚ ಸಾಮ ಚ ತದುಭೇ ಋಕ್ಷಾಮೇ ಯಜುರಪೀತಃ
೧೦।೧।೧।[೭]

ಸ ಏಷ ಮಿಥುನೋಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರಥಮಾ ಚ ಚಿತಿರ್ದ್ವಿತೀಯಾ ಚ ತೃತೀಯಾ ಚ ಚತುರ್ಥೀ ಚಾಥ ಪಞ್ಚಮ್ಯೈ
ಚಿತೇರ್ಯಶ್ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ ತನ್ಮಿಥುನಂ ಮಿಥುನ ಉ ಏವಾಯಮಾತ್ಮಾ
೧೦।೧।೧।[೮]

ಅಙ್ಗುಷ್ಠಾ ಇತಿ ಪುಮಾಂಸಃ ಅಙ್ಗುಲಯ ಇತಿ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಕರ್ಣಾವಿತಿ ಪುಮಾಂಸೌ ಭ್ರುವಾವಿತಿ ಸ್ತ್ರಿಯಾ
ಓಷ್ಠಾವಿತಿ ಪುಮಾಂಸೌ ನಾಸಿಕೇ ಇತಿ ಸ್ತ್ರಿಯೌ ದನ್ತಾ ಇತಿ ಪುಮಾಂಸೋ ಜಿಹ್ವೇತಿ ಸ್ತ್ರೀ ಸರ್ವ ಏವ
ಮಿಥುನಃ ಸೋಽನೇನ ಮಿಥುನೇನಾತ್ಮನೈತಂ ಮಿಥುನಮಗ್ನಿಮಪ್ಯೇತಿ
೧೦।೧।೧।[೯]

ಏಷಾತ್ರಾಪೀತಿಃ ಅಪ್ಯಹೈವಂ ಮಿಥುನ ಇತ್ಥಂ ಹ ತ್ವೇವಾಪಿ ಮಿಥುನೋ ವಾಗೇವೇಯಂ
ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತೋ ವಾಚಾ ಹಿ ಚೀಯತೇಽಥ ಯಶ್ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ ಸ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಚೋ ವೃಷಾ
ಪ್ರಾಣೋ ಮಿಥುನಂ ವಾಗ್ವೇವಾಯಮಾತ್ಮಾಥ ಯ ಆತ್ಮನ್ಪ್ರಾಣಸ್ತನ್ಮಿಥುನಂ ಸೋಽನೇನ
ಮಿಥುನೇನಾತ್ಮನೈತಂ ಮಿಥುನಮಗ್ನಿಮಪ್ಯೇತಿ
೧೦।೧।೧।[೧೦]

ಏಷೋ ಅತ್ರಾಪೀತಿಃ ನ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಪುತ್ರತಾಯೈ ಕಾ ಚನ ಶಙ್ಕಾ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತೌ
ಮಿಥುನಾವಾತ್ಮಾನಂ ಚಾಗ್ನಿಂ ಚ ವೇದಾನ್ನಂ ಹ ತ್ವೇವಾಯಮಾತ್ಮಾ ದಕ್ಷಿಣಾನ್ನಂ ವನುತೇ ಯೋ ನ
ಆತ್ಮೇತಿ ಹ್ಯಪ್ಯೃಷಿಣಾಭ್ಯುಕ್ತಮ್
೧೦।೧।೧।[೧೧]

ತದಿದಮನ್ನಂ ಜಗ್ಧಂ ದ್ವೇಧಾ ಭವತಿ ಯದಸ್ಯಾಮೃತಮೂರ್ಧ್ವಂ ತನ್ನಾಭೇರೂರ್ಧ್ವೈ
ಪ್ರಾಣೈರುಚ್ಚರತಿ ತದ್ವಾಯುಮಪ್ಯೇತ್ಯಥ ಯನ್ಮರ್ತ್ಯಂ ಪರಾಕ್ತನ್ನಾಭಿಮತ್ಯೇತಿ ತದ್ದ್ವಯಮ್
ಭೂತ್ವೇಮಾಮಪ್ಯೇತಿ ಮೂತ್ರಂ ಚ ಪುರೀಷಂ ಚ ತದ್ಯದಿಮಾಮಪ್ಯೇತಿ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತಂ
ತದಪ್ಯೇತ್ಯಥ ಯದ್ವಾಯುಮಪ್ಯೇತಿ ಯಶ್ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ ತಂ ತದಪ್ಯೇತ್ಯೇಷೋ ಏವಾತ್ರಾಪೀತಿಃ
೧೦।೧।೨।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರಿಮಾಂಲೋಕಾನೈಪ್ಸತ್ ಸ ಏತಂ ವಯೋವಿಧಮಾತ್ಮಾನಮಪಶ್ಯದಗ್ನಿಂ ತಂ ವ್ಯಧತ್ತ
ತೇನೇಮಂ ಲೋಕಮಾಪ್ನೋತ್ಸ ದ್ವಿತೀಯಂ ವಯೋವಿಧಮಾತ್ಮಾನಮಪಶ್ಯನ್ಮಹಾವ್ರತಂ
ತದ್ವ್ಯಧತ್ತ ತೇನಾನ್ತರಿಕ್ಷಮಾಪ್ನೋತ್ಸ ತೃತೀಯಂ
ವಯೋವಿಧಮಾತ್ಮಾನಮಪಶ್ಯನ್ಮಹದುಕ್ಥಂ ತದ್ವ್ಯಧತ್ತ ತೇನ ದಿವಮಾಪ್ನೋತ್
೧೦।೧।೨।[೨]

ಅಯಂ ವಾವ ಲೋಕ ಏಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮಹಾವ್ರತಂ ದ್ಯೌರ್ಮಹದುಕ್ಥಂ
ತಸ್ಮಾದೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಹೋಪೇಯಾದಗ್ನಿಂ ಮಹಾವ್ರತಂ ಮಹದುಕ್ಥಂ ಸಹ ಹೀಮೇ ಲೋಕಾ
ಅಸೃಜ್ಯನ್ತ ತದ್ಯದಗ್ನಿಃ ಪ್ರಥಮಶ್ಚೀಯತೇಽಯಂ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಲೋಕಾನಾಮ್
ಪ್ರಥಮೋಽಸೃಜ್ಯತೇತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೧೦।೧।೨।[೩]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಮನ ಏವಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣೋ ಮಹಾವ್ರತಂ ವಾಙ್ಮಹದುಕ್ಥಂ ತಸ್ಮಾದೇತಾನಿ
ಸರ್ವಾಣಿ ಸಹೋಪೇಯಾತ್ಸಹ ಹಿ ಮನಃ ಪ್ರಾಣೋ ವಾಕ್ತದ್ಯದಗ್ನಿಃ ಪ್ರಥಮಶ್ಚೀಯತೇ ಮನೋ ಹಿ
ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಮ್
೧೦।೧।೨।[೪]

ಆತ್ಮೈವಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣೋ ಮಹಾವ್ರತಂ ವಾಙ್ಮಹದುಕ್ಥಂ ತಸ್ಮಾದೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಹೋಪೇಯಾತ್ಸಹ
ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರಾಣೋ ವಾಕ್ತದ್ಯದಗ್ನಿಃ ಪ್ರಥಮಶ್ಚೀಯತ ಆತ್ಮಾ ಹಿ ಪ್ರಥಮಃ ಸಮ್ಭವತಃ
ಸಮ್ಭವತಿ
೧೦।೧।೨।[೫]

ಶಿರ ಏವಾಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣೋ ಮಹಾವ್ರತಮಾತ್ಮಾ ಮಹದುಕ್ಥಂ ತಸ್ಮಾದೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಹೋಪೇಯಾತ್ಸಹ
ಹಿ ಶಿರಃ ಪ್ರಾಣ ಆತ್ಮಾ ತದ್ಯದಗ್ನಿಃ ಪ್ರಥಮಶ್ಚೀಯತೇ ಶಿರೋ ಹಿ ಪ್ರಥಮಂ ಜಾಯಮಾನಸ್ಯ
ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಹ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಮಹದೇವೋಕ್ಥಮಾತಮಾಂ ಖ್ಯಾಯತ ಆತ್ಮಾ
ಹಿ ಮಹದುಕ್ಥಮ್
೧೦।೧।೨।[೬]

ತದಾಹುಃ ಯದೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಸಹ ದುರುಪಾಪಾನಿ ಕೈತೇಷಾಮುಪಾಪ್ತಿರಿತಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ
ಏವಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೇ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮೇನೈವಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೇನ ಯಜೇತ
೧೦।೧।೨।[೭]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮಸ್ಯಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸ್ಯ ತ್ರಿವೃದ್ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನಂ ತದ್ವ್ರತಸ್ಯ ಶಿರಃ
ಪಞ್ಚದಶಸಪ್ತದಶಾ ಉತ್ತರೌ ಪವಮಾನೌ ತೌ ಪಕ್ಷೌ ಪಞ್ಚದಶಂ ಹೋತುರಾಜ್ಯಂ
ಸಪ್ತದಶಂ ಪೃಷ್ಠಮೇಕವಿಂಶಂ ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಂ ತತ್ಪುಚಮ್
೧೦।೧।೨।[೮]

ತಯೋರ್ವಾ ಏತಯೋಃ ಪಞ್ಚದಶಸಪ್ತದಶಯೋರ್ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತ್ಸ್ತೋತ್ರಿಯಾಸ್ತತೋ ಯಾಃ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಃ ಸ
ಪಞ್ಚವಿಂಶ ಆತ್ಮಾಥ ಯಾಃ ಸಪ್ತಾತಿಯನ್ತಿ ತಾಃ ಪರಿಮಾದಃ ಪಶವೋ ಹೈತಾಃ ಪಶವಃ ಪರಿಮಾದ
ಏತಾವದ್ವೈ ಮಹಾವ್ರತಂ ತದೇತದತ್ರೈವ ಮಹಾವ್ರತಮಾಪ್ನೋತಿ೧೦।೧।೨।[೯]

ಅಥ ಹೋತಾ ಸಪ್ತ ಚನ್ದಾಂಸಿ ಶಂಸತಿ ಚತುರುತ್ತರಾಣ್ಯೇಕರ್ಚಾನಿ ವಿರಾಡಷ್ಟಮಾನಿ ತೇಷಾಂ
ತಿಸ್ರಶ್ಚಾಶೀತಯೋಽಕ್ಷರಾಣಿ ಪಞ್ಚಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಚ ತತೋ ಯಾ ಅಶೀತಯಃ
ಸೈವಾಶೀತೀನಾಮಾಪ್ತಿರಶೀತಿಭಿರ್ಹಿ
ಮಹದುಕ್ಥಮಾಖ್ಯಾಯತೇಽಥ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚಚತ್ವಾರಿಂಶತ್ತತೋ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಃ ಸ
ಪಞ್ಚವಿಂಶ ಆತ್ಮಾ ಯತ್ರ ವಾ ಆತ್ಮಾ ತದೇವ ಶಿರಸ್ತತ್ಪಕ್ಷಪುಚಾನ್ಯಥ ಯಾನಿ
ವಿಂಶತಿಸ್ತದಾವಪನಮೇತಾವದ್ವೈ ಮಹದುಕ್ಥಂ ತದೇತದತ್ರೈವ ಮಹದುಕ್ಥಮಾಪ್ನೋತಿ ತಾನಿ
ವಾ ಏತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮ ಏವಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮ ಆಪ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದು
ಜ್ಯೋತಿಷ್ಟೋಮೇನೈವಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೇನ ಯಜೇತ
೧೦।೧।೩।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಅಸೃಜತ ಸ ಊರ್ಧ್ವೇಭ್ಯ ಏವ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋ ದೇವಾನಸೃಜತ ಯೇಽವಾಞ್ಚಃ
ಪ್ರಾಣಾಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಮರ್ತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅಥೋರ್ಧ್ವಮೇವ ಮೃತ್ಯುಂ ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋಽತ್ತಾರಮಸೃಜತ
೧೦।೧।೩।[೨]

ತಸ್ಯ ಹ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಅರ್ಧಮೇವ ಮರ್ತ್ಯಮಾಸೀದರ್ಧಮಮೃತಂ ತದ್ಯದಸ್ಯ
ಮರ್ತ್ಯಮಾಸೀತ್ತೇನ ಮೃತ್ಯೋರಬಿಭೇತ್ಸ ಬಿಭ್ಯಾದಿಮಾಂ ಪ್ರಾವಿಶದ್ದ್ವಯಂ ಭೂತ್ವಾ ಮೃಚ್ಚಾಪಶ್ಚ
೧೦।೧।೩।[೩]

ಸ ಮೃತ್ಯುರ್ದೇವಾನಬ್ರವೀತ್ ಕ್ವ ನು ಸೋಽಭೂದ್ಯೋ ನೋಽಸೃಷ್ಟೇತಿ ತ್ವದ್ಬಿಭ್ಯದಿಮಾಂ ಪ್ರಾವಿಕ್ಷದಿತಿ
ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ತಂ ವಾ ಅನ್ವಿಚಾಮ ತಂ ಸಮ್ಭರಾಮ ನ ವಾ ಅಹಂ ತಂ ಹಿಂಸಿಷ್ಯಾಮೀತಿ ತಂ ದೇವಾ ಅಸ್ಯಾ
ಅಧಿ ಸಮಭರನ್ಯದಸ್ಯಾಪ್ಸ್ವಾಸೀತ್ತಾ ಅಪಃ ಸಮಭರನ್ನಥ ಯದಸ್ಯಾಂ ತಾಂ ಮೃದಂ
ತದುಭಯಂ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಮೃದಂ ಚಾಪಶ್ಚೇಷ್ಟಕಾಮಕುರ್ವಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇತದುಭಯಮಿಷ್ಟಕಾ
ಭವತಿ ಮೃಚ್ಚಾಪಶ್ಚ
೧೦।೧।೩।[೪]

ತದೇತಾ ವಾ ಅಸ್ಯ ತಾಃ ಪಞ್ಚ ಮರ್ತ್ಯಾಸ್ತನ್ವ ಆಸಂಲೋಮ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಮಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜಾಥೈತಾ ಅಮೃತಾ
ಮನೋ ವಾಕ್ಪ್ರಾಣಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋತ್ರಮ್
೧೦।೧।೩।[೫]

ಸ ಯಃ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಅಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯಾ ಅಸ್ಯ ತಾಃ ಪಞ್ಚ
ಮರ್ತ್ಯಾಸ್ತನ್ವ ಆಸನ್ನೇತಾಸ್ತಾಃ ಪುರೀಷಚಿತಯೋಽಥ ಯಾ ಅಮೃತಾ ಏತಾಸ್ತಾ ಇಷ್ಟಕಾಚಿತಯಃ
೧೦।೧।೩।[೬]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ ಅಮೃತಮಿಮಂ ಕರವಾಮೇತಿ ತಸ್ಯೈತಾಭ್ಯಾಮಮೃತಾಭ್ಯಾಂ ತನೂಭ್ಯಾಮೇತಾಮ್
ಮರ್ತ್ಯಾಂ ತನೂಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯಾಮೃತಾಮಕುರ್ವನ್ನಿಷ್ಟಕಾಚಿತಿಭ್ಯಾಂ ಪುರೀಷಚಿತಿಂ ತಥಾ ದ್ವಿತೀಯಾಂ
ತಥಾ ತೃತೀಯಾಂ ತಥಾ ಚತುರ್ಥೀಮ್
೧೦।೧।೩।[೭]

ಅಥ ಪಞ್ಚಮೀಂ ಚಿತಿಮುಪಧಾಯ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತತ್ರ ವಕರ್ಣೀಂ ಚ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ
ಚೋಪದಧಾತಿ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲೈಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯಗ್ನಿಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ ಸಾ ಸಪ್ತಮೀ
ಚಿತಿಸ್ತದಮೃತಮೇವಮಸ್ಯೈತಾಭ್ಯಾಮಮೃತಾಭ್ಯಾಂ ತನೂಭ್ಯಾಮೇತಾಂ ಮರ್ತ್ಯಾಂ ತನೂಮ್
ಪರಿಗೃಹ್ಯಾಮೃತಾಮಕುರ್ವನ್ನಿಷ್ಟಕಾಚಿತಿಭ್ಯಾಂ ಪುರೀಷಚಿತಿಂ ತತೋ ವೈ
ಪ್ರಜಾಪತಿರಮೃತೋಽಭವತ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತಮಮೃತಮಾತ್ಮಾನಂ ಕೃತ್ವಾ ಸೋಽಮೃತೋ
ಭವತಿ
೧೦।೧।೩।[೮]

ತೇ ವೈ ದೇವಾಸ್ತಂ ನಾವಿದುಃ ಯದ್ಯೇನಂ ಸರ್ವಂ ವಾಕುರ್ವನ್ನ ವಾ ಸರ್ವಂ ಯದ್ಯತಿ ವಾರೇಚಯನ್ನ
ವಾಭ್ಯಾಪಯಂಸ್ತ ಏತಾಮೃಚಮಪಶ್ಯನ್ಧಾಮಚದಗ್ನಿರಿನ್ದ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದೇವೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ
ಸಚೇತಸೋ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಾವನ್ತು ನಃ ಶುಭ ಇತಿ
೧೦।೧।೩।[೯]

ತಸ್ಯಾ ಅಸ್ತ್ಯೇವಾಗ್ನೇಯಮ್ ಅಸ್ತ್ಯೈನ್ದ್ರಮಸ್ತಿ ವೈಶ್ವದೇವಂ ತದ್ಯದಸ್ಯಾ ಆಗ್ನೇಯಂ
ಯದೇವೈತಸ್ಯಾಗ್ನೇರಾಗ್ನೇಯಂ ತದಸ್ಯ ತೇನ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ಯದೈನ್ದ್ರಂ ತದೈನ್ದ್ರೇಣ
ಯದ್ವೈಶ್ವದೇವಂ ತದ್ವೈಶ್ವದೇವೇನ ತಮತ್ರೈವ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್
೧೦।೧।೩।[೧೦]

ತದ್ಯದೇತಯೋಪತಿಷ್ಠತೇ ಯದೇವಾಸ್ಯಾತ್ರ ವಿದ್ವಾನ್ವಾವಿದ್ವಾನ್ವಾತಿ ವಾ ರೇಚಯತಿ ನ ವಾಭ್ಯಾಪಯತಿ
ತದೇವಾಸ್ಯೈತಯಾ ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ ಯದಸ್ಯ ಕಿಂ ಚಾನಾಪ್ತಮನುಷ್ಟುಬ್ಧಾಮಚದ್ಭವತಿ ವಾಗ್ವಾ
ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗ್ಧಾಮಚದ್ವಾಚೈವಾಸ್ಯ ತದಾಪ್ನೋತಿ ಯದಸ್ಯ ಕಿಂ ಚಾನಾಪ್ತಂ ಪುರೀಷವತೀಂ ಚಿತಿಂ
ಕೃತ್ವೋಪತಿಷ್ಠೇತೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಸ್ತತ್ರ ಹಿಸಾ ಸರ್ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಭವತೀತಿ
೧೦।೧।೩।[೧೧]

ತದು ವಾ ಆಹುಃ ಯವಿಷ್ಠವತ್ಯೈವೋಪತಿಷ್ಠೇತೈತದ್ಧಾಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ಯದ್ಯವಿಷ್ಠ ಇತಿ
ತದ್ಯದಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ತೇನಾಸ್ಯ ತದಾಪ್ನೋತಿ ಯದಸ್ಯ ಕಿಂ ಚಾನಾಪ್ತಮಾಗ್ನೇಯ್ಯಾಗ್ನಿಕರ್ಮ
ಹಿ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಸ್ಯ ತ ದಾಪ್ನೋತಿ ಯದಸ್ಯ
ಕಿಂ ಚಾನಾಪ್ತಮನಿರುಕ್ತಯಾ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಸರ್ವೇಣೈವಾಸ್ಯ ತದಾಪ್ನೋತಿ ಯದಸ್ಯ ಕಿಂ
ಚಾನಾಪ್ತಂ ತ್ವಂ ಯವಿಷ್ಠ ದಾಶುಷ ಇತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತೋ ಬನ್ಧುಃ ಪುರೀಷವತೀಂ ಚಿತಿಂ
ಕೃತ್ವೋಪತಿಷ್ಠೇತ ತತ್ರ ಹಿ ಸಾ ಸರ್ವಾ ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಭವತಿ
೧೦।೧।೪।[೧]

ಉಭಯಂ ಹೈತದಗ್ರೇ ಪ್ರಜಾಪತಿರಾಸ ಮರ್ತ್ಯಂ ಚೈವಾಮೃತಂ ಚ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾ ಏವಾಮೃತಾ ಆಸುಃ
ಶರೀರಂ ಮರ್ತ್ಯಂ ಸ ಏತೇನ ಕರ್ಮಣೈತಯಾವೃತೈಕಧಾಜರಮಮೃತಮಾತ್ಮಾನಮಕುರುತ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಉಭಯಮೇವ ಭವತಿ ಮರ್ತ್ಯಂ ಚೈವಾಮೃತಂ ಚ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾ ಏವಾಮೃತಾ
ಭವನ್ತಿ ಶರೀರಂ ಮರ್ತ್ಯಂ ಸ ಏತೇನ ಕರ್ಮಣೈತಯಾವೃತೈಕಧಾಜರಮಮೃತಮಾತ್ಮಾನಂ
ಕುರುತೇ
೧೦।೧।೪।[೨]

ಸ ಪ್ರಥಮಾಂ ಚಿತಿಂ ಚಿನೋತಿ ಸಾ ಹಾಸ್ಯೈಷಾ ಪ್ರಾಣ ಏವ ತದ್ವೈ ತದಮೃತಮೃತಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣಃ
ಸೈಷಾಮೃತಚಿತಿರಥ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತದ್ಧಾಸ್ಯೈತನ್ಮಜ್ಜೈವ ತದ್ವೈ ತನ್ಮರ್ತ್ಯಮ್
ಮರ್ತ್ಯೋ ಹಿ ಮಜ್ಜಾ ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನಮೃತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಂ ಭವತಿ
೧೦।೧।೪।[೩]

ದ್ವಿತೀಯಾಂ ಚಿತಿಂ ಚಿನೋತಿ ಸಾ ಹಾಸ್ಯೈಷಾಪಾನ ಏವ ತದ್ವೈ ತದಮೃತಮಮೃತಂ ಹ್ಯಪಾನಃ
ಸೈಷಾಮೃತಚಿತಿಸ್ತದೇತನ್ಮರ್ತ್ಯಮುಭಯತೋಽಮೃತೇನ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಮ್
ಭವತ್ಯಥ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತದ್ಧಾಸ್ಯೈತದಸ್ಥ್ಯೇವ ತದ್ವೈ ತನ್ಮರ್ತ್ಯಂ ಮರ್ತ್ಯಂ
ಹ್ಯಸ್ಥಿ ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನಮೃತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಂ ಭವತಿ
೧೦।೧।೪।[೪]

ತೃತೀಯಾಂ ಚಿತಿಂ ಚಿನೋತಿ ಸಾ ಹಾಸ್ಯೈಷಾ ವ್ಯಾನ ಏವ ತದ್ವೈ ತದಮೃತಮಮೃತಂ ಹಿ ವ್ಯಾನಃ
ಸೈಷಾಮೃತಚಿತಿಸ್ತದೇತನ್ಮರ್ತ್ಯಮುಭಯತೋಽಮೃತೇನ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಮ್
ಭವತ್ಯಥ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತದ್ಧಾಸ್ಯೈತತ್ಸ್ನಾವೈವ ತದ್ವೈ ತನ್ಮರ್ತ್ಯಂ ಹಿ ಸ್ನಾವ
ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನಮೃತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಂ ಭವತಿ
೧೦।೧।೪।[೫]

ಚತುರ್ಥೀಂ ಚಿತಿಂ ಚಿನೋತಿ ಸಾ ಹಾಸ್ಯೈಷೋದಾನ ಏವ ತದ್ವೈ ತದಮೃತಮಮೃತಂ ಹ್ಯುದಾನಃ
ಸೈಷಾಮೃತಚಿತಿಸ್ತದೇತನ್ಮರ್ತ್ಯಮುಭಯತೋಽಮೃತೇನ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಮ್
ಭವತ್ಯಥ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತದ್ಧಾಸ್ಯೈತನ್ಮಾಂಸಮೇವ ತದ್ವೈ ತನ್ಮರ್ತ್ಯಂ ಮರ್ತ್ಯಂ
ಹಿ ಮಾಂಸಂ ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನಮೃತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಂ ಭವತಿ
೧೦।೧।೪।[೬]

ಪಞ್ಚಮೀಂ ಚಿತಿಂ ಚಿನೋತಿ ಸಾ ಹಾಸ್ಯೈಷಾ ಸಮಾನ ಏವ ತದ್ವೈ ತದಮೃತಮಮೃತಂ ಹಿ ಸಮಾನಃ
ಸೈಷಾಮೃತಚಿತಿಸ್ತದೇತನ್ಮರ್ತ್ಯಮುಭಯತೋಽಮೃತೇನ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಮ್
ಭವತ್ಯಥ ಪುರೀಷಂ ನಿವಪತಿ ತದ್ಧಾಸ್ಯೈತನ್ಮೇದ ಏವ ತದ್ವೈ ತನ್ಮರ್ತ್ಯಂ ಮರ್ತ್ಯಂ ಹಿ
ಮೇದಸ್ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನಮೃತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಂ ಭವತಿ
೧೦।೧।೪।[೭]

ಷಷ್ಠೀಂ ಚಿತಿಂ ಚಿನೋತಿ ಸಾ ಹಾಸ್ಯೈಷಾ ವಾಗೇವತದ್ವೈ ತದಮೃ ತಮಮೃತಂ ಹಿ
ವಾಕ್ಷೈಷಾಮೃತಚಿತಿಸ್ತದೇತನ್ಮರ್ತ್ಯಮುಭಯತೋಽಮೃತೇನ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಮ್
ಭವತ್ಯಥ ಪುರಿಷಂ ನಿವಪತಿ ತದ್ಧಾಸ್ಯೈತದಸೃಗೇವ ತ್ವಗೇವ ತದ್ವೈ ತನ್ಮರ್ತ್ಯಮ್
ಮರ್ತ್ಯಂ ಹ್ಯಸೃಙ್ಮರ್ತ್ಯಾ ತ್ವಕ್ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನಮೃತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತೇನಾಸ್ಯೈತದಮೃತಮ್
ಭವತಿ
೧೦।೧।೪।[೮]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಷಡಿಷ್ಟಕಾಚಿತಯಃ ಷಟ್ಪುರೀಷಚಿತಯಸ್ತದ್ದ್ವಾದಶ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ
ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವ
ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಕಧಾಜರಮಮೃತಮಾತ್ಮಾನಮಕುರುತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ
ಏಕಧಾಜರಮಮೃತಮಾತ್ಮಾನಂ ಕುರುತೇ
೧೦।೧।೪।[೯]

ಅಥ ವಿಕರ್ಣೀಂ ಚ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾಂ ಚೋಪಧಾಯ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲೈಃ
ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯಗ್ನಿಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ ರೂಪಮೇವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹಿರಣ್ಮಯಮನ್ತತ ಆತ್ಮನೋಽಕುರುತ
ತದ್ಯದನ್ತತಸ್ತಸ್ಮಾದಿದಮನ್ತ್ಯಮಾತ್ಮನೋ ರೂಪಂ ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನೋ ರೂಪಮೇವ ಹಿರಣ್ಮಯಮನ್ತತ ಆತ್ಮನಃ ಕುರುತೇ
ತದ್ಯದನ್ತತಸ್ತಸ್ಮಾದಿದಮನ್ತ್ಯಮಾತ್ಮನೋ ರೂಪಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯೇ ಚೈತದ್ವಿದುರ್ಯೇ ಚ ನ
ಹಿರಣ್ಮಯೋಽಗ್ನಿಚಿದಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಸಮ್ಭವತೀತ್ಯೇವಾಹುಃ
೧೦।೧।೪।[೧೦]

ತದ್ಧೈತಚಾಣ್ಡಿಲ್ಯಶ್ಚ ಸಾಪ್ತರಥವಾಹನಿಶ್ಚ ಆಚಾರ್ಯಾನ್ತೇವಾಸಿಬೌ ವ್ಯೂದಾತೇ
ರೂಪಮೇವಾಸ್ಯೈತದಿತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯೋ ಲೋಮಾನೀತಿ ಸಾಪ್ತರಥವಾಹನಿಃ
೧೦।೧।೪।[೧೧]

ಸ ಹೋವಾಚ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಃ ರೂಪಂ ವಾವ ಲೋಮವದ್ರೂಪಮಲೋಮಕಂ ರೂಪಮೇವಾಸ್ಯೈತದಿತಿ ತದ್ವೈ
ತತ್ತಥಾ ಯಥಾ ತಚಾಣ್ಡಿಲ್ಯ ಉವಾಚ ಸಂಚಿತೇಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರಣೀಯತೇ ಪ್ರಣೀತಾದೂರ್ಧ್ವಂ ಸಮಿಧ
ಆಹುತಯ ಇತಿ ಹೂಯನ್ತೇ
೧೦।೧।೪।[೧೨]

ಪ್ರಾಣೇನ ವೈ ದೇವಾ ಅನ್ನಮದನ್ತಿ ಅಗ್ನಿರು ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಾಣಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಗ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತಿ
ಪ್ರಾಣೇನ ಹಿ ದೇವಾ ಅನ್ನಮದನ್ತ್ಯಪಾನೇನ ಮನುಷ್ಯಾ ಅನ್ನಮದನ್ತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಮನುಷ್ಯೇಷ್ವನ್ನಂ ಧೀಯತೇಽಪಾನೇನ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಾ ಅನ್ನಮದನ್ತಿ
೧೦।೧।೪।[೧೩]

ತದಾಹುಃ ನ ವಯಸೋಽಗ್ನಿಚಿದಶ್ನೀಯಾದ್ವಯೋ ವಾ ಏಷ ರೂಪಂ ಭವತಿ ಯೋಽಗ್ನಿಂ ಚಿನುತ ಈಶ್ವರ
ಆರ್ತಿಮಾತೋಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ವಯಸೋಽಗ್ನಿಚಿದಶ್ನೀಯಾದಿತಿ ತದ್ವೈ ಕಾಮಮೇವೈವಂವಿದಶ್ನೀಯಾದಗ್ನೇರ್ವಾ
ಏಷ ರೂಪಂ ಭವತಿ ಯೋಽಗ್ನಿಂ ಚಿನುತೇ ಸರ್ವಂ ವಾ ಇದಮಗ್ನೇರನ್ನಂ ಸರ್ವಂ ಮ
ಇದಮನ್ನಮಿತ್ಯೇವೈವಂವಿದ್ವಿದ್ಯಾದಿತಿ
೧೦।೧।೪।[೧೪]

ತದಾಹುಃ ಕಿಂ ತದಗ್ನೌ ಕ್ರಿಯತೇ ಯೇನ ಯಜಮಾನಃ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಮಪಜಯತೀತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಏಷ
ದೇವತಾ ಭವತಿ ಯೋಽಗ್ನಿಂ ಚಿನುತೇಽಮೃತಮು ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಶ್ರೀರ್ದೇವಾಃ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚತಿ ಯಶೋ ದೇವಾ ಯಶೋ
ಹ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೦।೧।೫।[೧]

ಸರ್ವೇ ಹೈತೇ ಯಜ್ಞಾ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ಸ ಯತ್ಪಶುಮಾಲಭತೇ ತದಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಮಥ
ಯದುಖಾಂ ಸಮ್ಭರತಿ ತಾನ್ಯಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಹವೀಮ್ಷ್ಯಥ ಯದ್ದೀಕ್ಷತೇ ತದಗ್ನಿಹೋತ್ರಮಥ
ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತಃ ಸಮಿಧಾವಾದಧಾತಿ ತೇ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಾಹುತೀ
೧೦।೧।೫।[೨]

ತೇ ವೈ ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತರಾದಧಾತಿ ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತರ್ಹ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಾಹುತೀ ಜುಹ್ವತಿ ಸಮಾನೇನ ಮನ್ತ್ರೇಣ
ಸಮಾನೇನ ಹಿ ಮನ್ತ್ರೇಣಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಾಹುತೀ ಜುಹ್ವತ್ಯಥ ಯದ್ವನೀವಾಹನಂ ಚ
ಭಸ್ಮನಶ್ಚಾಭ್ಯವಹರಣಂ ತೌ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾವಥ ಯದ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚಿನೋತಿ ತಾನಿ
ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನ್ಯಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದಾ ಸರ್ವೌಷಧಾತ್ತಾ ಇಷ್ಟಯೋಽಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ
ಸರ್ವೌಷಧಾತ್ಪ್ರಾಚೀನಂ ಚಿತಿಭ್ಯಸ್ತೇ ಪಶುಬನ್ಧಾ ಯ ಏವೈತೇಷು ಯಜ್ಞೇಷು ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾಸ್ತೇ
ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾ ಯಜ್ಜಪ್ಯಂ ತದ್ವಾತ್ಸಪ್ರಮ್
೧೦।೧।೫।[೩]

ಸೌಮ್ಯೋಽಧ್ವರಃ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿಃ ಯತ್ಪ್ರಾಚೀನಂ ಸವೇಭ್ಯೋ ರಾಜಸೂಯೋ ದ್ವಿತೀಯಾ
ವಾಜಪೇಯಸ್ತೃತೀಯಾಶ್ವಮೇಧಶ್ಚತುರ್ಥ್ಯಗ್ನಿಸವಃ ಪಞ್ಚಮೀ ಯೈಶ್ಚಿತಂ ಸಾಮಭಿಃ ಪರಿಗಾಯತಿ
ತನ್ಮಹಾವ್ರತಮಥ ಯತ್ತತ್ರೋದ್ಗಾತುಃ ಪುರಸ್ತಾಜ್ಜಪ್ಯಂ ತಚತರುದ್ರಿಯಂ ವಸೋರ್ಧಾರಾ
ಮಹದುಕ್ಥಮಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಸಾಮಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಚೀನಂ ವಸೋರ್ಧಾರಾಯೈ ಯದೇವ ತತ್ರ ಹೋತುಃ
ಪುರಸ್ತಾಜ್ಜಪ್ಯಂ ತತ್ತದಥ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ವಸೋರ್ಧಾರಾಯೈ ತೇ ಗೃಹಮೇಧಾ ಏತಾವನ್ತೋ ವೈ ಸರ್ವೇ
ಯಜ್ಞಾಸ್ತಾನಗ್ನಿನಾಪ್ನೋತಿ
೧೦।೧।೫।[೪]

ಅಥಾತೋ ಯಜ್ಞವೀರ್ಯಾಣಾಮೇವ ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತರ್ಹ ವಾ ಅಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಹುದಶ್ನಾತಿ ತಾವತೀ
ಹ ತಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞ ಊರ್ಗರ್ಧಮಾಸೇಽರ್ಧಮಾಸೇ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯಾಜೀ ಚತುರ್ಷುಚತುರ್ಷು
ಮಾಸೇಷು ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಯಾಜೀ ಷಟ್ಸುಷಟ್ಸು ಪಶುಬನ್ಧಯಾಜೀ ಸಂವತ್ಸರೇಸಂವತ್ಸರೇ ಸೋಮಯಾಜೀ
ಶತೇಶತೇ ಸಂವತ್ಸರೇಶ್ವಗ್ನಿಚಿತ್ಕಾಮಮಶ್ನಾತಿ ಕಾಮಂ ನ ತದ್ಧೈತದ್ಯಾವಚತಂ
ಸಂವತ್ಸರಾಸ್ತಾವದಮೃತಮನನ್ತಮಪರ್ಯನ್ತಂ ಸ ಸೋ ಹೈತದೇವಂ ವೇದೈವಂ
ಹೈವಾಸ್ಯೈತದಮೃತಮನನ್ತಮಪರ್ಯನ್ತಂ ಭವತಿ ತಸ್ಯ
ಯದಪೀಷೀಕಯೇವೋಪಹನ್ಯಾತ್ತದೇವಾಸ್ಯಾಮೃತಮನನ್ತಮಪರ್ಯನ್ತಂ ಭವತಿ
೧೦।೨।೧।[೧]
ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಜಿಗಾಂಸತ್ ಸರ್ವೇ ವೈ ಪಶವಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪುರುಷೋಽಶ್ವೋ
ಗೌರವಿರಜಃ ಸ ಏತೈ ರೂಪೈರ್ನಾಶಕ್ನೋತ್ಸ ಏತಂ ವಯೋವಿಧಮಾತ್ಮಾನಮಪಶ್ಯದಗ್ನಿಂ ತಂ
ವ್ಯಧತ್ತ ಸೋಽನುಪಸಮುಹ್ಯಾನುಪಾಧಾಯೋದಪಿಪತಿಷತ್ಸ ನಾಶಕ್ನೋತ್ಸ
ಉಪಸಮುಹ್ಯೋಪಧಾಯೋದಪತತ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ವಯಾಂಸಿ ಯದೈವ ಪಕ್ಷಾ ಉಪಸಮೂಹನ್ತೇ
ಯದಾ ಪತ್ರಾಣಿ ವಿಸೃಜನ್ತೇಽಥೋತ್ಪತಿತುಂ ಶಕ್ನುವನ್ತಿ
೧೦।೨।೧।[೨]

ತಂ ವಾ ಅಙ್ಗುಲಿಭಿರ್ಮಿಮೀತೇ ಪುರುಷೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತೇನೇದಂ ಸರ್ವಂ ಮಿತಂ ತಸ್ಯೈಷಾವಮಾ
ಮಾತ್ರಾ ಯದಙ್ಗುಲಯಸ್ತದ್ಯಾಸ್ಯಾವಮಾ ಮಾತ್ರಾ ತಾಮಸ್ಯ ತದಾಪ್ನೋತಿ ತಯೈನಂ ತನ್ಮಿಮೀತೇ
೧೦।೨।೧।[೩]

ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಾಙ್ಗುಲಿಭಿರ್ಮಿಮೀತೇ ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಕ್ಷರಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ
ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವೈನಂ ತನ್ಮಿಮೀತೇ
೧೦।೨।೧।[೪]

ಸ ಚತುರಙ್ಗುಲಮೇವೋಭಯತೋಽನ್ತರತ ಉಪಸಮೂಹತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಮುಭಯತೋ ಬಾಹ್ಯತೋ
ವ್ಯುದೂಹತಿ ತದ್ಯಾವದೇವೋಪಸಮೂಹತಿ ತಾವದ್ವ್ಯುದೂಹತಿ ತನ್ನಾಹೈವಾತಿರೇಚಯತಿ ನೋ ಕನೀಯಃ
ಕರೋತಿ ತಥಾ ಪುಚಸ್ಯ ತಥೋತ್ತರಸ್ಯ ಪಕ್ಷಸ್ಯ
೧೦।೨।೧।[೫]

ಅಥ ನಿರ್ಣಾಮೌ ಪಕ್ಷಯೋಃ ಕರೋತಿ ನಿರ್ಣಾಮೌ ಹಿ ವಯಸಃ ಪಕ್ಷಯೋರ್ಭವತೋ ವಿತೃತೀಯೇ
ವಿತೃತೀಯೇ ಹಿ ವಯಸಃ ಪಕ್ಷಯೋರ್ನಿರ್ಣಾಮೌ ಭವತೋಽನ್ತರೇ ವಿತೃತೀಯೇಽನ್ತರೇ ಹಿ ವಿತೃತೀಯೇ ವಯಸಃ
ಪಕ್ಷಯೋರ್ನಿರ್ಣಾಮೌ ಭವತಃ ಸ ಚತುರಙ್ಗುಲಮೇವ ಪುರಸ್ತಾದುದೂಹತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಮ್
ಪಶ್ಚಾದುಪಸಮೂಹತಿ ತದ್ಯಾವದೇವೋದೂಹತಿ ತಾವದುಪಸಮೂಹತಿ ತನ್ನಾಹೈವಾತಿರೇಚಯತಿ ನೋ
ಕನೀಯಃ ಕರೋತಿ
೧೦।೨।೧।[೬]

ಸ ತಸ್ಮಿನ್ನಿರ್ಣಾಮೇ ಏಕಾಮಿಷ್ಟಕಾಮುಪದಧಾತಿ ತದ್ಯೇಯಂ ವಯಸಃ ಪತತೋ ನಿರ್ಣಾಮಾದೇಕಾ
ನಾಡ್ಯುಪಶೇತೇ ತಾಂ ತತ್ಕರೋತ್ಯಥೋ ಇದಮ್
೧೦।೨।೧।[೭]

ಅಥ ವಕ್ರೌ ಕರೋತಿ ವಕ್ರೌ ಹಿ ವಯಸಃ ಪಕ್ಷೌ ಭವತಃ ಸ ಚತುರಙ್ಗುಲಮೇವ
ಪಶ್ಚಾದುದೂಹತಿ ಚತುರಙ್ಗುಲಂ ಪುರಸ್ತಾದುಪಸಮೂಹತಿ ತದ್ಯಾವದೇವೋದೂಹತಿ
ತಾವದುಪಸಮೂಹತಿ ತನ್ನಾಹೈವಾತಿರೇಚಯತಿ ನೋ ಕನೀಯಃ ಕರೋತಿ
೧೦।೨।೧।[೮]

ಅಥ ರೂಪಮೂತ್ತಮಂ ಕರೋತಿ ಅತ್ರೈಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿಃ ಸಂಸ್ಕೃತಸ್ತಸ್ಮಿನ್ದೇವಾ
ಏತದ್ರೂಪಮುತ್ತಮಮದಧುಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಯಮೇತದ್ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ ಸ
ಸಹಸ್ರಮೃಜ್ವಾಲಿಖಿತಾ ಇಷ್ಟಕಾಃ ಕರೋತಿ ಸಹಸ್ರಮಿತ್ಯಾಲಿಖಿತಾಃ ಸಹಸ್ರಮಿತ್ಯಾಲಿಖಿತಾಃ
೧೦।೨।೧।[೯]

ಅಥ ಪಞ್ಚಮೀಂ ಚಿತಿಮುಪಧಾಯ ತ್ರೇಧಾಗ್ನಿಂ ವಿಮಿಮೀತೇ ಸ ಮಧ್ಯಮೇ ವಿತೃತೀಯೇ
ಸಹಸ್ರಮೃಜ್ವಾಲಿಖಿತಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ ತದ್ಯಾನೀಮಾನಿ ವಯಸಃ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಿ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಆ
ಪುಚಾದೃಜೂನಿ ಲೋಮಾನಿ ತಾನಿ ತತ್ಕರೋತಿ
೧೦।೨।೧।[೧೦]

ಅಥ ಸಹಸ್ರಮಿತ್ಯಾಲಿಖಿತಾ ದಕ್ಷಿಣತ ಉಪದಧಾತಿ ತದ್ಯಾನೀಮಾನಿ ವಯಸೋ ದಕ್ಷಿಣತೋ
ವಕ್ರಾಣಿ ಲೋಮಾನಿ ತಾನಿ ತತ್ಕರೋತಿ
೧೦।೨।೧।[೧೧]

ಅಥ ಸಹಸ್ರಮಿತ್ಯಾಲಿಖಿತಾ ಉತ್ತರತ ಉಪದಧಾತಿ ತದ್ಯಾನೀಮಾನಿ ವಯಸ ಉತ್ತರತೋ ವಕ್ರಾಣಿ
ಲೋಮಾನಿ ತಾನಿ ತತ್ಕರೋತಿ ಸಹಸ್ರೇಣ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ
ಸರ್ವೇಣೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರೂಪಮುತ್ತಮಂ ದಧಾತಿ ತ್ರಿಭಿಃ
ಸಹಸ್ರೈಸ್ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿರ್ಯಾವಾನಗ್ನಿರ್ಯಾವತ್ಯಸ್ಯ ಮಾತ್ರಾ ತಾವತೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ರೂಪಮುತ್ತಮಂ
ದಧಾತಿ
೧೦।೨।೨।[೧]

ಯಾನ್ವೈ ತಾನ್ತ್ಸಪ್ತ ಪುರುಷಾನ್ ಏಕಂ ಪುರುಷಮಕುರ್ವನ್ತ್ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರಭವತ್ಸ ಪ್ರಜಾ
ಅಸೃಜತ ಸ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವೋರ್ಧ್ವ ಉದಕ್ರಾಮತ್ಸ ಏತಂ ಲೋಕಮಗಚದ್ಯತ್ರೈಷ ಏತತ್ತಪತಿ ನೋ
ಹ ತರ್ಹ್ಯನ್ಯ ಏತಸ್ಮಾದತ್ರ ಯಜ್ಞಿಯ ಆಸ ತಂ ದೇವಾ ಯಜ್ಞೇನೈವ ಯಷ್ಟುಮಧ್ರಿಯನ್ತ
೧೦।೨।೨।[೨]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜ್ಞಮಯಜನ್ತ ದೇವಾ ಇತಿ ಯಜ್ಞೇನ ಹಿ ತಂ
ಯಜ್ಞಮಯಜನ್ತ ದೇವಾಸ್ತಾನಿ ಧರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರಥಮಾನ್ಯಾಸನ್ನಿತಿ ತೇ ಹಿ ಧರ್ಮಾಃ
ಪ್ರಥಮೇಽಕ್ರಿಯನ್ತ ತೇ ಹ ನಾಕಂ ಮಹಿಮಾನಃ ಸಚನ್ತೇತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕೋ ನಾಕೋ ದೇವಾ
ಮಹಿಮಾನಸ್ತೇ ದೇವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಸಚನ್ತ ಯೇ ತಂ ಯಜ್ಞಮಯಜನ್ನಿತ್ಯೇತತ್
೧೦।೨।೨।[೩]

ಯತ್ರ ಪೂರ್ವೇ ಸಾಧ್ಯಾಃ ಸನ್ತಿ ದೇವಾ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸಾಧ್ಯಾ ದೇವಾಸ್ತ ಏತಮಗ್ರ
ಏವಮಸಾಧಯನ್ನೇತದೇವ ಬುಭೂಷನ್ತಸ್ತ ಉ ಏವಾಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಸಾಧಯನ್ತಿ
ಪಶ್ಚೇದಮನ್ಯದಭವದ್ಯಜತ್ರಮಮರ್ತ್ಯಸ್ಯ ಭುವನಸ್ಯ ಭೂನೇತಿ
ಪಶ್ಚಾಹೈವೇದಮನ್ಯದ್ಯಜ್ಞಿಯಮಾಸ ಯತ್ಕಿಂ ಚಾಮೃತಮ್
೧೦।೨।೨।[೪]

ಸುಪರ್ಣೋ ಅಙ್ಗಂ ಸವಿತುರ್ಗರುತ್ಮಾನ್ ಪೂರ್ವೋ ಜಾತಃ ಸ ಉ ಅಸ್ಯಾನು ಧರ್ಮೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ
ಸುಪರ್ಣೋ ಗರುತ್ಮಾನೇಷ ಸವಿತೈತಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತಿರನು ಧರ್ಮನಿತ್ಯೇತತ್
೧೦।೨।೨।[೫]

ಸ ವೈ ಸಪ್ತಪುರುಷೋ ಭವತಿ ಸಪ್ತಪುರುಷೋ ಹ್ಯಯಂ ಪುರುಷೋ ಯಚ್ಚತ್ವಾರ ಆತ್ಮಾ ತ್ರಯಃ
ಪಕ್ಷಪುಚಾನಿ ಚತ್ವಾರೋ ಹಿ ತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯಾತ್ಮಾ ತ್ರಯಃ ಪಕ್ಷಪುಚಾನಿ
೧೦।೨।೨।[೬]

ತಂ ವಾ ಉದ್ಬಾಹುನಾ ಪುರುಷೇಣ ಮಿಮೀತೇ ಪುರುಷೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತೇನೇದಂ ಸರ್ವಂ ಮಿತಂ
ತಸ್ಯೈಷಾ ಪರಮಾ ಮಾತ್ರಾ ಯದುದ್ಬಾಹುಸ್ತದ್ಯಾಸ್ಯ ಪರಮಾ ಮಾತ್ರಾ ತಾಮಸ್ಯ ತದಾಪ್ನೋತಿ
ತಯೈನಂ ತನ್ಮಿಮೀತೇ ತತ್ರೋಪ ಯತ್ಪ್ರಪದೇನಾಭ್ಯುಚ್ರಿತೋ ಭವತಿ ತತ್ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭಿರಾಪ್ನೋತಿ
ತಸ್ಮಾದು ಬಾಹ್ಯೇನೈವ ಲೇಖಾಂ ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭ್ಯಃ ಖನೇತ್
೧೦।೨।೨।[೭]

ಅಥ ಪಕ್ಷಯೋರರತ್ನೀ ಉಪಾದಧಾತಿ ಪಕ್ಷಯೋಸ್ತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ ಬಾಹೂ ವೈ ಪಕ್ಷೌ
ಬಾಹುಭ್ಯಾಮು ವಾ ಅನ್ನಮದ್ಯತೇಽನ್ನಾಯೈವ ತಮವಕಾಶಾಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಯತ್ಪಕ್ಷಯೋರರತ್ನೀ
ಉಪಾದಧಾತ್ಯರತ್ನಿಮಾತ್ರಾದ್ಧ್ಯನ್ನಮದ್ಯತೇ
೧೦।೨।೨।[೮]

ಅಥ ಪುಚೇ ವಿತಸ್ತಿಮುಪಾದಧಾತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ತದ್ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಪುಚಂ
ಹಸ್ತೋ ವಿತಸ್ತಿರ್ಹಸ್ತೇನ ವಾ ಅನ್ನಮದ್ಯತೇಽನ್ನಾಯೈವ ತಮವಕಾಶಂ ಕರೋತಿ ತದ್ಯತ್ಪುಚೇ
ವಿತಸ್ತಿಮುಪಾದಧಾತ್ಯನ್ನ ಏವೈನಂ ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತದ್ಯತ್ತತ್ರ ಕನೀಯ
ಉಪಾದಧಾತ್ಯನ್ನೇಹ್ಯೇವೈನಂ ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತ್ಯಥೋ ಏತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಮಿತಮ್
ಭವತ್ಯೇತಾವದಿದಂ ತದ್ಯದೇವಂ ಮಿಮೀತ ಏತಸ್ಯೈವಾಪ್ತ್ಯೈ
೧೦।೨।೩।[೧]

ಯಾ ವಾ ಇಯಂ ವೇದಿಃ ಸಪ್ತವಿಧಸ್ಯ ಏಷಾ ವೇದೇರ್ಮಾತ್ರಾ ಸ ದೇವಯಜನಮಧ್ಯವಸಾಯ ಪೂರ್ವಯಾ
ದ್ವಾರಾ ಪತ್ನೀಶಾಲಂ ಪ್ರಪದ್ಯ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾಯೋದ್ಧತ್ಯಾವೋಕ್ಷತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ಯೋದ್ಧತಾತ್ಸಪ್ತ
ಪ್ರಾಚಃ ಪ್ರಕ್ರಮಾನ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ ತತಃ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ವ್ಯಾಮಂ ವಿಮಿಮೀತೇ ತಸ್ಯ ಮಧ್ಯ
ಆಹವನೀಯಾಯೋದ್ಧತ್ಯಾವೋಕ್ಷತಿ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಾದ್ವ್ಯಾಮಸ್ಯ ತ್ರೀನ್ಪ್ರಾಚಃ ಪ್ರಕ್ರಮಾನ್ಪ್ರಕ್ರಾಮತಿ
ಸ
ವೇದ್ಯನ್ತಃ೧೦।೨।೩।[೨]

ತೇ ವಾ ಏತೇ ವ್ಯಾಮೈಕಾದಶಾಃ ಪ್ರಕ್ರಮಾ ಅನ್ತರಾ ವೇದ್ಯನ್ತಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚೈಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ
ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನಃ
ಪುರಸ್ತಾದ್ಯಜ್ಞಮುಖಾದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ಅಪಹನ್ತಿ
೧೦।೨।೩।[೩]

ಸೈಷಾ ವೇದೇರ್ಯೋನಿಃ ಏತಸ್ಯೈ ವೈ ಯೋನೇರ್ದೇವಾ ವೇದಿಂ ಪ್ರಾಜನಯನ್ನಥ ಯ ಏಷ ವ್ಯಾಮಃ ಸಾ
ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ಯ ಯೋನಿರೇತಸ್ಯೈ ವೈ ಯೋನೇರ್ದೇವಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮ್
ಪ್ರಾಜನಯನ್ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಾದಾಹವನೀಯಮ್
೧೦।೨।೩।[೪]

ಸ ವೇದ್ಯನ್ತಾತ್ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಪ್ರಕ್ರಮಾಂ ಪ್ರಾಚೀಂ ವೇದಿಂ ವಿಮಿಮೀತೇ ತ್ರಿಂಶತಂ ಪಶ್ಚಾತ್ತಿರಶ್ಚೀಂ
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ತನ್ನವತಿಃ ಸೈಷಾ ನವತಿಪ್ರಕ್ರಮಾ ವೇದಿಸ್ತಸ್ಯಾಂ ಸಪ್ತವಿಧಮಗ್ನಿಂ
ವಿದಧಾತಿ
೧೦।೨।೩।[೫]

ತದಾಹುಃ ಕಥಮೇಷ ಸಪ್ತವಿಧ ಏತಯಾ ವೇದ್ಯಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ ದಶ ವಾ ಇಮೇ ಪುರುಷೇ
ಪ್ರಾಣಾಶ್ಚತ್ವಾರ್ಯಙ್ಗಾನ್ಯಾತ್ಮಾ ಪಞ್ಚದಶ ಏವಂ ದ್ವಿತೀಯ ಏವಂ ತೃತೀಯೇ ಷಟ್ಸು ಪುರುಷೇಷು
ನವತಿರಥೈಕಃ ಪುರುಷೋಽತ್ಯೇತಿ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ಲೋಮ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಮಸ್ಥಿ ಮಜ್ಜಾ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ
ಇಯಂ ವೇದಿಶ್ಚತಸ್ರೋ ದಿಶ ಆತ್ಮಾ ಪಞ್ಚಮ್ಯೇವಮೇಷ ಸಪ್ತವಿಧ ಏತಯಾ ವೇದ್ಯಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ
೧೦।೨।೩।[೬]

ತದ್ಧೈಕೇ ಉತ್ತರಾ ವಿಧಾ ವಿಧಾಸ್ಯನ್ತ ಏತಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಕ್ರಮಾನೇತಂ ಚ
ವ್ಯಾಮಮನುವರ್ಧಯನ್ತಿ ಯೋನಿಮನುವರ್ಧಯಾಮ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ವೈ ಜಾತಂ
ಗರ್ಭಂ ಯೋನಿರನುವರ್ಧತೇ ಯಾವದ್ವಾವ ಯೋನಾವನ್ತರ್ಗರ್ಭೋ ಭವತಿ ತಾವದೇವ
ಯೋನಿರ್ವರ್ಧತ ಏತಾವತ್ಯು ವಾ ಅತ್ರ ಗರ್ಭಸ್ಯ ವೃದ್ಧಿಃ
೧೦।೨।೩।[೭]

ತೇ ಯೇ ಹ ತಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಏತಂ ಹ ತೇ ಪಿತರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಮ್ಪದಶ್ಚ್ಯಾವಯನ್ತಿ ತ ಇಷ್ಟ್ವಾ
ಪಾಪೀಯಾಂಸೋ ಭವನ್ತಿ ಪಿತರಂ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಮ್ಪದಶ್ಚ್ಯಾವಯನ್ತಿ ಸಾ ಯಾವತ್ಯೇಷಾ
ಸಪ್ತವಿಧಸ್ಯ ವೇದಿಸ್ತಾವತೀಂ ಚತುರ್ದಶ ಕೃತ್ವ ಏಕಶತವಿಧಸ್ಯ ವೇದಿಂ ವಿಮಿಮೀತೇ
೧೦।೨।೩।[೮]

ಅಥ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಪ್ರಕ್ರಮಾಂ ರಜ್ಜುಂ ಮಿಮೀತೇ ತಾಂ ಸಪ್ತಧಾ ಸಮಸ್ಯತಿ ತಸ್ಯೈ
ತ್ರೀನ್ಭಾಗಾನ್ಪ್ರಾಚ ಉಪದಧಾತಿ ನಿಃಸೃಜತಿ ಚತುರಃ೧೦।೨।೩।[೯]

ಅಥ ತ್ರಿಂಶತ್ಪ್ರಕ್ರಮಾಂ ಮಿಮೀತೇ ತಾಂ ಸಪ್ತಧಾ ಸಮಸ್ಯತಿ ತಸ್ಯೈ
ತ್ರೀನ್ಭಾಗಾನ್ಪಶ್ಚಾದುಪದಧಾತಿ ನಿಃಸೃಜತಿ ಚತುರಃ
೧೦।೨।೩।[೧೦]

ಅಥ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಪ್ರಕ್ರಮಾಂ ಮಿಮೀತೇ ತಾಂ ಸಪ್ತಧಾ ಸಮಸ್ಯತಿ ತಸ್ಯೈ
ತ್ರೀನ್ಭಾಗಾನ್ಪುರಸ್ತಾದುಪದಧಾತಿ ನಿಃಸೃಜತಿ ಚತುರ ಇತಿ ನು ವೇದಿವಿಮಾನಮ್
೧೦।೨।೩।[೧೧]

ಅಥಾಗ್ನೇರ್ವಿಧಾಃ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಃ ಪ್ರಾಞ್ಚಃ ಪುರುಷಾ ಅಷ್ಟಾವಿಂಶತಿಸ್ತಿರ್ಯಞ್ಚಃ ಸ ಆತ್ಮಾ ಚತುರ್ದಶ
ಪುರುಷಾ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷಶ್ಚತುರ್ದಶೋತ್ತರಶ್ಚತುರ್ದಶ ಪುಚಂ ಚತುರ್ದಶಾರತ್ನೀನ್ದಕ್ಷಿಣೇ
ಪಕ್ಷ ಉಪದಧಾತಿ ಚತುರ್ದಶೋತ್ತರೇ ಚತುರ್ದಶ ವಿತಸ್ತೀಃ ಪುಚ ಇತಿ ನ್ವಷ್ಟಾನವತೇಃ
ಪುರುಷಾಣಾಂ ಮಾತ್ರಾ ಸಾಧಿಮಾನಾನಾಮ್
೧೦।೨।೩।[೧೨]

ಅಥ ತ್ರಿಪುರುಷಾಂ ರಜ್ಜುಂ ಮಿಮೀತೇ ತಾಂ ಸಪ್ತಧಾ ಸಮಸ್ಯತಿ ತಸ್ಯೈ ಚತುರೋ
ಭಾಗಾನಾತ್ಮನ್ನುಪದಧಾತಿ ತ್ರೀನ್ಪಕ್ಷಪುಚೇಷು
೧೦।೨।೩।[೧೩]

ಅಥಾರತ್ನಿಮಾತ್ರೀಂ ಮಿಮೀತೇ ತಾಂ ಸಪ್ತಧಾ ಸಮಸ್ಯತಿ ತಸ್ಯೈ ತ್ರೀನ್ಭಾಗಾನ್ದಕ್ಷಿಣೇ ಪಕ್ಷ
ಉಪದಧಾತಿ ತ್ರೀನೇವೋತ್ತರೇ ನಿಃಸೃಜತಿ ಚತುರಃ
೧೦।೨।೩।[೧೪]

ಅಥ ವಿತಸ್ತಿಮಾತ್ರೀಂ ಮಿಮೀತೇ ತಾಂ ಸಪ್ತಧಾ ಸಮಸ್ಯತಿ ತಸ್ಯೈ ತ್ರೀನ್ಭಾಗಾನ್ಪುಚ ಉಪದಧಾತಿ
ನಿಃಸೃಜತಿ ಚತುರ ಏವಮೇಷ ಏಕಶತವಿಧ ಏತಯಾ ವೇದ್ಯಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ
೧೦।೨।೩।[೧೫]

ತದಾಹುಃ ಯತ್ತ್ರಯೋದಶ ಪುರುಷಾ ಅತಿಯನ್ತಿ ಕಥಮೇತೇ ಸಮ್ಪದೋ ನ ಚ್ಯವನ್ತ ಇತಿ ಯಾ ವಾ
ಏತಸ್ಯ ಸಪ್ತಮಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಸಮ್ಪತ್ಸೈವೈತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಮ್ಪತ್
೧೦।೨।೩।[೧೬]

ಅಥೋ ಆಹುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವಾತ್ಮಾನಂ ವಿಧಾಯ ತಸ್ಯ ಯತ್ರಯತ್ರ ನ್ಯೂನಮಾಸೀತ್ತದೇತೈಃ
ಸಮಾಪೂರಯತ ತೇನೋ ಏವಾಪಿ ಸಮ್ಪನ್ನ ಇತಿ
೧೦।೨।೩।[೧೭]

ತದ್ಧೈಕೇ ಏಕವಿಧಂ ಪ್ರಥಮಂ ವಿದಧತ್ಯಥೈಕೋತ್ತರಮಾಪರಿಮಿತವಿಧಾನ್ನ ತಥಾ
ಕುರ್ಯಾತ್
೧೦।೨।೩।[೧೮]

ಸಪ್ತವಿಧೋ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಪ್ರಜಾಪತಿರಸೃಜ್ಯತ ಸ ಆತ್ಮಾನಂ ವಿದಧಾನ ಐತ್ಸ
ಏಕಶತವಿಧೇಽತಿಷ್ಠತ ಸ ಯೋಽರ್ವಾಚೀನಂ ಸಪ್ತವಿಧಾದ್ವಿಧತ್ತ ಏತಂ ಹ ಸ ಪಿತರಮ್
ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಚಿನತ್ತಿ ಸ ಇಷ್ಟ್ವಾ ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವತಿ ಯಥಾ ಶ್ರೇಯಾಂಸಂ ಹಿಂಸಿತ್ವಾಥ ಸ
ಏಕಶತವಿಧಮತಿವಿಧತ್ತೇಽಸ್ಮಾತ್ಸ ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ಬಹಿರ್ಧಾ ನಿಷ್ಪದ್ಯತೇ ಸರ್ವಮು ಹೀದಮ್
ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದು ಸಪ್ತವಿಧಮೇವ ಪ್ರಥಮಂ
ವಿದಧೀತಾಥೈಕೋತ್ತರಮೈಕಶತವಿಧಾದೇಕಶತವಿಧಂ ತು ನಾತಿವಿದಧೀತ ನಾಹೈತಮ್
ಪಿತರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಚಿನತ್ತಿ ನೋ ಅಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ಬಹಿರ್ಧಾ ನಿಷ್ಪದ್ಯತೇ
೧೦।೨।೪।[೧]

ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಅಗ್ನಿರು ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾಃ ಸೋಽಯಂ ಸಂವತ್ಸರಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿರಕಾಮಯತಾಗ್ನಿಂ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನ್ವೀಯೇತಿ ಸ ಏಕಶತಧಾತ್ಮಾನಂ
ವ್ಯಧತ್ತ ಸ ಏಕಶತಧಾತ್ಮಾನಂ ವಿಧಾಯಾಗ್ನಿಂ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮಚಿನುತ ಸ
ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ ಅಭವತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಕಶ್ಚನ ಬಹಿರ್ಧಾ ಕಾಮೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಸಂವತ್ಸರಃ
ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ ಇತಿ ನ ಹ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಕಶ್ಚನ ಬಹಿರ್ಧಾ ಕಾಮೋಽಸ್ತಿ
೧೦।೨।೪।[೨]

ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಏಕಶತಧಾತ್ಮಾನಂ ವಿಧಾಯಾಗ್ನಿಂ
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನುತೇ ಸ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನ ಕಶ್ಚನ
ಬಹಿರ್ಧಾ ಕಾಮೋ ಭವತಿ
೧೦।೨।೪।[೩]

ಸ ಯಃ ಸ ಸಂವತ್ಸರೋಽಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯಃ ಸ ಏಷ ಏಕಶತವಿಧಸ್ತಸ್ಯ ರಶ್ಮಯಃ ಶತಂ ವಿಧಾ
ಏಷ ಏವೈಕಶತತಮೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ
ಏಕಶತಧಾತ್ಮಾನಂ ವಿಧಾಯಾಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೦।೨।೪।[೪]

ಅಥ ವಾ ಏಕಶತವಿಧಃ ಸಪ್ತವಿಧಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತ ಏಕಶತಧಾ ವಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ವಿಹಿತಃ
ಸಪ್ತಸು ದೇವಲೋಕೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಸಪ್ತ ವೈ ದೇವಲೋಕಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ದಿಶಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಏತೇ
ವೈ ಸಪ್ತ ದೇವಲೋಕಾಸ್ತೇಷ್ವೇಷ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏಕಶತಧಾತ್ಮಾನಂ
ವಿಧಾಯ ಸಪ್ತಸು ದೇವಲೋಕೇಷು ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೦।೨।೪।[೫]

ಯದ್ವೇವೈಕಶತವಿಧಃ ಸಪ್ತವಿಧಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತ ಏಕಶತಧಾ ವಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ವಿಹಿತಃ
ಸಪ್ತಸ್ವೃತುಷು ಸಪ್ತಸು ಸ್ತೋಮೇಷು ಸಪ್ತಸು ಪೃಷ್ಠೇಷು ಸಪ್ತಸು ಚನ್ದಃಸು ಸಪ್ತಸು ಪ್ರಾಣೇಷು
ಸಪ್ತಸು ದಿಕ್ಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏಕಶತಧಾತ್ಮಾನಂ
ವಿಧಾಯೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೦।೨।೪।[೬]

ಯದ್ವೇವೈಕಶತವಿಧಃ ಸಪ್ತವಿಧಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತ ಏಕಶತಧಾ ವಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ವಿಹಿತಃ
ಸಪ್ತಾಕ್ಷರೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಸಪ್ತಾಕ್ಷರಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮರ್ಗಿತ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಂ ಯಜುರಿತಿ
ದ್ವೇ ಸಾಮೇತಿ ದ್ವೇ ಅಥ ಯದತೋಽನ್ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮೈವ ತದ್ದ್ವ್ಯಕ್ಷರಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ತದೇತತ್ಸರ್ವಂ
ಸಪ್ತಾಕ್ಷರಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಿನ್ನೇಷ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ
ಏಕಶತಧಾತ್ಮಾನಂ ವಿಧಾಯ ಸಪ್ತಾಕ್ಷರೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೦।೨।೪।[೭]

ತಸ್ಮಾದು ಸಪ್ತಭಿಃಸಪ್ತಭಿಃ ಪರಿಶ್ರಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕಶತವಿಧಃ
ಸಪ್ತವಿಧಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇಽಥ ವೈ ಸಪ್ತವಿಧ ಏಕಶತವಿಧಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ
೧೦।೨।೪।[೮]ಸಪ್ತವಿಧೋ ವಾ ಅಗ್ರೇ ಪ್ರಜಾಪತಿರಸೃಜ್ಯತ ಸ ಏತಮೇಕಶತಧಾತ್ಮಾನಂ
ವಿಹಿತಮಪಶ್ಯತ್ಪ್ರಾಣಭೃತ್ಸು ಪಞ್ಚಾಶದಿಷ್ಟಕಾಃ ಪಞ್ಚಾಶದ್ಯಜೂಂಷಿ ತಚತಂ ಸಾದನಂ ಚ
ಸೂದದೋಹಾಶ್ಚೈಕ=ಅತತಮೇ ತತ್ಸಮಾನಂ ಸಾದಯಿತ್ವಾ ಹಿ ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ಸ
ಏತೇನೈಕಶತವಿಧೇನಾತ್ಮನೇಮಾಂ ಜಿತಿಮಜಯದಿಮಾಂ ವ್ಯಷ್ಟಿಂ ವ್ಯಾಶ್ನುತ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತೇನೈಕಶತವಿಧೇನಾತ್ಮನೇಮಾಂ ಜಿತಿಂ ಜಯತೀಮಾಂ ವ್ಯಷ್ಟಿಂ
ವ್ಯಶ್ನುತ ಏವಮು ಸಪ್ತವಿಧ ಏಕಶತವಿಧಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸ ಯ ಏವೈಕಶತವಿಧಃ ಸ
ಸಪ್ತವಿಧೋ ಯಃ ಸಪ್ತವಿಧಃ ಸ ಏಕಶತವಿಧ ಇತಿ ನು ವಿಧಾನಮ್
೧೦।೨।೫।[೧]

ಅಥಾತಶ್ಚಯನಸ್ಯೈವ ಅನ್ತರೋಪಸದೌ ಚಿನೋತ್ಯೇತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ
ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತ ಏತಾಃ ಪುರೋಽಪಶ್ಯನ್ನುಪಸದ ಇಮಾನೇವ ಲೋಕಾನಿಮೇ ವೈ
ಲೋಕಾಃ ಪುರಸ್ತಾಃ ಪ್ರಾಪದ್ಯನ್ತ ತಾಃ ಪ್ರಪದ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವತ
ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಏತಾಃ ಪುರಃ ಪ್ರಪದ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುತೇ
೧೦।೨।೫।[೨]

ಯದ್ವೇವಾನ್ತರೋಪಸದೌ ಚಿನೋತಿ ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ
ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತ ಏತಾನ್ವಜ್ರಾನಪಶ್ಯನ್ನುಪಸದೋ ವಜ್ರಾ ವಾ ಉಪಸದಸ್ತಾನ್ಪ್ರಾಪದ್ಯನ್ತ
ತಾನ್ಪ್ರಪದ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವತ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ
ಏತಾನ್ವಜ್ರಾನ್ಪ್ರಪದ್ಯಾಭಯೇಽನಾಷ್ಟ್ರ ಏತಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುತೇ
೧೦।೨।೫।[೩]

ಏತದು ಹ ಯಜ್ಞೇ ತಪಃ ಯದುಪಸದಸ್ತಪೋ ವಾ ಉಪಸದಸ್ತದ್ಯತ್ತಪಸಿ ಚೀಯತೇ
ತಸ್ಮಾತ್ತಾಪಶ್ಚಿತಸ್ತದ್ವೈ ಯಾವದೇವೋಪಸದ್ಭಿಶ್ಚರನ್ತಿ ತಾವತ್ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೇಣ
ಸಂವತ್ಸರಮೇವೋಪಸದ್ಭಿಶ್ಚರನ್ತಿ ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೇಣ
೧೦।೨।೫।[೪]

ಅಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ವಾ ಉಪಸದಃ ಆದಿತ್ಯಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಹೋರಾತ್ರೇಷು
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽಹೋರಾತ್ರೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ
೧೦।೨।೫।[೫]

ಅಥ ಯದಿ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಃ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವಾ ಅರ್ಧಮಾಸಾ ಅರ್ಧಮಾಸಾ ಉಪಸದ ಆದಿತ್ಯಃ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮರ್ಧಮಾಸೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽರ್ಧಮಾಸೇಷು
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ
೧೦।೨।೫।[೬]

ಅಥ ಯದಿ ದ್ವಾದಶ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾ ಮಾಸಾ ಉಪಸದ ಆದಿತ್ಯಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಽಮುಂ
ತದಾದಿತ್ಯಂ ಮಾಸೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಮಾಸೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ
೧೦।೨।೫।[೭]

ಅಥ ಯದಿ ಷಟ್ ಷಡ್ವಾ ಋತವ ಋತವ ಉಪಸದ ಆದಿತ್ಯಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮೃತುಷು
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಋತುಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ
೧೦।೨।೫।[೮]

ಅಥ ಯದಿ ತಿಸ್ರಃ ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಉಪಸದ ಆದಿತ್ಯಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಽಮುಂ
ತದಾದಿತ್ಯಮೇಷು ಲೋಕೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಏಷು ಲೋಕೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ
೧೦।೨।೫।[೯]

ಅಥಾತಶ್ಚಿತಿಪುರೀಷಾಣಾಮೇವ ಮೀಮಾಂಸಾ ಮಾಸಂ ಪ್ರಥಮಾ ಚಿತಿರ್ಮಾಸಮ್
ಪುರೀಷಮೇತಾವಾನ್ವಾಸನ್ತಿಕ ಋತೌ ಕಾಮಸ್ತದ್ಯಾವಾನ್ವಾಸನ್ತಿಕ ಋತೌ ಕಾಮಸ್ತಂ
ತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನುತೇ೧೦।೨।೫।[೧೦]

ಮಾಸಂ ದ್ವಿತೀಯಾ ಮಾಸಂ ಪುರೀಷಮೇತಾವಾನ್ಗ್ರೈಷ್ಮ ಋತೌ ಕಾಮಸ್ತದ್ಯಾವಾನ್ಗ್ರೈಷ್ಮ ಋತೌ
ಕಾಮಸ್ತಂ ತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನುತೇ
೧೦।೨।೫।[೧೧]

ಮಾಸಂ ತೃತೀಯಾ ಮಾಸಂ ಪುರೀಷಮೇತಾವಾನ್ವಾರ್ಷಿಕ ಋತೌ ಕಾಮಸ್ತದ್ಯಾವಾನ್ವಾರ್ಷಿಕ ಋತೌ
ಕಾಮಸ್ತಂ ತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನುತೇ
೧೦।೨।೫।[೧೨]

ಮಾಸಂ ಚತುರ್ಥೀ ಮಾಸಂ ಪುರೀಷಮೇತಾವಾಞ್ಚಾರದ ಋತೌ ಕಾಮಸ್ತದ್ಯಾವಾಞ್ಚಾರದ ಋತೌ
ಕಾಮಸ್ತಂ ತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನುತೇ
೧೦।೨।೫।[೧೩]

ಅಥ ಪಞ್ಚಮ್ಯೈ ಚಿತೇಃ ಅಸಪತ್ನಾ ವಿರಾಜಶ್ಚ ಪ್ರಥಮಾಹಮುಪದಧಾತಿ ಸ್ತೋಮಭಾಗಾ
ಏಕೈಕಾಮನ್ವಹಂ ತಾಃ ಸ್ಕೃತ್ಸಾದಯತಿ ಸಕೃತ್ಸೂದದೋಹಸಾಧಿವದತಿ ತೂಷ್ಣೀಂ ಮಾಸಂ
ಸ್ತೋಮಭಾಗಾಪುರೀಷಮಭಿಹರನ್ತ್ಯೇತಾವಾನ್ಹೈಮನ್ತಿಕ ಸ್ತೌ ಕಾಮಸ್ತದ್ಯಾವಾನ್ಹೈಮನ್ತಿಕ
ಋತೌ ಕಾಮಸ್ತಂ ತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನುತೇ
೧೦।೨।೫।[೧೪]

ಮಾಸಂ ಷಷ್ಠೀ ಮಾಸಂ ಪುರೀಷಮೇತಾವಾಞ್ಚೈಶಿರ ಋತೌ ಕಾಮಸ್ತದ್ಯಾವಾಞ್ಚೈಶಿರ ಋತೌ
ಕಾಮಸ್ತಂ ತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನುತ ಏತಾವಾನ್ವೈ ದ್ವಾದಶಸು ಮಾಸೇಷು ಕಾಮಃ
ಷಟ್ಸ್ವೃತುಷು ತದ್ಯಾವಾನ್ದ್ವಾದಶಸು ಮಾಸೇಷು ಕಾಮಃ ಷಟ್ಸ್ವೃತುಷು ತಂ
ತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನುತೇ
೧೦।೨।೫।[೧೫]

ಅಥ ತ್ರೀಣ್ಯಹಾನ್ಯುಪಾತಿಯನ್ತಿ ಯದಹಃ ಶತರುದ್ರಿಯಂ ಜುಹೋತಿ ಯದಹರುಪವಸಥೋ ಯದಹಃ
ಪ್ರಸುತಸ್ತದ್ಯತ್ತೇಷ್ವಹಃಸೂಪಸದಾ ಚರನ್ತಿ ತಾನಿ ತಸ್ಯ ಮಾಸಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯಥ
ಯತ್ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೇಣ ತದು ತಸ್ಮಿನ್ನೃತಾವಾದಿತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತ್ಯೇತಾವಾನ್ವೈ ತ್ರಯೋದಶಸು
ಮಾಸೇಷು ಕಾಮಃ ಸಪ್ತಸ್ವೃತುಷು ತದ್ಯಾವಾಂಸ್ತ್ರಯೋದಶಸು ಮಾಸೇಷು ಕಾಮಃ ಸಪ್ತಸ್ವೃತುಷು ತಂ
ತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಚಿನುತೇ
೧೦।೨।೫।[೧೬]

ಸ ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರಸುತಃ ಸ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಮೇಕಶತವಿಧಃ ಸರ್ವೇಣೈವ
ತತ್ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ ಯದಿ ಸಂವತ್ಸರಂ ನ ಶಕ್ನುಯಾದ್ವಿಶ್ವಜಿತಾ ಸರ್ವಪೃಷ್ಠೇನಾತಿರಾತ್ರೇಣ ಯಜೇತ
ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವವೇದಸಂ ದದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವೈ ವಿಶ್ವಜಿತ್ಸರ್ವಪೃಷ್ಠೋಽತಿರಾತ್ರಃ ಸರ್ವಂ
ಸರ್ವವೇದಸಂ ಸರ್ವಮೇಕಶತವಿಧಃ ಸರ್ವೇಣೈವ ತತ್ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ
೧೦।೨।೬।[೧]

ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಕಶತವಿಧಃ ತಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯರ್ಧಮಾಸಾ ಮಾಸಾ ಋತವಃ
ಷಷ್ಟಿರ್ಮಾಸಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ಮಾಸಿ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯಾಪ್ಯನ್ತೇ
ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾಸ್ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಸ್ತ್ರಯ ಋತವಸ್ತಾಃ ಶತಂ ವಿಧಾಃ ಸಂವತ್ಸರ
ಏವೈಕಶತತಮೀ ವಿಧಾ
೧೦।೨।೬।[೨]

ಸ ಋತುಭಿರೇವ ಸಪ್ತವಿಧಃ ಷಡೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಧಾ ತಸ್ಯೈತಸ್ಯ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈತತ್ತೇಜೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತಸ್ಯ ರಶ್ಮಯಃ ಶತಂ ವಿಧಾ
ಮಣ್ಡಲಮೇವೈಕಶತತಮೀ ವಿಧಾ
೧೦।೨।೬।[೩]

ಸ ದಿಗ್ಭಿರೇವ ಸಪ್ತವಿಧಃ ಯೇ ಪ್ರಾಚ್ಯಾಂ ದಿಶಿ ರಶ್ಮಯಃ ಸೈಕಾ ವಿಧಾ ಯೇ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ಸೈಕಾ
ಯೇ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಂ ಸೈಕಾ ಯ ಉದೀಚ್ಯಾಂ ಸೈಕಾ ಯ ಊರ್ಧ್ವಾಯಾಂ ಸೈಕಾ ಯೇಽವಾಚ್ಯಾಂ ಸೈಕಾ ಮಣ್ಡಲಮೇವ
ಸಪ್ತಮೀ ವಿಧಾ
೧೦।೨।೬।[೪]

ತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಪುರಸ್ತಾತ್ಕಾಮಪ್ರೋ ಲೋಕಃ ಅಮೃತಂ ವೈ ಕಾಮಪ್ರಮಮೃತಮೇವಾಸ್ಯ
ತತ್ಪರಸ್ತಾತ್ತದ್ಯತ್ತದಮೃತಮೇತತ್ತದ್ಯದೇತದರ್ಚಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ
೧೦।೨।೬।[೫]

ತದೇತದ್ವಸುಚಿತ್ರಂ ರಾಧಃ ತದೇಷ ಸವಿತಾ ವಿಭಕ್ತಾಭ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಭ್ಯೋ
ವಿಭಜತ್ಯಪ್ಯೋಷಧಿಭ್ಯೋಽಪಿ ವನಸ್ಪತಿಭ್ಯೋ ಭೂಯೈವ ಹ ತ್ವೇಕಾಭ್ಯಃ ಪ್ರಯಚತಿ ಕನೀಯ
ಇವೈಕಾಭ್ಯಸ್ತದ್ಯಾಭ್ಯೋ ಭೂಯಃ ಪ್ರಯಚತಿ ತಾ ಜ್ಯೋಕ್ತಮಾಂ ಜೀವನ್ತಿ ಯಾಭ್ಯಃ ಕನೀಯಃ
ಕನೀಯಸ್ತಾಃ
೧೦।೨।೬।[೬]

ತದೇತದೃಚಾಭ್ಯುಕ್ತಂ ವಿಭಕ್ತಾರಂ ಹವಾಮಹೇ ವಸೋಶ್ಚಿತ್ರಸ್ಯ ರಾಧಸಃ ಸವಿತಾರಂ
ನೃಚಕ್ಷಸಮಿತಿ ತದೇತತ್ಸರ್ವಮಾಯುರ್ದೀರ್ಘಮನನ್ತಂ ಹಿ ತದ್ಯದಿದಮಾಹುರ್ದೀರ್ಘಂ ತ
ಆಯುರಸ್ತು ಸರ್ವಮಾಯುರಿಹೀತ್ಯೇಷ ತೇ ಲೋಕ ಏತತ್ತೇಽಸ್ತ್ವಿತಿ ಹೈವೈತತ್
೧೦।೨।೬।[೭]
ಪಶ್ಯನ್ತೀ ವಾಗ್ವದತಿ ತದೇತದೇಕಶತವಿಧೇನ ವೈವಾಪ್ತವ್ಯಂ ಶತಾಯುತಯಾ ವಾ ಯ
ಏವೈಕಶತವಿಧಂ ವಿಧತ್ತೇ ಯೋ ವಾ ಶತಂ ವರ್ಷಾಣಿ ಜೀವತಿ ಸ ಹೈವೈತದಮೃತಮಾಪ್ನೋತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ಯೇ ಚೈತದ್ವಿದುರ್ಯೇ ಚ ನ ಲೋಕ್ಯಾ ಶತಾಯುತೇತ್ಯೇವಾಹುಸ್ತಸ್ಮಾದು ಹ ನ ಪುರಾಯುಷಃ
ಸ್ವಕಾಮೀ ಪ್ರೇಯಾದಲೋಕ್ಯಂ ಹೈತ ಉ ವಾವ ಲೋಕಾ ಯದಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯರ್ಧಮಾಸಾ ಮಾಸಾ ಋತವಃ
ಸಂವತ್ಸರಃ
೧೦।೨।೬।[೮]

ತದ್ಯೇಽರ್ವಾಗ್ವಿಂಶೇಷು ವರ್ಷೇಷು ಪ್ರಯನ್ತಿ ಅಹೋರಾತ್ರೇಷು ತೇ ಲೋಕೇಷು ಸಜ್ಯನ್ತೇಽಥ ಯೇ
ಪರೋವಿಂಶೇಷ್ವರ್ವಾಕ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೇಷ್ವರ್ಧಮಾಸೇಷು ತೇಽಥ ಯೇ
ಪರಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶೇಷ್ವರ್ವಾಕ್ಷಷ್ಟೇಷು ಮಾಸೇಷು ತೇಽಥ ಯೇ ಪರಃಷಷ್ಟೇಷ್ವರ್ವಾಗಶೀತೇಷ್ವೃತುಷು
ತೇಽಥ ಯೇ ಪರೋಽಶೀತೇಷ್ವರ್ವಾಕ್ಶತೇಷು ಸಂವತ್ಸರೇ ತೇಽಥ ಯ ಏವ ಶತಂ ವರ್ಷಾಣಿ ಯೋ ವಾ
ಭೂಯಾಂಸಿ ಜೀವತಿ ಸ ಹೈವೈತದಮೃತಮಾಪ್ನೋತಿ
೧೦।೨।೬।[೯]

ಬಹುಭಿರ್ಹ ವೈ ಯಜ್ಞೈಃ ಏಕಮಹರೇಕಾ ರಾತ್ರಿರ್ಮಿತಾ ಸ ಯ ಏವೈಕಶತವಿಧಂ ವಿಧತ್ತೇ ಯೋ
ವಾ ಶತಂ ವರ್ಷಾಣಿ ಜೀವತಿ ಸ ಹೈವೈನದದ್ಧಾತಮಾಮಾಪ್ನೋತ್ಯೇಷ ವಾ ಏಕಶತವಿಧಂ ವಿಧತ್ತೇ
ಯ ಏನಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ಬಿಭರ್ತಿ ತಸ್ಮಾದೇನಂ ಸಂವತ್ಸರಭೃತಮೇವ ಚಿನ್ವೀತೇತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೧೦।೨।೬।[೧೦]

ಅಥಾಧಿಯಜ್ಞಮ್ ಯಾನಮೂನೇಕಶತಮುದ್ಬಾಹೂನ್ಪುರುಷಾನ್ಮಿಮೀತೇ ಸ ವಿಧೈಕಶತವಿಧಃ ಸ
ಚಿತಿಭಿರೇವ ಸಪ್ತವಿಧಃ ಷಡೃತವ್ಯವತ್ಯಶ್ಚಿತಯೋಽಗ್ನಿರೇವ ಸಪ್ತಮೀ ವಿಧಾ
೧೦।೨।೬।[೧೧]

ಸ ಉ ವಾ ಇಷ್ಟಕೈಕಶತವಿಧಃ ಯಾಃ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪ್ರಥಮಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಯಾಶ್ಚೋತ್ತಮಾಸ್ತಾಃ ಶತಂ
ವಿಧಾ ಅಥ ಯಾ ಏತದನ್ತರೇಣೇಷ್ಟಕಾ ಉಪಧೀಯನ್ತೇ ಸೈವೈಕಶತತಮೀ ವಿಧಾ
೧೦।೨।೬।[೧೨]

ಸ ಉ ಏವ ಯಜುಸ್ತೇಜಾಃ ಯಜುರೇಕಶತವಿಧೋ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚಾಶತ್ಪ್ರಥಮಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ಯಾನಿ
ಚೋತ್ತಮಾನಿ ತಾಃ ಶತಂ ವಿಧಾ ಅಥ ಯಾನ್ಯೇತದನ್ತರೇಣ ಯಜೂಂಷಿ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ ಸೈವೈಕಶತತಮೀ
ವಿಧೈವಮು ಸಪ್ತವಿಧ ಏಕಶತವಿಧೋ ಭವತಿ ಸ ಯಃ ಶತಾಯುತಾಯಾಂ ಕಾಮೋ ಯ
ಏಕಶತವಿಧೇ ಸಪ್ತ್!ವಿಧೇನ ಹೈವ ತಮೇವಂವಿದಾಪ್ನೋತಿ
೧೦।೨।೬।[೧೩]

ಏವಂ ವಾವ ಸರ್ವೇ ಯಜ್ಞಾಃ ಏಕಶತವಿಧಾ ಆಗ್ನಿಹೋತ್ರಾದೃಗ್ಭಿರ್ಯಜುರ್ಭಿಃ ಪದೈರಕ್ಷರೈಃ
ಕರ್ಮಭಿಃ ಸಾಮಭಿಃ ಸ ಯಃ ಶತಾಯುತಾಯಾಂ ಕಾಮೋ ಯ ಏಕಶತವಿಧೇ ಯಃ ಸಪ್ತವಿಧೇ ಯಜ್ಞೇನ
ಯಜ್ಞೇನ ಹೈವ ತಮೇವಂವಿದಾಪ್ನೋತೀತ್ಯು ಏವಾಧಿಯಜ್ಞಮ್೧೦।೨।೬।[೧೪]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಪಞ್ಚೇಮಾಶ್ಚತುರ್ವಿಧಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದ್ವೇ ಕಲ್ಕುಷೀ ದೋರಂಸಫಲಕಂ
ಚಾಕ್ಷಶ್ಚ ತತ್ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿರೇವಮಿಮಾನೀತರಾಣ್ಯಙ್ಗಾನಿ ತಾಃ ಶತಂ ವಿಧಾ ಆತ್ಮೈವೈಕಶತತಮೀ
ವಿಧೋಕ್ತಂ ಸಪ್ತವಿಧತಾಯೈ
೧೦।೨।೬।[೧೫]

ಸ ಉ ಏವ ಪ್ರಾಣತೇಜಾಃ ಪ್ರಾಣೈಕಶತವಿಧೋಽನ್ವಙ್ಗಮಙ್ಗೇಽಙ್ಗೇ ಹಿ ಪ್ರಾಣಃ ಸ ಯಃ
ಶತಾಯುತಾಯಾಂ
ಕಾಮೋ ಯ ಏಕಶತವಿಧೇ ಯಃ ಸಪ್ತವಿಧೇ ಯಃ ಸರ್ವೇಷು ಯಜ್ಞೇಷು ವಿದ್ಯಾಯಾ ಹೈವ
ತಮೇವಂವಿದಾಪ್ನೋತಿ ಸರ್ವೌರ್ಹಿ ಯಜ್ಞೈರಾತ್ಮಾನಂ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಿದೇ
೧೦।೨।೬।[೧೬]

ತ್ರೀಣಿ ವಾ ಇಮಾನಿ ಪಞ್ಚವಿಧಾನಿ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿಃ ಪುರುಷಸ್ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚ ವಿಧಾ ಅನ್ನಮ್
ಪಾನಂ ಶ್ರೀರ್ಜ್ಯೋತಿರಮೃತಂ ಯದೇವ ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ ತದನ್ನಂ ಯಾ ಆಪಸ್ತತ್ಪಾನಂ ರಾತ್ರಿರೇವ
ಶ್ರೀಃ ಶ್ರಿಯಾಂ ಹೈತದ್ರಾತ್ರ್ಯಾಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ
ಸಂವಸನ್ತ್ಯಹರ್ಜ್ಯೋತಿರಾದಿತ್ಯೋಽಮೃತಮಿತ್ಯಧಿದೇವತಂ
೧೦।೨।೬।[೧೭]

ಅಥಾಧಿಯಜ್ಞಮ್ ಯದೇವಾಗ್ನಾವನ್ನಮುಪಧೀಯತೇ ತದನ್ನಂ ಯಾ ಆಪಸ್ತತ್ಪಾನಂ ಪರಿಶ್ರಿತ ಏವ
ಶ್ರೀಸ್ತದ್ಧಿ ರಾತ್ರೀಣಾಂ ರೂಪಂ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯೋ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತದ್ಧ್ಯಹ್ನಾಂ ರೂಪಮಗ್ನಿರಂ!ತಂ
ತದ್ಧ್ಯಾದಿತ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಮಿತ್ಯು ಏವಾಧಿಯಜ್ಞಮ್
೧೦।೨।೬।[೧೮]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಯದೇವ ಪುರುಷೇಽನ್ನಂ ತದನ್ನಂ ಯಾ ಆಪಸ್ತತ್ಪಾನಮಸ್ಥೀನ್ಯೇವ ಶ್ರೀಸ್ತದ್ಧಿ
ಪರಿಶ್ರಿತಾಂ ರೂಪಂ ಮಜ್ಜಾನೋ ಜ್ಯೋತಿಸ್ತದ್ಧಿ ಯಜುಷ್ಮತೀನಾಂ ರೂಪಂ ಪ್ರಾಣೋಽಮೃತಂ ತದ್ಧ್ಯಗ್ನೇ
ರೂಪಂ ಪ್ರಾಣೋಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾಣೋಽಮೃತಮಿತ್ಯು ವಾ ಆಹುಃ
೧೦।೨।೬।[೧೯]

ಅನ್ನಾದ್ವಾ ಅಶನಾಯಾ ನಿವರ್ತತೇ ಪಾನಾತ್ಪಿಪಾಸಾ ಶ್ರಿಯೈ ಪಾಪ್ಮಾ ಜ್ಯೋತಿಷಸ್ತಮೋಽಮೃತಾನ್ಮೃತ್ಯುರ್ನಿ ಹ
ವಾ ಅಸ್ಮಾದೇತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ವರ್ತನ್ತೇಽಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ತದೇತದಮೃತಮಿತ್ಯೇವಾಮುತ್ರೋಪಾಸೀತಾಯುರಿತೀಹ ಪ್ರಾಣ ಇತಿ ಹೈಕ ಉಪಾಸತೇ ಪ್ರಾಣೋಽಗ್ನಿಃ
ಪ್ರಾಣೋಽಮೃತಮಿತಿ ವದನ್ತೋ ನ ತಥಾ ವಿದ್ಯಾದಧ್ರುವಂ ವೈ ತದ್ಯತ್ಪ್ರಾಣಸ್ತಂ ತೇ
ವಿಷ್ಯಾಮ್ಯಾಯುಷೋ ನ ಮಧ್ಯಾದಿತಿ ಹ್ಯಪಿ ಯಜುಷಾಭ್ಯುಕ್ತಂ
ತಸ್ಮಾದೇನದಮೃತಮಿತ್ಯೇವಾಮುತ್ರೋಪಾಸೀತಾಯುರಿತೀಹ ತಥೋ ಹ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ
೧೦।೩।೧।[೧]
ಪ್ರಾಣೋ ಗಾಯತ್ರೀ ಚಕ್ಷುರುಷ್ಣಿಗ್ವಾಗನುಷ್ಟುಮ್ಮನೋ ಬೃಹತೀ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ಯ ಏವಾಯಮ್
ಪ್ರಜನನಃ ಪ್ರಾಣ ಏಷ ತ್ರಿಷ್ಟುಬಥ ಯೋಽಯಮವಾಙ್ಪ್ರಾಣ ಏಷ ಜಗತೀ ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ ಸಪ್ತ
ಚನ್ದಾಂಸಿ ಚತುರುತ್ತರಾಣ್ಯಗ್ನೌ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ
೧೦।೩।೧।[೨]

ಪ್ರಾಣೋ ಗಾಯತ್ರೀತಿ ತದ್ಯ ಏವ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಮಹಿಮಾ ಯದ್ವೀರ್ಯಂ ತದೇತತ್ಸಹಸ್ರಮ್
ಪ್ರಾಣಸ್ಯೈವೈತದ್ವೀರ್ಯಂ ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಚಿನ್ವತಃ ಪ್ರಾಣ ಉತ್ಕ್ಕಾಮೇತ್ತತ ಏವೈಷೋಽಗ್ನಿರ್ನ
ಚೀಯೇತೈತೇನೈವಾಸ್ಯ ರೂಪೇಣ ಸಹಸ್ರಮೇಷ ಗಾಯತ್ರೀಃ ಸಂಚಿತೋ ಭವತಿ
೧೦।೩।೧।[೩]

ಚಕ್ಷುರುಷ್ಣಿಗಿತಿ ತದ್ಯ ಏವ ಚಕ್ಷುಷೋ ಮಹಿಮಾ ಯದ್ವೀರ್ಯಂ ತದೇತತ್ಸಹಸ್ರಂ ಚಕ್ಷುಷ
ಏವೈತದ್ವೀರ್ಯಂ ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಚಿನ್ವತಶ್ಚಕ್ಷುರುತ್ಕ್ರಾಮೇತ್ತತ ಏವೈಷೋಽಗ್ನಿರ್ನ
ಚೀಯೇತೈತೇನೈವಾಸ್ಯ ರೂಪೇಣ ಸಹಸ್ರಮೇಷ ಉಷ್ಣಿಹಃ ಸಂಚಿತೋ ಭವತಿ
೧೦।೩।೧।[೪]

ವಾಗನುಷ್ಟುಬಿತಿ ತದ್ಯ ಏವ ವಾಚೋ ಮಹಿಮಾ ಯದ್ವೀರ್ಯಂ ತದೇತತ್ಸಹಸ್ರಂ ವಾಚ ಏವೈತದ್ವೀರ್ಯಂ
ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಚಿನ್ವತೋ ವಾಗುತ್ಕ್ರಾಮೇತ್ತತ ಏವೈಷೋಽಗ್ನಿರ್ನ ಚೀಯೇತೈತೇನೈವಾಸ್ಯ ರೂಪೇಣ
ಸಹಸ್ರಮೇಷೋಽನುಷ್ಟುಭಃ ಸಂಚಿತೋ ಭವತಿ
೧೦।೩।೧।[೫]

ಮನೋ ಬೃಹತೀತಿ ತದ್ಯ ಏವ ಮನಸೋ ಮಹಿಮಾ ಯದ್ವೀರ್ಯಂ ತದೇತತ್ಸಹಸ್ರಂ ಮನಸ
ಏವೈತದ್ವೀರ್ಯಂ ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಚಿನ್ವತೋ ಮನ ಉತ್ಕ್ರಾಮೇತ್ತತ ಏವೈಷೋಽಗ್ನಿರ್ನ ಚೀಯೇತೈತೇನೈವಾಸ್ಯ
ರೂಪೇಣ ಸಹಸ್ರಮೇಷ ಬೃಹತೀಃ ಸಂಚಿತೋ ಭವತಿ
೧೦।೩।೧।[೬]

ಶ್ರೋತ್ರಂ ಪಙ್ಕ್ತಿರಿತಿ ತದ್ಯ ಏವ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ಮಹಿಮಾ ಯದ್ವೀರ್ಯಂ ತದೇತತ್ಸಹಸ್ರಂ
ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯೈವೈತದ್ವೀರ್ಯಂ ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಚಿನ್ವತಃ ಶ್ರೋತ್ರಮುತ್ಕ್ರಾಮೇತ್ತತ ಏವೈಷೋಽಗ್ನಿರ್ನ
ಚೀಯೇತೈತೇನೈವಾಸ್ಯ ರೂಪೇಣ ಸಹಸ್ರಮೇಷ ಪಙ್ಕ್ತೀಃ ಸಂಚಿತೋ ಭವತಿ
೧೦।೩।೧।[೭]

ಯ ಏವಾಯಂ ಪ್ರಜನನಃ ಪ್ರಾಣಃ ಏಷ ತ್ರಿಷ್ಟುಬಿತಿ ತದ್ಯ ಏವೈತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಮಹಿಮಾ
ಯದ್ವೀರ್ಯಂ ತದೇತತ್ಸಹಸ್ರಮೇತಸ್ಯೈವೈತತ್ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ವೀರ್ಯಂ ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಚಿನ್ವತ ಏಷ ಪ್ರಾಣ
ಆಲುಭ್ಯೇತ್ತತ ಏವೈಷೋಽಗ್ನಿರ್ನ ಚೀಯೇತೈತೇನೈವಾಸ್ಯ ರೂಪೇಣ ಸಹಸ್ರಮೇಷ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಃ ಸಂಚಿತೋ
ಭವತಿ
೧೦।೩।೧।[೮]

ಅಥ ಯೋಽಯಮವಾಙ್ಪ್ರಾಣಃ ಏಷ ಜಗತೀತಿ ತದ್ಯ ಏವೈತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಮಹಿಮಾ ಯದ್ವೀರ್ಯಂ
ತದೇತತ್ಸಹಸ್ರಮೇತಸ್ಯೈವೈತತ್ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ವೀರ್ಯಂ ಯದ್ಧ್ಯಸ್ಯ ಚಿನ್ವತ ಏಷ ಪ್ರಲ್ಣ
ಆ೬ ಭ್ಯೇತ್ತತ ಏವೈಷೋಽಗ್ನಿರ್ನ ಚೀಯೇತೈತೇನೈವಾಸ್ಯ ರೂಪೇಣ ಸಹಸ್ರಮೇಷ ಜಗತೀಃ ಸಂಚಿತೋ
ಭವತಿ
೧೦।೩।೧।[೯]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ ಸಪ್ತ ಚನ್ದಾಂಸಿ ಚತುರುತ್ತರಾಣ್ಯನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾನಿ ಸಪ್ತೇಮೇ ಪುರುಷೇ
ಪ್ರಾಣಾ ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತದ್ಯಾವನ್ತಮೇವಂವಿಚ್ಚನ್ದಸಾಂ ಗಣಮನ್ವಾಹ
ಚನ್ದಸಶ್ಚನ್ದಸೋ ಹೈವಾಸ್ಯ ಸೋಽನೂಕ್ತೋ ಭವತಿ ಸ್ತುತೋ ವಾ ಶಸ್ತೋ ವೋಪಹಿತೋ ವಾ
೧೦।೩।೨।[೧]

ತದಾಹುಃ ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾಗ್ನೇಃ ಶಿರ ಇತಿ ಗಾಯತ್ರೀ ಚನ್ದೋಽಗ್ನಿರ್ದೇವತಾ ಶಿರಃ
೧೦।೩।೨।[೨]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾ ಗ್ರೀವಾ ಇತ್ಯುಷ್ಣಿಕ್ಚನ್ದಃ ಸವಿತಾ ದೇವತಾ ಗ್ರೀವಾಃ
೧೦।೩।೨।[೩]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾನೂಕಮಿತಿ ಬೃಹತೀ ಚನ್ದೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ದೇವತಾನೂಕಮ್
೧೦।೩।೨।[೪]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾ ಪಕ್ಷಾವಿತಿ ಬೃಹದ್ರಥನ್ತರೇ ಚನ್ದೋ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ದೇವತೇ ಪಕ್ಷೌ
೧೦।೩।೨।[೫]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾ ಮಧ್ಯಮಿತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಚನ್ದ ಇನ್ದ್ರೋ ದೇವತಾ ಮಧ್ಯಮ್
೧೦।೩।೨।[೬]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾ ಶ್ರೋಣೀ ಇತಿ ಜಗತೀ ಚನ್ದ ಆದಿತ್ಯೋ ದೇವತಾ ಶ್ರೋ ಣೀ
೧೦।೩।೨।[೭]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾ ಯಸ್ಮಾದಿದಂ ಪ್ರಾಣಾದ್ರೇತಃ ಸಿಚ್ಯತ ಇತ್ಯತಿಚನ್ದಾಶ್ಚನ್ದಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ದೇವತಾ
೧೦।೩।೨।[೮]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾ ಯೋಽಯಮವಾಙ್ಪ್ರಾಣ ಇತಿ ಯಜ್ಞಾಯಜ್ಞಿಯಂ ಚನ್ದೋ ವೈಶ್ವಾನರೋ ದೇವತಾ
೧೦।೩।೨।[೯]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತೋರೂ ಇತ್ಯನುಷ್ಟುಪ್ಚನ್ದೋ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ದೇವತೋರೂ
೧೦।೩।೨।[೧೦]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾಷ್ಠೀವನ್ತಾವಿತಿ ಪಙ್ಕ್ತಿಶ್ಚನ್ದೋ ಮರುತೋ ದೇವತಾಷ್ಠೀವನ್ತೌ
೧೦।೩।೨।[೧೧]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ಇತಿ ದ್ವಿಪದಾ ಚನ್ದೋ ವಿಷ್ಣುರ್ದೇವತಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ
೧೦।೩।೨।[೧೨]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತಾ ಪ್ರಾಣಾ ಇತಿ ವಿಚನ್ದಾಶ್ಚನ್ದೋ ವಾಯುರ್ದೇವತಾ ಪ್ರಾಣಾಃ
೧೦।೩।೨।[೧೩]

ಕಿಂ ಚನ್ದಃ ಕಾ ದೇವತೋನಾತಿರಿಕ್ತಾನೀತಿ ನ್ಯೂನಾಕ್ಷರಾ ಚನ್ದ ಆಪೋ ದೇವತೋನಾತಿರಿಕ್ತಾನಿ
ಸೈಷಾತ್ಮವಿದ್ಯೈವೈತನ್ಮಯೋ ಹೈವೈತಾ ದೇವತಾ ಏತಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮ್ಭವತಿ ನ ಹಾತ್ರಾನ್ಯಾ
ಲೋಕ್ಯತಾಯಾ ಆಶೀರಸ್ತಿ
೧೦।೩।೩।[೧]

ಧೀರೋ ಹ ಶಾತಪರ್ಣೇಯಃ ಮಹಾಶಾಲಂ ಜಾಬಾಲಮುಪೋತ್ಸಸಾದ ತಂ ಹೋವಾಚ ಕಿಂ ಮಾ
ವಿದ್ವಾನುಪೋದಸದ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ವೇದೇತಿ ಕಮಗ್ನಿಂ ವೇತ್ಥೇತಿ ವಾಚಮಿತಿ ಯಸ್ತಮಗ್ನಿಂ ವೇದ ಕಿಂ
ಸ ಭವತೀತಿ ವಾಗ್ಮೀ ಭವತೀತಿ ಹೋವಾಚ ನೈನಂ ವಾಗ್ಜಹಾತೀತಿ
೧೦।೩।೩।[೨]

ವೇತ್ಥಾಗ್ನಿಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕಿಮೇವ ಮಾ ವಿದ್ವಾನುಪೋದಸದ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ವೇದೇತಿ ಕಮಗ್ನಿಂ ವೇತ್ಥೇತಿ
ಚಕ್ಷುರಿತಿ ಯಸ್ತಮಗ್ನಿಂ ವೇದ ಕಿಂ ಸ ಭವತೀತಿ ಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ಭವತೀತಿ ಹೋವಾಚ ನೈನಂ
ಚಕ್ಷುರ್ಜಹಾತೀತಿ
೧೦।೩।೩।[೩]

ವೇತ್ಥಾಗ್ನಿಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕಿಮೇವ ಮಾ ವಿದ್ವಾನುಪೋದಸದ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ವೇದೇತಿ ಕಮಗ್ನಿಂ ವೇತ್ಥೇತಿ
ಮನ ಇತಿ ಯಸ್ತಮಗ್ನಿಂ ವೇದ ಕಿಂ ಸ ಭವತೀತಿ ಮನಸ್ವೀ ಭವತೀತಿ ಹೋವಾಚ ನೈನಂ ಮನೋ
ಜಹಾತೀತಿ
೧೦।೩।೩।[೪]

ವೇತ್ಥಾಗ್ನಿಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕಿಮೇವ ಮಾ ವಿದ್ವಾನುಪೋದಸದ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ವೇದೇತಿ ಕಮಗ್ನಿಂ ವೇತ್ಥೇತಿ
ಶ್ರೋತ್ರಮಿತಿ ಯಸ್ತಮಗ್ನಿಂ ವೇದ ಕಿಂ ಸ ಭವತೀತಿ ಶ್ರೋತ್ರವಾನ್ಭವತೀತಿ ಹೋವಾಚ ನೈನಂ
ಶ್ರೋತ್ರಂ ಜಹಾತೀತಿ
೧೦।೩।೩।[೫]

ವೇತ್ಥಾಗ್ನಿಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕಿಮೇವ ಮಾ ವಿದ್ವಾನುಪೋದಸದ ಇತ್ಯಗ್ನಿಂ ವೇದೇತಿ ಕಮಗ್ನಿಂ ವೇತ್ಥೇತಿ
ಯ ಏತತ್ಸರ್ವಮಗ್ನಿಸ್ತಂ ವೇದೇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ಹೋಕ್ತ ಉಪಾವರುರೋಹಾಧೀಹಿ ಭೋಸ್ತಮಗ್ನಿಮಿತಿ
೧೦।೩।೩।[೬]

ಸ ಹೋವಾಚ ಪ್ರಾಣೋ ವಾವ ಸೋಽಗ್ನಿರ್ಯದಾ ವೈ ಪುರುಷಃ ಸ್ವಪಿತಿ ಪ್ರಾಣಂ ತರ್ಹಿ ವಾಗಪ್ಯೇತಿ ಪ್ರಾಣಂ
ಚಕ್ಷುಃ ಪ್ರಾಣಂ ಮನಃ ಪ್ರಾಣಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಯದಾ ಪ್ರಬುಧ್ಯತೇ ಪ್ರಾಣಾದೇವಾಧಿ ಪುನರ್ಜಾಯನ್ತ
ಇತ್ಯಧ್ಯಾತ್ಮಮ್
೧೦।೩।೩।[೭]

ಅಥಾಧಿದೇವತಮ್ ಯಾ ವೈ ಸಾ ವಾಗಗ್ನಿರೇವ ಸ ಯತ್ತಚ್ಚಕ್ಷುರಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯೋ ಯತ್ತನ್ಮನ ಏಷ
ಸ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಯತ್ತಚ್ರೋತ್ರಂ ದಿಶ ಏವ ತದಥ ಯಃ ಸ ಪ್ರಾಣೋಽಯಮೇವ ಸ ವಾಯುರ್ಯೋಽಯಮ್
ಪವತೇ
೧೦।೩।೩।[೮]

ಯದಾ ವಾ ಅಗ್ನಿರನುಗಚತಿ ವಾಯುಂ ತರ್ಹ್ಯನೂದ್ವಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇನಮುದವಾಸೀದಿತ್ಯಾಹುರ್ವಾಯುಂ
ಹ್ಯನೂದ್ವಾತಿ ಯದಾದಿತ್ಯೋಽಸ್ತಮೇತಿ ವಾಯುಂ ತರ್ಹಿ ಪ್ರವಿಶತಿ ವಾಯುಂ ಚನ್ದ್ರಮಾ ವಾಯೌ ದಿಶಃ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ವಾಯೋರೇವಾಧಿ ಪುನರ್ಜಾಯನ್ತೇ ಸ ಯದೈವಂವಿದಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತಿ
ವಾಚೈವಾಗ್ನಿಮಪ್ಯೇತಿ ಚಕ್ಷುಷಾದಿತ್ಯಂ ಮನಸಾ ಚನ್ದ್ರಂ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ದಿಶಃ ಪ್ರಾಣೇನ ವಾಯುಂ ಸ
ಏತನ್ಮಯ ಏವ ಭೂತ್ವೈತಾಸಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ಯಾಂಯಾಂ ಕಾಮಯತೇ ಸಾ ಭೂತ್ವೇಲಯತಿ
೧೦।೩।೪।[೧]

ಶ್ವೇತಕೇತುರ್ಹಾರುಣೇಯಃ ಯಕ್ಷ್ಯಮಾಣ ಆಸ ತಂ ಹ ಪಿತೋವಾಚ ಕಾನೃತ್ವಿಜೋಽವೃಥಾ ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚಾಯಂ
ನ್ವೇವ ಮೇ ವೈಶ್ವಾವಸವ್ಯೋ ಹೋತೇತಿ ತಂ ಹ ಪಪ್ರಚ ವೇತ್ಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ವೈಶ್ವಾವಸವ್ಯ
೧೦।೩।೪।[೨]

ಚತ್ವಾರಿ ಮಹಾನ್ತೀ೩ ಇತಿ ವೇದ ಭೋ೩ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ವೇತ್ಥ ಚತ್ವಾರಿ ಮಹತಾಂ ಮಹಾನ್ತೀ೩ ಇತಿ ವೇದ
ಭೋ೩ ಇತಿ ಹೋವೋಚ ವೇತ್ಥ ಚತ್ವಾರಿ ವ್ರತಾನಿ೩ ಇತಿ ವೇದ ಭೋ೩ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ವೇತ್ಥ ಚತ್ವಾರಿ ವ್ರತಾನಾಂ
ವ್ರತಾನೀ೩ ಇತಿ ವೇದ ಭೋ೩ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ವೇತ್ಥ ಚತ್ವಾರಿ ಕ್ಯಾನೀ೩ ಇತಿ ವೇದ ಭೋ೩ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ವೇತ್ಥ
ಚತ್ವಾರಿ ಕ್ಯಾನಾಂ ಕ್ಯಾನೀ೩ ಇತಿ ವೇದ ಭೋ೩ ಇತಿ ಹೋವಾಚ ವೇತ್ಥ ಚತುರೋಽರ್ಕಾ೩ ಇತಿ ವೇದ ಭೋ೩ ಇತಿ
ಹೋವಾಚ ವೇತ್ಥ ಚತುರೋಽರ್ಕಾಣಾಮರ್ಕಾ೩ ಇತಿ ವೇದ ಭೋ೩ ಇತಿ ಹೋವಾಚ
೧೦।೩।೪।[೩]

ವೇತ್ಥಾರ್ಕಮಿತಿ ಅಥ ವೈ ನೋ ಭವಾನ್ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಪರ್ಣೇ ಇತ್ಯಥ ವೈ ನೋ
ಭವಾನ್ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಪುಷ್ಪೇ ಇತ್ಯಥ ವೈ ನೋ ಭವಾನ್ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ
ವೇತ್ಥಾರ್ಕಕೋಶ್ಯಾವಿತ್ಯಥ ವೈ ನೋ ಭವಾನ್ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಸಮುದ್ಗಾವಿತ್ಯಥ ವೈ ನೋ
ಭವಾನ್ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಧಾನಾ ಇತ್ಯಥ ವೈ ನೋ ಭವಾನ್ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ
ವೇತ್ಥಾರ್ಕಾಷ್ಠೀಲಾಮಿತ್ಯಥ ವೈ ನೋ ಭವಾನ್ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಮೂಲಮಿತ್ಯಥ ವೈ ನೋ
ಭವಾನ್ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ
೧೦।೩।೪।[೪]

ಸ ಹ ವೈ ಯತ್ತದುವಾಚ ವೇತ್ಥ ಚತ್ವಾರಿ ಮಹಾನ್ತಿ ವೇತ್ಥ ಚತ್ವಾರಿ ಮಹತಾಮ್
ಮಹಾನ್ತೀತ್ಯಗ್ನಿರ್ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಮಹತೋ ಮಹದೋಷಧಯಶ್ಚ ವನಸ್ಪತಯಶ್ಚ
ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾನ್ನಂ ವಾಯುರ್ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಮಹತೋ ಮಹದಾಪಸ್ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾನ್ನಮಾದಿತ್ಯೋ
ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಮಹತೋ ಮಹಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾನ್ನಂ ಪುರುಷೋ ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಯ ಮಹತೋ
ಮಹತ್ಪಶವಸ್ತದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾನ್ನಮೇತಾನ್ಯೇವ ಚತ್ವಾರಿ ಮಹಾನ್ತ್ಯೇತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಮಹತಾಮ್
ಮಹಾನ್ತ್ಯೇತಾನ್ಯೇವ ಚತ್ವಾರಿ ವ್ರತಾನ್ಯೇತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ವ್ರತಾನಾಂ ವ್ರತಾನ್ಯೇತಾನ್ಯೇವ ಚತ್ವಾರಿ
ಕ್ಯಾನ್ಯೇತಾನಿ ಚತ್ವಾರಿ ಕ್ಯಾನಾಂ ಕ್ಯಾನ್ಯೇತ ಏವ ಚತ್ವಾರೋಽರ್ಕಾ ಏತೇ ಚತ್ವಾರೋಽರ್ಕಾಣಾಮರ್ಕಾಃ
೧೦।೩।೪।[೫]

ಅಥ ಹ ವೈ ಯತ್ತದುವಾಚ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಮಿತಿ ಪುರುಷಂ ಹೈವ ತದುವಾಚ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಪರ್ಣೇ ಇತಿ
ಕರ್ಣೌ ಹೈವ ತದುವಾಚ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಪುಷ್ಪೇ ಇತ್ಯಕ್ಷಿಣೀ ಹೈವ ತದುವಾಚ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಕೋಶ್ಯಾವಿತಿ
ನಾಸಿಕೇ ಹೈವ ತದುವಾಚ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಸಮುದ್ಗಾವಿತ್ಯೋಷ್ಠೌ ಹೈವ ತದುವಾಚ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಧಾನಾ
ಇತಿ ದನ್ತಾನ್ಹೈವ ತದುವಾಚ ವೇತ್ಥಾರ್ಕಾಷ್ಠೀಲಾಮಿತಿ ಜಿಹ್ವಾಂ ಹೈವ ತದುವಾಚ
ವೇತ್ಥಾರ್ಕಮೂಲಮಿತ್ಯನ್ನಂ ಹೈವ ತದುವಾಚ ಸ ಏಷೋಽಗ್ನಿರರ್ಕೋ ಯತ್ಪುರುಷಃ ಸ ಯೋ
ಹೈತಮೇವಮಗ್ನಿಮರ್ಕಂ ಪುರುಷಮುಪಾಸ್ತೇಽಯಮಹಮಗ್ನಿರರ್ಕೋಽಸ್ಮೀತಿ ವಿದ್ಯಯಾ
ಹೈವಾಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮನ್ನಗ್ನಿರರ್ಕಶ್ಚಿತೋ ಭವತಿ
೧೦।೩।೫।[೧]

ಅಯಂ ವಾವ ಯಜುರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಏಷ ಹಿ ಯನ್ನೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಜನಯತ್ಯೇತಂ
ಯನ್ತಮಿದಮನು ಪ್ರಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಯುರೇವ ಯಜುಃ೧೦।೩।೫।[೨]

ಅಯಮೇವಾಕಾಶೋ ಜೂಃ ಯದಿದಮನ್ತರಿಕ್ಷಮೇತಂ ಹ್ಯಾಕಾಶಮನು ಜವತೇ
ತದೇತದ್ಯಜುರ್ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚ ಯಚ್ಚ ಜೂಶ್ಚ ತಸ್ಮಾದ್ಯಜುರೇಷ ಏವ ಯದೇಷ ಹ್ಯೇತಿ
ತದೇತದ್ಯಜುರೃಕ್ಷಾಮಯೋಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮೃಕ್ಷಾಮೇ
ವಹತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಾನೈರೇವಾಧ್ವಯುರ್ಗ್ರಹೈಃ ಕರ್ಮ ಕರೋತ್ಯನ್ಯಾನ್ಯನ್ಯಾನಿ ಸ್ತುತಶಸ್ತ್ರಾಣಿ
ಭವನ್ತಿ ಯಥಾ ಪೂರ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ಯನ್ತ್ತ್ವಾಪರಾಭ್ಯಾಂ ಧಾವಯೇತ್ತಾದೃಕ್ತತ್
೧೦।೩।೫।[೩]

ಅಗ್ನಿರೇವ ಪುರಃ ಅಗ್ನಿಂ ಹಿ ಪುರಸ್ಕೃತ್ಯೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಉಪಾಸತ ಆದಿತ್ಯ ಏವ ಚರಣಂ ಯದಾ
ಹ್ಯೇವೈಷ ಉದೇತ್ಯಥೇದಂ ಸರ್ವಂ ಚರತಿ ತದೇತದ್ಯಜುಃ ಸಪುರಶ್ಚರಣಮಧಿದೇವತಂ
೧೦।೩।೫।[೪]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಯಜುಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ಯನ್ನೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಜನಯತಿ ಪ್ರಾಣಂ
ಯನ್ತಮಿದಮನು ಪ್ರಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣ ಏವ ಯಜುಃ
೧೦।೩।೫।[೫]

ಅಯಮೇವಾಕಾಶೋ ಜೂಃ ಯೋಽಯಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾಕಾಶ ಏತಂ ಹ್ಯಾಕಾಶಮನು ಜವತೇ ತದೇತದ್ಯಜುಃ
ಪ್ರಾಣಶ್ಚಾಕಾಶಶ್ಚ ಯಚ್ಚ ಜೂಶ್ಚ ತಸ್ಮಾದ್ಯಜುಃ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಯತ್ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯೇತಿ
೧೦।೩।೫।[೬]

ಅನ್ನಮೇವ ಯಜುಃ ಅನ್ನೇನ ಹಿ ಜಾಯತೇಽನ್ನೇನ ಜವತೇ ತದೇತದ್ಯಜುರನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮನ್ನಂ
ವಹತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಾನ ಏವ ಪ್ರಾಣೇಽನ್ಯದನ್ಯದನ್ನಂ ಧೀಯತೇ
೧೦।೩।೫।[೭]

ಮನ ಏವ ಪುರಃ ಮನೋ ಹಿ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಚಕ್ಷುರೇವ ಚರಣಂ ಚಕ್ಷುಷಾ
ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ ಚರತಿ ತದೇತದ್ಯಜುಃ ಸಪುರಶ್ಚರಣಮಧಿದೇವತಂ ಚಾಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಚ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಸ ಯೋ ಹೈತದೇವಂ ಯಜುಃ ಸಪುರಶ್ಚರಣಮಧಿದೇವತಂ ಚಾಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಚ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ವೇದ
೧೦।೩।೫।[೮]

ಅರಿಷ್ಟೋ ಹೈವಾನಾರ್ತಃ ಸ್ವಸ್ತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಮಶ್ನುತೇ ಸ್ವಾನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪುರಏತಾ
ಭವತ್ಯನ್ನಾದೋಽಧಿಪತಿರ್ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೦।೩।೫।[೯]

ಯ ಉ ಹೈವಂವಿದಂ ಸ್ವೇಷು ಪ್ರತಿಪ್ರತಿರ್ಬುಭೂಷತಿ ನ ಹೈವಾಲಂ ಭಾರ್ಯೇಭ್ಯೋ ಭವತ್ಯಥ
ಯ ಏವೈತಮನುಭವತಿ ಯೋ ವೈ ತಮನು ಭಾರ್ಯಾನ್ಬುಭೂರ್ಷತಿ ಸ ಹೈವಾಲಂ ಭಾರ್ಯೇಭ್ಯೋ
ಭವತಿ
೧೦।೩।೫।[೧೦]

ತದೇತಜ್ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನ ಹ್ಯೇತಸ್ಮಾತ್ಕಿಂ ಚನ ಜ್ಯಾಯೋಽಸ್ತಿ ಜ್ಯೇಷ್ಠೋ ಹ ವೈ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ
ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೦।೩।೫।[೧೧]

ತದೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಪೂರ್ವಮಪರವತ್ ಸ ಯೋ ಹೈತದೇವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಪೂರ್ವಮಪರವದ್ವೇದ ನ
ಹಾಸ್ಮಾತ್ಕಶ್ಚನ ಶ್ರೇಯಾನ್ತ್ಮಮಾನೇಷು ಭವತಿ ಶ್ರೇಯಾಂಸಃ ಶ್ರೇಯಾಂಸೋ ಹೈವಾಸ್ಮಾದಪರಪುರುಷಾ
ಜಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಽಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಯಾಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾದ್ದಿಶೋಽಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವಾ ಇತ್ಯುಪಾಸೀತ ತಥೋ ಹೈನಂ ನ ಹಿನಸ್ತಿ
೧೦।೩।೫।[೧೨]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಯಜುಷಃ ರಸ ಏವೋಪನಿಷತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಾವನ್ಮಾತ್ರೇಣ ಯಜುಷಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗ್ರಹಂ
ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ಉಭೇ ಸ್ತುತಶಸ್ತ್ರೇ ಅನುವಿಭವತ್ಯುಭೇ ಸ್ತುತಶಸ್ತ್ರೇ ಅನುವ್ಯಶ್ನುತೇ
ತಸ್ಮಾದ್ಯಾವನ್ಮಾತ್ರ ಇವಾನ್ನಸ್ಯ ರಸಃ ಸರ್ವಮನ್ನಮವತಿ ಸರ್ವಮನ್ನಮನುವ್ಯೇತಿ
೧೦।೩।೫।[೧೩]

ತೃಪ್ತಿರೇವಾಸ್ಯ ಗತಿಃ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾನ್ನಸ್ಯ ತೃಪ್ಯತ್ಯಥ ಸ ಗತ ಇವ ಮನ್ಯತ ಆನನ್ದ ಏವಾಸ್ಯ
ವಿಜ್ಞಾನಮಾತ್ಮಾನನ್ದಾತ್ಮಾನೋ ಹೈವ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸಾ ಹೈಷೈವ ದೇವಾನಾಮದ್ಧಾವಿದ್ಯಾ ಸ ಹ
ಸ
ನ ಮನುಷ್ಯೋ ಯ ಏವಂವಿದ್ದೇವಾನಾಂ ಹೈವ ಸ ಏಕಃ
೧೦।೩।೫।[೧೪]

ಏತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ವಿದ್ವಾನ್ಪ್ರಿಯವ್ರತೋ ರೌಹಿಣಾಯನ ಆಹ ವಾಯುಂ ವಾನ್ತಮಾನನ್ದಸ್ತ
ಆತ್ಮೇತೋ ವಾ ವಾಹಿತೋ ವೇತಿ ಸ ಹ ಸ್ಮ ತಥೈವ ವಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಂ
ದೇವೇಷ್ವಾಶಿಷಮಿಚೇದೇತೇನೈವೋಪತಿಷ್ಠೇತಾನನ್ದೋ ವ ಆತ್ಮಾಸೌ ಮೇ ಕಾಮಃ ಸ ಮೇ
ಸಮೃಧ್ಯತಾಮಿತಿ ಸಂ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ಸ ಕಾಮ ಋಧ್ಯತೇ ಯತ್ಕಾಮೋ ಭವತ್ಯೇತಾಂ ಹ ವೈ
ತೃಪ್ತಿಮೇತಾಂ ಗತಿಮೇತಮಾನನ್ದಮೇತಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮ್ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೦।೩।೫।[೧೫]

ತದೇತದ್ಯಜುರುಪಾಂಶ್ವನಿರುಕ್ತಮ್ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಯಜುರುಪಾಂಶ್ವಾಯತನೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಸ್ತದ್ಯ ಏನಂ
ನಿರ್ಬ್ರುವನ್ತಂ ಬ್ರೂಯಾದನಿರುಕ್ತಾಂ ದೇವತಾಂ ನಿರವೋಚತ್ಪ್ರಾಣ ಏನಂ ಹಾಸ್ಯತೀತಿ ತಥಾ ಹೈವ ಸ್ಯಾತ್೧೦।೩।೫।[೧೬]

ತಸ್ಯ ಹ ಯೋ ನಿರುಕ್ತಮಾವಿರ್ಭಾವಂ ವೇದ ಆವಿರ್ಭವತಿ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಯಶಸೋಪಾಂಶು
ಯಜುಷಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಗೃಹೀತಃ ಸನ್ನ ಆವಿರ್ಭವತ್ಯುಪಾಂಶು ಯಜುಷಾಗ್ನಿಂ ಚಿನೋತಿ
ಚಿತಃ ಸಂಚಿತ ಆವಿರ್ಭವತ್ಯುಪಾಂಶು ಯಜುಷಾ ಹವಿರ್ನಿರ್ವಪತಿ ಶೃತಂ
ನಿಷ್ಠಿತಮಾವಿರ್ಭವತ್ಯೇವಂ ಯತ್ಕಿಂ ಚೋಪಾಂಶು ಕರೋತಿ ಕೃತಂ ನಿಷ್ಠಿತಮಾವಿರ್ಭವತಿ ತಸ್ಯ
ಹ ಯ ಏತಮೇವಂ ನಿರುಕ್ತಮಾವಿರ್ಭಾವಂ ವೇದಾವಿರ್ಭವತಿ ಕೀರ್ತ್ಯಾ ಯಶಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ
ಕ್ಷಿಪ್ರ ಉ ಹೈವಾವಿದಂ ಗಚತಿ ಸ ಹ ಯಜುರೇವ ಭವತಿ ಯಜುಷೈನಮಾಚಕ್ಷತೇ
೧೦।೪।೧।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವಿಸ್ರಸ್ತಮ್ ಯತ್ರ ದೇವಾಃ ಸಮಸ್ಕುರ್ವಂಸ್ತಮುಖಾಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತೋ
ಭೂತಮಸಿಞ್ಚನ್ಯೋನಿರ್ವಾ ಉಖಾ ತಸ್ಮಾ ಏತತ್ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ
ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತದಾತ್ಮನಾ ಪರ್ಯದಧುಸ್ತದಾತ್ಮನಾ
ಪರಿಹಿತಮಾತ್ಮೈವಾಭವತ್ತಸ್ಮಾದನ್ನಮಾತ್ಮನಾ ಪರಿಹಿತಮಾತ್ಮೈವ ಭವತಿ
೧೦।೪।೧।[೨]

ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಆತ್ಮಾನಮುಖಾಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಯೋನಿರ್ವಾ ಉಖಾ
ತಸ್ಮಾ ಏತತ್ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತದಾತ್ಮನಾ ಪರಿದಧಾತಿ
ತದಾತ್ಮನಾ ಪರಿಹಿತಮಾತ್ಮೈವ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ನಮಾತ್ಮನಾ ಪರಿಹಿತಮಾತ್ಮೈವ ಭವತಿ
೧೦।೪।೧।[೩]

ತಂ ನಿದಧಾತಿ ವೌಷಡಿತಿ ವೌಗಿತಿ ವಾ ಏಷ ಷಡಿತೀದಂ ಷಟ್ಚಿತಿಕಮನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾಸ್ಮಾ
ಅಪಿದಧಾತ್ಯಾತ್ಮಸಮ್ಮಿತಂ ಯದು ವಾ ಆತ್ಮಸಮ್ಮಿತಮನ್ನಂ ತದವತಿ ತನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ
ಯದ್ಭೂಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಕನೀಯೋ ನ ತದವತಿ
೧೦।೪।೧।[೪]

ಸ ಏಷ ಏವಾರ್ಕಃ ಯಮೇತಮತ್ರಾಗ್ನಿಮಾಹರನ್ತಿ ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂಕ್ಯಂ
ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತದರ್ಕ್ಯಂ ಯಜುಷ್ಟ ಏಷ ಏವ ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ವ್ರತಂ
ತನ್ಮಹಾವ್ರತಂ ಸಾಮತ ಏಷ ಉ ಏವೋಕ್ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ಥಂ ತದುಕ್ಥಮೃಕ್ತಸ್ತದೇತದೇಕಂ
ಸತ್ರೇಧಾಖ್ಯಾಯತೇ
೧೦।೪।೧।[೫]

ಅಥೇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವಾ ಅಸೃಜ್ಯೇತಾಮ್ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚಾಗ್ನಿರೇವ ಬ್ರಹ್ಮೇನ್ದ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ತೌ
ಸೃಷ್ಟೌ ನಾನೈವಾಸ್ತಾಂ ತಾವಬ್ರೂತಾಂ ನ ವಾ ಇತ್ಥಂ ಸನ್ತೌ ಶಕ್ಷ್ಯಾವಃ ಪ್ರಜಾಃ
ಪ್ರಜನಯಿತುಮೇಕಂ ರೂಪಮುಭಾವಸಾವೇತಿ ತಾವೇಕಂ ರೂಪಮುಭಾವಭವತಾಮ್
೧೦।೪।೧।[೬]
ತೌ ಯೌ ತಾವಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಏತೌ ತೌ ರುಕ್ಮಶ್ಚ ಪುರುಷಶ್ಚ ರುಕ್ಮ ಏವೇನ್ದ್ರಃ ಪುರುಷೋಽಗ್ನಿಸ್ತೌ
ಹಿರಣ್ಮಯೌ ಭವತೋ ಜ್ಯೋತಿರ್ವೈ ಹಿರಣ್ಯಂ ಜ್ಯೋತಿರಿನ್ದ್ರಾಗ್ನಿ! ಅಮೃತಂ
ಹಿರಣ್ವಮಮೃತಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ
೧೦।೪।೧।[೭]

ತಾವೇತಾವಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಏವ ಚಿನ್ವನ್ತಿ ಯದ್ಧಿ ಕಿಂ ಚೈಷ್ಟಕಮಗ್ನಿರೇವ ತತ್ತಸ್ಮಾತ್ತದಗ್ನಿನಾ
ಪಚನ್ತಿ ಯದ್ಧಿ ಕಿಂ ಚಾಗ್ನಿನಾ ಪಚನ್ತ್ಯಗ್ನಿರೇವ ತದಥ ಯತ್ಪುರೀಷಂ ಸ
ಇನ್ದ್ರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತದಗ್ನಿನಾ ನ ಪಚನ್ತಿ ನೇದಗ್ನಿರೇವಾಸನ್ನೇನ್ದ್ರ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಾವಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಏವ
ಚಿತೌ
೧೦।೪।೧।[೮]

ಅಥ ಯಶ್ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ ತದೇಕಂ ರೂಪಮುಭೌ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾವೇತೇನೈವ
ರೂಪೇಣೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜನಯತಃ ಸೈಷೈಕೈವೇಷ್ಟಕಾಗ್ನಿರೇವ ತಾಮೇಷ
ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸೈವೇಷ್ಟಕಾಸಮ್ಪತ್ತದೇತದೇಕಮೇವಾಕ್ಷರಂ ವೌಗಿತಿ ತದೇಷ
ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸೈವಾಕ್ಷರಸಮ್ಪತ್
೧೦।೪।೧।[೯]

ತದ್ಧೈತತ್ಪಶ್ಯನ್ನೃಷಿರಭ್ಯನೂವಾದ ಭೂತಂ ಭವಿಷ್ಯತ್ಪ್ರಸ್ತೌಮಿ
ಮಹದ್ಬ್ರಹ್ಮೈಕಮಕ್ಷರಂ ಬಹು ಬ್ರಹ್ಮೈಕಮಕ್ಷರಮಿತ್ಯೇತದ್ಧ್ಯೇವಾಕ್ಷರಂ ಸರ್ವೇ
ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಭಿಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತದೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚಾಗ್ನಿರೇವ
ಬ್ರಹ್ಮೇನ್ದ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಮಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ವಿಡು ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತದೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮ
ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಟ್
೧೦।೪।೧।[೧೦]

ಏತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ವಿದ್ವಾಞ್ಚ್ಯಾಪರ್ಣಃ ಸಾಯಕಾಯನ ಆಹ ಯದ್ವೈ ಮ ಇದಂ ಕರ್ಮ
ಸಮಾಪ್ಸ್ಯತ ಮಮೈವ ಪ್ರಜಾ ಸಲ್ವಾನಾಂ ರಾಜಾನೋಽಭವಿಷ್ಯನ್ಮಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಮಮ ವೈಶ್ಯಾ
ಯತ್ತು ಮ ಏತಾವತ್ಕರ್ಮಣಃ ಸಮಾಪಿ ತೇನ ಮ ಉಭಯಥಾ ಸಲ್ವಾನ್ಪ್ರಜಾತಿರೇಕ್ಷ್ಯತ ಇತಿ ಸ ಏಷ
ಏವ ಶ್ರೀರೇಷ ಯಶ ಏಷೋಽನ್ನಾದಃ
೧೦।೪।೧।[೧೧]

ಏತದ್ಧ ವೈ ತಚಾಣ್ಡಿಲ್ಯಃ ವಾಮಕಕ್ಷಾಯಣಾಯ ಪ್ರೋಚ್ಯೋವಾಚ ಶ್ರೀಮಾನ್ಯಶಸ್ವ್ಯನ್ನಾದೋ
ಭವಿಷ್ಯಸೀತಿ ಶ್ರೀಮಾನ್ಹ ವೈ ಯಶಸ್ವ್ಯನ್ನಾದೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೦।೪।೧।[೧೨]

ಸ ಏಷೋಽಗ್ನಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವ ತ ದೇವಾ ಏತಮಗ್ನಿಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯಾಥಾಸ್ಮಾ
ಏತತ್ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ಯ ಏಷ ಮಹಾವ್ರತೀಯೋ ಗ್ರಹಃ೧೦।೪।೧।[೧೩]

ತಮಧ್ವರ್ಯುರ್ಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯದ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಗ್ರಹಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನುದ್ಗಾತಾ ಮಹಾವ್ರತೇನ
ರಸಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹೈತಾನಿ ಸಾಮಾನಿ ಯನ್ಮಹಾವ್ರತಂ ತದಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವೈಃ ಸಾಮಭೀ ರಸಂ
ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಿನ್ಹೋತಾ ಮಹತೋಕ್ಥೇನ ರಸಂ ದಧಾತಿ ಸರ್ವಾ ಹೈತಾ ಋಚೋ ಯನ್ಮಹದುಕ್ಥಂ
ತದಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಾಭಿರೃಗ್ಭೀ ರಸಂ ದಧಾತಿ
೧೦।೪।೧।[೧೪]

ತೇ ಯದಾ ಸ್ತುವತೇ ಯದಾನುಶಂಸತಿ ಅಥಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ವೌಗಿತಿ ವಾ ಏಷ
ಷಡಿತೀದಂ ಷಡ್ವಿಧಮನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾಸ್ಮಾ ಅಪಿದಧಾತ್ಯಾತ್ಮಸಮ್ಮಿತಂ ಯದು ವಾ
ಆತ್ಮಸಮ್ಮಿತಮನ್ನಂ ತದವತಿ ತನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ಯದ್ಭೂಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಕನೀಯೋ ನ
ತದವತಿ
೧೦।೪।೧।[೧೫]

ಸ ಏಷ ಏವಾರ್ಕಃ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ಕ್ಯಮೇಷ ಮಹಾವ್ರತೀಯೋ
ಗ್ರಹಸ್ತದರ್ಕ್ಯಂ ಯಜುಷ್ಟ ಏಷ ಏವ ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ವ್ರತಂ ತನ್ಮಹಾವ್ರತಂ
ಸಾಮತ ಏಷ ಉ ಏವೋಕ್ತದನ್ನಂ ಥಂ ತದುಕ್ಥಮೃಕ್ತಸ್ತದೇತದೇಕಂ ಸತ್ತ್ರೇಧಾಖ್ಯಾಯತೇ
೧೦।೪।೧।[೧೬]

ಸ ಏಷ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಾಜಾಪತಿರಗ್ನಿಃ ತಸ್ಯಾರ್ಧಮೇವ ಸಾವಿತ್ರಾಣ್ಯರ್ಧಂ
ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾನ್ಯಷ್ಟಾವೇವಾಸ್ಯ ಕಲಾಃ ಸಾವಿತ್ರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಾನ್ಯಥ
ಯದೇತದನ್ತರೇಣ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಸ ಏವ ಸಪ್ತದಶಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯೋ ವೈ ಕಲಾ
ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಕ್ಷರಂ ತದ್ದೇವಾನಾಮ್
೧೦।೪।೧।[೧೭]

ತದ್ವೈ ಲೋಮೇತಿ ದ್ವೇ ಅಕ್ಷರೇ ತ್ವಗಿತಿ ದ್ವೇ ಅಸೃಗಿತಿ ದ್ವೇ ಮೇದ ಇತಿ ದ್ವೇ ಮಾಂಸಮಿತಿ ದ್ವೇ ಸ್ನಾವೇತಿ
ದ್ವೇ ಅಸ್ಥೀತಿ ದ್ವೇ ಮಜ್ಜೇತಿ ದ್ವೇ ತಾಃ ಷೋಡಶ ಕಲಾ ಅಥ ಯ ಏತದನ್ತರೇಣ ಪ್ರಾಣಃ ಸಂಚರತಿ ಸ
ಏವ ಸಪ್ತದಶಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
೧೦।೪।೧।[೧೮]

ತಸ್ಮಾ ಏತಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾಯ ಏತಾಃ ಷೋಡಶ ಕಲಾ ಅನ್ನಮಭಿಹರನ್ತಿ ತಾ ಯದಾನಭಿಹರ್ತುಂ
ಧ್ರಿಯನ್ತೇಽಥೈತಾ ಏವ ಜಗ್ಧ್ವೋತ್ಕ್ರಾಮತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದಶಿಶಿಷತಸ್ತೃಪ್ರಮಿವ ಭವತಿ
ಪ್ರಾಣೈರದ್ಯಮಾನಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದು ಹೈತದುಪತಾಪೀ ಕೃಶೈವ ಭವತಿ ಪ್ರಾಣೈರ್ಹಿ ಜಗ್ಧೋ ಭವತಿ
೧೦।೪।೧।[೧೯]

ತಸ್ಮಾ ಏತಸ್ಮೈ ಸಪ್ತದಶಾಯ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ಏತತ್ಸಪ್ತದಶಮನ್ನಂ ಸಮಸ್ಕುರ್ವನ್ಯ ಏಷ
ಸೌಮ್ಯೋಽಧ್ವರೋಽಥ ಯಾ ಅಸ್ಯ ತಾಃ ಷೋಡಶ ಕಲಾ ಏತೇ ತೇ ಷೋಡಶರ್ತ್ವಿಜಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನ
ಸಪ್ತದಶಮೃತ್ವಿಜಂ ಕುರ್ವೀತ ನೇದತಿರೇಚಯಾನೀತ್ಯಥ ಯ ಏವಾತ್ರ ರಸೋ ಯಾ ಆಹುತಯೋ ಹೂಯನ್ತೇ
ತದೇವ ಸಪ್ತದಶಮನ್ನಮ್
೧೦।೪।೧।[೨೦]

ತೇ ಯದಾ ಸ್ತುವತೇ ಯದಾನುಶಂಸತಿ ಅಥಾಸ್ಮಿನ್ನೇತಂ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ವೌಗಿತಿ ವಾ ಏಷ
ಷಡಿತೀದಂ ಷಡ್ವಿಧಮನ್ನಂ ಕೃತ್ವಾಸ್ಮಾ ಅಪಿದಧಾತ್ಯಾತ್ಮಸಮ್ಮಿತಂ ಯದು ವಾ
ಆತ್ಮಸಮ್ಮಿತಮನ್ನಂ ತದವತಿ ತನ್ನ ಹಿನಸ್ತಿ ಯದ್ಭೂಯೋ ಹಿನಸ್ತಿ ತದ್ಯತ್ಕನೀಯೋ ನ
ತದವತಿ
೧೦।೪।೧।[೨೧]

ಸ ಏಷ ಏವಾರ್ಕಃ ಯೋಽಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ಕ್ಯಮೇಷ ಸೌಮ್ಯೋಽಧ್ವರಸ್ತದರ್ಕ್ಯಂ
ಯಜುಷ್ಟ ಏಷ ಏವ ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ವ್ರತಂ ತನ್ಮಹಾವ್ರತಂ ಸಾಮತ ಏಷ ಉ
ಏವೋಕ್ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ಥಂ ತದುಕ್ಥಮೃಕ್ತಸ್ತದೇತದೇಕಂ ಸತ್ತ್ರೇಧಾಖ್ಯಾಯತೇ ಸ
ಏತೇನಾನ್ನೇನ ಸಹೋರ್ಧ್ವ ಉದಕ್ರಾಮತ್ಸ ಯಃ ಸ ಉದಕ್ರಾಮದಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯೋಽಥ ಯೇನ
ತೇನಾನ್ನೇನ ಸಹೋದಕ್ರಾಮದೇಷ ಸ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ
೧೦।೪।೧।[೨೨]

ಸ ಏಷ ಏವಾರ್ಕೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ಕ್ಯಮೇಷ ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತದರ್ಕ್ಯಂ ಯಜುಷ್ಟ
ಏಷ ಏವ ಮಹಾಂಸ್ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ವ್ರತಂ ತನ್ಮಹಾವ್ರತಂ ಸಾಮತ ಏಷ ಉ
ಏವೋಕ್ತಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ಥಂ ತದುಕ್ಥಮೃಕ್ತಸ್ತದೇತದೇಕಂ ಸತ್ತ್ರೇಧಾಖ್ಯಾಯತ
ಇತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೧೦।೪।೧।[೨೩]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅರ್ಕಸ್ತಸ್ಯಾನ್ನಮೇವ ಕ್ಯಂ ತದರ್ಕ್ಯಂ ಯಜುಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಣ ಏವ
ಮಾಹಾಂಸ್ತಸ್ಯಾನ್ನಮೇವ ವ್ರತಂ ತನ್ಮಹಾವ್ರತಂ ಸಾಮತಃ ಪ್ರಾಣ ಉ ಏವೋಕ್ತಸ್ಯಾನ್ನಮೇವ ಥಂ
ತದುಕ್ಥಮೃಕ್ತಸ್ತದೇತದೇಕಂ ಸತ್ತ್ರೇಧಾಖ್ಯಾಯತೇ ಸ ಏಷ
ಏವೈಷೋಽಧಿದೇವತಮಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಮ್
೧೦।೪।೨।[೧]

ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿಃ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸ ಹ ಸ್ವಯಮೇವಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರೋಚೇ
ಯಜ್ಞವಚಸೇ ರಾಜಸ್ತಮ್ಬಾಯನಾಯ ಯಾವನ್ತಿ ವಾವ ಮೇ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ತಾವತ್ಯೋ ಮ ಇಷ್ಟಕಾ ಇತಿ
೧೦।೪।೨।[೨]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಸಪ್ತ ಚ ಶತಾನಿ ವಿಂಶತಿಶ್ಚಾಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷಿ ತಾ
ಇಷ್ಟಕಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾಣಿ ಪರಿಶ್ರಿತಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯಃ
ಸೋಽಯಂ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸಸೃಜೇ ಯಚ್ಚ ಪ್ರಾಣಿ
ಯಚ್ಚಾಪ್ರಾಣಮುಭಯಾನ್ದೇವಮನುಷ್ಯಾನ್ತ್ಸ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ರಿರಿಚಾನೈವ ಮೇನೇ ಸ
ಮೃತ್ಯೋರ್ಬಿಭಯಾಂ ಚಕಾರ
೧೦।೪।೨।[೩]

ಸ ಹೇಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಕಥಂ ನ್ವಹಮಿನಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪುನರಾತ್ಮನ್ನಾವಪೇಯ
ಪುನರಾತ್ಮನ್ದಧೀಯ ಕಥಂ ನ್ವಹಮೇವೈಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪುನರಾತ್ಮಾ ಸ್ಯಾಮಿತಿ
೧೦।೪।೨।[೪]

ಸ ದ್ವೇಧಾತ್ಮಾನಂ ವ್ಯೌಹತ್ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನ್ಯನ್ಯತರಸ್ಯೇಷ್ಟಕಾ
ಅಭವನ್ನೇವಮನ್ಯತರಸ್ಯ ಸ ನ ವ್ಯಾಪ್ನೋತ್
೧೦।೪।೨।[೫]

ತ್ರೀನಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ತಿಸ್ರಸ್ತಿಸ್ರೋಽಶೀತಯ ಏಕೈಕಸ್ಯೇಷ್ಟಕಾ ಅಭವನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋತ್
೧೦।೪।೨।[೬]

ಚತುರ ಆತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಅಶೀತಿಶತೇಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋತ್
೧೦।೪।೨।[೭]

ಪಞ್ಚಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಂ ಶತಮೇಕೈಕಸ್ಯೇಷ್ಟಕಾ ಅಭವನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋತ್
೧೦।೪।೨।[೮]

ಷಡಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ವಿಂಶತಿಶತೇಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋನ್ನ ಸಪ್ತಧಾ ವ್ಯಭವತ್
೧೦।೪।೨।[೯]

ಅಷ್ಟಾವಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ನವತೀಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋತ್
೧೦।೪।೨।[೧೦]

ನವಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಅಶೀತೀಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋತ್೧೦।೪।೨।[೧೧]

ದಶಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ದ್ವಾಸಪ್ತತೀಷ್ಟಕಾನ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋನ್ನೈಕಾದಶಧಾ ವ್ಯಭವತ್
೧೦।೪।೨।[೧೨]

ದ್ವಾದಶಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಷಷ್ಟೀಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋನ್ನ ತ್ರಯೋದಶಧಾ ವ್ಯಭವನ್ನ
ಚತುರ್ದಶಧಾ
೧೦।೪।೨।[೧೩]

ಪಞ್ಚದಶಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಅಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶದಿಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋತ್
೧೦।೪।೨।[೧೪]

ಷೋಡಶಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಪಞ್ಚಚತ್ವಾರಿಂಶದಿಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋನ್ನ ಸಪ್ತದಶಧಾ
ವ್ಯಭವತ್
೧೦।೪।೨।[೧೫]

ಅಷ್ಟಾದಶಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಚತ್ವಾರಿಂಶದಿಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಶ್ನೋನ್ನೈಕಾಂ ನ ವಿಂಶತಿಧಾ
ವ್ಯಭವತ್
೧೦।೪।೨।[೧೬]

ವಿಂಶತಿಮಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಿಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸ ನೈವ ವ್ಯಾಪ್ನೋನ್ನೈಕವಿಂಶತಿಧಾ
ವ್ಯಭವನ್ನ ದ್ವಾವಿಂಶತಿಧಾ ನ ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿಧಾ
೧೦।೪।೨।[೧೭]

ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಮಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ತ್ರಿಂಶದಿಷ್ಟಕಾನ್ತ್ಸೋಽತ್ರಾತಿಷ್ಠತ ಪಞ್ಚದಶೇ ವ್ಯೂಹೇ
ತದ್ಯತ್ಪಞ್ಚದಶೇ ವ್ಯೂಹೇಽತಿಷ್ಠತ ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚದಶಾಪೂರ್ಯಮಾಣಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ
ಪಞ್ಚದಶಾಪಕ್ಷೀಯಮಾಣಸ್ಯ
೧೦।೪।೨।[೧೮]

ಅಥ ಯಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಮಾತ್ಮನೋಽಕುರುತ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯರ್ಧಮಾಸಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸ
ಏತೈಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಾ ತ್ರಿಂಶದಿಷ್ಟಕೈರಾತ್ಮಭಿರ್ನ ವ್ಯಭವತ್ಸ ಪಞ್ಚದಶಾಹ್ನೋ
ರೂಪಾಣ್ಯಪಶ್ಯದಾತ್ಮನಸ್ತನ್ವೋ ಮುಹೂರ್ತಾಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಃ ಪಞ್ಚದಶೈವ ರಾತ್ರೇಸ್ತದ್ಯನ್ಮುಹು
ತ್ರಾಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮುಹುರ್ತಾ ಅಥ ಯತ್ಕ್ಷುದ್ರಾಃ ಸನ್ತ ಇಮಾಂಲೋಕಾನಾಪೂರಯನ್ತಿ
ತಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಃ೧೦।೪।೨।[೧೯]

ಏಷ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಪಚತಿ ಅಹೋರಾತ್ರೈರರ್ಧಮಾಸೈರ್ಮಾಸೈರೃತುಭಿಃ ಸಂವತ್ಸರೇಣ
ತದಮುನಾ ಪಕ್ವಮಯಂ ಪಚತಿ ಪಕ್ವಸ್ಯ ಪಕ್ತೇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಭಾರದ್ವಾಜೋಽಗ್ನಿಮಮುನಾ ಹಿ
ಪಕ್ವಮಯಂ ಪಚತೀತಿ
೧೦।೪।೨।[೨೦]

ತಾನಿ ಸಂವತ್ಸರೇ ದಶ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ಚ ಶತಾನಿ ಸಮಪದ್ಯನ್ತ ಸೋಽತ್ರಾತಿಷ್ಠತ ದಶಸು
ಚ ಸಹಸ್ರೇಷ್ವಷ್ಟಾಸು ಚ ಶತೇಷು
೧೦।೪।೨।[೨೧]

ಅಥ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪರ್ಯೈಕ್ಷತ್ ಸ ತ್ರಯ್ಯಾಮೇವ ವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಪಶ್ಯದತ್ರ
ಹಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಚನ್ದಸಾಮಾತ್ಮಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸ್ತೋಮಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ
ದೇವಾನಾಮೇತದ್ವಾ ಅಸ್ತ್ಯೇತದ್ಧ್ಯಮೃತಂ ಯದ್ಧ್ಯಮೃತಂ ತದ್ಧ್ಯಸ್ತ್ಯೇತದು ತದ್ಯನ್ಮರ್ತ್ಯಮ್
೧೦।೪।೨।[೨೨]

ಸ ಐಕ್ಷತ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ತ್ರಯ್ಯಾಂ ವಾವ ವಿದ್ಯಾಯಾಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಹನ್ತ ತ್ರಯೋಮೇವ
ವಿದ್ಯಾಮಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಂಸ್ಕರವಾ ಇತಿ
೧೦।೪।೨।[೨೩]

ಸ ಋಚೋ ವ್ಯೌಹತ್ ದ್ವಾದಶ ಬೃಹತೀಸಹಸ್ರಾಣ್ಯೇತಾವತ್ಯೋ ಹರ್ಚೋ ಯಾಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿಸೃಷ್ಟಾಸ್ತಾಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೇ ವ್ಯೂಹೇ ಪಙ್ಕ್ತಿಷ್ವತಿಷ್ಠನ್ತ ತಾ ಯತ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೇ
ವ್ಯೂಹೇಽತಿಷ್ಠನ್ತ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾಸಸ್ಯ ರಾತ್ರಯೋಽಥ ಯತ್ಪಙ್ಕ್ತಿಷು ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಙ್ಕ್ತಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಾ ಅಷ್ಟಾಶತಂ ಶತಾನಿ ಪಙ್ಕ್ತಯೋಽಭವನ್
೧೦।೪।೨।[೨೪]

ಅಥೇತರೌ ವೇದೌ ವ್ಯೌಹತ್ ದ್ವಾದಶೈವ ಬೃಹತೀಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ಯಜುಷಾಂ ಚತ್ವಾರಿ
ಸಾಮ್ನಾಮೇತಾವದ್ಧೈತಯೋರ್ವೇದಯೋರ್ಯತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಸೃಷ್ಟಂ ತೌ ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೇ ವ್ಯೂಹೇ
ಪಙ್ಕ್ತಿಷ್ವತಿಷ್ಠೇತಾಂ ತೌ ಯತ್ತ್ರಿಂಶತ್ತಮೇ ವ್ಯೂಹೇಽತಿಷ್ಠೇತಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಂಶನ್ಮಾಸಸ್ಯ
ರಾತ್ರಯೋಽಥ ಯತ್ಪಙ್ಕ್ತಿಷು ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಾ ಅಷ್ಟಾಶತಮೇವ ಶತಾನಿ
ಪಙ್ಕ್ತಯೋಽಭವನ್
೧೦।೪।೨।[೨೫]

ತೇ ಸರ್ವೇ ತ್ರಯೋ ವೇದಾಃ ದಶ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ಚ ಶತಾನ್ಯಶೀತೋನಾಮಭವನ್ತ್ಸ
ಮುಹೂರ್ತೇನಮುಹೂರ್ತೇನಾಶೀತಿಮಾಪ್ನೋನ್ಮುಹೂರ್ತೇನಮುಹೂರ್ತೇನಾಶೀತಿಃ ಸಮಪದ್ಯತ೧೦।೪।೨।[೨೬]

ಸ ಏಸು ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷೂಖಾಯಾಮ್ ಯೋನೌ ರೇತೋ ಭೂತಮಾತ್ಮಾನಮಸಿಞ್ಚಚ್ಚನ್ದೋಮಯಂ
ಸ್ತೋಮಮಯಂ ಪ್ರಾಣಮಯಂ ದೇವತಾಮಯಂ ತಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಸೇ ಪ್ರಥಮ ಆತ್ಮಾ ಸಮಸ್ಕ್ರಿಯತ
ದವೀಯಸಿ ಪರೋ ದವೀಯಸಿ ಪರಃ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಸಮಸ್ಕ್ರಿಯತ
೧೦।೪।೨।[೨೭]

ತದ್ಯತ್ಪರಿಶ್ರಿತಮುಪಾಧತ್ತ ತದ್ರಾತ್ರಿಮುಪಾಧತ್ತ ತದನು ಪಞ್ಚದಶ
ಮುಹೂರ್ತಾನ್ಮುಹೂರ್ತಾನನು ಪಞ್ಚದಶಾಶೀತೀರಥ ಯದ್ಯಜುಷ್ಮತೀಮುಪಾಧತ್ತ
ತದಹರುಪಾಧತ್ತ ತದನು ಪಞ್ಚದಶ ಮುಹೂರ್ತಾನ್ಮುಹೂರ್ತಾನನು ಪಞ್ಚದಶಾಶೀತೀರೇವಮೇತಾಂ
ತ್ರಯೀಂ ವಿದ್ಯಾಮಾತ್ಮನ್ನಾವಪತಾತ್ಮನ್ನಕುರುತ ಸೋಽತ್ರೈವ ಸರ್ವೇಷಾಮ್
ಭೂತಾನಾಮಾತ್ಮಾಭವಚ್ಚನ್ದೋಮಯ ಸ್ತೋಮಮಯಃ ಪ್ರಾಣಮಯೋ ದೇವತಾಮಯಃ ಸ ಏತನ್ಮಯ
ಏವ ಭೂತ್ವೋರ್ಧ್ವ ಉದಕ್ರಾಮತ್ಸ ಯಃ ಸ ಉದಕ್ರಾಮದೇಷ ಸ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ
೧೦।೪।೨।[೨೮]

ತಸ್ಯೈಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇತಸ್ಮಾದೇವಾಧ್ಯಚೀಯತೈತಸ್ಮಿನ್ನಧ್ಯಚೀಯತಾತ್ಮನ
ಏವೈನಂ ತನ್ನಿರಮಿಮೀತಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಾಜನಯತ್
೧೦।೪।೨।[೨೯]

ಸ ಯದಗ್ನಿಂ ಚೇಷ್ಯಮಾಣೋ ದೀಕ್ಷತೇ ಯಥೈವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರೇಷು ತ್ರಿಷು ಲೋಕೇಷೂಖಾಯಾಂ
ಯೋನೌ ರೇತೋ ಭೂತಮಾತ್ಮಾನಮಸಿಞ್ಚದೇವಮೇವೈಷ ಏತದಾತ್ಮಾನಮುಖಾಯಾಂ ಯೋನೌ ರೇತೋ
ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತಿ ಚನ್ದೋಮಯಂ ಸ್ತೋಮಮಯಂ ಪ್ರಾಣಮಯಂ ದೇವತಾಮಯಂ ತಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಸೇ
ಪ್ರಥಮ ಆತ್ಮಾ ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯತೇ ದವೀಯಸಿ ಪರೋ ದವೀಯಸಿ ಪರಃ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಸರ್ವಃ ಕೃತ್ಸ್ನಃ
ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯತೇ
೧೦।೪।೨।[೩೦]

ತದ್ಯತ್ಪರಿಶ್ರಿತಮುಪಧತ್ತೇ ತದ್ರಾತ್ರಿಮುಪಧತ್ತೇ ತದನು ಪಞ್ಚದಶ
ಮುಹೂರ್ತಾನ್ಮುಹೂರ್ತಾನನು ಪಞ್ಚದಶಾಶೀತೀರಥ ಯದ್ಯಜುಷ್ಮತೀಮುಪಧತ್ತೇ
ತದಹರುಪಧತ್ತೇ ತದನು ಪಞ್ಚದಶ ಮೂಹೂರ್ತಾನ್ಮುಹೂರ್ತಾನನು ಪಞ್ಚದಶಾಶೀತೀರೇವಮೇತಾಂ
ತ್ರಯೀಂ ವಿದ್ಯಾಮಾತ್ಮನ್ನಾವಪತ ಆತ್ಮನ್ಕುರುತೇ ಸೋಽತ್ರೈವ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಭವತಿ
ಚನ್ದೋಮಯ ಸ್ತೋಮಮಯಃ ಪ್ರಾಣಮಯೋ ದೇವತಾಮಯಃ ಸ ಏತನ್ಮಯ ಏವ ಭೂತ್ವೋರ್ಧ್ವ
ಉತ್ಕ್ರಾಮತಿ
೧೦।೪।೨।[೩೧]

ತಸ್ಯೈಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇತಸ್ಮಾದ್ವೇವಾಧಿಚೀಯತ ಏತಸ್ಮಿನ್ನಧಿಚೀಯತ ಆತ್ಮನ
ಏವೈನಂ ತನ್ನಿರ್ಮಿಮೀತ ಆತ್ಮನಃ ಪ್ರಜನಯತಿ ಸ
ಯದೈವಂವಿದಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತ್ಯಥೈತಮೇವಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮ್ಭವತಿ ಚನ್ದೋಮಯಮ್
ಪ್ರಾಣಮಯಂ ದೇವತಾಮಯಂ ಸ ಏತನ್ಮಯ ಏವ ಭೂತ್ವೋರ್ಧ್ವ ಉತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಯ ಏವಂ
ವಿದ್ವಾನೇತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ಯೋ ವೈತದೇವಂ ವೇದ
೧೦।೪।೩।[೧]

ಏಷ ವೈ ಮೃತ್ಯುರ್ಯತ್ಸಂವತ್ಸರಃ ಏಷ ಹಿ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಮಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮಾಯುಃ ಕ್ಷಿಣೋತ್ಯಥ
ಮ್ರಿಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಏವ ಮೃತ್ಯುಃ ಸ ಯೋ ಹೈತಂ ಮೃತ್ಯುಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ವೇದ ನ ಹಾಸ್ಯೈಷ
ಪುರಾ ಜರಸೋಽಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮಾಯುಃ ಕ್ಷಿಣೋತಿ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಯುರೇತಿ
೧೦।೪।೩।[೨]

ಏಷ ಉ ಏವಾನ್ತಕಃ ಏಷ ಹಿ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಮಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮಾಯುಷೋಽನ್ತಂ ಗಚತ್ಯಥ ಮ್ರಿಯನ್ತೇ
ತಸ್ಮಾದೇಷ ಏವಾನ್ತಕಃ ಸ ಯೋ ಹೈತಮನ್ತಕಂ ಮೃತ್ಯುಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ವೇದ ನ ಹಾಸ್ಯೈಷ
ಪುರಾ ಜರಸೋಽಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮಾಯುಷೋಽನ್ತಂ ಗಚತಿ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಯುರೇತಿ
೧೦।೪।೩।[೩]

ತೇ ದೇವಾಃ ಏತಸ್ಮಾದನ್ತಕಾನ್ಮೃತ್ಯೋಃ ಸಂವತ್ಸರಾತ್ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ಬಿಭಯಾಂ ಚಕ್ರುರ್ಯದ್ವೈ
ನೋಽಯಮಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮಾಯುಷೋಽನ್ತಂ ನ ಗಚೇದಿತಿ
೧೦।೪।೩।[೪]

ತ ಏತಾನ್ಯಜ್ಞಕ್ರತೂಂಸ್ತೇನಿರೇ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ಪಶುಬನ್ಧಂ
ಸೌಮ್ಯಮಧ್ವರಂ ತ ಏತೈರ್ಯಜ್ಞಕ್ರತುಭಿರ್ಯಜಮಾನಾ ನಾಮೃತತ್ವಮಾನಶಿರೇ
೧೦।೪।೩।[೫]

ತೇ ಹಾಪ್ಯಗ್ನಿಂ ಚಿಕ್ಯಿರೇ ತೇಽಪರಿಮಿತಾ ಏವ ಪರಿಶ್ರಿತ ಉಪದಧುರಪರಿಮಿತಾ
ಯಜುಷ್ಮತೀರಪರಿಮಿತಾ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ಯಥೇದಮಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯೇಕ ಉಪದಧತೀತಿ ದೇವಾ
ಅಕುರ್ವನ್ನಿತಿ ತೇ ಹ ನೈವಾಮೃತತ್ವಮಾನಶಿರೇ
೧೦।೪।೩।[೬]

ತೇಽರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಃ ಅಮೃತತ್ವಮವರುರುತ್ಸಮಾನಾಸ್ತಾನ್ಹ ಪ್ರಜಾಪತಿರುವಾಚ ನ ವೈ
ಮೇ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯುಪಧತ್ಥಾತಿ ವೈವ ರೇಚಯಥ ನ ವಾಭ್ಯಾಪಯಥ ತಸ್ಮಾನ್ನಾಮೃತಾ
ಭವಥೇತಿ
೧೦।೪।೩।[೭]

ತೇ ಹೋಚುಃ ತೇಭ್ಯೋ ವೈ ನಸ್ತ್ವಮೇವ ತದ್ಬ್ರೂಹಿ ಯಥಾ ತೇ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯುಪದಧಾಮೇತಿ೧೦।೪।೩।[೮]

ಸ ಹೋವಾಚ ಷಷ್ಟಿಂ ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಪರಿಶ್ರಿತ ಉಪಧತ್ತ ಷಷ್ಟಿಂ ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ
ಯಜುಷ್ಮತೀರಧಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಮಥ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ದಶ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ಚ
ಶತಾನ್ಯುಪಧತ್ತಾಥ ಮೇ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯುಪಧಾಸ್ಯಥಾಥಾಮೃತಾ ಭವಿಷ್ಯಥೇತಿ ತೇ ಹ ತಥಾ
ದೇವಾ ಉಪದಧುಸ್ತತೋ ದೇವಾ ಅಮೃತಾ ಆಸುಃ
೧೦।೪।೩।[೯]

ಸ ಮೃತ್ಯುರ್ದೇವಾನಬ್ರವೀತ್ ಇತ್ಥಮೇವ ಸರ್ವೇ ಮನುಷ್ಯಾ ಅಮೃತಾ ಭವಿಷ್ಯನ್ತ್ಯಥ ಕೋ
ಮಹ್ಯಂ ಭಾಗೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತೇ ಹೋಚುರ್ನಾತೋಽಪರಃ ಕಶ್ಚನ ಸಹ
ಶರೀರೇಣಾಮೃತೋಽಸದ್ಯದೈವ ತ್ವಮೇತಂ ಭಾಗಂ ಹರಾಸಾ ಅಥ ವ್ಯಾವೃತ್ಯ
ಶರೀರೇಣಾಮೃತೋಽಸದ್ಯೋಽಮೃತೋಽಸದ್ವಿದ್ಯಯಾ ವಾ ಕರ್ಮಣಾ ವೇತಿ ಯದ್ವೈ ತದಬ್ರುವನ್ವಿದ್ಯಯಾ ವಾ
ಕರ್ಮಣಾ ವೇತ್ಯೇಷಾ ಹೈವ ಸಾ ವಿದ್ಯಾ ಯದಗ್ನಿರೇತದು ಹೈವ ತತ್ಕರ್ಮ ಯದಗ್ನಿಃ
೧೦।೪।೩।[೧೦]

ತೇ ಯ ಏವಮೇತದ್ವಿದುಃ ಯೇ ವೈತತ್ಕರ್ಮ ಕುರ್ವತೇ ಮೃತ್ವಾ ಪುನಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತೇ
ಸಮ್ಭವನ್ತ ಏವಾಮೃತತ್ವಮಭಿಸಮ್ಭವನ್ತ್ಯಥ ಯ ಏವಂ ನ ವಿದುರ್ಯೇ ವೈತತ್ಕರ್ಮ ನ
ಕುರ್ವತೇ ಮೃತ್ವಾ ಪುನಃ ಸಮ್ಭವನ್ತಿ ತ ಏತಸ್ಯೈವಾನ್ನಂ ಪುನಃಪುನರ್ಭವನ್ತಿ
೧೦।೪।೩।[೧೧]

ಸ ಯದಗ್ನಿಂ ಚಿನುತೇ ಏತಮೇವ ತದನ್ತಕಂ ಮೃತ್ಯುಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತಿ
ಯಂ ದೇವಾ ಆಪ್ನುವನ್ನೇತಮುಪಧತ್ತೇ ಯಥೈವೈನಮದೋ ದೇವಾ ಉಪಾದಧತ
೧೦।೪।೩।[೧೨]

ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭಿರೇವಾಸ್ಯ ರಾತ್ರೀರಾಪ್ನೋತಿ
ಯಜುಷ್ಮತೀಭಿರಹಾನ್ಯರ್ಧಮಾಸಾನ್ಮಾಸಾನೃತೂಂಲೋಕಮೃಣಾಭಿರ್ಮುಹೂರ್ತಾನ್
೧೦।೪।೩।[೧೩]

ತದ್ಯಾಃ ಪರಿಷ್ರಿತಃ ರಾತ್ರಿಲೋಕಾಸ್ತಾ ರಾತ್ರೀಣಾಮೇವ ಸಾಪ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ ರಾತ್ರೀಣಾಂ ಪ್ರತಿಮಾ ತಾಃ
ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ
ರಾತ್ರಯಸ್ತಾಸಾಮೇಕವಿಂಶತಿಂ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಪರಿಶ್ರಯತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ನಾಶೀತಿಂ ಧಿಷ್ಣ್ಯೇಷು ದ್ವೇ
ಏಕಷಷ್ಟೇ ಶತೇ ಆಹವನೀಯೇ
೧೦।೪।೩।[೧೪]

ಅಥ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯಃ ದರ್ಭಸ್ತಮ್ಬೋ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾಃ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ ರುಕ್ಮಪುರುಷೌ ಸ್ರುಚೌ
ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾ ದ್ವಿಯಜೂ ರೇತಃಸಿಚೌ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರೃತವ್ಯೇ ಅಷಾಢಾ ಕೂರ್ಮ
ಉಲೂಖಲಮುಸಲೇ ಉಖಾ ಪಞ್ಚ ಪಶುಶೀರ್ಷಣಿ ಪಞ್ಚದಶಾಪಸ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಚನ್ದಸ್ಯಾಃಃ೧೦।೪।೩।[೧೫]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಾ ಪಞ್ಚಾಶ್ವಿನ್ಯೋ ದ್ವೇ ಋತವ್ಯೇ ಪಞ್ಚ ವೈಶ್ವದೇವ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಾಣಭೃತಃ
ಪಞ್ಚಾಪಸ್ಯಾ ಏಕಯಾ ನ ವಿಂಶತಿರ್ವಯಸ್ಯಾಸ್ತಾ ಏಕಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ದ್ವಿತೀಯಾ ಚಿತಿಃ
೧೦।೪।೩।[೧೬]

ಅಥ ತೃತೀಯಾ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಪಞ್ಚ ದಿಶ್ಯಾ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಶ್ಚತಸ್ರ ಋತವ್ಯಾ ದಶ ಪ್ರಾಣಭೃತಃ
ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಚ್ಚನ್ದಸ್ಯಾಶ್ಚತುರ್ದಶ ವಾಲಖಿಲ್ಯಾಸ್ತಾ ಏಕಸಪ್ತತಿಸ್ತೃತೀಯಾ ಚಿತಿಃ
೧೦।೪।೩।[೧೭]

ಅಥ ಚತುರ್ಥೀ ಅಷ್ಟಾದಶ ಪ್ರಥಮಾ ಅಥ ದ್ವಾದಶಾಥ ಸಪ್ತದಶ ತಾಃ
ಸಪ್ತಚತ್ವಾರಿಂಶಚ್ಚತುರ್ಥೀ ಚಿತಿಃ
೧೦।೪।೩।[೧೮]

ಅಥ ಪಞ್ಚಮೀ ಪಞ್ಚಾಸಪತ್ನಾಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವಿರಾಜ ಏಕಯಾ ನ ತ್ರಿಂಶತ್ಸ್ತೋಮಭಾಗಾಃ ಪಞ್ಚ
ನಾಕಸದಃ ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಚೂಡಾ ಏಕತ್ರಿಂಶಚ್ಚನ್ದಸ್ಯಾ ಅಷ್ಟೌ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋ ಚಿತಿರಷ್ಟೌ
ಪುನಶ್ಚಿತಿರೃತವ್ಯೇ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರ್ವಿಕರ್ಣೀ ಚ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಚಾಶ್ಮಾ ಪೃಶ್ನಿರ್ಯಶ್ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ
ತಾ ಅಷ್ಟಾತ್ರಿಂಶಂ ಶತಂ ಪಞ್ಚಮೀ ಚಿತಿಃ
೧೦।೪।೩।[೧೯]

ತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ನ ಚತ್ವಾರಿ ಶತಾನಿ ತಯೋ ಯಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನ್ಯಹರ್ಲೋಕಾಸ್ತಾ
ಅಹ್ನಾಮೇವ ಸಾಪ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇಽಹ್ನಾಂ ಪ್ರತಿಮಾ ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ
ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹಾನ್ಯಥ ಯಾಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಪುರೀಷಂ ತಾಸಾಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶೀ
ತತೋ ಯಾಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಲೋಕಾಸ್ತಾ ಅರ್ಧಮಾಸಾನಾಮೇವ ಸಾಪ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇಽರ್ಧಮಾಸಾನಾಮ್
ಪ್ರತಿಮಾಥ ಯಾ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಲೋಕಾಸ್ತಾ ಮಾಸಾನಾಮೇವ ಸಾಪ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಮಾಸಾನಾಂ ಪ್ರತಿಮಾ ತಾ
ಉ
ದ್ವದ್ವೇ ಸಹರ್ತುಲೋಕಾ ಋತೂನಾಮಶೂನ್ಯತಾಯೈ
೧೦।೪।೩।[೨೦]

ಅಥ ಯಾ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಃ ಮುಹುರ್ತಲೋಕಾಸ್ತಾ ಮುಹೂರ್ತಾನಾಮೇವ ಸಾಪ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಮುಹೂರ್ತಾನಾಮ್
ಪ್ರತಿಮಾ ತಾ ದಶ ಚ ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಷ್ಟೌ ಚ ಶತಾನಿ ಭವನ್ತ್ಯೇತಾವನ್ತೋ ಹಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ
ಮುಹೂರ್ತಾಸ್ತಾಸಾಮೇಕವಿಹ್+ಶತಿಂ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಉಪದಧಾತಿ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ನಾಶೀತಿಂ
ಧಿಷ್ಣ್ಯೇಷ್ವಾಹವನೀಯ ಇತರಾ ಏತಾವನ್ತಿ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ತಾನ್ಯಸ್ಯಾತ್ರಾಪ್ತಾನ್ಯುಪಹಿತಾನಿ
ಭವನ್ತಿ
೧೦।೪।೩।[೨೧]
ತದ್ಧೈಕೇ ಆಹವನೀಯ ಏವೈತಾಂ ಸಮ್ಪದಮಾಪಿಪಯಿಷನ್ತ್ಯನ್ಯೇ ವಾ ಏತೇಽಗ್ನಯಶ್ಚಿತಾಃ
ಕಿಮನ್ಯತ್ರೋಪಹಿತಾ ಇಹ ಸಮ್ಪಶ್ಯೇಮೇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ದಶ ವಾ ಏತಾನಗ್ನೀಂಶ್ಚಿನುತೇಽಷ್ಟೌ
ಧಿಷ್ಣ್ಯಾನಾಹವನೀಯಂ ಚ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಚ ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ವಿರಾಡಗ್ನಿರಿತಿ ದಶಾಕ್ಷರಾ ಹಿ ವಿರಾಟ್
ತಾನ್ನು ಸರ್ವಾನೇಕಮಿವೈವಾಚಕ್ಷತೇಽಗ್ನಿರಿತ್ಯೇತಸ್ಯ ಹ್ಯೇವೈತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ ಯಥಾ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯರ್ಧಮಾಸಾ ಮಾಸಾ ಋತವ ಏವಮಸ್ಯೈತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ
೧೦।೪।೩।[೨೨]

ತೇ ಯೇ ಹ ತಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಏತಾನಿ ಹಾಸ್ಯ ತೇ ರೂಪಾಣಿ ಬಹಿರ್ಧಾ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಥೋ ಪಾಪವಸ್ಯಸಂ
ಕುರ್ವನ್ತಿ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ವಿಶಂ ಪ್ರತಿಪ್ರತಿನೀಂ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನೀಮಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯೇ ವಾ ಅಶ್ಮಾನಮ್
ಪೃಶ್ನಿಮುಪದಧಾತ್ಯಥ ತಂ ಸಮ್ಪಶ್ಯತಿ ಕಿಮು ತಂ ಸಮ್ಪಶ್ಯನ್ನಿತರಾ ನ
ಸಮ್ಪಶ್ಯೇದ್ಯೇನೈವ ನಿರೃತಿಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ ಸ ಏಕಾದಶಃ
೧೦।೪।೩।[೨೩]

ತದಾಹುಃ ಕಥಮು ತಾ ಅತ್ರ ನ ಸಮ್ಪಶ್ಯತೀತಿ ನ ಹ್ಯೇನಾ ಅಭಿಜುಹೋತ್ಯಾಹುತ್ಯಾ ವಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಸರ್ವಾ
ಕೃತ್ಸ್ನಾ ಭವತೀತಿ
೧೦।೪।೩।[೨೪]

ತದಾಹುಃ ಕಥಮಸ್ಯೈತಾ ಅನತಿರಿಕ್ತಾ ಉಪಹಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ವೀರ್ಯಂ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಾ ಅನತಿರಿಕ್ತಂ ವೈ
ಪುರುಷಂ ವೀರ್ಯಂ ಸ ಹ ವಾ ಏತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಯ ಏವಂ
ವಿದ್ವಾನೇತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ಯೋ ವೈತದೇವಂ ವೇದ
೧೦।೪।೪।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜಮಾನಮ್ ಪಾಪ್ಮಾ ಮೃತ್ಯುರಭಿಪರಿಜಘಾನ ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ
ಸಹಸ್ರಂ ಸಂವತ್ಸರಾನ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ವಿಜಿಹಾಸನ್
೧೦।೪।೪।[೨]

ತಸ್ಯ ತಪಸ್ತೇಪಾನಸ್ಯ ಏಭ್ಯೋ ಲೋಮಗರ್ತೇಭ್ಯ ಊರ್ಧ್ವಾನಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷ್ಯಾಯಂಸ್ತದ್ಯಾನಿ ತಾನಿ
ಜ್ಯೋತೀಂಷ್ಯೇತಾನಿ ತಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಯಾವನ್ತ್ಯೇತಾನಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ತಾವನ್ತೋ ಲೋಮಗರ್ತಾ ಯಾವನ್ತೋ
ಲೋಮಗರ್ತಾಸ್ತಾವನ್ತಃ ಸಹಸ್ರಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಮುಹೂರ್ತಾಃ
೧೦।೪।೪।[೩]

ಸ ಸಹಸ್ರತಮೇ ಸಂವತ್ಸರೇ ಸರ್ವೋಽತ್ಯಪವತ ಸ ಯಃ ಸೋಽತ್ಯಪವತಾಯಮೇವ ಸ ವಾಯುರ್ಯೋಽಯಮ್
ಪವತೇಽಥ ಯಂ ತಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮತ್ಯಪವತೇದಂ ತಚರೀರಂ ಕ ಉ ತಸ್ಮೈ ಮನುಷ್ಯೋ ಯಃ
ಸಹಸ್ರಸಂವತ್ಸರಮವರುನ್ಧೀತ ವಿದ್ಯಯಾ ಹ ವಾ ಏವಂವಿತ್ಸಹಸ್ರಸಂವತ್ಸರಮವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೦।೪।೪।[೪]

ಸರ್ವಾ ಏವೈತಾ ಇಷ್ಟಕಾಃ ಸಾಹಸ್ರೀರುಪಾಸೀತ ರಾತ್ರಿಸಹಸ್ರೇಣ ರಾತ್ರಿಸಹಸ್ರೇಣೈಕೈಕಾಂ ಪರಿಶ್ರಿತಂ
ಸಮ್ಪನ್ನಾಮುಪಾಸೀತಾಹಃಸಹಸ್ರೇಣಾಹಃಸಹಸ್ರೇಣೈಕೈಕಾಮಹರ್ಭಾಜಮರ್ಧಮಾಸಸಹಸ್ರೇಣಾರ್ದ್
ಹಮಾಸಸಹಸ್ರೇಣೈಕೈಕಾಮರ್ಧಮಾಸಭಾಜಂ ಮಾಸಸಹಸ್ರೇಣಮಾಸಸಹಸ್ರೇಣೈಕೈಕಾಮ್
ಮಾಸಭಾಜಮೃತುಸಹಸ್ರೇಣರ್ತೃಸಹಸ್ರೇಣೈಕೈಕಾಮೃತುಭಾಜಮ್
ಮುಹೂರ್ತಸಹಸ್ರೇಣಮುಹೂರ್ತಸಹಸ್ರೇಣೈಕೈಕಾಂ ಮುಹೂರ್ತಭಾಜಂ ಸಂವತ್ಸರಸಹಸ್ರೇಣ
ಸಂವತ್ಸರಂ ತೇ ಯ ಏತಮೇವಮಗ್ನಿಂ ಸಂವತ್ಸರೇಣ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ವಿದುಃ ಸಹಸ್ರತಮೀಂ ಹಾಸ್ಯ
ತೇ ಕಲಾಂ ವಿದುರಥ ಯ ಏನಮೇವಂ ನ ವಿದುರ್ನ ಹಾಸ್ಯ ತೇ ಸಹಸ್ರತಮೀಂ ಚನ ಕಲಾಂ
ವಿದುರಥ ಯ ಏವೈವಂ ವೇದ ಯೋ ವೈತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ಸ ಹೈವೈತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಮ್
ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಮಗ್ನಿಮಾಪ್ನೋತಿ ಯಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರಾಪ್ನೋತ್ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿತ್ತಪ ಏವ ತಪ್ಯೇತ ಯದು ಹ
ವಾ ಏವಂವಿತ್ತಪ ತಪ್ಯತ ಆ ಮೈಥುನಾತ್ಸರ್ವಂ ಹಾಸ್ಯ ತತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿಸಮ್ಭವತಿ
೧೦।೪।೪।[೫]

ತದೇತದೃಚಾಭ್ಯುಕ್ತಮ್ ನ ಮೃಷಾ ಶ್ರಾನ್ತಂ ಯದವನ್ತಿ ದೇವಾ ಇತಿ ನ ಹೈವೈವಂ ವಿದುಷಃ ಕಿಂ
ಚನ ಮೃಷಾ ಶ್ರಾನ್ತಂ ಭವತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತತ್ಸರ್ವಂ ದೇವಾ ಅವನ್ತಿ
೧೦।೪।೫।[೧]

ಅಥಾದೇಶಾ ಉಪನಿಷದಾಮ್ ವಾಯುರಗ್ನಿರಿತಿ ಹ ಶಾಕಾಯನಿನ ಉಪಾಸತ ಆದಿತ್ಯೋಽಗ್ನಿರಿತ್ಯು ಹೈಕ
ಆಹುರಥ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶ್ರೌಮತ್ಯೋ ವಾ ಹಾಲಿಙ್ಗವೋ ವಾ
ವಾಯುರೇವಾಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದೈವಾಧ್ವರ್ಯುರುತ್ತಮಂ ಕರ್ಮ ಕರೋತ್ಯಥೈತಮೇವಾಪ್ಯೇತೀತಿ
೧೦।೪।೫।[೨]

ಶಾಟ್ಯಾಯನಿರು ಹ ಸ್ಮಾಹ ಸಂವತ್ಸರ ಏವಾಗ್ನಿಸ್ತಸ್ಯ ವಸನ್ತಃ ಶಿರೋ ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷೋ
ವರ್ಷಾ ಉತ್ತರಃ ಶರದೃತುರ್ಮಧ್ಯಮಾತ್ಮಾ ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಾವೃತೂ ಪುಚಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವಾಗಗ್ನಿಃ
ಪ್ರಾಣೋ ವಾಯುಶ್ಚಕ್ಷುರಾದಿತ್ಯೋ ಮನಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ದಿಶ ಆಪೋ ಮಿಥುನಂ ತಪಃ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಮಾಸಾಃ ಪರ್ವಾಣ್ಯರ್ಧಮಾಸಾ ನಾಡ್ಯೋಽಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ರಜತಸುವರ್ಣಾನಿ ಪತ್ರಾಣಿ ಸ ಏವಂ
ದೇವಾನಪ್ಯೇತೀತಿ ಸಂವತ್ಸರೋಽಗ್ನಿರಿತ್ಯು ಹೈವ ವಿದ್ಯಾದೇತನ್ಮಯೋ ಭವತೀತಿ ತ್ವೇವ ವಿದ್ಯಾತ್
೧೦।೪।೫।[೩]

ಚೇಲಕ ಉ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಯನಃ ಇಮ ಏವ ಲೋಕಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಸ್ವಯಮಾತೃಣವತ್ಯಶ್ಚಿತಯೋ
ಯಜಮಾನಶ್ಚತುರ್ಥೀ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾಃ ಪಞ್ಚಮೀಮಾಂಶ್ಚ ಲೋಕಾನ್ತ್ಸಂಸ್ಕುರ್ವ ಆತ್ಮಾನಂ ಚ
ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾನಿತ್ಯೇವ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ
೧೦।೫।೧।[೧]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ವಾಗೇವೋಪನಿಷದ್ವಾಚಾ ಹಿ ಚೀಯತ ಋಚಾ ಯಜುಷಾ ಸಾಮ್ನೇತಿ ನು ದೈವ್ಯಾಥ
ಯನ್ಮಾನುಷ್ಯಾ ವಾಚಾಹೇತೀದಂ ಕುರುತೇತೀದಂ ಕುರುತೇತಿ ತದು ಹ ತಯಾ ಚೀಯತೇ೧೦।೫।೧।[೨]

ಸಾ ವಾ ಏಷಾ ವಾಕ್ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಾ ಋಚೋ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾಮಾನಿ ತೇನಾಗ್ನಿಸ್ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತ ಏತೇನ ಹಿ ತ್ರಯೇಣ
ಚೀಯತೇಽಪ್ಯಹೈವಂ ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತ ಇತ್ಥಂ ಹ ತ್ವೇವಾಪಿ ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತೋ ಯದಸ್ಮಿಂಸ್ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಾ
ಇಷ್ಟಕಾ ಉಪಧೀಯನ್ತೇ ಪುಂನಾಮ್ನ್ಯ ಸ್ತ್ರೀನಾಮ್ನ್ಯೋ ನಪುಂಸಕನಾಮ್ನ್ಯಸ್ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಾನ್ಯು
ಏವೇಮಾನಿ ಪುರುಷಸ್ಯಾಙ್ಗಾನಿ ಪುಂನಾಮಾನಿ ಸ್ತ್ರೀನಾಮಾನಿ ನಪುಂಸಕನಾಮಾನಿ
೧೦।೫।೧।[೩]

ಸೋಽಯಮಾತ್ಮಾ ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತ ಏವ ಸೋಽನೇನ ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತೇನಾತ್ಮನೈತಂ ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಂ
ದೈವಮಮೃತಮಾಪ್ನೋತಿ ತಾ ಉ ಸರ್ವಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಇತ್ಯೇವಾಚಕ್ಷತೇ ನೇಷ್ಟಕ ಇತಿ ನೇಷ್ಟಕಮಿತಿ ವಾಚೋ
ರೂಪೇಣ ವಾಗ್ಘ್ಯೇವೈತತ್ಸರ್ವಂ ಯತ್ಸ್ತ್ರೀ ಪುನಾನ್ನಪುಂಸಕಂ ವಾಚಾ ಹ್ಯೇವೈತತ್ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ
ತಸ್ಮಾದೇನಾ ಅಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ಧ್ರುವಾ ಸೀದೇತ್ಯೇವ ಸರ್ವಾಃ ಸಾದಯತಿ ನಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ಧ್ರುವಃ ಸೀದೇತಿ
ನಾಙ್ಗಿರಸ್ವದ್ಧ್ರುವಂ ಸೀದೇತಿ ವಾಚಂ ಹ್ಯೇವೈತಾಂ ಸಂಸ್ಕುರುತೇ
೧೦।೫।೧।[೪]

ಸಾ ಯಾ ಸಾ ವಾಗಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯಃ ಸ ಏಷ ಮೃತ್ಯುಸ್ತದ್ಯಕಿಂ ಚಾರ್ವಾಚೀನಮಾದಿತ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ
ತನ್ಮೃತ್ಯುನಾಪ್ತಂ ಸ ಯೋ ಹೈನಮತೋಽರ್ವಾಚೀನಂ ಚಿನುತೇ ಮೃತ್ಯುನಾ ಹೈನಂ ಸ ಆಪ್ತಂ ಚಿನುತೇ
ಮೃತ್ಯವೇ ಹ ಸ ಆತ್ಮಾನಮಪಿದಧಾತ್ಯಥ ಯ ಏನಮತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚಿನುತೇ ಸ
ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಮಪಜಯತಿ ವಿದ್ಯಯಾ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷೋಽತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚಿತೋ ಭವತಿ
೧೦।೫।೧।[೫]

ಸಾ ವಾ ಏಷಾ ವಾಕ್ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಾ ಋಚೋ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾಮಾನಿ ಮಣ್ಡಲಮೇವರ್ಚೋಽರ್ಚಿಃ ಸಾಮಾನಿ ಪುರುಷೋ
ಯಜೂಂಷ್ಯಥೈತದಮೃತಂ ಯದೇತದರ್ಚಿರ್ದೀಪ್ಯತ ಇದಂ ತತ್ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ
ತದ್ಯತ್ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮುಪಧಾಯಾಗ್ನಿಂ ಚಿನೋತ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈತದಮೃತ ಋಙ್ಮಯಂ
ಯಜುರ್ಮಯಂ ಸಾಮಮಯಮಾತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುತೇ ಸೋಽಮೃತೋ ಭವತಿ
೧೦।೫।೨।[೬]

ಯದೇತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ತಪತಿ ತನ್ಮಹದುಕ್ಥಂ ತಾ ।!ಚಃ ಸ ಋಚಾಂ ಲೋಕೋಽಥ
ಯದೇತದರ್ಚಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ತನ್ಮಹಾವ್ರತಂ ತಾನಿ ಸಾಮಾನಿ ಸ ಸಾಮ್ನಾಂ ಲೋಕೋಽಥ ಯ ಏಷ
ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷಃ ಸೋಽಗ್ನಿಸ್ತಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ಸ ಯಜುಷಾಂ ಲೋಕಃ
೧೦।೫।೨।[೭]

ಸೈಷಾ ತ್ರಯ್ಯೇವ ವಿದ್ಯಾ ತಪತಿ ತದ್ಧೈತದಪ್ಯವಿದ್ವಾಂಸ ಆಹುಸ್ತ್ರಯೀ ವಾ ಏಷಾ ವಿದ್ಯಾ ತಪತೀತಿ
ವಾಗ್ಘೈವ ತತ್ಪಶ್ಯನ್ತೀ ವದತಿ
೧೦।೫।೨।[೮]

ಸ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷೋಽಥೈತದಮೃತಂ ಯದೇತದರ್ಚಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾನ್ಮೃತ್ಯುರ್ನ
ಮ್ರಿಯತೇಽಮೃತೇ ಹ್ಯನ್ತಸ್ತಸ್ಮಾದು ನ ದೃಶ್ಯತೇಽಮೃತೇ ಹ್ಯನ್ತಃ
೧೦।೫।೨।[೯]

ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ ಅನ್ತರಂ ಮೃತ್ಯೋರಮೃತಮಿತ್ಯವರಂ ಹ್ಯೇತನ್ಮೃತ್ಯೋರಮೃತಮ್
ಮೃತ್ಯಾವಮೃತಮಾಹಿತಮಿತ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ಹಿ ಪುರುಷ ಏತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ತಪತಿ
ಮೃತ್ಯುರ್ವಿವಸ್ವನ್ತಂ ವಸ್ತ ಇತ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ವಿವಸ್ವಾನೇಷ ಹ್ಯಹೋರಾತ್ರೇ ವಿವಸ್ತೇ ತಮೇಷ
ವಸ್ತೇ ಸರ್ವತೋ ಹ್ಯೇನೇನ ಪರಿವೃತೋ ಮೃತ್ಯೋರಾತ್ಮಾ ವಿವಸ್ವತೀತ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ಹಿ ಮಣ್ಡಲ ಏತಸ್ಯ
ಪುರುಷಸ್ಯಾತ್ಮೈತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ
೧೦।೫।೨।[೧೦]

ತಯೋರ್ವಾ ಏತಯೋಃ ಉಭಯೋರೇತಸ್ಯ ಚಾರ್ಚಿಷ ಏತಸ್ಯ ಚ ಪುರುಷಸ್ಯೈತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ
ತಸ್ಮಾನ್ಮಹದುಕ್ಥಂ ಪರಸ್ಮೈ ನ ಶಂಸೇನ್ನೇದೇತಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಚಿನದಾ ಇತ್ಯೇತಾಂ ಹ ಸ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಚಿನ್ತ್ತೇ ಯೋ ಮಹದುಕ್ಥಂ ಪರಸ್ಮೈ ಶಂಸತಿ ತಸ್ಮಾದುಕ್ಥಶಸಂ ಭೂಯಿಷ್ಠಮ್
ಪರಿಚಕ್ಷತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಚಿನ್ನೋ ಹಿ ಭವತೀತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೧೦।೫।೨।[೧೧]

ಅಥಾಧಿಯಜ್ಞಮ್ ಯದೇ ತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ತಪತ್ಯಯಂ ಸ ರುಕ್ಮೋಽಥ ಯದೇತದರ್ಚಿರ್ದೀಪ್ಯತ ಇದಂ
ತತ್ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮಾಪೋ ಹ್ಯೇತಾ ಆಪಃ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮಥ ಯ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ
ಪುರುಷೋಽಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಂ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಪುರುಷಸ್ತದೇತದೇವೈತತ್ತ್ರಯಂ
ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯೇಹೋಪಧತ್ತೇ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವಾನು ಸಂಸ್ಥಾಮೂರ್ಧ್ವಮುತ್ಕ್ರಾಮತಿ ತದೇತಮಪ್ಯೇತಿ ಯ
ಏಷ ತಪತಿ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಂ ನಾದ್ರಿಯೇತ ಪರಿಹನ್ತುಮಮುತ್ರ ಹ್ಯೇಷ ತದಾ ಭವತೀತ್ಯು
ಏವಾಧಿಯಜ್ಞಮ್
೧೦।೫।೨।[೧೨]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಯದೇತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ತಪತಿ ಯಶ್ಚೈಷ ರುಕ್ಮ ಇದಂ ತಚುಕ್ಲಮಕ್ಷನ್ನಥ
ಯದೇತದರ್ಚಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ಯಚ್ಚೈತತ್ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮಿದಂ ತತ್ಕೃಷ್ಣಮಕ್ಷನ್ನಥ ಯ ಏಷ
ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚೈಷ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಪುರುಷೋಽಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಂ
ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷಃ
೧೦।೫।೨।[೧೩]

ಸ ಏಷ ಏವ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ತಾಮೇಷ ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತಸ್ಯೈತನ್ಮಿಥುನಂ ಯೋಽಯಂ
ಸವ್ಯೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷೋಽರ್ಧಮು ಹೈತದಾತ್ಮನೋ ಯನ್ಮಿಥುನಂ ಯದಾ ವೈ ಸಹ ಮಿಥುನೇನಾಥ
ಸರ್ವೋಽಥ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಕೃತ್ಸ್ನತಾಯೈ ತದ್ಯತ್ತೇ ದ್ವೇ ಭವತೋ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಹಿ ಮಿಥುನಮ್
ಪ್ರಜನನಂ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವೇದ್ವೇ ಲೋಕಮ್ಪೃಣೇ ಉಪಧೀಯೇತೇ ತಸ್ಮಾದು ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಚಿತಿಮ್
ಪ್ರಣಯನ್ತಿ
೧೦।೫।೨।[೧೪]

ಸ ಏಷ ಏವೇನ್ದ್ರಃ ಯೋಽಯಂ ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷೋಽಥೇಯಮಿನ್ದ್ರಾಣೀ ತಾಭ್ಯಾಂ ದೇವಾ ಏತಾಂ
ವಿಧೃತಿಮಕುರ್ವನ್ನಾಸಿಕಾಂ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯಾಯಾ ಅನ್ತೇ ನಾಶ್ನೀಯಾದ್ವೀರ್ಯವಾನ್ಹಾಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯತೇ
ವೀರ್ಯವನ್ತಮು ಹ ಸಾ ಜನಯತಿ ಯಸ್ಯಾ ಅನ್ತೇ ನಾಶ್ನಾತಿ
೧೦।೫।೨।[೧೫]

ತದೇತದ್ದೇವವ್ರತಂ ರಾಜನ್ಯಬನ್ಧವೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮನುತಮಾಂ ಗೋಪಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದು ತೇಷು
ವೀರ್ಯವಾನ್ಜಾಯತೇಽಮೃತವಾಕಾ ವಯಸಾಂ ಸಾ ಕ್ಷಿಪ್ರಶ್ಯೇನಂ ಜನಯತಿ
೧೦।೫।೨।[೧೬]

ತೌ ಹೃದಯಸ್ಯಾಕಾಶಂ ಪ್ರತ್ಯವೇತ್ಯ ಮಿಥುನೀಭವತಸ್ತೌ ಯದಾ ಮಿಥುನಸ್ಯಾನ್ತಂ
ಗಚತೋಽಥ ಹೈತತ್ಪುರುಷಃ ಸ್ವಪಿತಿ ತದ್ಯಥಾ ಹೈವೇದಂ ಮಾನುಷಸ್ಯ ಮಿಥುನಸ್ಯಾನ್ತಂ
ಗತ್ವಾಸಂವಿದ ಇವ ಭವತ್ಯೇವಂ ಹೈವೈತದಸಂವಿದೈವ ಭವತಿ ದೈವಂ ಹ್ಯೇತನ್ಮಿಥುನಮ್
ಪರಮೋ ಹ್ಯೇಷ ಆನನ್ದಃ
೧೦।೫।೨।[೧೭]

ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿತ್ಸ್ವಪ್ಯಾತ್ ಲೋಕ್ಯಂ ಹೈತೇ ಏವ ತದ್ದೇವತೇ ಮಿಥುನೇನ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ
ಸಮರ್ಧಯತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹ ಸ್ವಪನ್ತಂ ಧುರೇವ ನ ಬೋಧಯೇನ್ನೇದೇತೇ ದೇವತೇ
ಮಿಥುನೋಭವನ್ತ್ಯೌ ಹಿನಸಾನೀತಿ ತಸ್ಮಾದು ಹೈತತ್ಸುಷುಪುಷಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಮಿವ ಮುಖಮ್
ಭವತ್ಯೇತೇ ಏವ ತದ್ದೇವತೇ ರೇತಃ ಸಿಞ್ಚತಸ್ತಸ್ಮಾದ್ರೇತಸ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ಭವತಿ ಯದಿದಂ
ಕಿಂ ಚ
೧೦।೫।೨।[೧೮]

ಸ ಏಷ ಏವ ಮೃತ್ಯುಃ ಯ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಂ
ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷಸ್ತಸ್ಯ ಹೈತಸ್ಯ ಹೃದಯೇ ಪಾದಾವತಿಹತೌ ತೌ ಹೈತದಾಚಿದ್ಯೋತ್ಕ್ರಾಮತಿ
ಸ ಯದೋತ್ಕ್ರಾಮತ್ಯಥ ಹೈತತ್ಪುರುಷೋ ಮ್ರಿಯತೇ ತಸ್ಮಾದು ಹೈತತ್ಪ್ರೇತಮಾಹುರಾಚೇದ್ಯಸ್ಯೇತಿ
೧೦।೫।೨।[೧೯]

ಏಷ ಉ ಏವ ಪ್ರಾಣಃ ಏಷ ಹೀಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಪ್ರಣಯತಿ ತಸ್ಯೈತೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸ್ವಾಃ ಸ ಯದಾ
ಸ್ವಪಿತ್ಯಥೈನಮೇತೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸ್ವಾ ಅಪಿಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಪ್ಯಯಃ ಸ್ವಾಪ್ಯಯೋ ಹ ವೈ ತಂ ಸ್ವಪ್ನ
ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಃ
೧೦।೫।೨।[೨೦]

ಸ ಏತೈಃ ಸುಪ್ತಃ ನ ಕಸ್ಯ ಚನ ವೇದ ನ ಮನಸಾ ಸಂಕಲ್ಪಯತಿ ನ ವಾಚಾನ್ನಸ್ಯ ರಸಂ
ವಿಜಾನಾತಿ ನ ಪ್ರಾಣೇನ ಗನ್ಧಂ ವಿಜಾನಾತಿ ನ ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯತಿ ನ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಶೃಣೋತ್ಯೇತಂ ಹ್ಯೇತೇ
ತದಾಪೀತಾ ಭವನ್ತಿ ಸ ಏಷ ಏಕಃ ಸನ್ಪ್ರಜಾಸು ಬಹುಧಾ ವ್ಯಾವಿಷ್ಟಸ್ತಸ್ಮಾದೇಕಾ ಸತೀ
ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ಸರ್ವಮಗ್ನಿಮನುವಿಭವತ್ಯಥ ಯದೇಕ ಏವ ತಸ್ಮಾದೇಕಾ೧೦।೫।೨।[೨೧]

ತದಾಹುಃ ಏಕೋ ಮೃತ್ಯುರ್ಬಹವಾ೩ ಇತ್ಯೇಕಶ್ಚ ಬಹವಶ್ಚೇತಿ ಹ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯದಹಾಸಾವಮುತ್ರ
ತೇನೈಕೋಽಥ ಯದಿಹ ಪ್ರಜಾಸು ಬಹುಧಾ ವ್ಯಾವಿಷ್ಟಸ್ತೇನೋ ಬಹವಃ
೧೦।೫।೨।[೨೨]

ತದಾಹುಃ ಅನ್ತಿಕೇ ಮೃತ್ಯುರ್ದೂರಾ ಇತ್ಯನ್ತಿಕೇ ಚ ದೂರೇ ಚೇತಿ ಹ ಬ್ರೂಯಾದ್ಯದಹಾಯಮಿಹಾಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ತೇನಾನ್ತಿಕೇಽಥ ಯದಸಾವಮುತ್ರ ತೇನೋ ದೂರೇ
೧೦।೫।೨।[೨೩]

ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ ಅನ್ನೇ ಭಾತ್ಯಪಶ್ರಿತೋ ರಸಾನಾಂ ಸಂಕ್ಷರೇಽಮೃತ ಇತಿ
ಯದೇತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ತಪತಿ ತದನ್ನಮಥ ಯ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷಃ ಸೋಽತ್ತಾ ಸ
ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ನೇಽಪಶ್ರಿತೋ ಭಾತೀತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೧೦।೫।೨।[೨೪]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಇದಮೇವ ಶರೀರಮನ್ನಮಥ ಯೋಽಯಂ ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷಃ ಸೋಽತ್ತಾ ಸ
ಏತಸ್ಮಿನ್ನನ್ನೇಽಪಶ್ರಿತೋ ಭಾತಿ
೧೦।೫।೨।[೨೫]

ತಮೇತಮಗ್ನಿರಿತ್ಯಧ್ವರ್ಯವ ಉಪಾಸತೇ ಯಜುರಿತ್ಯೇಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಯುನಕ್ತಿ ಸಾಮೇತಿ
ಚನ್ದೋಗಾ ಏತಸ್ಮಿನ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಸಮಾನಮುಕ್ಥಮಿತಿ ಬಹ್ವೃಚಾ ಏಷ ಹೀದಂ
ಸರ್ವಮುತ್ಥಾಪಯತಿ ಯಾತುರಿತಿ ಯಾತುವಿದ ಏತೇನ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಯತಂ ವಿಷಮಿತಿ ಸರ್ಪಾಃ ಸರ್ಪ
ಇತಿ ಸರ್ಪವಿದ ಊರ್ಗಿತಿ ದೇವಾ ರಯಿರಿತಿ ಮನುಷ್ಯಾ ಮಾಯೇತ್ಯಸುರಾಃ ಸ್ವಧೇತಿ ಪಿತರೋ ದೇವಜನ ಇತಿ
ದೇವಜನವಿದೋ ರೂಪಮಿತಿ ಗನ್ಧರ್ವಾ ಗನ್ಧ ಇತ್ಯಪ್ಸರಸಸ್ತಂ ಯಥಾಯಥೋಪಾಸತೇ ತದೇವ
ಭವತಿ ತದ್ಧೈನಾನ್ಭೂತ್ವಾವತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಮೇವಂವಿತ್ಸರ್ವೈರೇವೈತೈರುಪಾಸೀತ ಸರ್ವಂ
ಹೈತದ್ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ಹೈನಮೇತದ್ಭೂತ್ವಾವತಿ
೧೦।೫।೨।[೨೬]

ಸ ಏಷ ತ್ರೀಷ್ಟಕೋಽಗ್ನಿಃ ಋಗೇಕಾ ಯಜುರೇಕಾ ಸಾಮೈಕಾ ತದ್ಯಾಂ ಕಾಂ ಚಾತ್ರರ್ಚೋಪದಧಾತಿ ರುಕ್ಮ
ಏವ ತಸ್ಯಾ ಆಯತನಮಥ ಯಾಂ ಯಜುಷಾ ಪುರುಷ ಏವ ತಸ್ಯಾ ಆಯತನಮಥ ಯಾಂ ಸಾಮ್ನಾ
ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮೇವ ತಸ್ಯಾ ಆಯತನಮೇವಂ ತ್ರೀಷ್ಟಕಃ
೧೦।೫।೨।[೨೭]

ತೇ ವಾ ಏತೇ ಉಭೇ ಏಷ ಚ ರುಕ್ಮ ಏತಚ್ಚ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಮೇತಂ ಪುರುಷಮಪೀತ ಉಭೇ
ಹ್ಯೃಕ್ಷಾಮೇ ಯಜುರಪೀತ ಏವಮ್ವೇಕೇಷ್ಟಕಃ೧೦।೫।೨।[೨೮]

ಸ ಏಷ ಏವ ಮೃತ್ಯುಃ ಯ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಂ ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷಃ
ಸ ಏಷ ಏವಂವಿದ ಆತ್ಮಾ ಭವತಿ ಸ
ಯದೈವಂವಿದಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತ್ಯಥೈತಮೇವಾತ್ಮಾನಮಭಿಸಮ್ಭವತಿ ಸೋಽಮೃತೋ ಭವತಿ
ಮೃತ್ಯುರ್ಹ್ಯಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಭವತಿ
೧೦।೫।೩।[೧]

ನೇವ ವಾ ಇದಮಗ್ರೇಽಸದಾಸೀನ್ನೇವ ಸದಾಸೀತ್ ಆಸೀದಿವ ವಾ ಇದಮಗ್ರೇ ನೇವಾಸೀತ್ತದ್ಧ ತನ್ಮನ
ಏವಾಸ
೧೦।೫।೩।[೨]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ ನಾಸದಾಸೀನ್ನೋ ಸದಾಸೀತ್ತದಾನೀಮಿತಿ ನೇವ ಹಿ ಸನ್ಮನೋ ನೇವಾಸತ್
೧೦।೫।೩।[೩]

ತದಿದಂ ಮನಃ ಸೃಷ್ಟಮಾವಿರಬುಭೂಷತ್ ನಿರುಕ್ತತರಂ ಮೂರ್ತತರಂ
ತದಾತ್ಮಾನಮನ್ವೈಚತ್ತತ್ತಪೋಽತಪ್ಯತ ತತ್ಪ್ರಾಮೂರ್ಚತ್ತತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಂ
ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಪಶ್ಯದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನೀನರ್ಕಾನ್ಮನೋಮಯಾನ್ಮನಶ್ಚಿತಸ್ತೇ ಮನಸೈವಾಧೀಯನ್ತ
ಮನಸಾಚೀಯನ್ತ ಮನಸೈಷು ಗ್ರಹಾ ಅಗೃಹ್ಯನ್ತ ಮನಸಾಸ್ತುವತ ಮನಸಾಶಂಸನ್ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ಯಜ್ಞೇ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರ್ಮ ಮನಸೈವ ತೇಷು ತನ್ಮನೋಮಯೇಷು
ಮನಶ್ಚಿತ್ಸು ಮನೋಮಯಮಕ್ರಿಯತ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚೇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಮನಸಾ ಸಂಕಲ್ಪಯನ್ತಿ
ತೇಷಾಮೇವ ಸಾ ಕೃತಿಸ್ತಾನೇವಾದಧತಿ ತಾಂಶ್ಚಿನ್ವನ್ತಿ ತೇಷು ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತೇಷು ಸ್ತುವತೇ ತೇಷು
ಶಂಸನ್ತ್ಯೇತಾವತೀ ವೈ ಮನಸೋ ವಿಭೂತಿರೇತಾವತೀ ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇತಾವನ್ಮನಃ
ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಗ್ನಯೋಽರ್ಕಾಸ್ತೇಷಾಮೇಕೈಕ ಏವ ತಾವಾನ್ಯಾವಾನಸೌ ಪೂರ್ವಃ
೧೦।೫।೩।[೪]

ತನ್ಮನೋ ವಾಚಮಸೃಜತ ಸೇಯಂ ವಾಕ್ಷೃಷ್ಟಾವಿರಬುಭೂಷನ್ನಿರುಕ್ತತರಾ ಮೂರ್ತತರಾ
ಸಾತ್ಮಾನಮನ್ವೈಚತ್ಸಾ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ಸಾ ಪ್ರಾಮೂರ್ಚತ್ಸಾ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಂ
ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಪಶ್ಯದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನೀನರ್ಕಾನ್ವಾಙ್ಮಯಾನ್ವಾಕ್ಚಿತಸ್ತೇ ವಾಚೈವಾಧೀಯನ್ತ ವಾಚೈಷು
ಗ್ರಹಾ ಅಗೃಹ್ಯನ್ತ ವಾಚಾಸ್ತುವತ ವಾಚಾಶಂಸನ್ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಯಜ್ಞೇ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರ್ಮ ವಾಚೈವ ತೇಷು ತದ್ವಾಙ್ಮಯೇಷು ವಾಕ್ಚಿತ್ಸು ವಾಙ್ಮಯಮಕ್ರಿಯತ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ
ಚೇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ವಾಚಾ ವದನ್ತಿ ತೇಷಾಮೇವ ಸಾ ಕೃತಿಸ್ತಾನೇವಾದಧತಿ ತಾಂಶ್ಚಿನ್ವನ್ತಿ ತೇಷು
ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತೇಷು ಸ್ತುವತೇ ತೇಷು ಶಂಸನ್ತ್ಯೇತಾವತೀ ವೈ ವಾಚೋ ವಿಭೂತಿರೇತಾವತೀ
ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇತಾವತೀ ವಾಕ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಗ್ನಯೋಽರ್ಕಾಸ್ತೇಷಾಮೇಕೈಕ ಏವ ತಾವಾನ್ಯಾವಾನಸೌ
ಪೂರ್ವಃ
೧೦।೫।೩।[೫]

ಸಾ ವಾಕ್ಪ್ರಾಣಮಸೃಜತ ಸೋಽಯಂ ಪ್ರಾಣಃ ಸೃಷ್ಟ ಆವಿರಬುಭೂಷನ್ನಿರುಕ್ತತರೋ ಮೂರ್ತತರಃ ಸ
ಆತ್ಮಾನಮನ್ವೈಚತ್ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ಸ ಪ್ರಾಮೂರ್ಚತ್ಸ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಂ
ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಪಶ್ಯದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನೀನರ್ಕಾನ್ಪ್ರಾಣಮಯಾನ್ಪ್ರಾಣಚಿತಸ್ತೇ ಪ್ರಾಣೇನೈವಾಧೀಯನ್ತ
ಪ್ರಾಣೇನಾಚೀಯನ್ತ ಪ್ರಾಣೇನೈಷು ಗ್ರಹಾ ಅಗೃಹ್ಯನ್ತ ಪ್ರಾಣೇನಾಸ್ತುವತ ಪ್ರಾಣೇನಾಶಂಸನ್ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ಯಜ್ಞೇ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರ್ಮ ಪ್ರಾಣೇನೈವ ತೇಷು ತತ್ಪ್ರಾಣಮಯೇಷು
ಪ್ರಾಣಚಿತ್ಸು ಪ್ರಾಣಮಯಮಕ್ರಿಯತ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚೇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಾಣನ್ತಿ ತೇಷಾಮೇವ
ಸಾ ಕೃತಿಸ್ತಾನೇವಾದಧತಿ ತಾಂಷ್ಚಿನ್ವನ್ತಿ ತೇಷು ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತೇಷು ಸ್ತುವತೇ ತೇಷು
ಶಂಸನ್ತ್ಯೇತಾವತೀ ವೈ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ವಿಭೂತಿರೇತಾವತೀ ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇತಾವಾನ್ಪ್ರಾಣಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶ
೧೦।೫।೩।[೬]

ಸ ಪ್ರಾಣಶ್ಚಕ್ಷುರಸೃಜತ ತದಿದಂ ಚಕ್ಷುಃ ಸೃಷ್ಟಮಾವಿರಬುಭೂಷನ್ನಿರುಕ್ತತರಮ್
ಮೂರ್ತತರಂ ತದಾತ್ಮಾನಮನ್ವೈಚತ್ತತ್ತಪೋಽತಪ್ಯತ ತತ್ಪ್ರಾಮೂರ್ಚತ್ತತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಂ
ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಪಶ್ಯದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನೀನರ್ಕಾಶ್ಚಕ್ಷುರ್ಮಯಾಂಶ್ಚಕ್ಷುಶ್ಚಿತಸ್ತೇ ಚಕ್ಷುಷೈವಾಧೀಯನ್ತ
ಚಕ್ಷುಷಾಚೀಯನ್ತ ಚಕ್ಷುಷೈಷು ಗ್ರಹಾ ಅಗ್ರೃಹ್ಯನ್ತ ಚಕ್ಷುಷಾಸ್ತುವತ
ಚಕ್ಷುಷಾಶಂಸನ್ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಯಜ್ಞೇ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರ್ಮ ಚಕ್ಷುಷೈವ
ತೇಷು ತಚ್ಚಕ್ಷುರ್ಮಯೇಷು ಚಕ್ಷುಶ್ಚಿತ್ಸು ಚಕ್ಷುರ್ಮಯಮಕ್ರಿಯತ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚೇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ
ಚಕ್ಷುಷಾ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ತೇಷಾಮೇವ ಸಾ ಕೃತಿಸ್ತಾನೇವಾದಧತಿ ತಾಂಶ್ಚಿನ್ವನ್ತಿ ತೇಷು ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ
ತೇಷು ಸ್ತುವತೇ ತೇಷು ಶಂಸನ್ತ್ಯೇತಾವತೀ ವೈ ಚಕ್ಷುಷೋ ವಿಭೂತಿರೇತಾವತೀ ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇತಾವಚ್ಚಕ್ಷುಃ
ಷಟ್ತ್ರಿಂಶ
೧೦।೫।೩।[೭]

ತಚ್ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋತ್ರಮಸೃಜತ ತದಿದಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸೃಷ್ಟಮಾವಿರಬುಭೂಷನ್ನಿರುಕ್ತತರಮ್
ಮೂರ್ತತರಂ ತದಾತ್ಮಾನಮನ್ವೈಚತ್ತತ್ತಪೋಽತಪ್ಯತ ತತ್ಪ್ರಾಮೂರ್ಚತ್ತತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಂ
ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಪಶ್ಯದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನೀನರ್ಕಾಣ್ಚ್ರೋತ್ರಮಯಾಞ್ಚ್ರೋತ್ರಚಿತಸ್ತೇ ಶ್ರೋತ್ರೇಣೈವಾಧೀಯನ್ತ
ಶ್ರೋತ್ರೇಣಾಚೀಯನ್ತ ಶ್ರೋತ್ರೇಣೈಷು ಗ್ರಹಾ ಅಗೃಹ್ಯನ್ತ ಶ್ರೋತ್ರೇಣಾಸ್ತುವತ ಶ್ರೋತ್ರೇಣಾಶಂಸನ್ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ಯಜ್ಞೇ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರ್ಮ ಶ್ರೋತ್ರೇಣೈವ ತೇಷು ತಚ್ರೋತ್ರಮಯೇಷು
ಶ್ರೋತ್ರಚಿತ್ಸು ಶ್ರೋತ್ರಮಯಮಕ್ರಿಯತ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚೇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಶೃಣ್ವನ್ತಿ
ತೇಷಾಮೇವ ಸಾ ಕೃತಿಸ್ತಾನೇವಾದಧತಿ ತಾಂಶ್ಚಿನ್ವನ್ತಿ ತೇಷು ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತೇಷು ಸ್ತುವತೇ ತೇಷು
ಶಂಸನ್ತ್ಯೇತಾವತೀ ವೈ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ವಿಭೂತಿರೇತಾವತೀ ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇತಾವಚ್ರೋತ್ರಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶ
೧೦।೫।೩।[೮]

ತಚ್ರೋತ್ರಂ ಕರ್ಮಾಸೃಜತ ತತ್ಪ್ರಾಣಾನಭಿಸಮಮೂರ್ಚದಿಮಂ
ಸಂದೇಘಮನ್ನಸಂದೇಹಮಕೃತ್ಸ್ನಂ ವೈ ಕರ್ಮರ್ತೇ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽಕೃತ್ಸ್ನಾ ಉವೈ ಪ್ರಾಣಾ ಋತೇ
ಕರ್ಮಣಃ
೧೦।೫।೩।[೯]

ತದಿದಂ ಕರ್ಮ ಸೃಷ್ಟಮಾವಿರಬುಭೂಷತ್ ನಿರುಕ್ತತರಂ ಮೂರ್ತತರಂ
ತದಾತ್ಮಾನಮನ್ವೈಚತ್ತತ್ತಪೋಽತಪ್ಯತ ತತ್ಪ್ರಾಮೂರ್ಚತ್ತತ್ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಂ
ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಪಶ್ಯದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನೀನರ್ಕಾನ್ಕರ್ಮಮಯಾನ್ಕರ್ಮಚಿತಸ್ತೇ ಕರ್ಮಣೈವಾಧೀಯನ್ತ
ಕರ್ಮಣಾಚೀಯನ್ತ ಕರ್ಮಣೈಷು ಗ್ರಹಾ ಅಗೃಹ್ಯನ್ತ ಕರ್ಮಣಾಸ್ತುವತ ಕರ್ಮಣಾಶಂಸನ್ಯತ್ಕಿಂ
ಚ ಯಜ್ಞೇ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಣೈವ ತೇಷು ತತ್ಕರ್ಮಮಯೇಷು
ಕರ್ಮಚಿತ್ಸು ಕರ್ಮಮಯಮಕ್ರಿಯತ ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚೇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವತೇ ತೇಷಾಮೇವ
ಸಾ ಕೃತಿಸ್ತಾನೇವಾದಧತಿ ತಾಂಶ್ಚಿನ್ವನ್ತಿ ತೇಷು ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತೇಷು ಸ್ತುವತೇ ತೇಷು
ಶಂಸನ್ತ್ಯೇತಾವತೀ ವೈ ಕರ್ಮಣೋ ವಿಭೂತಿರೇತಾವತೀ ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇತಾವತ್ಕರ್ಮ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶ
೧೦।೫।೩।[೧೦]

ತತ್ಕರ್ಮಾಗ್ನಿಮಸೃಜತ ಆವಿಸ್ತರಾಂ ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಕರ್ಮಣಃ ಕರ್ಮಣಾ ಹ್ಯೇನಂ ಜನಯನ್ತಿ
ಕರ್ಮಣೇನ್ಧತೇ
೧೦।೫।೩।[೧೧]

ಸೋಽಯಮಗ್ನಿಃ ಸೃಷ್ಟ ಆವಿರಬುಭೂಷತ್ ನಿರುಕ್ತತರೋ ಮೂರ್ತತರಃ ಸ ಆತ್ಮಾನಮನ್ವೈಚತ್ಸ
ತಪೋಽತಪ್ಯತ ಸ ಪ್ರಾಮೂರ್ಚತ್ಸ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಂ
ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಪಶ್ಯದಾತ್ಮನೋಽಗ್ನೀನರ್ಕಾನಗ್ನಿಮಯಾನಗ್ನಿಚಿತಸ್ತೇಽಗ್ನಿನೈವಾಧೀಯನ್ತಾಗ್ನಿನಾಚೀಯನ್
ತಾಗ್ನಿನೈಷು ಗ್ರಹಾ ಅಗೃಹ್ಯನ್ತಾಗ್ನಿನಾಸ್ತುವತಾಗ್ನಿನಾಶಂಸನ್ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಯಜ್ಞೇ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ
ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಯಜ್ಞಿಯಂ ಕರ್ಮಾಗ್ನಿನೈವ ತೇಷು ತದಗ್ನಿಮಯೇಷ್ವಗ್ನಿಚಿತ್ಸ್ವಗ್ನಿಮಯಮಕ್ರಿಯತ
ತದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚೇಮಾನಿ ಭೂತಾನ್ಯಗ್ನಿಮಿನ್ಧತೇ ತೇಷಾಮೇವ ಸಾ ಕೃತಿಸ್ತಾನೇವಾದಧತಿ ತಾಂಶ್ಚಿನ್ವನ್ತಿ
ತೇಷು ಗ್ರಹಾನ್ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ತೇಷು ಸ್ತುವತೇ ತೇಷು ಶಂಸನ್ತ್ಯೇತಾವತೀ ವಾ ಅಗ್ನೇರ್ವಿಭೂತಿರೇತಾವತೀ
ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇತಾವಾನಗ್ನಿಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸಹಸ್ರಾಣ್ಯಗ್ನಯೋ=ರ್ಕಾಸ್ತೇಷಾಮೇಕೈಕ ಏವ ತಾವಾನ್ಯಾವಾನಸೌ
ಪೂರ್ವಃ
೧೦।೫।೩।[೧೨]

ತೇ ಹೈತೇ ವಿದ್ಯಾಚಿತ ಏವ ತಾನ್ಹೈತಾನೇವಂವಿದೇ ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಚಿನ್ವನ್ತ್ಯಪಿ ಸ್ವಪತೇ
ವಿದ್ಯಯಾ ಹೈವೈತ ಏವಂವಿದಶ್ಚಿತಾ ಭವನ್ತಿ
೧೦।೫।೪।[೧]

ಅಯಂ ವಾವ ಲೋಕ ಏಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ತಸ್ಯಾಪ ಏವ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ಮನುಷ್ಯಾ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾಃ
ಸೂದದೋಹಾ ಓಷಧಯಶ್ಚ ವನಸ್ಪತಯಶ್ಚ ಪುರೀಷಮಾಹುತಯಃ ಸಮಿಧೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ
ತದ್ವಾ ಏತತ್ಸರ್ವಮಗ್ನಿಮೇವಾಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತತ್ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸ
ಯೋ ಹೈತದೇವಂ ವೇದ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಮೇನಂ ಭೂತಮೇತತ್ಸರ್ವಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ
೧೦।೫।೪।[೨]

ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಹ ತ್ವೇವೈಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ತಸ್ಯ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋರೇವ ಸಂಧಿಃ ಪರಿಶ್ರಿತಃ ಪರೇಣ
ಹಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಸಂಧತ್ತಸ್ತಾಃ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ವಯಾಂಸಿ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾ ವರ್ಷಂ
ಸೂದದೋಹಾ ಮರೀಚಯಃ ಪುರೀಷಮಾಹುತಯಃ ಸಮಿಧೋ ವಾಯುರ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ತದ್ವಾ ಏತತ್ಸರ್ವಂ
ವಾಯುಮೇವಾಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತತ್ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋ
೧೦।೫।೪।[೩]

ದ್ಯೌರ್ಹ ತ್ವೇವೈಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ತಸ್ಯಾಪ ಏವ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ಯಥಾ ಹ ವಾ ಇದಂ ಕೋಶಃ ಸಮುಬ್ಜಿತ
ಏವಮಿಮೇ ಲೋಕಾ ಅಪ್ಸ್ವನ್ತಸ್ತದ್ಯಾ ಇಮಾಂಲೋಕಾನ್ಪರೇಣಾಪಸ್ತಾಃ ಪರಿಶ್ರಿತೋ ದೇವಾ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ
ಇಷ್ಟಕಾ ಯದೇವೈತಸ್ಮಿಂಲೋಕೇಽನ್ನಂ ತತ್ಸೂದದೋಹಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಪುರೀಷಮಾಹುತಯಃ ಸಮಿಧ
ಆದಿತ್ಯೋ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ತದ್ವಾ ಏತತ್ಸರ್ವಮಾದಿತ್ಯಮೇವಾಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತತ್ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋ
೧೦।೫।೪।[೪]

ಆದಿತ್ಯೋ ಹ ತ್ವೇವೈಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ತಸ್ಯ ದಿಶ ಏವ ಪರಿಶ್ರಿತಸ್ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ
ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನ್ಯಾದಿತ್ಯಂ ದಿಶಃ ಸಮನ್ತಂ ಪರಿಯನ್ತಿ ರಶ್ಮಯೋ
ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚೈವ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ
ಶತಾನ್ಯಾದಿತ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಯಸ್ತದ್ಯತ್ಪರಿಶ್ರಿತ್ಸು ಯಜುಷ್ಮತೀಃ ಪ್ರತ್ಯರ್ಪಯತಿ ರಶ್ಮೀಂಸ್ತದ್ದಿಕ್ಷು
ಪ್ರತ್ಯರ್ಪಯತ್ಯಥ ಯದನ್ತರಾ ದಿಶಶ್ಚ ರಶ್ಮೀಂಶ್ಚ ತತ್ಸೂದದೋಹಾ ಅಥ ಯದ್ದಿಕ್ಷು ಚ
ರಶ್ಮಿಷು ಚಾನ್ನಂ ತತ್ಪುರೀಷಂ ತಾ ಆಹುತಯಸ್ತಾಃ ಸಮಿಧೋಽಥ ಯದ್ದಿಶ ಇತಿ ಚ ರಶ್ಮಯ ಇತಿ
ಚಾಖ್ಯಾಯತೇ ತಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ತದ್ವಾ ಏತತ್ಸರ್ವಂ ದಿಶ ಇತಿ ಚೈವ ರಶ್ಮಯ ಇತಿ ಚಾಖ್ಯಾಯತೇ
ತತ್ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋ
೧೦।೫।೪।[೫]

ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಹ ತ್ವೇವೈಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿರ್ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಸಪ್ತವಿಂಶತಿಃ
ಸಪ್ತವಿಂಶತಿರ್ಹೋಪನಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯೇಕೈಕಂ ನಕ್ಷತ್ರಮನೂಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ತಾನಿ ಸಪ್ತ ಚ ಶತಾನಿ
ವಿಂಶತಿಶ್ಚಾಧಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ತತೋ ಯಾನಿ ಸಪ್ತ ಚ ಶತಾನಿ ವಿಂಶತಿಶ್ಚೇಷ್ಟಕಾ ಏವ ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ
ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಪರಿಶ್ರಿತಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯೋಽಥ ಯಾನ್ಯಧಿ
ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸಃ ಸ ಆತ್ಮಾ ತ್ರಿಂಶದಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದ್ವೇ ಶಿರ ಏವ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶ್ಯೌ
ತದ್ಯತ್ತೇ ದ್ವೇ ಭವತೋ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರಂ ಹಿ ಶಿರೋಽಥ ಯದನ್ತರಾ ನಕ್ಷತ್ರೇ ತತ್ಸೂದದೋಹಾ ಅಥ
ಯನ್ನಕ್ಷತ್ರೇಷ್ವನ್ನಂ ತತ್ಪುರೀಷಂ ತಾ ಆಹುತಯಸ್ತಾಃ ಸಮಿಧೋಽಥ
ಯನ್ನಕ್ಷತ್ರಾಣೀತ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ತಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ತದ್ವಾ ಏತತ್ಸರ್ವಂನಕ್ಷತ್ರಾಣೀತ್ಯೇವಾಖ್ಯಾಯತೇ
ತತ್ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋ
೧೦।೫।೪।[೬]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಬೃಹತ್ಯ ಏಕವಿಂಶೋ ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕೋ ಬೃಹತೀ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಸ್ತದೇಷ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತ ಏಕವಿಂಶಂ ಚ ಸ್ತೋಮಂ ಬೃಹತೀಂ ಚ ಚನ್ದಃ
೧೦।೫।೪।[೭]

ಚನ್ದಾಂಸಿ ಹ ತ್ವೇವೈಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ ಸಪ್ತ ಚನ್ದಾಂಸಿ ಚತುರುತ್ತರಾಣಿ ತ್ರಿಚಾನಿ ತೇಷಾಂ
ಸಪ್ತ ಚ ಶತಾನಿ ವಿಂಶತಿಶ್ಚಾಕ್ಷರಾಣ್ಯಧಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ತತೋ ಯಾನಿ ಸಪ್ತ ಚ ಶತಾನಿ
ವಿಂಶತಿಶ್ಚೇಷ್ಟಕಾ ಏವ ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಪರಿಶ್ರಿತಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ
ಯಜುಷ್ಮತ್ಯೋಽಥ ಯಾನ್ಯಧಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸಃ ಸ ಆತ್ಮಾ ತ್ರಿಂಶದಾತ್ಮಾ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ದ್ವೇ ಶಿರ ಏವ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶ್ಯೌ ತದ್ಯತ್ತೇ ದ್ವೇ ಭವತೋ ದ್ವ್ಯಕ್ಷರಂ ಹಿ
ಶಿರಃ
೧೦।೫।೪।[೮]

ತಸ್ಯೈ ವಾ ಏತಸ್ಯೈ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾಯೈ ಬೃಹತ್ಯೈ ಯಾನಿ ದಶ ಪ್ರಥಮಾನ್ಯಕ್ಷರಾಣಿ ಸಾ
ದಶಾಕ್ಷರೈಕಪದಾಥ ಯಾನಿ ವಿಂಶತಿಃ ಸಾ ವಿಂಶತ್ಯಕ್ಷರಾ ದ್ವಿಪದಾಥ ಯಾನಿ ತ್ರಿಂಶತ್ಸಾ
ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡಥ ಯಾನಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸಾ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾಥ ಯಾನಿ
ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ಸಾ ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಸ್ವರಾಡಥ
ಯತ್ಸರ್ವೈಶ್ಚನ್ದೋಭಿರಯಮಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತದತಿಚನ್ದಾಸ್ತಾ ಉ ಸರ್ವಾ ಇಷ್ಟಕಾ ಏವೇಷ್ಟಕೇತಿ
ತ್ರೀಣ್ಯಕ್ಷರಾಣಿ ತ್ರಿಪದಾ ಗಾಯತ್ರೀ ತೇನೈಷ ಗಾಯತ್ರೋಽಗ್ನಿರ್ಮೃದಾಪ ಇತಿ ತ್ರೀಣ್ಯಕ್ಷರಾಣಿ ತ್ರಿಪದಾ
ಗಾಯತ್ರೀ ತೇನೋ ಏವೈಷ ಗಾಯತ್ರೋಽಥ ಯದನ್ತರಾ ಚನ್ದಸೀ ತತ್ಸೂದದೋಹಾ ಅಥ
ಯಚ್ಚನ್ದಃಸ್ವನ್ನಂ ತತ್ಪುರೀಷಂ ತಾ ಆಹುತಯಸ್ತಾಃ ಸಮಿಧೋಽಥ ಯಚ್ಚನ್ದಾಂಸೀತ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ
ತಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ತದ್ವಾ ಏತತ್ಸರ್ವಂ ಚನ್ದಾಂಸೀತ್ಯೇವಾಖ್ಯಾಯತೇ ತತ್ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋ
೧೦।೫।೪।[೯]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಬೃಹತ್ಯ ಏಕವಿಂಶೋ ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕೋ ಬೃಹತೀ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಸ್ತದೇಷ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತ ಏಕವಿಂಶಂ ಚ ಸ್ತೋಮಂ ಬೃಹತೀಂ ಚ ಚನ್ದಃ
೧೦।೫।೪।[೧೦]

ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ ತ್ವೇವೈಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ತಸ್ಯ ರಾತ್ರಯ ಏವ ಪರಿಶ್ರಿತಸ್ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ
ಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ರಾತ್ರಯೋಽಹಾನಿ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ
ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚೈವ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹಾನ್ಯಥ ಯಾ ಅಮೂಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಿಷ್ಟಕಾ ಅತಿಯನ್ತಿ ಯಃ ಸ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸ
ಆತ್ಮಾರ್ಧಮಾಸಾಶ್ಚ ತೇ ಮಾಸಾಶ್ಚ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರರ್ಧಮಾಸಾ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾ ಅಥ
ಯದನ್ತರಾಹೋರಾತ್ರೇ ತತ್ಸೂದದೋಹಾ ಅಥ ಯದಹೋರಾತ್ರೇಷ್ವನ್ನಂ ತತ್ಪುರೀಷಂ ತಾ ಆಹುತಯಸ್ತಾಃ
ಸಮಿಧೋಽಥ ಯದಹೋರಾತ್ರಾಣೀತ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ತಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ತದ್ವಾ
ಏತತ್ಸರ್ವಮಹೋರಾತ್ರಾಣೀತ್ಯೇವಾಖ್ಯಾಯತೇ ತತ್ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋ
೧೦।೫।೪।[೧೧]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಬೃಹತ್ಯ ಏಕವಿಂಶೋ ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕೋ ಬೃಹತೀ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಸ್ತದೇಷ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಏಕವಿಂಶಂ ಚ ಸ್ತೋಮಂ ಬೃಹತೀಂ ಚ ಚನ್ದಃ
೧೦।೫।೪।[೧೨]

ಆತ್ಮಾ ಹ ತ್ವೇವೈಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಃ ತಸ್ಯಾಸ್ಥೀನ್ಯೇವ ಪರಿಶ್ರಿತಸ್ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ
ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಪುರುಷಸ್ಯಾಸ್ಥೀನಿ ಮಜ್ಜಾನೋ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ
ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚೈವ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ
ಪುರುಷಸ್ಯ ಮಜ್ಜಾನೋಽಥ ಯಾ ಅಮೂಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಿಷ್ಟಕಾ ಅತಿಯನ್ತಿ ಯಃ ಸ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸ
ಆತ್ಮಾ ಪ್ರಾಣಃ ಸ ತಸ್ಯ ತ್ರಿಂಶದಾತ್ಮನ್ವಿಧಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ದ್ವೇ ಶೀರ್ಷನ್ದ್ವೇ ತದ್ಯತ್ತೇ ದ್ವೇ
ಭವತೋ ದ್ವಿಕಪಾಲಂ ಹಿ ಶಿರೋಽಥ ಯೇನೇಮಾನಿ ಪರ್ವಾಣಿ ಸಂತತಾನಿ ತತ್ಸೂದದೋಹಾ ಅಥೈತತ್ತ್ರಯಂ
ಯೇನಾಯಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರಚನ್ನೋ ಲೋಮ ತ್ವಙ್ಮಾಂಸಮಿತಿ ತತ್ಪುರೀಷಂ ಯತ್ಪಿಬತಿ ತಾ ಆಹುತಯೋ
ಯದಶ್ನಾತಿ ತಾಃ ಸಮಿಧೋಽಥ ಯದಾತ್ಮೇತ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ತಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ ತದ್ವಾ
ಏತತ್ಸರ್ವಮಾತ್ಮೇತ್ಯೇವಾಖ್ಯಾಯತೇ ತತ್ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋ
೧೦।೫।೪।[೧೩]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಬೃಹ
೧೦।೫।೪।[೧೪]

ಸರ್ವಾಣಿ ಹ ತ್ವೇವ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಏಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತ ಆಪೋ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ
ತಾ ಹೈತಾ ಆಪ ಏವೈಷೋಽಗ್ನಿಶ್ಚಿತಸ್ತಸ್ಯ ನಾವ್ಯಾ ಏವ ಪರಿಶ್ರಿತಸ್ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ
ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನ್ಯಾದಿತ್ಯಂ ನಾವ್ಯಾಃ ಸಮನ್ತಂ ಪರಿಯನ್ತಿ ನಾವ್ಯಾ ಉ
ಏವ ಯಜುಷ್ಮತ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾಸ್ತಾಃ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚೈವ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಹ ವೈ ತ್ರೀಣಿ
ಚ ಶತಾನ್ಯಾದಿತ್ಯಂ ನಾವ್ಯಾ ಅಭಿಕ್ಷರನ್ತ್ಯಥ ಯದನ್ತರಾ ನಾವ್ಯೇ ತತ್ಸೂದದೋಹಾ ಅಥ ಯಾ ಅಮೂಃ
ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಿಷ್ಟಕಾ ಅತಿಯನ್ತಿ ಯಃ ಸ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸ ಆತ್ಮಾಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಂ ಹಿರಣ್ಮಯಃ
ಪುರುಷಃ
೧೦।೫।೪।[೧೫]

ತಸ್ಯೈತೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ರುಕ್ಮಶ್ಚ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ ಚಾಪಶ್ಚಾದಿತ್ಯಮಣ್ಡಲಂ ಚ ಸ್ರುಚೌ ಬಾಹೂ
ತಾವಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ದ್ವೇ ಸ್ವಯಮಾತೃಣೇ ಇಯಂ ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚ ತಿಸ್ರೋ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿಷ ಏತಾ ದೇವತಾ
ಅಗ್ನಿರ್ವಾಯುರಾದಿತ್ಯ ಏತಾ ಹ್ಯೇವ ದೇವತಾ ವಿಶ್ವಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ದ್ವಾದಶರ್ತವ್ಯಾಃ ಸ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸ ಆತ್ಮಾ
ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಚೂಡಾಃ ಸ ಯಜ್ಞಸ್ತೇ ದೇವಾ ಅಥ ಯದ್ವಿಕರ್ಣೀ ಚ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ಚಾಶ್ಮಾ
ಪೃಶ್ನಿರ್ಯಶ್ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ ಸಾ ಪಞ್ಚತ್ರೀಂಶೀ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಯೈ ಯಜುಃ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶೀ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ
ಸರ್ವಸ್ಯಾನ್ತಮೇವಾತ್ಮಾ ಸ ಏಷ ಸರ್ವಾಸಾಮಪಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಸ ಏಷ ಸರ್ವೈಃ ಕಾಮೈಃ ಸಮ್ಪನ್ನ
ಆಪೋ ವೈ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾಃ ಸ ಏಷೋಽಕಾಮಃ ಸರ್ವಕಾಮೋ ನ ಹ್ಯೇತಂ ಕಸ್ಯ ಚನ ಕಾಮಃ
೧೦।೫।೪।[೧೬]

ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ ವಿದ್ಯಯಾ ತದಾರೋಹನ್ತಿ ಯತ್ರ ಕಾಮಾಃ ಪರಾಗತಾಃ ನ ತತ್ರ ದಕ್ಷಿಣಾ
ಯನ್ತಿ ನಾವಿದ್ವಾಂಸಸ್ತಪಸ್ವಿನ ಇತಿ ನ ಹೈವ ತಂ ಲೋಕಂ ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರ್ನ
ತಪಸಾನೇವಂವಿದಶ್ನುತ ಏವಂವಿದಾಂ ಹೈವ ಸ ಲೋಕಃ
೧೦।೫।೪।[೧೭]

ಅಭ್ರಂ ಪುರೀಷಮ್ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಆಹುತಯೋ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಸಮಿಧೋ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ನಕ್ಷತ್ರೇ
ವಸತ್ಯಾಹುತಿಸ್ತತ್ಸಮಿಧಿ ವಸತ್ಯೇತದು ವಾ ಆಹುತೇರನ್ನಮೇಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತಸ್ಮಾದಾಹುತಿರ್ನ
ಕ್ಷೀಯತ ಏತದ್ಧ್ಯಸ್ಯಾ ಅನ್ನಮೇಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಥ ಯದ್ದೇವಾ ಇತ್ಯಾಖ್ಯಾಯತೇ ತಲ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾ
ತದ್ವಾ ಏತತ್ಸರ್ವಂ ದೇವಾ ಇತ್ಯೇವಾಖ್ಯಾಯತೇ
೧೦।೫।೪।[೧೮]

ತದೇತದೃಚಾಭ್ಯುಕ್ತಮ್ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅನು ತತ್ತೇ ಯಜುರ್ಗುರಿತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹ್ಯತ್ರ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವೇ
ದೇವಾ ಯಜುರೇವ ಭವನ್ತಿ ತತ್ಸರ್ವೋಽಗ್ನಿರ್ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ಸ ಯೋ ಹೈತದೇವಂ
ವೇದ ಲೋಕಮ್ಪೃಣಾಮೇನಂ ಭೂತಮೇತತ್ಸರ್ವಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ
೧೦।೫।೪।[೧೯]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಬೃಹತ್ಯ ಏಕವಿಂಶೋ ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕೋ ಬೃಹತೀ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಸ್ತದೇಷ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತ ಏಕವಿಂಶಂ ಚ ಸ್ತೋಮಂ ಬೃಹತೀಂ ಚ ಚನ್ದಃ೧೦।೫।೫।[೧]

ಕುಶ್ರಿರ್ಹ ವಾಜಶ್ರವಸೋಽಗ್ನಿಂ ಚಿಕ್ಯೇ ತಂ ಹೋವಾಚ ಸುಶ್ರುವಾಃ ಕೌಷ್ಯೋ ಗೌತಮ
ಯದಗ್ನಿಮಚೈಷೀಃ ಪ್ರಾಞ್ಚಮೇನಮಚೈಷೀಃ
ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮೇನಮಚೈಷೀರ್ನ್ಯಞ್ಚಮೇನಮಚೈಷೀರುತ್ತಾನಮೇನಮಚೈಷೀಃ
೧೦।೫।೫।[೨]

ಯದ್ಯಹೈನಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಮಚೈಷೀಃ ಯಥಾ ಪರಾಚ ಆಸೀನಾಯ
ಪೃಷ್ಠತೋಽನ್ನಾದ್ಯಮುಪಾಹರೇತ್ತಾದೃಕ್ತನ್ನ ತೇ ಹವಿಃ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀಷ್ಯತಿ
೧೦।೫।೫।[೩]

ಯದ್ಯು ವಾ ಏನಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮಚೈಷೀಃ ಕಸ್ಮಾದಸ್ಯ ತರ್ಹಿ ಪಶ್ಚಾತ್ಪುಚಮಕಾರ್ಷೀಃ
೧೦।೫।೫।[೪]

ಯದ್ಯು ವಾ ಏನಂ ನ್ಯಞ್ಚಮಚೈಷೀಃ ಯಥಾ ನೀಚಃ ಶಯಾನಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇಽನ್ನಾದ್ಯಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯೇತ್ತಾದೃಕ್ತನ್ನೈವ ತೇ ಹವಿಃ ಪ್ರತಿಗ್ರಹೀಸ್ಯತಿ
೧೦।೫।೫।[೫]

ಯದ್ಯು ವಾ ಏನಮುತ್ತಾನಮಚೈಷೀಃ ನ ವಾ ಉತ್ತಾನಂ ವಯಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿವಹತಿ ನ ತ್ವಾ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿವಕ್ಷ್ಯತ್ಯಸ್ವರ್ಗ್ಯ ಉ ತೇ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ
೧೦।೫।೫।[೬]

ಸ ಹೋವಾಚ ಪ್ರಾಞ್ಚಮೇನಮಚೈಷಂ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಮೇನಮಚೈಷಂ
ನ್ಯಞ್ಚಮೇನಮಚೈಷಮುತ್ತಾನಮೇನಮಚೈಷಂ ಸರ್ವಾ ಅನು ದಿಶ ಏನಮಚೈಷಮಿತಿ
೧೦।೫।೫।[೭]

ಸ ಯತ್ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪುರುಷಮುಪದಧಾತಿ ಪ್ರಾಚ್ಯೌ ಸ್ರುಚೌ ತತ್ಪ್ರಾಙ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯತ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಂ
ಕೂರ್ಮಮುಪದಧಾತಿ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಿ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣಿ ತತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯನ್ನ್ಯಞ್ಚಂ
ಕೂರ್ಮಮುಪದಧಾತಿ ನ್ಯಞ್ಚಿ ಪಶುಶೀರ್ಷಾಣಿ ನೀಚೀರಿಷ್ಟಕಾಸ್ತನ್ನ್ಯಙ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯದುತ್ತಾನಮ್
ಪುರುಷಮುಪದಧಾತ್ಯುತ್ತಾನೇ ಸ್ರುಚಾ ಉತ್ತಾನಮುಲೂಖಲಮುತ್ತಾನಾಮುಖಾಂ
ತದುತ್ತಾನಶ್ಚೀಯತೇಽಥ ಯತ್ಸರ್ವಾ ಅನು ದಿಶಃ ಪರಿಸರ್ಪಮಿಷ್ಟಕಾ ಉಪದಧಾತಿ
ತತ್ಸರ್ವತಶ್ಚೀಯತೇ
೧೦।೫।೫।[೮]

ಅಥ ಹ ಕೋಷಾ ಧಾವಯನ್ತಃ ನಿರೂಢಶಿರಸಮಗ್ನಿಮುಪಾಧಾವಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತೇಷಾಂ ಹೈಕ
ಉವಾಚ ಶ್ರೀರ್ವೈ ಶಿರಃ ಶ್ರಿಯಮಸ್ಯ ನಿರೌಹೀತ್ಸರ್ವಜ್ಯಾನಿಂ ಜ್ಯಾಸ್ಯತ ಇತಿ ಸ ಹ ತಥೈವಾಸ
೧೦।೫।೫।[೯]

ಅಥ ಹೈಕ ಉವಾಚ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಶಿರಃ ಪ್ರಾಣಾನಸ್ಯ ನಿರೌಹೀತ್ಕ್ಷಿಪ್ರೇಽಮುಂ ಲೋಕಮೇಷ್ಯತೀತಿ ಸ ಉ
ಹ ತಥೈವಾಸ
೧೦।೫।೫।[೧೦]

ಊರ್ಧ್ವೋ ವಾ ಏಷ ಏತಚ್ಚೀಯತೇ ಯದ್ದರ್ಭಸ್ತಮ್ಬೋ ಲೋಗೇಷ್ಟಕಾಃ ಪುಷ್ಕರಪರ್ಣಂ
ರುಕ್ಮಪುರುಷೌ ಸ್ರುಚೌ ಸ್ವಯಮಾತೃಣಾ ದೂರ್ವೇಷ್ಟಕಾ ದ್ವಿಯಜೂ ರೇತಃಸಿಚೌ ವಿಶ್ವಜ್ಯೋತಿರೃತವ್ಯೇ
ಅಷಾಢಾ ಕೂರ್ಮೋಽಥ ಹಾಸ್ಯೈತದೇವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷತಮಾಂ ಶಿರೋ ಯಶ್ಚಿತೇಽಗ್ನಿರ್ನಿಧೀಯತೇ ತಸ್ಮಾನ್ನ
ನಿರೂಹೇತ್
೧೦।೬।೧।[೧]

ಅಥ ಹೈತೇಽರುಣೇ ಔಪವೇಶೌ ಸಮಾಜಗ್ಮುಃ ಸತ್ಯಯಜ್ಞಃ ಪೌಲುಷಿರ್ಮಹಾಶಾಲೋ ಜಾಬಾಲೋ ಬುಡಿಲ
ಆಶ್ವತರಾಶ್ವಿರಿನ್ದ್ರದ್ಯುಮ್ನೋ ಭಾಲ್ಲವೇಯೋ ಜನಃ ಶಾರ್ಕರಾಕ್ಷ್ಯಸ್ತೇ ಹ ವೈಶ್ವಾನರೇ ಸಮಾಸತ
ತೇಷಾಂ ಹ ವೈಶ್ವಾನರೇ ನ ಸಮಿಯಾಯ
೧೦।೬।೧।[೨]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಅಶ್ವಪತಿರ್ವಾ ಅಯಂ ಕೈಕೇಯಃ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇದ ತಂ ಗಚಾಮೇತಿ ತೇ
ಹಾಶ್ವಪತಿಂ ಕೈಕೇಯಮಾಜಗ್ಮುಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಹ ಪೃಥಗಾವಸಥಾನ್ಪೃಥಗಪಚಿತೀಃ
ಪೃಥಕ್ಷಾಹಸ್ರಾನ್ತ್ಸೋಮಾನ್ಪ್ರೋವಾಚ ತೇ ಹ ಪ್ರಾತರಸಂವಿದಾನಾ ಏವ ಸಮಿತ್ಪ್ರಾಣಯಃ
ಪ್ರತಿಚಕ್ರಮಿರ ಉಪ ತ್ವಾಯಾಮೇತಿ
೧೦।೬।೧।[೩]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯನ್ನು ಭಗವನ್ತೋಽನೂಚಾನಾ ಅನೂಚಾನಪುತ್ರಾಃ ಕಿಮಿದಮಿತಿ ತೇ ಹೋಚುರ್ವೈಶ್ವಾನರಂ
ಹ ಭಗವಾನ್ತ್ಸಮ್ಪ್ರತಿ ವೇದ ತಂ ನೋ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಖಲು ನ್ವಾ ಅಹಂ
ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇದಾಭ್ಯಾಧತ್ತ ಸಮಿಧ ಉಪೇತಾ ಸ್ಥೇತಿ
೧೦।೬।೧।[೪]

ಸ ಹೋವಾಚಾರುಣಮೌಪವೇಶಿಂ ಗೌತಮ ಕಂ ತ್ವಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥೇತಿ ಪೃಥಿವೀಮೇವ
ರಾಜನ್ನಿತಿ ಹೋವಾಚೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚೈಷ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರ ಏತಂ ಹಿ ವೈ ತ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ
ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರಸಿ ಯೋ ವಾ ಏತಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇದಾಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಹ್+ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ಪಾದೌ ತ್ವಾ ಏತೌ
ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಪಾದೌ ತೇಽಮ್ಲಾಸ್ಯತಾಂ ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ ಪಾದೌ ತೇಽವಿದಿತಾವಭವಿಷ್ಯತಾಂ
ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ ವಾ೧೦।೬।೧।[೫]

ಅಥ ಹೋವಾಚ ಸತ್ಯಯಜ್ಞಂ ಪೌಲುಷಿಮ್ ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗ್ಯ ಕಂ ತ್ವಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥೇತ್ಯಪ
ಏವ ರಾಜನ್ನಿತಿ ಹೋವಾಚೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚೈಷ ವೈ ರಯಿರ್ವೈಶ್ವಾನರ ಏತಂ ಹಿ ವೈ ತ್ವಂ ರಯಿಂ
ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ರಯಿಮಾನ್ಪುಷ್ಟಿಮಾನಸಿ ಯೋ ವಾ ಏತಂ ರಯಿಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ
ವೇದಾಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ವಸ್ತಿಸ್ತ್ವಾ ಏಷ ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ
ವಸ್ತಿಸ್ತ್ವಾಹಾಸ್ಯದ್ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ ವಸ್ತಿಸ್ತೇಽವಿದಿತೋಽಭವಿಷ್ಯದ್ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ
ವಾ
೧೦।೬।೧।[೬]

ಅಥ ಹೋವಾಚ ಮಹಾಶಾಲಂ ಜಾಬಾಲಮ್ ಔಪಮನ್ಯವ ಕಂ ತ್ವಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ
ವೇತ್ಥೇತ್ಯಾಕಾಶಮೇವ ರಾಜನ್ನಿತಿ ಹೋವಾಚೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚೈಷ ವೈ ಬಹುಲೋ ವೈಶ್ವಾನರ ಏತಂ ಹಿ ವೈ
ತ್ವಂ ಬಹುಲಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಬಹುಃ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರಸಿ ಯೋ ವಾ ಏತಮ್
ಬಹುಲಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇದಾಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತ್ಯಾತ್ಮಾ ತ್ವಾ ಏಷ
ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯಾತ್ಮಾ ತ್ವಾಹಾಸ್ಯದ್ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತ್ಯಾತ್ಮಾ ತೇಽವಿದಿತೋಽಭವಿಷ್ಯದ್ಯದಿ ಹ
ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ ವಾ
೧೦।೬।೧।[೭]

ಅಥ ಹೋವಾಚ ಬುಡಿಲಮಾಶ್ವತರಾಶ್ವಿಮ್ ವೈಯಾಘ್ರಪದ್ಯ ಕಂ ತ್ವಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥೇತಿ
ವಾಯುಮೇವ ರಾಜನ್ನಿತಿ ಹೋವಾಚೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚೈಷ ವೈ ಪೃಥಗ್ವರ್ತ್ಮಾ ವೈಶ್ವಾನರ ಏತಂ ಹಿ ವೈ
ತ್ವಂ ಪೃಥಗ್ವರ್ತ್ಮಾನಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಾಂ ಪೃಥಗ್ರಥಶ್ರೇಣಯೋಽನುಯಾನ್ತಿ ಯೋ
ವಾ ಏತಂ ಪೃಥಗ್ವರ್ತ್ಮಾನಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇದಾಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ
ಪ್ರಾಣಸ್ತ್ವಾ ಏಷ ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸ್ತ್ವಾಹಾಸ್ಯದ್ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ
ಪ್ರಾಣಸ್ತೇಽವಿದಿತೋಽಭವಿಷ್ಯದ್ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ ವಾ
೧೦।೬।೧।[೮]

ಅಥ ಹೋವಾಚೇನ್ದ್ರದ್ಯುಮ್ನಂ ಭಾಲ್ಲವೇಯಮ್ ವೈಯಾಘ್ರಪದ್ಯ ಕಂ ತ್ವಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ
ವೇತ್ಥೇತ್ಯಾದಿತ್ಯಮೇವ ರಾಜನ್ನಿತಿ ಹೋವಾಚೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚೈಷ ವೈ ಸುತತೇಜಾ ವೈಶ್ವಾನರ ಏತಂ ಹಿ ವೈ
ತ್ವಂ ಸುತತೇಜಸಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥ ತಸ್ಮಾತ್ತವೈಷ ಸುತೋಽದ್ಯಮಾನಃ
ಪಚ್ಯಮಾನೋಽಕ್ಷೀಯಮಾಣೋ ಗೃಹೇಷು ತಿಷ್ಠತಿ ಯೋ ವಾ ಏತಂ ಸುತತೇಜಸಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇದಾಪ
ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ಚಕ್ಷುಸ್ತ್ವಾ ಏತದ್ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಚಕ್ಷುಸ್ತ್ವಾಹಾಸ್ಯದ್ಯದಿ
ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ ಚಕ್ಷುಸ್ತೇಽವಿದಿತಮಭವಿಷ್ಯದ್ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ ವಾ
೧೦।೬।೧।[೯]

ಅಥ ಹೋವಾಚ ಜನಂ ಶಾರ್ಕರಾಕ್ಷ್ಯಮ್ ಸಾಯವಸ ಕಂ ತ್ವಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥೇತಿ ದಿವಮೇವ
ರಾಜನ್ನಿತಿ ಹೋವಾಚೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚೈಷ ವಾ ಅತಿಷ್ಠಾ ವೈಶ್ವಾನರ ಏತಂ ಹಿ ವೈ ತ್ವಮತಿಷ್ಠಾಂ
ವೈಶ್ವಾನರಂ ವೇತ್ಥ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ವಂ ಸಮಾನಾನತಿತಿಷ್ಠಸಿ ಯೋ ವಾ ಏತಮತಿಷ್ಠಾಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ
ವೇದಾಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ಮೂರ್ಧಾ ತ್ವಾ ಏಷ ವೈಶ್ವಾನರಸ್ಯ ಮೂರ್ಧಾ
ತ್ವಾಹಾಸ್ಯದ್ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ ಮೂರ್ಧಾ ತೇಽವಿದಿತೋಽಭವಿಷ್ಯದ್ಯದಿ ಹ ನಾಗಮಿಷ್ಯ ಇತಿ ವಾ೧೦।೬।೧।[೧೦]

ತಾನ್ಹೋವಾಚ ಏತೇ ವೈ ಯೂಯಂ ಪೃಥಗ್ವೈಶ್ವಾನರಾನ್ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಪೃಥಗನ್ನಮಘಸ್ತ
ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರಮಿವ ಹ ವೈ ದೇವಾಃ ಸುವಿದಿತಾ ಅಭಿಸಮ್ಪನ್ನಾಸ್ತಥಾ ತು ವ ಏನಾನ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ
ಯಥಾ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರಮೇವಾಭಿಸಮ್ಪಾದಯಿಷ್ಯಾಮೀತಿ
೧೦।೬।೧।[೧೧]

ಸ ಹೋವಾಚ ಮೂರ್ಧಾನಮುಪದಿಶನ್ನೇಷ ವಾ ಅತಿಷ್ಠಾ ವೈಶ್ವಾನರ ಇತಿ ಚಕ್ಷುಷೀ
ಉಪದಿಶನ್ನುವಾಚೈಷ ವೈ ಸುತತೇಜಾ ವೈಶ್ವಾನರ ಇತಿ ನಾಸಿಕೇ ಉಪದಿಶನ್ನುವಾಚೈಷ ವೈ
ಪೃಥಗ್ವರ್ತ್ಮಾ ವೈಶ್ವಾನರ ಇತಿ ಮುಖ್ಯಮಾಕಾಶಮುಪದಿಶನ್ನುವಾಚೈಷ ವೈ ಬಹುಲೋ
ವೈಶ್ವಾನರ ಇತಿ ಮುಖ್ಯಾ ಅಪ ಉಪದಿಶನ್ನುವಾಚೈಷ ವೈ ರಯಿರ್ವೈಶ್ವಾನರೋ ಇತಿ
ಚುಬುಕಮುಪದಿಶನ್ನುವಾಚೈಷ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈಶ್ವಾನರ ಇತಿ ಸ ಏಷೋಽಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರೋ
ಯತ್ಪುರುಷಃ ಸ ಯೋ ಹೈತಮೇವಮಗ್ನಿಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಪುರುಷವಿಧಂ ಪುರುಷೇಽನ್ತಃ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ವೇದಾಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ನ ಹಾಸ್ಯ ಬ್ರುವಾಣಂ ಚನ
ವೈಶ್ವಾನರೋ ಹಿನಸ್ತಿ
೧೦।೬।೨।[೧]

ದ್ವಯಂ ವಾ ಇದಮತ್ತಾ ಚೈವಾದ್ಯಂ ಚ ತದ್ಯದೋಭಯಂ ಸಮಾಗಚತ್ಯತ್ತೈವಾಖ್ಯಾಯತೇ ನಾದ್ಯಮ್
೧೦।೬।೨।[೨]

ಸ ವೈ ಯಃ ಸೋಽತ್ತಾಗ್ನಿರೇವ ಸಃ ತಸ್ಮಿನ್ಯತ್ಕಿಂ ಚಾಭ್ಯಾದಧತ್ಯಾಹಿತಯ ಏವಾಸ್ಯ ತಾ ಆಹಿತಯೋ ಹ
ವೈ ತಾ ಆಹುತಯ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಃ
೧೦।೬।೨।[೩]

ಆದಿತ್ಯೋ ವಾ ಅತ್ತಾ ತಸ್ಯ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಏವಾಹಿತಯಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ಹ್ಯಾದಿತ್ಯ
ಆದಧತೀತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೧೦।೬।೨।[೪]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅತ್ತಾ ತಸ್ಯಾನ್ನಮೇವಾಹಿತಯೋಽನ್ನಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣ ಆದಧತೀತಿ ನ್ವಗ್ನೇಃ
೧೦।೬।೨।[೫]

ಅಥಾರ್ಕಸ್ಯ ಅಗ್ನಿರ್ವಾ ಅರ್ಕಸ್ತಸ್ಯಾಹುತಯ ಏವ ಕಮಾಹುತಯೋ ಹ್ಯಗ್ನಯೇ ಕಮ್
೧೦।೬।೨।[೬]

ಆದಿತ್ಯೋ ವಾ ಅರ್ಕಃ ತಸ್ಯ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಏವ ಕಂ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಹ್ಯಾದಿತ್ಯಾಯ ಕಮಿತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೧೦।೬।೨।[೭]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅರ್ಕಸ್ತಸ್ಯಾನ್ನಮೇವ ಕಮನ್ನಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣಾಯ ಕಮಿತಿ
ನ್ವೇವಾರ್ಕಸ್ಯ
೧೦।೬।೨।[೮]

ಅಥೋಕ್ಥಸ್ಯ ಅಗ್ನಿರ್ವಾ ಉಕ್ತಸ್ಯಾಹುತಯ ಏವ ಥಮಾಹುತಿಭಿರ್ಹ್ಯಗ್ನಿರುತ್ತಿಷ್ಠತಿ
೧೦।೬।೨।[೯]

ಆದಿತ್ಯೋ ವಾ ಉಕ್ ತಸ್ಯ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಏವ ಥಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಾ ಹ್ಯಾದಿತ್ಯ ಉತ್ತಿಷ್ಠತೀತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೧೦।೬।೨।[೧೦]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಉಕ್ತಸ್ಯಾನ್ನಮೇವ ಥಮನ್ನೇನ ಹಿ ಪ್ರಾಣ ಉತ್ತಿಷ್ಠತೀತಿ
ನ್ವೇವೋಕ್ಥಸ್ಯ ಸ ಏಷೋಽಗ್ನಿವಿಧೋಽರ್ಕವಿಧ ಉಕ್ಥವಿಧೋ ಯತ್ಪುರುಷಃ ಸ ಯೋ
ಹೈತಮೇವಮಗ್ನಿವಿಧಮರ್ಕವಿಧಮುಕ್ಥವಿಧಂ ಪುರುಷಮುಪಾಸ್ತೇ ವಿದುಷೋ
ಹೈವಾಸ್ಯೈವಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯೋ ಮ್ಲಾಯತಿ
೧೦।೬।೨।[೧೧]

ಪ್ರಾಣೇನ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ದೀಪ್ಯತೇ ಅಗ್ನಿನಾ ವಾಯುರ್ವಾಯುನಾದಿತ್ಯ ಆದಿತ್ಯೇನ ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸಾ
ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ನಕ್ಷತ್ರೈರ್ವಿದ್ಯುದೇತಾವತೀ ವೈ ದೀಪ್ತಿರಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಲೋಕೇಽಮುಷ್ಮಿಂಶ್ಚ ಸರ್ವಾ ಹೈತಾಂ
ದೀಪ್ತಿಂ ದೀಪ್ಯತೇಽಸ್ಮಿಂಶ್ಚ ಲೋಕೇಽಮುಷ್ಮಿಂಶ್ಚ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೦।೬।೩।[೧]

ಸತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯುಪಾಸೀತ ಅಥ ಖಲು ಕ್ರತುಮಯೋಽಯಂ ಪುರುಷಃ ಸ
ಯಾವತ್ಕ್ರತುರಯಮಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತ್ಯೇವಂಕ್ರತುರ್ಹಾಮುಂ ಲೋಕಂ ಪ್ರೇತ್ಯಾಭಿಸಮ್ಭವತಿ
೧೦।೬।೩।[೨]

ಸ ಆತ್ಮಾನಮುಪಾಸೀತ ಮನೋಮಯಂ ಪ್ರಾಣಶರೀರಂ ಭಾರೂಪಮಾಕಾಶಾತ್ಮಾನಂ
ಕಾಮರೂಪಿಣಮ್
ಮನೋಜವಸಂ ಸತ್ಯಸಂಕಲ್ಪಂ ಸತ್ಯಧೃತಿಂ ಸರ್ವಗನ್ಧಂ ಸರ್ವರಸಂ ಸರ್ವಾ ಅನು ದಿಶಃ
ಪ್ರಭೂತಂ ಸರ್ವಮಿದಮಭ್ಯಾಪ್ತಮವಾಕ್ಕಮನಾದರಂ ಯಥಾ ವ್ರೀಹಿರ್ವಾ ಯವೋ ವಾ ಶ್ಯಾಮಾಕೋ
ವಾ ಶ್ಯಾಮಾಕತಣ್ಡುಲೋ ವೈವಮಯಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ಪುರುಷೋ ಹಿರಣ್ಮಯೋ ಯಥಾ
ಜ್ಯೋತಿರಧೂಮಮೇವಂ ಜ್ಯಾಯಾನ್ದಿವೋ ಜ್ಯಾಯಾನಾಕಾಶಾಜ್ಜ್ಯಾಯಾನಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಜ್ಯಾಯಾನ್ತ್ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ
ಭೂತೇಭ್ಯಃ ಸ ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾತ್ಮೈಷ ಮ ಆತ್ಮೈತಮಿತ ಆತ್ಮಾನಂ ಪ್ರೇತ್ಯಾಭಿಸಮ್ಭವಿಷ್ಯಾಮೀತಿ
ಯಸ್ಯ ಸ್ಯಾದದ್ಧಾ ನ ವಿಚಿಕಿತ್ಸಾಸ್ತೀತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯ ಏವಮೇತದಿತಿ
೧೦।೬।೪।[೧]

ಉಷಾ ವಾ ಅಶ್ವಸ್ಯ ಮೇಧ್ಯಸ್ಯ ಶಿರಃ ಸೂರ್ಯಶ್ಚಕ್ಷುರ್ವಾತಃ ಪ್ರಾಣೋ ವ್ಯಾತ್ತಮಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರಃ
ಸಂವತ್ಸರ ಆತ್ಮಾಶ್ವಸ್ಯ ಮೇಧ್ಯಸ್ಯ ದ್ಯೌಷ್ಪೃಷ್ಠಮನ್ತರಿಕ್ಷಮುದರಂ ಪೃಥಿವೀ
ಪಾಜಸ್ಯಂ ದಿಶಃ ಪಾರ್ಶ್ವೇ ಅವಾನ್ತರದಿಶಃ ಪರ್ಶವ ಋತವೋಽಙ್ಗಾನಿ ಮಾಸಾಶ್ಚಾರ್ಧಮಾಸಾಶ್ಚ
ಪರ್ವಾಣ್ಯಹೋರಾತ್ರಾಣಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯಸ್ಥೀನಿ ನಭೋ ಮಾಂಸಾನ್ಯೂವಧ್ಯಂ ಸಿಕತಾಃ
ಸಿನ್ಧವೋ ಗುದಾ ಯಕೃಚ್ಚ ಕ್ಲೋಮಾನಶ್ಚ ಪರ್ವತಾ ಓಷಧಯಶ್ಚ ವನಸ್ಪತಯಶ್ಚ
ಲೋಮಾನ್ಯುದ್ಯನ್ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋ ನಿಮ್ಲೋಚನ್ಜಘನಾರ್ಧೋ ಯದ್ವಿಜೃಮ್ಭತೇ ತದ್ವಿದ್ಯೋತತೇ
ಯದ್ವಿಧೂನುತೇ ತತ್ಸ್ತನಯತಿ ಯನ್ಮೇಹತಿ ತದ್ವರ್ಷತಿ ವಾಗೇವಾಸ್ಯ ವಾಗಹರ್ವಾ ಅಶ್ವಮ್
ಪುರಸ್ತಾನ್ಮಹಿಮಾನ್ವಜಾಯತ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವೇ ಸಮುದ್ರೇ ಯೋನೀರಾತ್ರಿರೇನಮ್
ಪಶ್ಚಾನ್ಮಹಿಮಾನ್ವಜಾಯತ ತಸ್ಯಾಪರೇ ಸಮುದ್ರೇ ಯೋನಿರೇತೌ ವಾ ಅಶ್ವಂ ಮಹಿಮಾನಾವಭಿತಃ
ಸಮ್ಬಭೂವತುರ್ಹಯೋ ಭೂತ್ವಾ ದೇವಾನವಹದ್ವಾಜೀ ಗನ್ಧರ್ವಾನರ್ವಾಸುರಾನಶ್ವೋ
ಮನುಷ್ಯಾನ್ತ್ಸಮುದ್ರ ಏವಾಸ್ಯ ಬನ್ಧುಃ ಸಮುದ್ರೋ ಯೋನಿಃ
೧೦।೬।೫।[೧]

ನೈವೇಹ ಕಿಂ ಚನಾಗ್ರ ಆಸೀತ್ ಮೃತ್ಯುನೈವೇದಮಾವೃತಮಾಸೀದಶನಾಯಯಾಶನಾಯಾ ಹಿ
ಮೃತ್ಯುಸ್ತನ್ಮನೋಽಕುರುತಾತ್ಮನ್ವೀ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಸೋಽರ್ಚನ್ನಚರತ್ತಸ್ಯಾರ್ಚತ ಆಪೋಽಜಾಯನ್ತಾರ್ಚತೇ ವೈ
ಮೇ ಕಮಭೂದಿತಿ ತದೇವಾರ್ಕ್ಯಸ್ಯಾರ್ಕತ್ವಂ ಕಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮೈ ಭವತಿ ಯ
ಏವಮೇತದರ್ಕ್ಯಸ್ಯಾರ್ಕತ್ವಂ ವೇದ
೧೦।೬।೫।[೨]

ಆಪೋ ವಾ ಅರ್ಕಃ ತದ್ಯದಪಾಂ ಶರ ಆಸೀತ್ತತ್ಸಮಹನ್ಯತ ಸಾ
ಪೃಥಿವ್ಯಭವತ್ತಸ್ಯಾಮಶ್ರಾಮ್ಯತ್ತಸ್ಯ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ತಪ್ತಸ್ಯ ತೇಜೋ ರಸೋ ನಿರವರ್ತತಾಗ್ನಿಃ
೧೦।೬।೫।[೩]

ಸ ತ್ರೇಧಾತ್ಮಾನಂ ವ್ಯಕುರುತ ಆದಿತ್ಯಂ ತೃತೀಯಂ ವಾಯುಂ ತೃತೀಯಂ ಸ ಏಷ
ಪ್ರಾಣಸ್ತ್ರೇಧಾವಿಹಿತಸ್ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಕ್ಶಿರೋಽಸೌ ಚಾಸೌ ಚೇರ್ಮಾವಥಾಸ್ಯ ಪ್ರತೀಚೀ ದಿಕ್ಪುಚಮಸೌ
ಚಾಸೌ ಚ ಸಕ್ಥ್ಯೌ ದಕ್ಷಿಣಾ ಚೋದೀಚೀ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವೇ
ದ್ಯೌಷ್ಪೃಷ್ಠಮನ್ತರಿಕ್ಷಮುದರಮಿಯಮುರಃ ಸ ಏಷೋಽಪ್ಸು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಯತ್ರ ಕ್ವ ಚೈತಿ
ತದೇವ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯೇವಂ ವಿದ್ವಾನ್
೧೦।೬।೫।[೪]

ಸೋಽಕಾಮಯತ ದ್ವಿತೀಯೋ ಮ ಆತ್ಮಾ ಜಾಯೇತೇತಿ ಸ ಮನಸಾ ವಾಚಂ ಮಿಥುನಂ
ಸಮಭವದಶನಾಯಾಂ ಮೃತ್ಯುಸ್ತದ್ಯದ್ರೇತ ಆಸೀತ್ಸ ಸಂವತ್ಸರೋಽಭವನ್ನ ಹ ಪುರಾ ತತಃ
ಸಂವತ್ಸರ ಆಸ ತಮೇತಾವನ್ತಂ ಕಾಲಮಬಿಭರ್ಯಾವಾನ್ತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ತಮೇತಾವತಃ ಕಾಲಸ್ಯ
ಪರಸ್ತಾದಸೃಜತ ತಂ ಜಾತಮಭಿವ್ಯಾದದಾತ್ಸ ಭಾಣಕರೋತ್ಸೈವ ವಾಗಭವತ್೧೦।೬।೫।[೫]

ಸ ಐಕ್ಷತ ಯದಿ ವಾ ಇಮಮಭಿಮಂಸ್ಯೇ ಕನೀಯೋಽನ್ನಂ ಕರಿಷ್ಯ ಇತಿ ಸ ತಯಾ ವಾಚಾ
ತೇನಾತ್ಮನೇದಂ ಸರ್ವಮಸೃಜತ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚರ್ಚೋ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾಮಾನಿ ಚನ್ದಾಂಸಿ
ಯಜ್ಞಾನ್ಪ್ರಜಾಂ ಪಶೂನ್ತ್ಸ ಯದ್ಯದೇವಾಸೃಜತ ತತ್ತದತ್ತುಮಧ್ರಿಯತ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅತ್ತೀತಿ
ತದದಿತೇರದಿತಿತ್ವಂ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ತಾ ಭವತಿ ಸರ್ವಮಸ್ಯಾನ್ನಂ ಭವತಿ ಯ
ಏವಮೇತದದಿತೇರದಿತಿತ್ವಂ ವೇದ
೧೦।೬।೫।[೬]

ಸೋಽಕಾಮಯತ ಭೂಯಸಾ ಯಜ್ಞೇನ ಭೂಯೋ ಯಜೇಯೇತಿ ಸೋಽಶ್ರಾಮ್ಯತ್ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ತಸ್ಯ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ
ತಪ್ತಸ್ಯ ಯಶೋ ವೀರ್ಯಮುದಕ್ರಾಮತ್ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಯಶೋ ವೀರ್ಯಂ ತತ್ಪ್ರಾಣೇಷೂತ್ಕ್ರಾನ್ತೇಷು ಶರೀರಂ
ಶ್ವಯಿತುಮಧ್ರಿಯತ ತಸ್ಯ ಶರೀರ ಏವ ಮನ ಆಸೀತ್
೧೦।೬।೫।[೭]

ಸೋಽಕಾಮಯತ ಮೇಧ್ಯಂ ಮ ಇದಂ ಸ್ಯಾದಾತ್ಮನ್ವ್ಯನೇನ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ತತೋಽಶ್ವಃ
ಸಮಭವದ್ಯದಶ್ವತ್ತನ್ಮೇಧ್ಯಮಭೂದಿತಿ ತದೇವಾಶ್ವಮೇಧಸ್ಯಾಶ್ವಮೇಧತ್ವಮೇಷ ಹ
ವಾ ಅಶ್ವಮೇಧಂ ವೇದ ಯ ಏನಮೇವಂ ವೇದ
೧೦।೬।೫।[೮]

ತಮನವರುಧ್ಯೇವಾಮನ್ಯತ ತಂ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪರಸ್ತಾದಾತ್ಮನ ಆಲಭತ
ಪಶೂನ್ದೇವತಾಭ್ಯಃ ಪ್ರತ್ಯೌಹತ್ತಸಮ್ತ್ಸರ್ವದೇವತ್ಯಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಮಾಲಭನ್ತ
ಏಷ ವಾ ಅಶ್ವಮೇಧೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರ ಆತ್ಮಾಯಮಗ್ನಿರರ್ಕಸ್ತಸ್ಯೇಮೇ ಲೋಕಾ
ಆತ್ಮಾನಸ್ತಾವೇತಾವರ್ಕಾಮೇಧೌ ಸೋ ಪುನರೇಕೈವ ದೇವತಾ ಭವತಿ ಮೃತ್ಯುರೇವಾಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ
ಜಯತಿ ನೈನಂ ಮೃತ್ಯುರಾಪ್ನೋತಿ ಮೃತ್ಯುರಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತ್ಯೇತಾಸಾಂ
ದೇವತಾನಾಮೇಕೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೦।೬।೫।[೯]

ಅಥ ವಂಶಃ ಸಮಾನಮಾ ಸಾಂಜೀವೀಪುತ್ರಾತ್ಸಾಂಜೀವೀಪುತ್ರೋ
ಮಾಣ್ಡೂಕಾಯನೇರ್ಮಾಣ್ಡೂಕಾಯನಿರ್ಮಾಣ್ಡವ್ಯಾನ್ಮಾಣ್ಡವ್ಯಃ ಕೌತ್ಸಾತ್ಕೌತ್ಸೋ
ಮಾಹಿತ್ಥೇರ್ಮಾಹಿತ್ಥಿರ್ವಾಮಕಕ್ಷಾಯಣಾದ್ವಾಮಕಕ್ಷಾಯಣೋ ವಾತ್ಸ್ಯಾದ್ವಾತ್ಸ್ಯಃ
ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಚಾಣ್ಡಿಲ್ಯಃ
ಕುಶ್ರೇಃ ಕುಶ್ರಿರ್ಯಜ್ಞವಚಸೋ ರಾಜಸ್ತಮ್ಬಾಯನಾದ್ಯಜ್ಞವಚಾ
ರಾಜಸ್ತಮ್ಬಾಯನಸ್ತುರಾತ್ಕಾವಷೇಯಾತ್ತುರಃ ಕಾವಷೇಯಃ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ
ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವಯಮ್ಭು ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಮಃ

೧೧।೧।೧।[೧]

ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ತಸ್ಯೈತದ್ದ್ವಾರಂ ಯದಮಾವಾಸ್ಯಾ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಏವ
ದ್ವಾರಪಿಧಾನಃ
೧೧।೧।೧।[೨]

ಸ ಯೋಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮಗ್ನೀ ಆಧತ್ತೇ ಯಥಾ ವಿವೃತಾಯಾಂ ದ್ವಾರಿ ದ್ವಾರಾ ಪುರಂ ಪ್ರಪದ್ಯೇತ ಸ ತತ
ಏವ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಿಯಾದೇವಂ ತದ್ಯೋಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮಾಧತ್ತೇ
೧೧।೧।೧।[೩]

ಅಥ ಯೋ ನಕ್ಷತ್ರ ಆಧತ್ತೇ ಯಥಾಪಿಹಿತಾಯಾಂ ದ್ವಾರ್ಯದ್ವಾರಾ ಪುರಂ ಪ್ರಪಿತ್ಸೇತ್ಸ ಜಿಹ್ಮಃ
ಪುರಃ ಸ್ಯಾದೇವಂ ತದ್ಯೋ ನಕ್ಷತ್ರ ಆಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾನ್ನ ನಕ್ಷತ್ರ ಆದಧೀತ
೧೧।೧।೧।[೪]

ಯದಹರೇವೈಷಃ ನ ಪುರಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾದ್ದೃಶ್ಯೇತ ತದಹರುಪವಸೇತ್ತರ್ಹಿ ಹ್ಯೇಷ ಇಮಂ
ಲೋಕಮಾಗಚತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಿಹ ವಸತಿ
೧೧।೧।೧।[೫]

ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ವಸನ್ತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾಃ ಸರ್ವ ಋತವಃ ಸರ್ವೇ ಸ್ತೋಮಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ
ಪೃಷ್ಠಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಚನ್ದಾಂಸಿ
೧೧।೧।೧।[೬]

ಸರ್ವೇಷು ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ದೇವೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಸರ್ವಾಸು ದೇವತಾಸು ಸರ್ವೇಷ್ವೃತುಷು
ಸರ್ವೇಷು ಸ್ತೋಮೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಪೃಷ್ಠೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಚನ್ದಃಸ್ವಗ್ನೀ ಆಹಿತೌ ಭವತೋ
ಯೋಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮಾಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮೇವಾಗ್ನೀ ಆದಧೀತ
೧೧।೧।೧।[೭]

ಯೋಽಸೌ ವೈಶಾಖಸ್ಯಾಮಾವಾಸ್ಯಾ ತಸ್ಯಾಮಾದಧೀತ ಸಾ ರೋಹಿಣ್ಯಾ ಸಮ್ಪದ್ಯತ ಆತ್ಮಾ ವೈ ಪ್ರಜಾ
ಪಶವೋ ರೋಹಿಣ್ಯಾತ್ಮನ್ಯೇವೈತತ್ಪ್ರಜಾಯಾಂ ಪಶುಷು ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯಮಾವಾಸ್ಯಾ ವಾ
ಅಗ್ನ್ಯಾಧೇಯರೂಪಂ ತಸ್ಮಾದಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮೇವಾಗ್ನೀ ಆದಧೀತ
ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮನ್ವಾರಭೇತಾಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ದೀಕ್ಷೇತ
೧೧।೧।೨।[೧]

ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಮ್ ಯದೇನಂ ತನ್ವತೇ ಯನ್ನ್ವೇವ ರಾಜಾನಮಭಿಷುಣ್ವನಿ[ ತತ್ತಂ
ಘ್ನನ್ತಿ ಯತ್ಪಶುಂ ಸಂಜ್ಞಪಯನ್ತಿ ವಿಶಾಸತಿ ತತ್ತಂ ಘ್ನನ್ತ್ಯುಲೂಖಲಮುಸಲಾಭ್ಯಾಂ
ದೃಷದುಪಲಾಭ್ಯಾಂ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞಂ ಘ್ನನ್ತಿ
೧೧।೧।೨।[೨]

ತಂ ಹತ್ವಾ ಯಜ್ಞಮ್ ಅಗ್ನಾವೇವ ಯೋನೌ ರೇತೋ ಭೂತಂ ಸಿಞ್ಚತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಯೋನಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸ ತತಃ
ಪ್ರಜಾಯತೇ ತದ್ದಶ ತಾ ಆಹುತೀಃ ಸಮ್ಪಾದಯೇದ್ಯಾಭ್ಯೋ ವಷಟ್ಕ್ರಿಯತೇ
೧೧।೧।೨।[೩]

ಅಯಂ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸೋಽಯಮೇಕ ಇವೈವ ಪವತೇ ಸೋಽಯಂ ಪುರುಷೇಽನ್ತಃ ಪ್ರವಿಷ್ಟೋ
ದಶಧಾವಿಹಿತಃ ಸ ಏವಂ ಕೢಪ್ತೈಃ ಪ್ರಾಣೈರಗ್ನೇರ್ಯೋನೇರಧಿಜಾಯತೇ ಸೈಷಾ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಟ್
ಸೈಷಾ ಸಮ್ಪತ್ಸ ಯಜ್ಞಃ
೧೧।೧।೨।[೪]

ಅಥೋ ಅಪಿ ನವ ಸ್ಯುಃ ತನ್ನ್ಯೂನಾಂ ವಿರಾಜಂ ಕರೋತಿ ಪ್ರಜನನಾಯ ನ್ಯೂನಾದ್ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ
ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಸೈಷಾ ಸಮ್ಪತ್ಸ ಯಜ್ಞಃ
೧೧।೧।೨।[೫]

ಅಥೋ ಅಪ್ಯೇಕಾತಿರಿಕ್ತಾ ಸ್ಯಾತ್ ಸಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಭ್ಯತಿರಿಚ್ಯತೇ ಸೈಷಾ ಸಮ್ಪತ್ಸ ಯಜ್ಞಃ
೧೧।೧।೨।[೬]

ಅಥೋ ಅಪಿ ದ್ವೇ ಅತಿರಿಕ್ತೇ ಸ್ಯಾತಾಮ್ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಮ್
ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಸೈಷಾ ಸಮ್ಪತ್ಸ ಯಜ್ಞಃ
೧೧।೧।೨।[೭]

ಅಥೋ ಅಪಿ ತಿಸ್ರೋಽತಿರಿಕ್ತಾ ಸ್ಯುಃ ದ್ವನ್ದ್ವಮಹ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಜನನಮಥ ಯಜ್ಜಾಯತೇ
ತತ್ತೃತೀಯಂ ಸೈಷಾ ಸಮ್ಪತ್ಸ ಯಜ್ಞಃ೧೧।೧।೨।[೮]

ಅಥೋ ಅಪಿ ಚತಸ್ರೋಽತಿರಿಕ್ತಾಃ ಸ್ಯುಃ ತದ್ಯಥೈಕೈವಂ ಚತಸ್ರಸ್ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾಸ್ತದಿಮಾನೇವ
ಲೋಕಾಂಸ್ತಿಸೃಭಿರಾಪ್ನೋತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಅತೀಮಾಂಲೋಕಾಂಶ್ಚತುರ್ಥಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವ
ಚತುರ್ಥ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ಸೈಷಾ ಸಮ್ಪತ್ಸ ಯಜ್ಞಃ
೧೧।೧।೨।[೯]

ಸ ಯದ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಮೂನಂ ತದೂನಂ ಸೋಽಯಜ್ಞೋ ಯತ್ಪಞ್ಚಭಿರತಿರಿಕ್ತಂ ತದತಿರಿಕ್ತಂ ಸೋಽಯಜ್ಞಃ
ಸೈಷೈವ ದಶತ್ಯಧಿ ಸಮ್ಪದೇಷಾ ವಿಂಶತ್ಯಾಮೇಷಾ ಸಹಸ್ರಾತ್
೧೧।೧।೨।[೧೦]

ಆಜಿಂ ವಾ ಏತೇ ಧಾವನ್ತಿ ಯೇ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಯಜನ್ತೇ ಸ ವೈ ಪಞ್ಚದಶ ವರ್ಷಾಣಿ ಯಜೇತ
ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚದಶಾನಾಂ ವರ್ಷಾಣಾಂ ತ್ರೀಣಿ ಚ ಶತಾನಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಶ್ಚಾಮಾವಾಸ್ಯಾಶ್ಚ
ತ್ರೀಣಿ ಚ ವೈ ಶತಾನಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ರಾತ್ರಯಸ್ತದ್ರಾತ್ರೀರಾಪ್ನೋತಿ
೧೧।೧।೨।[೧೧]

ಅಥಾಪರಾಣಿ ಪಞ್ಚದಶೈವ ವರ್ಷಾಣಿ ಯಜೇತ ತೇಷಾಂ ಪಞ್ಚದಶಾನಾಂ ವರ್ಷಾಣಾಂ ತ್ರೀಣಿ ಚೈವ
ಶತಾನಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಶ್ಚಾಮಾವಾಸ್ಯಾಶ್ಚ ತ್ರೀಣಿ ಚ ವೈ ಶತಾನಿ ಷಷ್ಟಿಶ್ಚ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಹಾನಿ ತದಹಾನ್ಯಾಪ್ನೋತಿ ತದ್ವೇವ ಸಂವತ್ಸರಮಾಪ್ನೋತಿ
೧೧।೧।೨।[೧೨]

ಮರ್ತ್ಯಾ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇ ದೇವಾ ಆಸುಃ ಸ ಯದೈವ ತೇ ಸಂವತ್ಸರಮಾಪುರಥಾಮೃತಾ ಆಸುಃ ಸರ್ವಂ ವೈ
ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅಕ್ಷಯ್ಯಮೇತೇನೋ ಹಾಸ್ಯಾಕ್ಷಯ್ಯಂ ಸುಕೃತಂ ಭವತ್ಯಕ್ಷಯ್ಯೋ ಲೋಕಃ
೧೧।೧।೨।[೧೩]

ಸ ಆಜಿಸೃತಾಮೇಕಃ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾಂಸ್ತ್ರಿಂಶತಂ ವರ್ಷಾಣಿ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದು ತ್ರಿಂಶತಮೇವ
ವರ್ಷಾಣಿ ಯಜೇತ ಯದ್ಯು ದಾಕ್ಷಾಯಣಯಜ್ಞೀ ಸ್ಯಾದಥೋ ಅಪಿ ಪಞ್ಚದಶೈವ ವರ್ಷಾಣಿ ಯಜೇತಾತ್ರ
ಹ್ಯೇವ ಸಾ ಸಮ್ಪತ್ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ದ್ವೇ ಹಿ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯೌ ಯಜತೇ ದ್ವೇ ಅಮಾವಾಸ್ಯೇ ಅತ್ರೋ ಏವ ಖಲು
ಸಾ ಸಮ್ಪದ್ಭವತಿ
೧೧।೧।೩।[೧]

ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಾಯ ವಿಮೃಧೇಽನುನಿರ್ವಪತಿ ತೇನ ಯಥೇಷ್ಟ್ಯೈವಂ ಯಜತ
ಆಮಾವಾಸ್ಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾದಿತ್ಯೈ ಚರುಮನುನಿರ್ವಪತಿ ತೇನ ಯಥೇಷ್ಟ್ಯೈವಂ ಯಜತೇ೧೧।೧।೩।[೨]

ಸ ಯತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಾಯ ವಿಮೃಧೇಽನುನಿರ್ವಪತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ
ದೇವತಾಥೈದಗ್ನೀಷೋಮೀಯಂ ಪೌರ್ಣಮಾಸಂ ಹವಿರ್ಭವತಿ ತತ್ರ ನೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತಿ ಕಿಂ ಚನ
ಕ್ರಿಯತ ಏತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈತತ್ಸೇನ್ದ್ರಂ ಹವಿರ್ಭವತ್ಯೇತೇನ ಸೇನ್ದ್ರೋ ಯಜ್ಞೋಽಥ ಯದ್ವಿಮೃಧೇ ತ್ವೇತಿ
ಸರ್ವಾ ಉ ಹಿ ಮೃಧೋ ನಾಷ್ಟ್ರಾಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ಹನ್ತಿ
೧೧।೧।೩।[೩]

ಅಥ ಯದಾಮಾವಾಸ್ಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಅದಿತ್ಯೈ ಚರುಮನುನಿರ್ವಪತ್ಯೇಷ ವೈ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ
ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸ ಯತ್ರೈಷ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ನ ಪುರಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ
ತೇನೈತದನದ್ಧೇವ ಹವಿರ್ಭವತಿ ತೇನಾಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮಿಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವ್ಯದಿತಿಃ ಸೇಯಮದ್ಧಾ
ಸೇಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೈತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈತದದ್ಧೇವ ಹವಿರ್ಭವತ್ಯೇತೇನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮೇತನ್ನು
ತದ್ಯಸ್ಮಾದನುನಿರ್ವಪತ್ಯಥ ಯಸ್ಮಾನ್ನಾನುನಿರ್ವಪೇತ್
೧೧।೧।೩।[೪]

ಸ ಯತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಾಯ ವಿಮೃಧೇಽನುನಿರ್ವಪತಿ ಸೇನ್ದ್ರೋ ಮೇ ಯಜ್ಞೋಽಸದಿತಿ ಸರ್ವೋ
ವೈ ಯಜ್ಞ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯೈವ ಸ ಯತ್ಸರ್ವೋ ಯಜ್ಞ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯೈವೈತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೇತತ್ಸೇನ್ದ್ರಂ
ಹವಿರ್ಭವತ್ಯೇತೇನ ಸೇನ್ದ್ರೋ ಯಜ್ಞಃ
೧೧।೧।೩।[೫]

ಅಥ ಯದಾಮಾವಾಸ್ಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಅದಿತ್ಯೈ ಚರುಮನುನಿರ್ವಪತ್ಯಾಮಾವಾಸ್ಯಂ ವಾ ಅನುನಿರ್ವಾಪ್ಯಮ್
ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವೃತ್ರಮಹಂಸ್ತಸ್ಮಾ ಏತದ್ವೃತ್ರಂ ಜಘ್ನುಷೇ ದೇವಾ
ಏತದ್ಧವಿರನುನಿರವಪನ್ಯದಾಮಾವಾಸ್ಯಂ ಕಿಮನುನಿರ್ವಾಪ್ಯೇಽನುನಿರ್ವಪೇದಿತಿ
ತಸನ್ನ್ನಾನುನಿರ್ವಪೇತ್
೧೧।೧।೩।[೬]

ಸ ಯತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನೇಷ್ಟ್ವಾ
ಅಥಾನ್ಯದ್ಧವಿರನುನಿರ್ವಪತ್ಯಾಮಾವಾಸ್ಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾಥಾನ್ಯದ್ಧವಿರನುನಿರ್ವಪತಿ ದ್ವಿಷನ್ತಂ
ಹ ಸ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಪ್ರತ್ಯುಚ್ರಯತೇಽಥ ಯಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀಂ ಯಜತ
ಆಮಾವಾಸ್ಯೇನಾಮಾವಾಸ್ಯಾಮಸಪತ್ನಾ ಹೈವಾಸ್ಯಾನುಪಬಾಧಾ ಶ್ರೀರ್ಭವತಿ
೧೧।೧।೩।[೭]

ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ವೈ ದೇವಾಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀಂ ಯಜಮಾನಾ ಆಮಾವಾಸ್ಯೇನಾಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಏವ
ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಾಘ್ನತ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ ಪ್ರಾಜಾಯನ್ತ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನೈವ
ಪೌರ್ಣಮಾಸೀಂ ಯಜತ ಆಮಾವಾಸ್ಯೇನಾಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಕ್ಷಿಪ್ರ ಏವ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ
ಪ್ರಜಾಯತೇ ಸ ಯದ್ಯನುನಿರ್ವಪೇದ್ದದ್ಯಾದ್ದಕ್ಷಿಣಾಂ ನಾದಕ್ಷಿಣಂ ಹವಿಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ
ಹ್ಯಾಹುರ್ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರ್ಹ್ಯೇವೈಷಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯದನ್ವಾಹಾರ್ಯ ಇತಿ
ನ್ವನುನಿರ್ವಾಪ್ಯಸ್ಯಾಥಾಭ್ಯುದಿತಸ್ಯ೧೧।೧।೪।[೧]

ತದ್ಧೈಕೇ ದೃಷ್ಟ್ವೋಪವಸನ್ತಿ ಶ್ವೋ ನೋದೇತೇತ್ಯಭ್ರಸ್ಯ ವಾ ಹೇತೋರನಿರ್ಜ್ಞಾಯ
ವಾಥೋತೋಪವಸನ್ತ್ಯಥೈನಮುತಾಭ್ಯುದೇತಿ ಸ ಯದ್ಯಗೃಹೀತಂ ಹವಿರಭ್ಯುದಿಯಾತ್ಪ್ರಜ್ಞಾತಮೇವ
ತದೇಷೈವ ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಯತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುರ್ದುಗ್ಧಂ ದಧಿ ಹವಿರಾತಞ್ಚನಂ ತತ್ಕುರ್ವನ್ತಿ
ಪ್ರತಿಪ್ರಮುಞ್ಚನ್ತಿ ವತ್ಸಾಂಸ್ತಾನ್ಪುನರಪಾಕುರ್ವನ್ತಿ
೧೧।೧।೪।[೨]

ತಾನಪರಾಹ್ಣೇ ಪರ್ಣಶಾಖಯಾಪಾಕರೋತಿ ತದ್ಯಥೈವಾದಃ ಪ್ರಜ್ಞಾತಮಾಮಾವಾಸ್ಯಂ
ಹವಿರೇವಮೇವ
ತದ್ಯದ್ಯು ವ್ರತಚರ್ಯಾಂ ವಾ ನೋದಾಶಂಸೇತ ಗೃಹೀತಂ ವಾ ಹವಿರಭ್ಯುದಿಯಾದಿತರಥೋ ತರ್ಹಿ
ಕುರ್ಯಾದೇತಾನೇವ ತಣ್ಡುಲಾನ್ತ್ಸುಫಲೀಕೃತಾನ್ಕೃತ್ವಾ ಸ ಯೇಽಣೀಯಾಂಸಸ್ತಾನಗ್ನಯೇ ದಾತ್ರೇಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಮ್
ಪುರೋಡಾಶಂ ಶ್ರಪಯತಿ
೧೧।೧।೪।[೩]

ಅಥ ಯತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ ದುಗ್ಧಂ ದಧಿ ತದಿನ್ದ್ರಾಯ ಪ್ರದಾತ್ರೇಽಥ ತದಾನೀಂದುಗ್ಧೇ ವಿಷ್ಣವೇ
ಶಿಪಿವಿಷ್ಟಾಯೈತಾಂಸ್ತಣ್ಡುಲಾಞ್ಚೂತೇ ಚರುಂ ಶ್ರಪಯತಿ ಚರುರು ಹ್ಯೇವ ಸ ಯತ್ರ ಕ್ವ ಚ
ತಣ್ಡುಲಾನಾವಪನ್ತಿ
೧೧।೧।೪।[೪]

ತದ್ಯದೇವಂ ಭವತಿ ಏಷ ವೈ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ
ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತಮೇತದುಪೈತ್ಸೀತ್ತಮಪಾರಾತ್ಸೀತ್ತಮಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿರ್ದಾತಾ ದದಾತೀನ್ದ್ರಃ ಪ್ರದಾತಾ
ಪ್ರಯಚತಿ ತಮಸ್ಮಾ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ಯಜ್ಞಂ ದತ್ತಸ್ತೇನೇನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ದತ್ತೇನ ಯಜ್ಞೇನ
ಯಜತೇಽಥ ಯದ್ವಿಷ್ಣವೇ ಶಿಪಿವಿಷ್ಟಾಯೇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುರಥ ಯಚಿಪಿವಿಷ್ಟಾಯೇತಿ
ಯಮುಪೈತ್ಸೀತ್ತಮಪಾರಾತ್ಸೀತ್ತಚಿಪಿತಮಿವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾಚಿಪಿವಿಷ್ಟಾಯೇತಿ ತತ್ರೋ
ಯಚಕ್ನುಯಾತ್ತದ್ದದ್ಯಾನ್ನಾದಕ್ಷಿಣಂ ಹವಿಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಹ್ಯಾಹುರಥ ಯದೈವ
ನೋದಿಯಾದಥೋಪವಸೇತ್
೧೧।೧।೫।[೧]

ಅದ್ಯಾಮಾವಾಸ್ಯೇತಿ ಮನ್ಯಮಾನ ಉಪವಸತಿ ಅಥೈಷ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ ಸ ಹೈಷ ದಿವ್ಯಃ ಶ್ವಾ ಸ
ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಶೂನಭ್ಯವೇಕ್ಷತೇ ತದಪಶವ್ಯಂ ಸ್ಯಾದಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಕೃತ ಏತಸ್ಮಾದು
ಹೈತದ್ಭೀಷಾವಚನ್ದ್ರಮಸಾದಿತಿ
೧೧।೧।೫।[೨]

ಚಾಯಾಮುಪಸರ್ಪನ್ತಿ ಏತೇನೋ ಹೈತದುಪತಪದಾಚಕ್ಷತೇ ಶ್ವಲುಚಿತಮಿತ್ಯೇತಮು
ಹೈವೈತದಾಚಕ್ಷತೇ
೧೧।೧।೫।[೩]
ಶಶಶ್ಚಾನ್ದ್ರಮಸ ಇತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ವೈ ಸೋಮೋ ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ ತಮ್
ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಮಭಿಷುಣ್ವನ್ತಿ ಸೋಽಪರಪಕ್ಷೇಽಪ ಓಷಧೀಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಪಶವೋ ವಾ ಅಪ
ಓಷಧೀರದನ್ತಿ ತದೇನಮೇತಾಂ ರಾತ್ರೀಂ ಪಶುಭ್ಯಃ ಸಂನಯತಿ
೧೧।೧।೫।[೪]

ಸೋಽದ್ಯಾಮಾವಾಸ್ಯೇತಿ ಮನ್ಯಮಾನ ಉಪವಸತಿ ಅಥೈಷ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ ತದ್ಯಜಮಾನೋ
ಯಜ್ಞಪಥಾದೇತಿ ತದಾಹುಃ ಕಥಂ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ವಾ ಯಜ್ಞಪಥಾದ್ಯಜೇತಾ೩ ನ ಯಜೇತಾ೩ ಇತಿ ಯಜೇತ
ಹೈವ ನ ಹ್ಯನ್ಯದಪಕ್ರಮಣಂ ಭವತಿ ಶ್ವಃ ಶ್ವ ಏವೈಷ ಜ್ಯಾಯಾನುದೇತಿ ಸ
ಆಮಾವಾಸ್ಯವಿಧೇನೈವೇಷ್ಟ್ವಾಥೇಷ್ಟಿಮನುನಿರ್ವಪತಿ ತದಹರ್ವೈವ ಶ್ವೋ ವಾ
೧೧।೧।೫।[೫]

ತಸ್ಯ ತ್ರೀಣಿ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ ಅಗ್ನಯೇ ಪಥಿಕೃತೇಽಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಮಿನ್ದ್ರಾಯ
ವೃತ್ರಘ್ನ ಏಕಾದಶಕಪಾಲಮಗ್ನಯೇ ವೈಶ್ವಾನರಾಯ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಮ್
೧೧।೧।೫।[೬]

ಸ ಯದಗ್ನಯೇ ಪಥಿಕೃತೇ ನಿರ್ವಪತಿ ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಪಥಃ ಕರ್ತಾ ಸ ಯಸ್ಮಾದೇವಾದೋ ಯಜಮಾನೋ
ಯಜ್ಞಪಥಾದೇತಿ ತಮೇನಮಗ್ನಿಃ ಪನ್ಥಾನಮಾಪಾದಯತಿ
೧೧।೧।೫।[೭]

ಅಥ ಯದಿನ್ದ್ರಾಯ ವೃತ್ರಘ್ನೇ ಪಾಪ್ಮಾ ವೈ ವೃತ್ರೋ ಯೋ ಭೂತೇರ್ವಾರಯಿತ್ವಾ ತಿಷ್ಠತಿ
ಕಲ್ಯಾಣಾತ್ಕರ್ಮಣಃ ಸಾಧೋಸ್ತಮೇತದಿನ್ದ್ರೇಣೈವ ವೃತ್ರಘ್ನಾ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ವೃತ್ರಂ ಹನ್ತಿ
ತಸ್ಮಾದಿನ್ದ್ರಾಯ ವೃತ್ರಘ್ನೇ
೧೧।೧।೫।[೮]

ಅಥ ಯದಗ್ನಯೇ ವೈಶ್ವಾನರಾಯ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಯತ್ರ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ
ವೃತ್ರಮಹಂಸ್ತಮಗ್ನಿನಾ ವೈಶ್ವಾನರೇಣ ಸಮದಹತ್ತದಸ್ಯ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ
ಸಮದಹತ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತದಿನ್ದ್ರೇಣೈವ ವೃತ್ರಘ್ನಾ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ವೃತ್ರಂ ಹತ್ವಾ ತಮಗ್ನಿನಾ
ವೈಶ್ವಾನರೇಣ ಸಂದಹತಿ ತದಸ್ಯ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಸಂದಹತಿ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ
ವಿದ್ವಾನೇತಯೇಷ್ಟ್ಯಾ ಯಜತೇ ನ ಹಾಸ್ಯಾಲ್ಪಶ್ಚನ ಪಾಪ್ಮಾ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ
೧೧।೧।೫।[೯]

ತಸ್ಯೈ ಸಪ್ತದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಉಪಾಂಶು ದೇವತಾ ಯಜತಿ ಯಾಃ ಕಾಮಯತೇ ತಾ
ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾಃ ಕರೋತ್ಯೇವಮಾಜ್ಯಭಾಗಾವೇವಂ ಸಂಯಾಜ್ಯೇ
೧೧।೧।೫।[೧೦]
ತಿಸೃಧನ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದಾತಿ ಧನ್ವನಾ ವೈ ಶ್ವಾನಂ ಬಾಧನ್ತೇ ತದೇತಮೇವೈತದ್ಬಾಧತೇ
ಯತ್ತಿಸೃಧನ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದಾತಿ
೧೧।೧।೫।[೧೧]

ದಣ್ಡಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದಾತಿ ದಣ್ಡೇನ ವೈ ಶ್ವಾನಂ ಬಾಧನ್ತೇ ತದೇತಮೇವೈತದ್ಬಾಧತೇ
ಯದ್ದಣ್ಡಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದಾತ್ಯೇಷಾ ನ್ವಾದಿಷ್ಟಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ದದ್ಯಾತ್ತ್ವೇವಾಸ್ಯಾಮಪ್ಯನ್ಯದ್ಯಾ ಇತರಾ
ದಕ್ಷಿಣಾಸ್ತಾಸಾಂ ಯತ್ಸಮ್ಪದ್ಯೇತ ಸಾ ಹೈಷಾ ಪಶವ್ಯೇಷ್ಟಿಸ್ತಯಾಪ್ಯನಭ್ಯುದ್ದೃಷ್ಟೋ ಯಜೇತೈವ
೧೧।೧।೬।[೧]

ಆಪೋ ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರೇ ಸಲಿಲಮೇವಾಸ ತಾ ಅಕಾಮಯನ್ತ ಕಥಂ ನು ಪ್ರಜಾಯೇಮಹೀತಿ ತಾ
ಅಶ್ರಾಮ್ಯಂಸ್ತಾಸ್ತಪೋಽತಪ್ಯನ್ತ ತಾಸು ತಪಸ್ತಪ್ಯಮಾನಾಸು ಹಿರಣ್ಮಯಮಾಣ್ಡಂ ಸಮ್ಬಭೂವಾಜಾತೋ
ಹ ತರ್ಹಿ ಸಂವತ್ಸರ ಆಸ ತದಿದಂ ಹಿರಣ್ಮಯಮಾಣ್ಡಂ ಯಾವತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ವೇಲಾ
ತಾವತ್ಪರ್ಯಪ್ಲವತ
೧೧।೧।೬।[೨]

ತತಃ ಸಂವತ್ಸರೇ ಪುರುಷಃ ಸಮಭವತ್ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದು ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಸ್ತ್ರೀ ವಾ
ಗೌರ್ವಾ ವಡಬಾ ವಾ ವಿಜಾಯತೇ ಸಂವತ್ಸರೇ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರಜಾಯತ ಸ ಇದಂ ಹಿರಣ್ಮಯಮಾಣ್ಡಂ
ವ್ಯರುಜನ್ನಾಹ ತರ್ಹಿ ಕಾ ಚನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ ತದೇನಮಿದಮೇವ ಹಿರಣ್ಮಯಮಾಣ್ಡಂ
ಯಾವತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ವೇಲಾಸೀತ್ತಾವದ್ಬಿಭ್ರತ್ಪರ್ಯಪ್ಲವತ
೧೧।೧।೬।[೩]

ಸ ಸಂವತ್ಸರೇ ವ್ಯಾಜಿಹೀರ್ಷತ್ ಸ ಭೂರಿತಿ ವ್ಯಾಹರತ್ಸೇಯಂ ಪೃಥಿವ್ಯಭವದ್ಭುವ ಇತಿ
ತದಿತಮನ್ತರಿಕ್ಷಮಭವತ್ಸ್ವರಿತಿ ಸಾಸೌ ದ್ಯೌರಭವತ್ತಸ್ಮಾದು ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಕುಮಾರೋ
ವ್ಯಾಜಿಹೀರ್ಷತಿ ಸಂವತ್ಸರೇ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವ್ಯಾಹರತ್
೧೧।೧।೬।[೪]

ಸ ವಾ ಏಕಾಕ್ಷರದ್ವ್ಯಕ್ಷರಾಣ್ಯೇವ ಪ್ರಥಮಂ
ವದನ್ಪ್ರಜಾಪತಿರವದತ್ತಸ್ಮಾದೇಕಾಕ್ಷರದ್ವ್ಯಕ್ಷರಾಣ್ಯೇವ ಪ್ರಥಮಂ ವದನ್ಕುಮಾರೋ
ವದತಿ
೧೧।೧।೬।[೫]

ತಾನಿ ವಾ !ಏತಾನಿ ಪಞ್ಚಾಕ್ಷರಾಣಿ ತಾನ್ಪಞ್ಚರ್ತೂನಕುರುತ ತ ಇಮೇ ಪಞ್ಚರ್ತವಃ ಸ
ಏವಮಿಮಾಂಲೋಕಾನ್ಜಾತಾನ್ತ್ಸಂವತ್ಸರೇ ಪ್ರಜಾಪತಿರಭ್ಯುದತಿಷ್ಠತ್ತಸ್ಮಾದು ಸಂವತ್ಸರ ಏವ
ಕುಮಾರ ಉತ್ತಿಷ್ಠಾಸತಿ ಸಂವತ್ಸರೇ ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರುದತಿಷ್ಠತ್೧೧।೧।೬।[೬]

ಸ ಸಹಸ್ರಾಯುರ್ಜಜ್ಞೇ ಸ ಯಥಾ ನದ್ಯೈ ಪಾರಂ ಪರಾಪಶ್ಯೇದೇವಂ ಸ್ವಸ್ಯಾಯುಷಃ ಪಾರಮ್
ಪರಾಚಖ್ಯೌ
೧೧।೧।೬।[೭]

ಸೋಽರ್ಚಞ್ಚ್ರಾಮ್ಯಂಶ್ಚಚಾರ ಪ್ರಜಾಕಾಮಃ ಸ ಆತ್ಮನ್ಯೇವ ಪ್ರಜಾತಿಮಧತ್ತ ಸ ಆಸ್ಯೇನೈವ
ದೇವಾನಸೃಜತ ತೇ ದೇವಾ ದಿವಮಭಿಪದ್ಯಾಸೃಜ್ಯನ್ತ ತದ್ದೇವಾನಾಂ ದೇವತ್ವಂ
ಯದ್ದಿವಮಭಿಪದ್ಯಾಸೃಜ್ಯನ್ತ ತಸ್ಮೈ ಸಸೃಜಾನಾಯ ದಿವೇವಾಸ ತದ್ವೇವ ದೇವಾನಾಂ ದೇವತ್ವಂ
ಯದಸ್ಮೈ ಸಸೃಜಾನಾಯ ದಿವೇವಾಸ
೧೧।೧।೬।[೮]

ಅಥ ಯೋಽಯಮವಾಙ್ಪ್ರಾಣಃ ತೇನಾಸುರಾನಸೃಜತ ತ ಇಮಾಮೇವ ಪೃಥಿವೀಮಭಿಪದ್ಯಾಸೃಜ್ಯನ್ತ
ತಸ್ಮೈ ಸಸೃಜಾನಾಯ ತಮ ಇವಾಸ
೧೧।೧।೬।[೯]

ಸೋಽವೇತ್ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ವಾ ಅಸೃಕ್ಷಿ ಯಸ್ಮೈ ಮೇ ಸಸೃಜಾನಾಯ ತಮ ಇವಾಭೂದಿತಿ ತಾಂಸ್ತತ ಏವ
ಪಾಪ್ಮನಾವಿಧ್ಯತ್ತೇ ತತ ಏವ ಪರಾಭವಂಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ನೈತದಸ್ತಿ ಯದ್ದೈವಾಸುರಂ
ಯದಿದಮನ್ವಾಖ್ಯಾನೇ ತ್ವದುದ್ಯತ ಇತಿಹಾಸೇ ತ್ವತ್ತತೋ ಹ್ಯೇವ ತಾನ್ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಪಾಪ್ಮನಾವಿಧ್ಯತ್ತೇ ತತ ಏವ ಪರಾಭವನ್ನಿತಿ
೧೧।೧।೬।[೧೦]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ ನ ತ್ವಂ ಯುಯುತ್ಸೇ ಕತಮಚ್ಚನಾಹರ್ನ ತೇಽಮಿತ್ರೋ
ಮಘವನ್ಕಶ್ಚನಾಸ್ತಿ ಮಾಯೇತ್ಸಾ ತೇ ಯಾನಿ ಯುದ್ಧಾನ್ಯಾಹುರ್ನಾದ್ಯ ಶತ್ರುಂ ನ ನು ಪುರಾ ಯುಯುತ್ಸ
ಇತಿ
೧೧।೧।೬।[೧೧]

ಸ ಯದಸ್ಮೈ ದೇವಾನ್ತ್ಸಸೃಜಾನಾಯ ದಿವೇವಾಸ ತದಹರಕುರುತಾಥ ಯದಸ್ಮಾ ಅಸುರಾನ್ತ್ಸಸೃಜಾನಾಯ
ತಮ ಇವಾಸ ತಾಂ ರಾತ್ರಿಮಕುರುತ ತೇ ಅಹೋರಾತ್ರೇ
೧೧।೧।೬।[೧೨]

ಸ ಐಕ್ಷತ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅತ್ಸಾರಿಷಂ ಯ ಇಮಾ ದೇವತಾ ಅಸೃಕ್ಷೀತಿ ಸ
ಸಂವತ್ಸರೋಽಭವತ್ಸಂವತ್ಸರೋ ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯತ್ಸಂವತ್ಸರ ಇತಿ ಸ ಯೋ
ಹೈವಮೇತತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರತ್ವಂ ವೇದ ಯೋ ಹೈನಂ ಪಾಪ್ಮಾ ಮಾಯಯಾ ತ್ಸರತಿ ನ
ಹೈನಂ ಸೋಽಭಿಭವತ್ಯಥ ಯಮಭಿಚರತ್ಯಭಿ ಹೈವೈನಂ ಭವತಿ ಯ
ಏವಮೇತತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರತ್ವಂ ವೇದ೧೧।೧।೬।[೧೩]

ಸ ಐಕ್ಷತ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಇಮಂ ವಾ ಆತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಮಾಮಸೃಕ್ಷಿ ಯತ್ಸಂವತ್ಸರಮಿತಿ
ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸಂವತ್ಸರ ಇತ್ಯಾತ್ಮನೋ ಹ್ಯೇತಂ ಪ್ರತಿಮಾಮಸೃಜತ ಯದ್ವೇವ
ಚತುರಕ್ಷರಃ ಸಂವತ್ಸರಶ್ಚ!ತುರಕ್ಷರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತೇನೋ ಹೈವಾಸ್ಯೈಷ ಪ್ರತಿಮಾ
೧೧।೧।೬।[೧೪]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಪ್ರಜಾಪತೇರಧಿ ದೇವತಾ ಅಸೃಜ್ಯನ್ತಾಗ್ನಿರಿನ್ದ್ರಃ ಸೋಮಃ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಃ
೧೧।೧।೬।[೧೫]

ತಾಃ ಸಹಸ್ರಾಯುಷೋ ಜಜ್ಞಿರೇ ತಾ ಯಥಾ ನದ್ಯೈ ಪಾರಂ ಪರಾಪಶ್ಯೇದೇವಂ ಸ್ವಸ್ಯಾಯುಷಃ ಪಾರಮ್
ಪರಾಚಖ್ಯುಃ
೧೧।೧।೬।[೧೬]

ತಾ ಅರ್ಚನ್ತ್ಯಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತ್ಯಶ್ಚೇರುಃ ತತ ಏತಂ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋ
ಯಜ್ಞಮಪಶ್ಯದ್ಯದ್ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ತಾಭ್ಯಾಮಯಜತ
ತಾಭ್ಯಾಮಿಷ್ಟ್ವಾಕಾಮಯತಾಹಮೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಸ ಆಪೋಽಭವದಾಪೋ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ತಾ
ಯತ್ಪರಮೇ ಸ್ಥಾನೇ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯೋ ಹೀಹಾಭಿಖನೇದಪ ಏವಾಭಿವಿನ್ದೇತ್ಪರಮಾದ್ವಾ
ಏತತ್ಸ್ಥಾನಾದ್ವರ್ಷತಿ ಯದ್ದಿವಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪರಮೇಷ್ಠೀ ನಾಮ
೧೧।೧।೬।[೧೭]

ಸ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಪಿತರಮಬ್ರವೀತ್ ಕಾಮಪ್ರಂ ವಾ ಅಹಂ ಯಜ್ಞಮದರ್ಶಂ ತೇನ
ತ್ವಾ ಯಾಜಯಾನೀತಿ ತಥೇತಿ ತಮಯಾಜಯತ್ಸ ಇಷ್ಟ್ವಾಕಾಮಯತಾಹಮೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಸ
ಪ್ರಾಣೋಽಭವತ್ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಯಂ ವೈ ಪ್ರಾಣೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಯ
ದೃಷ್ಟಿರ್ಯದೇವ ವೇದೇತ್ಥಾದ್ವಾತೀತಿ ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚ ಪ್ರಾಣಿ ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತಾಮ್
ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ದೃಷ್ಟಿಂ ವೇದಾವಿರಿವ ಹೈವ ಭವತಿ
೧೧।೧।೬।[೧೮]

ಸ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿನ್ದ್ರಂ ಪುತ್ರಮಬ್ರವೀತ್ ಅನೇನ ತ್ವಾ ಕಾಮಪ್ರೇಣ ಯಜ್ಞೇನ ಯಾಜಯಾನಿ ಯೇನ
ಮಾಮಿದಂ ಪರಮೇಷ್ಠ್ಯಯೀಯಜದಿತಿ ತಥೇತಿ ತಮಯಾಜಯತ್ಸ ಇಷ್ಟ್ವಾಕಾಮಯತಾಹಮೇವೇದಂ
ಸರ್ವಂ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಸ ವಾಗಭವದ್ವಾಗ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ತಸ್ಮಾದಾಹುರಿನ್ದ್ರೋ ವಾಗಿತಿ
೧೧।೧।೬।[೧೯]

ಸ ಇನ್ದ್ರೋಽಗ್ನೀಷೋಮೌ ಭ್ರಾತರಾವಬ್ರವೀತ್ ಅನೇನ ವಾಂ ಕಾಮಪ್ರೇಣ ಯಜ್ಞೇನ ಯಾಜಯಾನಿ ಯೇನ
ಮಾಮಿದಂ ಪಿತಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರಯೀಯಜದಿತಿ ತಥೇತಿ
ತಾವಯಾಜಯತ್ತಾವಿಷ್ಟ್ವಾಕಾಮಯೇತಾಮಾವಮೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಸ್ಯಾವೇತಿ ತಯೋರನ್ನಾದ
ಏವಾನ್ಯತರೋಽಭವದನ್ನಮನ್ಯತರೋಽನ್ನಾದ ಏವಾಗ್ನಿರಭವದನ್ನಂ ಸೋಮೋಽನ್ನಾದಶ್ಚ ವಾ
ಇದಂ ಸರ್ವಮನ್ನಂ ಚ
೧೧।೧।೬।[೨೦]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಪಞ್ಚ ದೇವತಾ ಏತೇನ ಕಾಮಪ್ರೇಣ ಯಜ್ಞೇನಾಯಜನ್ತ ತಾ ಯತ್ಕಾಮಾ ಅಯಜನ್ತ ಸ
ಆಭ್ಯಃ ಕಾಮಃ ಸಮಾರ್ಧ್ಯತ ಯತ್ಕಾಮೋ ಹ ವಾ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜತೇ ಸೋಽಸ್ಮೈ ಕಾಮಃ
ಸಮೃಧ್ಯತೇ
೧೧।೧।೬।[೨೧]

ತ ಇಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರಾಚೀಂ ದಿಶಮಪಶ್ಯನ್ ತಾಂ ಪ್ರಾಚೀಮೇವಾಕುರ್ವತ ಸೇಯಂ ಪ್ರಾಚ್ಯೇವ
ದಿಕ್ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಚ್ಯಃ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಪ್ರಾಚೀಂ ಹ್ಯೇತಾಮಕುರ್ವತೋಪೈನಾಮಿತಃ
ಕುರ್ವೀಮಹೀತಿ ತಾಮೂರ್ಜಮಕುರ್ವತೇಮಾಂ ಖಲೂರ್ಜಂ ಪಶ್ಯೇಮೇತಿ ಸಾಸೌ ದ್ಯೌರಭವತ್
೧೧।೧।೬।[೨೨]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮಪಶ್ಯನ್ ತಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾಮೇವಾಕುರ್ವತ ಸೇಯಂ ದಕ್ಷಿಣೈವ ದಿಕ್ತಸ್ಮಾದು
ದಕ್ಷಿಣತ ಏವ ದಕ್ಷಿಣಾ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ದಕ್ಷಿಣತೋಽಭ್ಯವಾಜನ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಂ
ಹ್ಯೇತಾಮಕುರ್ವತೋಪೈನಾಮಿತಃ ಕುರ್ವೀಮಹೀತಿ ತಂ ಲೋಕಮಕುರ್ವತೇಮಂ ಖಲು ಲೋಕಮ್
ಪಶ್ಯೇಮೇತಿ ತದಿದಮನ್ತರಿಕ್ಷಮಭವದೇಷ ವೈ ಲೋಕಃ ಸಾ ಯಥಾ ಹೈವೇಯಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಿರಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪೃಥಿವ್ಯೇವಮು ಹೈವೈಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾವಿರಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕ
ಇದಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸ ಯದಿಹ ಸನ್ನಮುಂ ಲೋಕಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪರೋಽಕ್ಷಮಸೌ
ಲೋಕ ಇತಿ
೧೧।೧।೬।[೨೩]

ಅಥ ಪ್ರತೀಚೀಂ ದಿಶಮಪಶ್ಯನ್ ತಾಮಾಶಾಮಕುರ್ವತ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ಪ್ರಾಙ್ಸೃತ್ವಾ ವಿನ್ದತ ಏತಾಮೇವ
ತೇನ ದಿಶಮೇತ್ಯಾಶಾಂ ಹ್ಯೇತಾಮಕುರ್ವತೋಪೈನಾಮಿತಃ ಕುರ್ವೀಮಹೀತಿ ತಾಂ ಶ್ರಿಯಮಕುರ್ವತೇಮಾಂ
ಖಲು ಶ್ರಿಯಂ ಪಶ್ಯೇಮೇತಿ ಸೇಯಂ ಪೃಥಿವ್ಯಭವಚ್ರೀರ್ವಾ ಇಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯೋಽಸ್ಯೈ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ
ವಿನ್ದತೇ ಸ ಏವ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಭವತಿ
೧೧।೧।೬।[೨೪]

ಅಥೋದೀಚೀಂ ದಿಶಮಪಶ್ಯನ್ ತಾಮಪೋಽಕುರ್ವತೋಪೈನಾಮಿತಃ ಕುರ್ವೀಮಹೀತಿ ತಂ
ಧರ್ಮಮಕುರ್ವತ ಧರ್ಮೋ ವಾ ಆಪಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯದೇಮಂ ಲೋಕಮಾಪ ಆಗಚನ್ತಿ ಸರ್ವಮೇವೇದಂ
ಯಥಾಧರ್ಮಂ ಭವತ್ಯಥ ಯದಾವೃಷ್ಟಿರ್ಭವತಿ ಬಲೀಯಾನೇವ ತರ್ಹ್ಯಬಲೀಯಸ ಆದತ್ತೇ
ಧರ್ಮೋ ಹ್ಯಾಪಃ
೧೧।೧।೬।[೨೫]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಏಕಾದಶ ದೇವತಾಃ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯಾಜಾ ದ್ವಾವಾಜ್ಯಭಾಗೌ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ತ್ರಯೋಽನುಯಾಜಾ೧೧।೧।೬।[೨೬]

ತಾ ಏಕಾದಶಾಹುತಯಃ ಏತಾಭಿರ್ವಾ ಆಹುತಿಭಿರ್ದೇವಾ ಇಹಾಂಲೋಕಾನಜಯನ್ನೇತಾ ದಿಶಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ
ಏತಾಭಿರಾಹುತಿಭಿರಿಮಾಂಲೋಕಾನ್ಜಯತ್ಯೇತಾ ದಿಶಃ
೧೧।೧।೬।[೨೭]

ಚತಸ್ರೋಽವಾನ್ತರದಿಶಃ ತ ಏವ ಚತ್ವಾರಃ ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಾ ಅವಾನ್ತರದಿಶೋ ವೈ ದೇವಾಶ್ಚತುರ್ಭಿಃ
ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜೈರಜಯನ್ನವಾನ್ತರದಿಶ ಉ ಏವೈಷ ಏತೈರ್ಜಯತಿ
೧೧।೧।೬।[೨೮]

ಅಥೇಡಾ ಅನ್ನಾದ್ಯಮೇವೈತಯಾ ದೇವಾ ಅಜಯಂಸ್ತಥೋ ಏವೈಷ ಏತಯಾನ್ನಾದ್ಯಮೇವ ಜಯತ್ಯೇಷಾ ನು
ದೇವತ್ರಾ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋಃ ಸಮ್ಪತ್
೧೧।೧।೬।[೨೯]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಪಞ್ಚೇಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾ ಋತೇ ಚಕ್ಷುರ್ಭ್ಯಾಂ ತ ಏವ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯಾಜಾ
ಚಕ್ಷುಷೀ ಆಜ್ಯಭಾಗೌ
೧೧।೧।೬।[೩೦]

ಅಯಮೇವಾವಾಙ್ಪ್ರಾಣಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ ಸ ಯತ್ತಮಭ್ಯರ್ಧ ಇವೇತರಾಭ್ಯ ಆಹುತಿಭ್ಯೋ ಜುಹೋತಿ
ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಾತ್ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಬೀಭತ್ಸನ್ತೇಽಥ ಯತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೇ ಸರ್ವೇಷಾಂ
ಹವಿಷಾಮವದ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ಕಿಂ ಚೇಮಾನ್ಪ್ರಾಣಾನಾಪದ್ಯತ ಏತಮೇವ ತತ್ಸರ್ವಂ ಸಮವೈತಿ
೧೧।೧।೬।[೩೧]

ತ್ರೀಣಿ ಶಿಶ್ನಾನಿ ತ ಏವ ತ್ರಯೋಽನುಯಾಜಾಃ ಸ ಯೋಽಯಂ ವರ್ಷಿಷ್ಠೋಽನುಯಾಜಸ್ತದಿದಂ
ವರ್ಷಿಷ್ಠಮಿವ ಶಿಶ್ನಂ ತಂ ವಾ ಅನವಾನನ್ಯಜೇದಿತ್ಯಾಹುಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತದಮೃಧ್ರಮ್
ಭವತೀತಿ
೧೧।೧।೬।[೩೨]

ಸ ವೈ ಸಕೃದವಾನ್ಯಾತ್ ಏಕಂ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ಪರ್ವಾಥ ಯದಪರ್ವಕಂ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರತೃಣಂ ವೈವ
ತಿಷ್ಠೇಲ್ಲಮ್ಬೇತ ವಾ ತಸ್ಮಾದೇತದುಚ್ಚ ತಿಷ್ಟತಿ ಪದ್ಯತೇ ಚ ತಸ್ಮಾತ್ಸಕೃದವಾನ್ಯಾತ್
೧೧।೧।೬।[೩೩]

ದ್ವೌ ಬಾಹೂ ದ್ವಾ ಊರೂ ತ ಏವ ಚತ್ವಾರಃ ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಮೇವ ಪ್ರಾಣ ಇಡಾ ಯತ್ತಾಂ
ನಾಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ ಯತ್ಸಾಪ್ರದಗ್ಧೇವ ತಸ್ಮಾದಯಮನವತೃಣಃ ಪ್ರಾಣಃ
೧೧।೧।೬।[೩೪]

ಅಸ್ಥ್ಯೇವ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾಃ ಮಾಂಸಂ ಹವಿಸ್ತನ್ಮಿತಂ ಚನ್ದೋ ಯದ್ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯಾಸ್ತಸ್ಮಾದು
ಸಮಾವನ್ತ್ಯೇವಾಸ್ಥೀನಿ ಮೇದ್ಯತಶ್ಚ ಕೃಶ್ಯತಶ್ಚ ಭವನ್ತ್ಯಥ ಯದ್ಭೂಯ ಇವ ಚ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ
ಕನೀಯ ಇವ ಚ ತಸ್ಮಾದು ಮಾಂಸಾನ್ಯೇವ ಮೇದ್ಯತೋ ಮೇದ್ಯನ್ತಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಕೃಶ್ಯತಃ ಕೃಶ್ಯನ್ತಿ
ತೇನೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಾಂ ಕಾಮಯತೇ ದೇವತಾಂ ತಾಂ ಯಜತಿ ಯಸ್ಯೈ ಹವಿರ್ಭವತಿ
೧೧।೧।೬।[೩೫]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಅನಪೋದ್ಧಾರ್ಯಾ ಆಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಸ
ಯದ್ಧೈತಾಸಾಮಪೋದ್ಧರೇದ್ಯಥೈಕಮಙ್ಗಂ ಶೃಣೀಯಾತ್ಪ್ರಾಣಂ ವಾ ನಿರ್ಹಣ್ಯಾದೇವಂ
ತದನ್ಯಾನ್ಯೇವ ಹವೀಂಷ್ಯುಪ ಚಾಹ್ರಿಯನ್ತೇಽಪ ಚ ಹ್ರಿಯನ್ತೇ
೧೧।೧।೬।[೩೬]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಷೋಡಶಾಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಷೋಡಶಕಲೋ ವೈ ಪುರುಷಃ ಪುರುಷೋ
ಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಷೋಡಶಾಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ
೧೧।೧।೭।[೧]

ತದ್ವಾ ಅದೋ ವ್ರತೋಪಾಯನ ಉದ್ಯತೇ ಯದಿ ನಾಶ್ನಾತಿ ಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ಭವತಿ ಯದ್ಯು ಅಶ್ನಾತಿ
ದೇವಾನತ್ಯಶ್ನಾತೀತಿ ತದಾರಣ್ಯಮಶ್ನೀಯಾದಿತಿ ತತ್ರ ಸ್ಥಾಪಯನ್ತಿ
೧೧।೧।೭।[೨]

ಸ ಯದಿ ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ಓಷಧೀರಶ್ನಾತಿ ಪುರೋಡಾಶಸ್ಯ ಮೇಧಮಶ್ನಾತಿ ಯದ್ಯಾರಣ್ಯಾ ಓಷಧೀರಶ್ನಾತಿ
ಬರ್ಹಿಷೋ ಮೇಧಮಶ್ನಾತಿ ಯದಿ ವಾನಸ್ಪತ್ಯಮಶ್ನಾತೀಧ್ಮಸ್ಯ ಮೇಧಮಶ್ನಾತಿ ಯದಿ ಪಯಃ
ಪಿಬತಿ ಸಾಂನಾಯ್ಯಸ್ಯ ಚಾಜ್ಯಸ್ಯ ಚ ಮೇಧಮಶ್ನಾತಿ ಯದ್ಯಪಃ ಪಿಬತಿ ಪ್ರಣೀತಾನಾಮ್
ಮೇಧಮಶ್ನಾತಿ ಯದಿ ನಾಶ್ನಾತಿ ಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ಭವತಿ
೧೧।೧।೭।[೩]

ತದಾಹುಃ ಕಿಮಯನಮಿತಿ ಸ್ವಯಂ ಹೈವೈತೇ ರಾತ್ರೀ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹುಯಾತ್ಸ ಯದ್ಧುತ್ವಾ ಪ್ರಾಶ್ನಾತಿ
ತೇನಾಪಿತೃದೇವತ್ಯೋ ಭವತ್ಯಾಹುತಿರ್ವಾ ಏಷಾ ಸ ಯದೇವೈತಾಮಾತ್ಮನ್ನಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ತೇನೋ ಏತೇಷಾಮ್
ಮೇಧಾನಾಂ ನಾಶ್ನಾತಿ
೧೧।೧।೭।[೪]

ಏತೇ ಹ ವೈ ರಾತ್ರೀ ಸರ್ವಾ ರಾತ್ರಯಃ ಸಮವಯನ್ತಿ ಯಾ ಆಪೂರ್ಯಮಾಣಪಕ್ಷಸ್ಯ ರಾತ್ರಯಸ್ತಾಃ ಸರ್ವಾಃ
ಪೌರ್ಣಮಾಸೀಂ ಸಮವಯನ್ತಿ ಯಾ ಅಪಕ್ಷೀಯಮಾಣಪಕ್ಷಸ್ಯ ರಾತ್ರಯಸ್ತಾಃ ಸರ್ವಾ ಅಮಾವಾಸ್ಯಾಂ
ಸಮವಯನ್ತಿ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸ್ವಯಮುಪವಸಥೇ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವದಾ ಹೈವಾಸ್ಯ ಸ್ವಯಂ
ಹುತಂ ಭವತಿ
೧೧।೧।೮।[೧]

ದೇವಾಶ್ಚ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪಸ್ಪೃಧಿರೇ ತತೋಽಸುರಾ ಅತಿಮಾನೇನೈವ ಕಸ್ಮಿನ್ನು
ವಯಂ ಜುಹುಯಾಮೇತಿ ಸ್ವೇಷ್ವೇವಾಸ್ಯೇಷು ಜುಹ್ವತಶ್ಚೇರುಸ್ತೇಽತಿಮಾನೇನೈವ
ಪರಾಬಭೂವುಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾತಿಮನ್ಯೇತ ಪರಾಭವಸ್ಯ ಹೈತನ್ಮುಖಂ ಯದತಿಮಾನಃ
೧೧।೧।೮।[೨]

ಅಥ ದೇವಾಃ ಅನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಜುಹ್ವತಶ್ಚೇರುಸ್ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಾತ್ಮಾನಂ ಪ್ರದದೌ
ಯಜ್ಞೋ ಹೈಷಾಮಾಸ ಯಜ್ಞೋ ಹಿ ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ
೧೧।೧।೮।[೩]

ಸ ದೇವೇಭ್ಯ ಆತ್ಮಾನಂ ಪ್ರದಾಯ ಅಥೈತಮಾತ್ಮನಃ ಪ್ರತಿಮಾಮಸೃಜತ ಯದ್ಯಜ್ಞಂ
ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞ ಇತ್ಯಾತ್ಮನೋ ಹ್ಯೇತಂ ಪ್ರತಿಮಾಮಸೃಜತ
೧೧।೧।೮।[೪]

ಸ ಏತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ದೇವೇಭ್ಯ ಆತ್ಮಾನಂ ನಿರಕ್ರೀಣೀತ ಸ ಯದ್ವ್ರತಮುಪೈತಿ ಯಥೈವ
ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ದೇವೇಭ್ಯ ಆತ್ಮಾನಂ ಪ್ರಾಯಚದೇವಮೇವೈಷ ಏತದ್ದೇವೇಭ್ಯ ಆತ್ಮಾನಮ್
ಪ್ರಯಚತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸಂಯತ ಏವೈತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಚಿಚರಿಷೇದ್ಯಥಾ ಹವಿಷಾ ಚರೇದೇವಂ ಹವಿರ್ಹ್ಯೇಷ
ದೇವಾನಾಂ ಭವತಿ
೧೧।೧।೮।[೫]

ಅಥ ಯದ್ಯಜ್ಞಂ ತನುತೇ ಯಜ್ಞೇನೈವೈತದ್ದೇವೇಭ್ಯ ಆತ್ಮಾನಂ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣೀತೇ ಯಥೈವ
ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ನಿರಕ್ರೀಣೀತೈವಮಥ ಯದ್ಧವಿರ್ನಿರ್ವಪತಿ ಹವಿಷೈವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ನಿಷ್ಕ್ರೀಣಾತಿ
ಹವಿರನುವಾಕ್ಯಯಾನುವಾಕ್ಯಾಮವದಾನೇನಾವದಾನಂ ಯಾಜ್ಯಯಾ ಯಾಜ್ಯಾಂ ವಷಟ್ಕಾರೇಣ
ವಷಟ್ಕಾರಮಾಹುತ್ಯಾ ತಸ್ಯಾಹುತಿರೇವಾನಿಷ್ಕ್ರೀತಾ ಭವತಿ
೧೧।೧।೮।[೬]

ಸ ಯಥಾಗ್ರಪ್ರಶೀರ್ಣೋ ವೃಕ್ಷಃ ಏವಮಸ್ಯೈಷ ಯಜ್ಞೋ ಭವತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾನ್ವಾಹಾರ್ಯೇಣ
ನಿಷ್ಕ್ರೀಣಾತಿ ತದ್ಯದೇತದ್ಧೀನಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನ್ವಾಹರತಿ ತಸ್ಮಾದನ್ವಾಹಾರ್ಯೋ ನಾಮೈವಮು
ಹಾಸ್ಯೈಷ ಸರ್ವ ಏವ ಯಜ್ಞೋ ನಿಷ್ಕ್ರೀತೋ ಭವತ್ಯೇಷ ಹ ವೈ ಯಜಮಾನಸ್ಯಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕ ಆತ್ಮಾ
ಭವತಿ ಯದ್ಯಜ್ಞ ಸ ಹ ಸರ್ವತನೂರೇವ ಯಜಮಾನೋಽಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಸಮ್ಭವತಿ ಯ ಏವಂ
ವಿದ್ವಾನ್ನಿಷ್ಕ್ರೀತ್ಯಾ ಯಜತೇ೧೧।೨।೧।[೧]

ತ್ರಿರ್ಹ ವೈ ಪುರುಷೋ ಜಾಯತೇ ಏತನ್ನ್ವೇವ ಮಾತುಶ್ಚಾಧಿ ಪಿತುಶ್ಚಾಗ್ರೇ ಜಾಯತೇಽಥ ಯಂ ಯಜ್ಞ
ಉಪನಮತಿ ಸ ಯದ್ಯಜತೇ ತದ್ದ್ವಿತೀಯಂ ಜಾಯತೇಽಥ ಯತ್ರ ಮ್ರಿಯತೇ
ಯತ್ರೈನಮಗ್ನಾವಭ್ಯಾದಧತಿ ಸ ಯತ್ತತಃ ಸಮ್ಭವತಿ ತತ್ತೃತೀಯಂ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಿಃ
ಪುರುಷೋ ಜಾಯತ ಇತ್ಯಾಹುಃ
೧೧।೨।೧।[೨]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಏಕಾದಶ ಸಾಮಿಧೇನೀರನ್ವಾಹ ದಶ ವಾ ಇಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾ ಆತ್ಮೈಕಾದಶೋ
ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಏತಾವಾನ್ವೈ ಪುರುಷಸ್ತದೇನಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಜನಯತ್ಯಥ
ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಸಾಮಿಧೇನೀಭ್ಯಃ ಸಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇನಂ ಜನಯಿತ್ವಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೧೧।೨।೧।[೩]

ನವ ಪ್ರಸವಸ್ಯ ವ್ಯಾಹೃತಯಃ ನವಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾಸ್ತದೇನಂ ದ್ವಿತೀಯಂ
ಜನಯತ್ಯಾಶ್ರಾವಣಂ ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ರಾವಣಂ ಸಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಥ ಯದೇವಾದಃ ಸೃಷ್ಟೌ ಜನ್ಮೋದ್ಯತೇ
ತದೇನಂ ತೃತೀಯಂ ಜನಯತಿ ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಾ ಏವ ತತ್ರ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ
೧೧।೨।೧।[೪]

ತ್ರಿರ್ಹಿ ವೈ ಪುರುಷೋ ಜಾಯತೇ ಏವಮೇವೈನಮೇತದ್ಯಜ್ಞಾತ್ತ್ರಿರ್ಜನಯತಿ ತಾಸಾಮೇಕಾದಶಾನಾಂ ತ್ರಿಃ
ಪ್ರಥಮಾಮನ್ವಾಹ ತ್ರಿರುತ್ತಮಾಮ್
೧೧।೨।೧।[೫]

ತಾಃ ಪಞ್ಚದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯಃ ದ್ವಾವಾಘಾರೌ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯಾಜಾ ಇಡಾ ತ್ರಯೋಽನುಯಾಜಾಃ
ಸೂಕ್ತವಾಕಶ್ಚ ಶಮ್ಯೋರ್ವಾಕಶ್ಚ ತಾಸ್ತ್ರಯೋದಶಾಹುತಯೋಽಥ ಯದೇವಾದಃ ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜೇಷು
ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಶ್ಚ
೧೧।೨।೧।[೬]

ತಾಃ ಪಞ್ಚದಶಾಹುತಯಃ ತಾಸಾಂ ಪಞ್ಚದಶಾನಾಮಾಹುತೀನಾಮೇತಾ ಅನುವಾಕ್ಯಾ ಏತಾಃ ಪಞ್ಚದಶ
ಸಾಮಿಧೇನ್ಯ ಏತಾಸಾಮನುವಾಕ್ಯಾನಾಮೇತಾ ಯಾಜ್ಯಾ ಯ ಏವಾತ್ರ ಮನ್ತ್ರೋ ಯೋ
ನಿಗದಸ್ತದ್ಯಾಜ್ಯಾರೂಪಮೇತೇನೋ ಹಾಸ್ಯೈತಾ ಆಹುತಯೋಽನುವಾಕ್ಯವತ್ಯೋ ಭವನ್ತ್ಯೇತಾಭಿಃ
ಸಾಮಿಧೇನೀಭಿರೇತಾಭಿರಾಹುತಿಭಿರೇತಾ ಅನುವಾಕ್ಯಾ ಯಾಜ್ಯವತ್ಯಶ್ಚಾಹುತಿವತ್ಯಶ್ಚ ಭವನ್ತಿ
೧೧।೨।೨।[೧]

ಗಾಯತ್ರೀಮನುವಾಕ್ಯಾಮನ್ವಾಹ ತ್ರಿಪದಾ ವೈ ಗಾಯತ್ರೀ ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಇಮಾನೇವೈತಲ್ಲೋಕಾನ್ದೇವಾಃ
ಪ್ರತ್ಯಷ್ಠಾಪಯನ್೧೧।೨।೨।[೨]

ಅಥ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಯಜತಿ ಚತುಷ್ಪದಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಚತುಷ್ಪಾದಾಃ ಪಶವಸ್ತತ್ಪಶೂನೇವೈತದೇಷು
ಲೋಕೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೇಷು ದೇವಾಃ ಪ್ರತ್ಯಷ್ಠಾಪಯನ್
೧೧।೨।೨।[೩]

ದ್ವ್ಯಕ್ಷರೋ ವಷಟ್ಕಾರಃ ದ್ವಿಪಾದ್ವೈ ಪುರುಷಸ್ತತ್ಪುರುಷಮೇವೈತದ್ದ್ವಿಪಾದಮೇಷು ಪಶುಷು
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೇಷು ಪ್ರತ್ಯಷ್ಠಾಪಯನ್
೧೧।೨।೨।[೪]

ಸೋಽಯಂ ದ್ವಿಪಾತ್ಪುರುಷಃ ಪಶುಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಏವಮೇವೈಷ ಏತಲ್ಲೋಕಾನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
ಲೋಕೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೇಷು ಪಶೂನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಪಶುಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೇಷ್ವಾತ್ಮಾನಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತ್ಯೇವಮೇಷ ಪುರುಷಃ ಪಶುಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಯಜತೇ
೧೧।೨।೨।[೫]

ಅಥ ಯದ್ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ಏಷ ವೈ ವಷಟ್ಕಾರೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸ ಏಷ
ಮೃತ್ಯುಸ್ತದೇನಮುಪರಿಷ್ಟಾನ್ಮೃತ್ಯೋಃ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ತದೇನಮತೋ ಜನಯತಿ ಸ ಏತಮ್
ಮೃತ್ಯುಮತಿಮುಚ್ಯತೇ ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಅಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ತದ್ಯಜ್ಞ ಏವ
ಭೂತ್ವೈತನ್ಮೃತ್ಯುಮತಿಮುಚ್ಯತ ಏತೇನೋ ಹಾಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಯಜ್ಞಕ್ರತವ ಏತಂ ಮೃತ್ಯುಮತಿಮುಕ್ತಾಃ
೧೧।೨।೨।[೬]

ಅಥ ಯಾಮೇತಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಏಷಾ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಹುತಿರಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕ ಆತ್ಮಾ ಭವತಿ ಸ
ಯದೈವಂವಿದಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತ್ಯಥೈನಮೇಷಾಹುತಿರೇತಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇ ಸತ್ಯಾಹ್ವಯತ್ಯೇಹ್ಯಹಂ ವೈ
ತ ಇಹಾತ್ಮಾಸ್ಮೀತಿ ತದ್ಯದಾಹ್ವಯತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹುತಿರ್ನಾಮ
೧೧।೨।೩।[೧]

ಬ್ರಹ್ಮ ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ ತದ್ದೇವಾನಸೃಜತ ತದ್ದೇವಾನ್ತ್ಸೃಷ್ಟ್ವೈಷು ಲೋಕೇಷು
ವ್ಯಾರೋಹಯದಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಲೋಕೇಽಗ್ನಿಂ ವಾಯುಮನ್ತರಿಕ್ಷೇ ದಿವ್ಯೇವ ಸೂರ್ಯಮ್
೧೧।೨।೩।[೨]

ಅಥ ಯೇಽಥ ಊರ್ಧ್ವಾ ಲೋಕಾಃ ತದ್ಯಾ ಅತ ಊರ್ಧ್ವಾ ದೇವತಾಸ್ತೇಷು ತಾ ದೇವತಾ ವ್ಯಾರೋಹಯತ್ಸ ಯಥಾ
ಹೈವೇಮ ಆವಿರ್ಲೋಕಾ ಇಮಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ಏವಮು ಹೈವ ತ ಆವಿರ್ಲೋಕಾಸ್ತಾಶ್ಚ ದೇವತಾ ಯೇಷು ತಾ ದೇವತಾ
ವ್ಯಾರೋಹಯತ್
೧೧।೨।೩।[೩]

ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಪರಾರ್ಧಮಗಚತ್ ತತ್ಪರಾರ್ಧಂ ಗತ್ವೈಕ್ಷತ ಕಥಂ
ನ್ವಿಮಾಂಲೋಕಾನ್ಪ್ರತ್ಯವೇಯಾಮಿತಿ ತದ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಮೇವ ಪ್ರತ್ಯವೈದ್ರೂಪೇಣ ಚೈವ ನಾಮ್ನಾ ಚ ಸ
ಯಸ್ಯ ಕಸ್ಯ ಚ ನಾಮಾಸ್ತಿ ತನ್ನಾಮ ಯಸ್ಯೋ ಅಪಿ ನಾಮ ನಾಸ್ತಿ ಯದ್ವೇದ ರೂಪೇಣೇದಂ ರೂಪಮಿತಿ
ತದ್ರೂಪಮೇತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಯಾವದ್ರೂಪಂ ಚೈವ ನಾಮ ಚ
೧೧।೨।೩।[೪]

ತೇ ಹೈತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಹತೀ ಅಭ್ವೇ ಸ ಯೋ ಹೈತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಹತೀ ಅಭ್ವೇ ವೇದ
ಮಹದ್ಧೈವಾಭ್ವಂ ಭವತಿ
೧೧।೨।೩।[೫]

ತೇ ಹೈತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಹತೀ ಯಕ್ಷೇ ಸ ಯೋ ಹೈತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಮಹತೀ ಯಕ್ಷೇ ವೇದ
ಮಹದ್ಧೈವ ಯಕ್ಷಂ ಭವತಿ ತಯೋರನ್ಯತರಜ್ಜ್ಯಾಯೋ ರೂಪಮೇವ ಯದ್ಧ್ಯಪಿ ನಾಮ
ರೂಪಮೇವ ತತ್ಸ ಯೋ ಹೈತಯೋರ್ಜ್ಯಾಯೋ ವೇದ ಜ್ಯಾಯಾನ್ಹ ತಸ್ಮಾದ್ಭವತಿ ಯಸ್ಮಾಜ್ಜ್ಯಾಯಾನ್ಬುಭೂಷತಿ
೧೧।೨।೩।[೬]

ಮರ್ತ್ಯಾ ಹ ವಾ ಅಗ್ರೇ ದೇವಾ ಆಸುಃ ಸ ಯದೈವ ತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಾಪುರಥಾಮೃತಾ ಆಸುಃ ಸ ಯಂ ಮನಸ
ಆಘಾರಯತಿ ಮನೋ ವೈ ರೂಪಂ ಮನಸಾ ಹಿ ವೇದೇದಂ ರೂಪಮಿತಿ ತೇನ ರೂಪಮಾಪ್ನೋತ್ಯಥ ಯಂ
ವಾಚ ಆಘಾರಯತಿ ವಾಗ್ವೈ ನಾಮ ವಾಚಾ ಹಿ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತೇನೋ ನಾಮಾಪ್ನೋತ್ಯೇತಾವದ್ವಾ ಇದಂ
ಸರ್ವಂ ಯಾವದ್ರೂಪಂ ಚೈವ ನಾಮ ಚ ತತ್ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ ಸರ್ವಂ ವಾ ಅಕ್ಷಯ್ಯಮೇತೇನೋ
ಹಾಸ್ಯಾಕ್ಷಯ್ಯಂ ಸುಕೃತಂ ಭವತ್ಯಕ್ಷಯ್ಯೋ ಲೋಕಃ
೧೧।೨।೩।[೭]

ತದ್ವಾ ಅದ ಆಗ್ನೇಯ್ಯಾಮಿಷ್ಟಾ ಉದ್ಯತೇ ಯಥಾ ತದೃಷಿಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಾರೋಚತ ತಂ ಯಥಾತನ್ವತ
ತದ್ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವಾನಾನೃಷೀನ್ಗನ್ಧರ್ವಾ ಉಪನಿಷೇದುಸ್ತೇ ಹ ಸ್ಮ ಸಂನಿದಧತೀದಂ ವಾ
ಅತ್ಯರೀರಿಚನ್ನಿದಮೂನಮಕ್ರನ್ನಿತಿ ಸ ಯದೈಷಾಂ ಯಜ್ಞಃ ಸಂತಸ್ಥೇಽಥೈನಾಂಸ್ತದ್ದರ್ಶಯಾಂ
ಚಕ್ರುರಿದಂ ವಾ ಅತ್ಯರೀರಿಚತೇದಮೂನಮಕರ್ತೇತಿ
೧೧।೨।೩।[೮]

ಸ ಯದತಿರೇಚಯಾಂ ಚಕ್ರುಃ ಯಥಾ ಗಿರಿರೇವಂ ತದಾಸಾಥ ಯದೂನಂ ಚಕ್ರುರ್ಯಥಾ ಶ್ವಭ್ರಾಃ
ಪ್ರದರಾ ಏವಂ ತದಾಸ
೧೧।೨।೩।[೯]

ಸ ಯತ್ರ ಶಮ್ಯೋರಾಹ ತದಭಿಮೃಶತಿ ಯಜ್ಞ ನಮಶ್ಚ ತ ಉಪ ಚ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿವೇ
ಸಂತಿಷ್ಠಸ್ವ ಸ್ವಿಷ್ಟೇ ಮೇ ಸಂತಿಷ್ಠಸ್ವೇತಿ ಸ ಯದತಿರೇಚಯತಿ ತನ್ನಮಸ್ಕಾರೇಣ
ಶಮಯತ್ಯಥ ಯದೂನಂ ಕರೋತ್ಯುಪ ಚೇತಿ ತೇನ ತದನ್ಯೂನಂ ಭವತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿವೇ
ಸಂತಿಷ್ಠಸ್ವೇತಿ ಯದ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನ್ಯೂನಾತಿರಿಕ್ತಂ ತಚಿವಂ ತೇನ ತದುಭಯಂ ಶಮಯತಿ ಸ್ವಿಷ್ಟೇ
ಮೇ ಸಂತಿಷ್ಠಸ್ವೇತಿ ಯದ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನ್ಯೂನಾತಿರಿಕ್ತಂ ತತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಂ ತೇನೋ ತದುಭಯಂ
ಶಮಯತ್ಯೇವಮು ಹಾಸ್ಯೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನಾನ್ಯೂನಾತಿರಿಕ್ತೇನೈವೇಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ
ವಿದ್ವಾನೇವಮಭಿಮೃಶತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಮೇವಾಭಿಮೃಶೇತ್ತೇ ಹ ತೇ ಗನ್ಧರ್ವಾ ಆಸುಃ ಶೂರ್ಪಂ
ಯವಮಾನ್ಕೃಷಿರುದ್ವಾಲವಾನ್ಧಾನಾನ್ತರ್ವಾನ್
೧೧।೨।೪।[೧]

ಏಷ ವೈ ಪೂರ್ಣಮಾಃ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯಹರಹರ್ಹ್ಯೇವೈಷ ಪೂರ್ಣೋಽಥೈಷ ಏವ ದರ್ಶೋ
ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ದೃದೃಶ ಇವ ಹ್ಯೇಷಃ
೧೧।೨।೪।[೨]

ಅಥೋ ಇತರಥಾಹುಃ ಏಷ ಏವ ಪೂರ್ಣಮಾ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಏತಸ್ಯ ಹ್ಯನು ಪೂರಣಮ್
ಪೌರ್ಣಮಾಸೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇಽಥೈಷ ಏವ ದರ್ಶೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ದದೃಶ ಇವ ಹ್ಯೇಷಃ
೧೧।೨।೪।[೩]

ಇಯಮೇವ ಪೂರ್ಣಮಾಃ ಪೂರ್ಣೇವ ಹೀಯಮಸಾವೇವ ದ್ಯೌರ್ದರ್ಶೋ ದದೃಶ ಇವ ಹ್ಯಸೌ ದ್ಯೌಃ
೧೧।೨।೪।[೪]

ರಾತ್ರಿರೇವ ಪೂರ್ಣಮಾಃ ಪೂರ್ಣೇವ ಹೀಯಂ ರಾತ್ರಿರಹರೇವ ದರ್ಶೋ ದದೃಶ ಇವ ಹೀದಮಹರೇಷಾ ನು
ದೇವತ್ರಾ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರ್ಮೀಮಾಂಸಾ
೧೧।೨।೪।[೫]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಉದಾನ ಏವ ಪೂರ್ಣಮಾ ಉದಾನೇನ ಹ್ಯಯಂ ಪುರುಷಃ ಪೂರ್ಯತ ಇವ ಪ್ರಾಣ ಏವ
ದರ್ಶೋ ದದೃಶ ಇವ ಹ್ಯಯಂ ಪ್ರಾಣಸ್ತದೇತಾವನ್ನಾದಶ್ಚಾನ್ನಪ್ರದಶ್ಚ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ
೧೧।೨।೪।[೬]

ಪ್ರಾಣ ಏವಾನ್ನಾದಃ ಪ್ರಾಣೇನ ಹೀದಮನ್ನಮದ್ಯತ ಉದಾನ ಏವಾನ್ನಪ್ರದ ಉದಾನೇನ
ಹೀದಮನ್ನಂ ಪ್ರದೀಯತೇ ಸ ಯೋ ಹೈತಾವನ್ನಾದಂ ಚಾನ್ನಪ್ರದಂ ಚ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ
ವೇದಾನ್ನಾದೋ ಹೈವ ಭವತಿ ಪ್ರ ಹಾಸ್ಮಾ ಅನ್ನಾದ್ಯಂ ದೀಯತೇ
೧೧।೨।೪।[೭]

ಮನ ಏವ ಪೂರ್ಣಮಾಃ ಪೂರ್ಣಮಿವ ಹೀದಂ ಮನೋ ವಾಗೇವ ದರ್ಶೋ ದದೃಶ ಇವ ಹೀಯಂ
ವಾಕ್ತದೇತಾವಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಸ ಯದುಪವಸಥೇ
ವ್ರತೋಪಾಯನೀಯಮಶ್ನಾತಿ ತೇನೈತಾವಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಪ್ರೀಣಾತಿ
ಯಜ್ಞೇನ ಪ್ರಾತರ್ದೈವೌ
೧೧।೨।೪।[೮]

ತದಾಹುಃ ಯನ್ನ ಪೂರ್ಣಮಾಸಾಯೇತಿ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ನ ದರ್ಶಾಯೇತಿ ಹವಿರ್ಗೃಹ್ಯತೇ ನ
ಪೂರ್ಣಮಾಸಾಯಾನುಬ್ರೂಹಿ ನ ದರ್ಶಾಯಾನುಬ್ರೂಹಿ ನ ಪೂರ್ಣಮಾಸಂ ಯಜ ನ ದರ್ಶಂ ಯಜೇತ್ಯಥ
ಕೇನಾಸ್ಯ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾವಿಷ್ಟೌ ಭವತ ಇತಿ ಸ ಯಂ ಮನಸ ಆಘಾರಯತಿ ಮನೋ ವೈ
ಪೂರ್ಣಮಾಸ್ತೇನ ಪೂರ್ಣಮಾಸಂ ಯಜತ್ಯಥ ಯಂ ವಾಚ ಆಘಾರಯತಿ ವಾಗ್ವೈ ದರ್ಶಸ್ತೇನೋ ದರ್ಶಂ
ಯಜತ್ಯೇತೇನೋ ಹಾಸ್ಯ ದರ್ಶಪೂರ್ನಮಾಸಾವಿಷ್ಟೌ ಭವತಃ
೧೧।೨।೪।[೯]

ತದ್ಧೈಕೇ ಚರೂ ನಿರ್ವಪನ್ತಿ ಪೌರ್ಣಮಾಸ್ಯಾಂ ಸರಸ್ವತೇಽಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಂ ಸರಸ್ವತ್ಯಾ
ಏತತ್ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಯಜಾಮಹ ಇತಿ ವದನ್ತಸ್ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾನ್ಮನೋ ವೈ
ಸರಸ್ವಾನ್ವಾಕ್ಷರಸ್ವತೀ ಸ ಯದೇವೈತಾವಾಘಾರಾವಾಘಾರಯತಿ ತದೇವಾಸ್ಯ
ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾವಿಷ್ಟೌ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾದೇತೌ ಚರೂ ನ ನಿರ್ವಪೇತ್
೧೧।೨।೪।[೧೦]

ತದಾಹುಃ ಆಗೂರ್ತೀ ವಾ ಏಷ ಭವತಿ ಯೋ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಯಜತೇ ಪೌರ್ಣಮೇಸೇನ ಹೀಷ್ಟ್ವಾ
ವೇದಾಮಾವಾಸ್ಯೇನ ಯಕ್ಷ್ಯ ಇತ್ಯಾಮಾವಾಸ್ಯೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ವೇದ ಪುನಃ ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ ಯಕ್ಷ್ಯ ಇತಿ ಸ
ಆಗೂರ್ತ್ಯೇವಾಮುಂ ಲೋಕಮೇತಿ ಯದಾಮುಂ ಲೋಕಮೇತಿ ಕಥಮನಾಗೂರ್ತೀ ಭವತೀತಿ ಸ ಯದೇವೈತಾ
ಉಭಯತ್ರಾಘಾರಾವಾಘಾರಯತಿ ತದೇವಾಸ್ಯ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಸಂತಿಷ್ಠೇತೇ ಸ ಸಂಸ್ಥಿತಯೋರೇವ
ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರಥಾಮುಂ ಲೋಕಮೇತಿ ತಥಾನಾಗೂರ್ತೀ ಭವತಿ
೧೧।೨।೫।[೧]

ಅಪಿ ಹ ವಾ ಏತರ್ಹಿ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಶ್ವಮೇಧಮಾಲಭನ್ತೇ ತದಾಹುಃ ಪ್ರಾಕೃತೋಽಶ್ವಮೇಧ ಇತೀತರ
ಇನ್ನೂನಂ ಸ ತದ್ವಾ ಏಷ ಏವಾಶ್ವಮೇಧೋ ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ
೧೧।೨।೫।[೨]

ತದಾಹುಃ ಪದೇಪದೇಽಶ್ವಶ್ಯ ಮೇಧ್ಯಸ್ಯಾಹುತಿಂ ಜುಹ್ವತೀತಿ ಸ ಯತ್ಸಾಯಮ್ಪ್ರಾತರಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ
ಜುಹೋತಿ ದ್ವೇ ಸಾಯಮಾಹುತೀ ಜುಹೋತಿ ದ್ವೇ ಪ್ರಾತಸ್ತಾಶ್ಚತಸ್ರ ಆಹುತ್ಯಶ್ಚತುಷ್ಪಾದ್ವಾ ಅಶ್ವಸ್ತದಸ್ಯ
ಪದೇಪದ ಏವಾಹುತಿರ್ಹುತಾ ಭವತಿ
೧೧।೨।೫।[೩]

ತದಾಹುಃ ವಿವೃತ್ತೇಽಶ್ವಸ್ಯೇಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವಪತೀತ್ಯೇಷ ವೈ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ದೇವಾನಾಮನ್ನಂ
ಯಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸ ಯತ್ರೈಷ ಏತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ನ ಪುರಸ್ತಾನ್ನ ಪಶ್ಚಾದ್ದದೃಶೇ ತದಿಮಂ
ಲೋಕಮಾಗಚತಿ ಸೋಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ವಿವರ್ತತೇ೧೧।೨।೫।[೪]

ಸ ಯದಾಮಾವಾಸ್ಯೇನ ಯಜತೇ ವಿವೃತ್ತ ಏವಾಸ್ಯೈತದಿಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವಪತ್ಯಥ ಯತ್ಪೌರ್ಣಮಾಸೇನ
ಯಜತೇಽಶ್ವಮೇಧಮೇವೈತದಾಲಭತೇ ತಮಾಲಭ್ಯ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಯಚತಿ ಸಂವತ್ಸರೇ ವಾ
ಇತರಮಶ್ವಮೇಧಮಾಲಭನ್ತ ಏಷ ವೈ ಮಾಸಃ ಪರಿಪ್ಲವಮಾನಃ ಸಂವತ್ಸರಂ ಕರೋತಿ
ತದಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೇ ಸಂವತ್ಸರ ಏವಾಶ್ವಮೇಧ ಆಲಬ್ಧೋ ಭವತಿ
೧೧।೨।೫।[೫]

ತಂ ವಾ ಏತಮ್ ಮಾಸಿಮಾಸ್ಯೇವಾಶ್ವಮೇಧಮಾಲಭನ್ತೇ ಸ ಯೋ ಹೈವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಚ
ಜುಹೋತಿ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾಭ್ಯಾಂ ಚ ಯಜತೇ ಮಾಸಿಮಾಸಿ ಹೈವಾಸ್ಯಾಶ್ವಮೇಧೇನೇಷ್ಟಮ್
ಭವತ್ಯೇತದು ಹಾಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಚ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಚಾಶ್ವಮೇಧಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯೇತೇ
೧೧।೨।೬।[೧]

ಶಿರೋ ಹ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯತ್ಪ್ರಣೀತಾಃ ಸ ಯತ್ಪ್ರಣೀತಾಃ ಪ್ರಣಯತಿ ಶಿರ ಏವೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ
ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಸ ವಿದ್ಯಾಚಿರ ಏವ ಮ ಏತತ್ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯತ ಇತಿ
೧೧।೨।೬।[೨]

ಪ್ರಾಣ ಏವಾಸ್ಯೇಧ್ಮಃ ಪ್ರಾಣೇನ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮಿದ್ಧಂ ಯತ್ಪ್ರಾಣಭೃನ್ನಿಮಿಷದ್ಯದೇಜತಿ ಸ
ವಿದ್ಯಾದಹಮೇವೈಷ ಇಧ್ಮ ಇತಿ
೧೧।೨।೬।[೩]

ಅನೂಕಮೇವಾಸ್ಯ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯಃ ತಸ್ಮಾತ್ತಾ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸಂತನ್ವನ್ನಿವ ಮೇಽನುಬ್ರೂಹೀತಿ ಸಂತತಮಿವ
ಹೀದಮನೂಕಂ ಮನಶ್ಚೈವಾಸ್ಯ ವಾಕ್ಚಾಘಾರೌ ಸರಸ್ವಾಂಶ್ಚ ಸರಸ್ವತೀ ಚ ಸ
ವಿದ್ಯಾನ್ಮನಶ್ಚೈವ ಮೇ ವಾಕ್ಚಾಘಾರೌ ಸರಸ್ವಾಂಶ್ಚ ಸರಸ್ವತೀ ಚೇತಿ
೧೧।೨।೬।[೪]

ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯಾಜಾಃ ಇಮ ಏವಾಸ್ಯ ತೇ ಶೀರ್ಷಣ್ಯಾಃ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಾಣಾ ಮುಖಮೇವಾಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಃ
ಪ್ರಯಾಜೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ನಾಸಿಕಾ ದ್ವಿತೀಯಃ ಸವ್ಯಾ ನಾಸಿಕಾ ತೃತೀಯೋ ದಕ್ಷಿಣಃ ಕರ್ಣಶ್ಚತುರ್ಥಃ ಸವ್ಯಃ
ಕರ್ಣಃ ಪಞ್ಚಮೋಽಥ ಯಚ್ಚತುರ್ಥೇ ಪ್ರಯಾಜೇ ಸಮಾನಯತಿ ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಶ್ರೋತ್ರಮನ್ತರತಃ
ಸಂತೃಣಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಆಜ್ಯಭಾಗೌ ಸ ವಿದ್ಯಾಚ್ಚಕ್ಷುಷೀ ಏವ ಮ ಏತಾವಿತಿ
೧೧।೨।೬।[೫]

ಅಥ ಯ ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶಃ ಅಯಮೇವಾಸ್ಯ ಸ ದಕ್ಷಿಣೋಽರ್ಧೋ ಹೃದಯಮೇವಾಸ್ಯೋಪಾಂಶುಯಾಜಃ
ಸ ಯತ್ತೇನೋಪಾಂಶು ಚರನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಿದಂ ಗುಹೇವ ಹೃದಯಮ್೧೧।೨।೬।[೬]

ಅಥ ಯೋಽಗ್ನೀಷೋಮೀಯಃ ಪುರೋಡಾಶಃ ಅಯಮೇವಾಸ್ಯ ಸ ಉತ್ತರೋಽರ್ಧ ಐನ್ದ್ರಂ ವಾ
ಸಾಂನಾಯ್ಯಮನ್ತರಾಂಸಮೇವಾಸ್ಯ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ವಿಷಂ ಪ್ರಾಶಿತ್ರಮ್
೧೧।೨।೬।[೭]

ಸ ಯತ್ಪ್ರಾಶಿತ್ರಮವದ್ಯತಿ ಯಥೈವ ತತ್ಪ್ರಾಜಾಪತೇರಾವಿದ್ಧಂ
ನಿರಕೃನ್ತನ್ನೇವಮೇವೈತಸ್ಯೈತದ್ಯದ್ವೇಷ್ಟಿತಂ ಯದ್ಗ್ರಥಿತಂ ಯದ್ವರುಣ್ಯಂ ತನ್ನಿಷ್ಕೃನ್ತನ್ತಿ
ಸ ವಿದ್ಯಾದ್ಯಥೈವ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತೇರಾವಿದ್ಧಂ ನಿರಕೃನ್ತನ್ನೇವಮೇವ ಮ ಇದಂ ಯದ್ವೇಷ್ಟಿತಂ
ಯದ್ಗ್ರಥಿತಂ ಯದ್ವರುಣ್ಯಂ ತನ್ನಿಷ್ಕೃನ್ತನ್ತೀತಿ
೧೧।೨।೬।[೮]

ಉದರಮೇವಾಸ್ಯೇಡಾ ತದ್ಯಥೈವಾದ ಇಡಾಯಾಂ ಸಮವದ್ಯನ್ತ್ಯೇವಮೇವೇದಂ
ವಿಶ್ವರೂಪಮನ್ನಮುದರೇ ಸಮವಧೀಯತೇ
೧೧।೨।೬।[೯]

ತ್ರಯೋಽನುಯಾಜಾಃ ಇಮ ಏವಾಸ್ಯ ತೇಽವಾಞ್ಚಸ್ತ್ರಯಃ ಪ್ರಾಣಾ ಬಾಹೂ ಏವಾಸ್ಯ ಸೂಕ್ತವಾಕಶ್ಚ
ಶಮ್ಯೋರ್ವಾಕಶ್ಚ ಚತ್ವಾರಃ ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಊರೂ ದ್ವಾವಷ್ಠೀವನ್ತೌ
ದ್ವೌ ಪ್ರಾದಾವೇವಾಸ್ಯ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಃ
೧೧।೨।೬।[೧೦]

ತಾ ಏಕವಿಂಶತಿರಾಹುತಯಃ ದ್ವಾವಾಘಾರೌ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯಾಜಾ ದ್ವಾವಾಜ್ಯಭಾಗಾವಾಗ್ನೇಯಃ
ಪುರೋಡಾಶಸ್ತದ್ದಶಾಗ್ನೀಷೋಮೀಯ ಉಪಾಂಶುಯಾಜೋಽಗ್ನೀಶೋಮೀಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋಽಗ್ನಿಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದಿಡಾ
ತ್ರಯೋಽನುಯಾಜಾಃ ಸೂಕ್ತವಾಕಶ್ಚ ಶಮ್ಯೋರ್ವಾಕಶ್ಚಾಥ ಯದೇವಾದಃ ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜೇಷು
ಸಮ್ಪ್ರಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಶ್ಚ
೧೧।೨।೬।[೧೧]

ತಾ ಏಕವಿಂಶತಿರಾಹುತಯಃ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪಞ್ಚರ್ತವಸ್ತ್ರಯೋ
ಲೋಕಾಸ್ತದ್ವಿಂಶತಿರೇಷ ಏವೈಕವಿಂಶೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸೈಷಾ ಗತಿರೇಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ತದೇತಾಂ
ಗತಿಮೇತಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಗಚತಿ
೧೧।೨।೬।[೧೨]

ತದ್ಧ ಸ್ಮೈತದಾರುಣಿರಾಹ ಅರ್ಧಮಾಸಶೋ ವಾ ಅಹಮಮುನಾದಿತ್ಯೇನ ಸಲೋಕೋ ಭವಾಮಿ
ತಾಮಹಂ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋಃ ಸಮ್ಪದಂ ವೇದೇತಿ
೧೧।೨।೬।[೧೩]

ತದಾಹುಃ ಆತ್ಮಯಾಜೀ ಶ್ರೇಯಾ೩ ದೇವಯಾಜೀ೩ ಇತ್ಯಾತ್ಮಯಾಜೀತಿ ಹ ಬ್ರೂಯಾತ್ಸ ಹ ವಾ ಆತ್ಮಯಾಜೀ ಯೋ
ವೇದೇದಂ ಮೇಽನೇನಾಙ್ಗಂ ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯತ ಇದಂ ಮೇಽನೇನಾಙ್ಗಮುಪಧೀಯತ ಇತಿ ಸ ಯಥಾಹಿಸ್ತ್ವಚೋ
ನಿರ್ಮುಚ್ಯೇತೈವಮಸ್ಮಾನ್ಮರ್ತ್ಯಾಚರೀರಾತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ನಿರ್ಮುಚ್ಯತೇ ಸ ಋಙ್ಮಯೋ ಯಜುರ್ಮಯಃ
ಸಾಮಮಯ ಆಹುತಿಮಯಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿಸಮ್ಭವತಿ
೧೧।೨।೬।[೧೪]

ಅಥ ಹ ಸ ದೇವಯಾಜೀ ಯೋ ವೇದ ದೇವಾನೇವಾಹಮಿದಂ ಯಜೇ ದೇವಾನ್ತ್ಸಪರ್ಯಾಮೀತಿ ಸ ಯಥಾ
ಶ್ರೇಯಸೇ ಪಾಪೀಯಾನ್ಬಲಿಂ ಹರೇದ್ವೈಶ್ಯೋ ವಾ ರಾಜ್ಞೇ ಬಲಿಂ ಹರೇದೇವಂ ಸ ಸ ಹ ನ ತಾವನ್ತಂ ಲೋಕಂ
ಜಯತಿ ಯಾವಾನ್ತಮಿತರಃ
೧೧।೨।೭।[೧]

ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜ್ಞಃ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜ್ಞ ಇತಿ ವೇದಾನ್ತೇ ಹೈವಾಸ್ಯ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೇಷ್ಟಂ ಭವತ್ಯಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಸಂವತ್ಸರೇ ಕ್ರಿಯತೇ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಸ್ಯ
ತದಾಪ್ತಮವರುದ್ಧಮಭಿಜಿತಂ ಭವತಿ
೧೧।೨।೭।[೨]

ಋತವ ಋತ್ವಿಜಃ ಸ ಯೋ ಹ ವಾ ಋತವ ಋತ್ವಿಜ ಇತಿ ವೇದಾನ್ತೇ ಹೈವಾಸ್ಯರ್ತೂನಾಮಿಷ್ಟಂ ಭವತ್ಯಥೋ
ಯತ್ಕಿಂ ಚರ್ತುಷು ಕ್ರಿಯತೇ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಸ್ಯ ತದಾಪ್ತಮವರುದ್ಧಮಭಿಜಿತಂ ಭವತಿ
೧೧।೨।೭।[೩]

ಮಾಸಾ ಹವೀಂಷಿ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ಮಾಸಾ ಹವೀಂಷೀತಿ ವೇದಾನ್ತೇ ಹೈವಾಸ್ಯ ಮಾಸಾನಾಮಿಷ್ಟಮ್
ಭವತ್ಯಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಮಾಸೇಷು ಕ್ರಿಯತೇ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಸ್ಯ
ತದಾಪ್ತಮವರುದ್ಧಮಭಿಜಿತಂ ಭವತಿ
೧೧।೨।೭।[೪]

ಅರ್ಧಮಾಸಾ ಹವಿಷ್ಪಾತ್ರಾಣಿ ಸ ಯೋ ಹ ವಾ ಅರ್ಧಮಾಸಾ ಹವಿಷ್ಪಾತ್ರಾಣೀತಿ ವೇದಾನ್ತೇ
ಹೈವಾಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಸಾನಾಮಿಷ್ಟಂ ಭವತ್ಯಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚಾರ್ಧಮಾಸೇಷು ಕ್ರಿಯತೇ ಸರ್ವಂ
ಹೈವಾಸ್ಯ ತದಾಪ್ತಮವರುದ್ಧಮಭಿಜಿತಂ ಭವತಿ
೧೧।೨।೭।[೫]

ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಪರಿವೇಷ್ಟ್ರೀ ಸ ಯೋ ಹ ವಾ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ಪರಿವೇಷ್ಟ್ರೀ ಇತಿ ವೇದಾನ್ತೇ
ಹೈವಾಸ್ಯಾಹೋರಾತ್ರಯೋರಿಷ್ಟಂ ಭವತ್ಯಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚಾಹೋರಾತ್ರಯೋಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಸ್ಯ
ತದಾಪ್ತಮವರುದ್ಧಮಭಿಜಿತಂ ಭವತಿ೧೧।೨।೭।[೬]

ಇಯಮೇವ ಪ್ರಥಮಾ ಸಾಮಿಧೇನೀ ಅಗ್ನಿರ್ದ್ವಿತೀಯಾ ವಾಯುಸ್ತೃತೀಯಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚತುರ್ಥೀ
ದ್ಯೌಷ್ಪಞ್ಚಮ್ಯಾದಿತ್ಯಃ ಷಷ್ಠೀ ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಸಪ್ತಮೀ ಮನೋಽಷ್ಟಮೀ ವಾಙ್ನವಮೀ ತಪೋ
ದಶಮೀ ಬ್ರಹ್ಮೈಕಾದಶ್ಯೇತಾ ಹಿ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಸಮಿನ್ಧತ ಏತಾಭಿರಿದಂ ಸರ್ವಂ
ಸಮಿದ್ಧಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ನಾಮ
೧೧।೨।೭।[೭]

ಸ ವೈ ತ್ರಿಃ ಪ್ರಥಮಾಮನ್ವಾಹ ಸ ಯತ್ಪ್ರಥಮಮನ್ವಾಹ ಪ್ರಾಚೀಂ ತೇನ ದಿಶಂ ಜಯತಿ
ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ತೇನ ದಿಶಂ ಜಯತಿ ಯತ್ತೃತೀಯಮೂರ್ಧ್ವಾಮೇವ ತೇನ ದಿಶಂ ಜಯತಿ
೧೧।೨।೭।[೮]

ತ್ರಿರ್ವೇವೋತ್ತಮಾಮನ್ವಾಹ ಸ ಯತ್ಪ್ರಥಮಮನ್ವಾಹ ಪ್ರತೀಚೀಂ ತೇನ ದಿಶಂ ಜಯತಿ
ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಮುದೀಚೀಂ ತೇನ ದಿಶಂ ಜಯತಿ ಯತ್ತೃತೀಯಮಿಮಾಮೇವ ತೇನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ
ಜಯತ್ಯೇವಮು ಹಾಭಿರಿಮಾಂಲೋಕಾನ್ಜಯತ್ಯೇತಾ ದಿಶಃ
೧೧।೨।೭।[೯]

ಋತಮೇವ ಪೂರ್ವ ಆಘಾರಃ ಸತ್ಯಮುತ್ತರೋಽವ ಹ ವಾ ಋತಸತ್ಯೇ ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ
ಚರ್ತಸತ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ
೧೧।೨।೭।[೧೦]

ತ್ವಿಷಿರೇವ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಯಾಜಃ ಅಪಚಿತಿರ್ದ್ವಿತೀಯೋ ಯಶಸ್ತೃತೀಯೋ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ
ಚತುರ್ಥೋಽನ್ನಾದ್ಯಂ ಪಞ್ಚಮಃ
೧೧।೨।೭।[೧೧]

ಸ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರಯಾಜಮನುಮನ್ತ್ರಯೇತ ತ್ವಿಷಿಮಾನ್ಭೂಯಾಸಮಿತ್ಯಪಚಿತಿಮಾನ್ಭೂಯಾಸಮಿತಿ
ದ್ವಿತೀಯಂ ಯಶಸ್ವೀ ಭೂಯಾಸಮಿತಿ ತೃತೀಯಂ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಭೂಯಾಸಮಿತಿ ಚತುರ್ಥಮನ್ನಾದೋ
ಭೂಯಾಸಮಿತಿ ಪಞ್ಚಮಂ ತ್ವಿಷಿಮಾನ್ಹ ವಾ ಅಪಚಿತಿಮಾನ್ಯಶಸ್ವೀ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸ್ಯನ್ನಾದೋ
ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ
೧೧।೨।೭।[೧೨]

ಏತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ವಿದ್ವಾನಾಹ ಶ್ವೇತಕೇತುರಾರುಣೇಯಃ ಕಂ ಸ್ವಿದೇವಾಪರೀಷು
ಮಹಾನಾಗಮಿವಾಭಿಸಂಸಾರಂ ದಿದೃಕ್ಷಿತಾರೋ ಯ ಏವಮೇತತ್ಪ್ರಯಾಜಾನಾಂ ಯಶೋ ವೇದಿತೇತಿ
೧೧।೨।೭।[೧೩]
ಭೂತಮೇವ ಪೂರ್ವ ಆಜ್ಯಭಾಗಃ ಭವಿಷ್ಯದುತ್ತರೋಽವ ಹ ವೈ ಭೂತಂ ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚ
ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಭೂತೇನ ಚ ಭವಿಷ್ಯತಾ ಚ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ
೧೧।೨।೭।[೧೪]

ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶಃ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶ ಇತಿ ವೇದಾವ ಹ
ಬ್ರಹ್ಮ ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ
೧೧।೨।೭।[೧೫]

ಕ್ಷತ್ರಮುಪಾಂಶುಯಾಜಃ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಮುಪಾಂಶುಯಾಜ ಇತಿ ವೇದಾವ ಹ ಕ್ಷತ್ರಂ
ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಕ್ಷತ್ರೇಣ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ ತದ್ಯದುಪಾಂಶುಯಾಜಂ
ಕುರ್ವನ್ತ್ಯೇಕೇ ನೈಕೇ ತಸ್ಮಾದುಚ್ಚೈಶ್ಚೋಪಾಂಶು ಚ ಕ್ಷತ್ರಾಯಾಚಕ್ಷತೇ
೧೧।೨।೭।[೧೬]

ವಿದುತ್ತರಃ ಪುರೋಡಾಶಃ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ವಿದುತ್ತರಃ ಪುರೋಡಾಶ ಇತಿ ವೇದಾವ ಹ ವಿಶಂ
ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿಶಾ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ ತದ್ಯದಾಗ್ನೇಯಶ್ಚ ಪುರೋಡಾಶ
ಉಪಾಂಶುಯಾಜಶ್ಚ ಪೂರ್ವೌ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾದುಭೇ ಬ್ರಹ್ಮ ಚ ಕ್ಷತ್ರಂ ಚ ವಿಶಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೇ
೧೧।೨।೭।[೧೭]

ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಾಂನಾಯ್ಯಂ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಾಂನಾಯ್ಯಮಿತಿ ವೇದಾವ ಹ ರಾಷ್ಟ್ರಂ
ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ರಾಷ್ಟ್ರೇಣ ಜ ಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ ತದ್ಯತ್ಸಂನಯನ್ತ್ಯೇಕೇ
ನೈಕೇ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಸಂ ಚೈತಿ ವಿ ಚ
೧೧।೨।೭।[೧೮]

ತಪಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ತಪಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದಿತಿ ವೇದಾವ ಹ ತಪೋ ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ತಪಸಾ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ
೧೧।೨।೭।[೧೯]

ಲೋಕಃ ಪ್ರಾಶಿತ್ರಂ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ಲೋಕಃ ಪ್ರಾಶಿತ್ರಮಿತಿ ವೇದಾವ ಹ ಲೋಕಂ ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ
ಚ ಲೋಕೇನ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ ನೋ ಹ ಲವೇನ ಲೋಕಾದ್ವ್ಯಥಥೇ ಲವೇನ ಹ ವಾ
ಅಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಲೋಕಾದ್ವ್ಯಥನ್ತೇಽಥ ಯ ಏವಂ ವೇದ ನ ಹ ಬಹು ಚನ ಪಾಪಂ ಕೃತ್ವಾ
ಲೋಕಾದ್ವ್ಯಥತೇ
೧೧।೨।೭।[೨೦]

ಶ್ರದ್ಧೇಡಾ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ಶ್ರದ್ಧೇಡೇತಿ ವೇದಾವ ಹ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ
೧೧।೨।೭।[೨೧]

ಅಶನಿರೇವ ಪ್ರಥಮೋಽನುಯಾಜಃ ಹ್ರಾದುನಿರ್ದ್ವಿತೀಯ ಉಲ್ಕುಷೀ ತೃತೀಯಃ
೧೧।೨।೭।[೨೨]

ಸ ಪ್ರಥಮಮನುಯಾಜಮನುಮನ್ತ್ರಯೇತ ಅಶನ್ಯಮುಂ ಜಹೀತಿ ಯಂ
ದ್ವಿಷ್ಯಾದ್ಧ್ರಾದುನ್ಯಮುಂ ಜಹೀತಿ ದ್ವಿತೀಯಮುಲ್ಕುಷ್ಯಮುಂ ಜಹೀತಿ ತೃತೀಯಮ್
೧೧।೨।೭।[೨೩]

ಸ ಯ ಏಷ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಮ್ರಿಯತೇ ಅಶನಿರ್ಹ ತಮನುಯಾಜೋ ಹನ್ತ್ಯಥ ಯೋ ವಿಸ್ರವನ್ಮಿಶ್ರ ಇವ
ಹ್ರಾದುನಿರ್ಹ ತಮನುಯಾಜೋ ಹನ್ತ್ಯಥ ಯೋಽಭ್ಯುಷ್ಟಮಿಶ್ರ ಇವೋಲ್ಕುಷೀ ಹ ತಮನುಯಾಜೋ ಹನ್ತಿ
೧೧।೨।೭।[೨೪]

ಸೈಷಾ ಯಜ್ಞಮೇನಿಃ ಏತಯಾ ವೈ ಮೇನ್ಯಾ ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ಪರಾಭಾವಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತಥೋ
ಏವೈವಂವಿದ್ಯಜಮಾನಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಪರಾಭಾವಯತಿ
೧೧।೨।೭।[೨೫]

ಸ ಯದನುಯಾಜಾನ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಸ್ಯಾತ್ ಅಶನ್ಯನ್ತಃ ಸ್ಯಾದ್ಧ್ರಾದುನ್ಯನ್ತ ಉತ್ಕುಷ್ಯನ್ತಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವೈ
ದೇವಾನಾಂ ಯಜ್ಞ ಇಡಾನ್ತೋ ವೈವ ಶಮ್ಯ್ವನ್ತೋ ವಾ
೧೧।೨।೭।[೨೬]

ಪ್ರಯಾಜೈರ್ವೈ ದೇವಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಾಯಂಸ್ತಾನಸುರಾ ಅನ್ವಾಜಿಗಾಂಸಂಸ್ತಾನನುಯಾಜೈಃ
ಪ್ರತ್ಯೌಹಂಸ್ತದ್ಯದನುಯಾಜಾ ಇಜ್ಯನ್ತೇ ಪಾಪ್ಮಾನಮೇವ ತದ್ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ
ಯಜಮಾನಃ ಪ್ರತ್ಯೂಹತಿ
೧೧।೨।೭।[೨೭]

ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಪ್ರಯಾಜಾಃ ಅಪಾನಾ ಅನುಯಾಜಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಯಾಜಾಃ ಪ್ರಾಞ್ಚೋ ಹೂಯನ್ತೇ ತದ್ಧಿ
ಪ್ರಾಣರೂಪಮ್
ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚೋಽನುಯಾಜಾಸ್ತದಪಾನರೂಪಮೇತಾ ಹ ವೈ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರುಪಸದೋ
ಯದನುಯಾಜಾಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತ ಉಪಸದ್ರೂಪೇಣ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚೋ ಹೂಯನ್ತೇ
೧೧।೨।೭।[೨೮]
ಸಂಸ್ಥಾ ಸೂಕ್ತವಾಕಃ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ಸಂಸ್ಥಾ ಸೂಕ್ತವಾಕ ಇತಿ ವೇದಾವ ಹ ಸಂಸ್ಥಾಂ ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ
ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಸಂಸ್ಥಯಾ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ ಗಚತಿ ವಯಸಃ ಸಂಸ್ಥಾಮ್
೧೧।೨।೭।[೨೯]

ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಶಮ್ಯೋರ್ವಾಕಃ ಸ ಯೋ ಹ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಶಮ್ಯೋರ್ವಾಕಿತಿ ವೇದಾವ ಹ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ
ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಯಾ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ ಗಚತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮ್
೧೧।೨।೭।[೩೦]

ತೇ ದೇವಾಃ ಏತಾನ್ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಾನ್ಪಶ್ಚಾತ್ಪರ್ಯೌಹನ್ತ ಮಿಥುನಮೇವೈತದುಪರಿಷ್ಟಾದದಧತ
ಪ್ರಜಾತ್ಯೈ ತದ್ಯತ್ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಾ ಇಜ್ಯನ್ತೇ ಮಿಥುನಮೇವೈತದುಪರಿಷ್ಟಾದ್ಧತ್ತೇ ಪ್ರಜಾತ್ಯೈ
ದೇವಾನಾಂ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾತಿಮನು ಪ್ರಜಾಯತೇ ಮಿಥುನೇನಮಿಥುನೇನ ಹ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಯ
ಏವಮೇತದ್ವೇದ
೧೧।೨।೭।[೩೧]

ಅನ್ನಂ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಃ ಸ ಯೋ ಹ ವಾ ಅನ್ನಂ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರಿತಿ ವೇದಾವ ಹಾನ್ನಂ ರುನ್ದ್ಧೇಽಥೋ
ಯತ್ಕಿಂ ಚಾನ್ನೇನ ಜಯ್ಯಂ ಸರ್ವಂ ಹೈವ ತಜ್ಜಯತಿ
೧೧।೨।೭।[೩೨]

ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಜಮಾನಃ ತಮೃತವೋ ಯಾಜಯನ್ತಿ ವಸನ್ತ ಆಗ್ನೀಧ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಸನ್ತೇ
ದಾವಾಶ್ಚರನ್ತಿ ತದ್ಧ್ಯಗ್ನಿರೂಪಂ ಗ್ರೀಷ್ಮೋಽಧ್ವರ್ಯುಸ್ತಪ್ತ ಇವ ವೈ
ಗ್ರೀಷ್ಮಸ್ತಪ್ತಮಿವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ ವರ್ಷಾ ಉದ್ಗಾತಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ಬಲವದ್ವರ್ಷತಿ
ಸಾಮ್ನ ಇವೋಪಬ್ದಿಃ ಕ್ರಿಯತೇ ಶರದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಾ ಸಸ್ಯಂ ಪಚ್ಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ್ವತ್ಯಃ
ಪ್ರಜಾ ಇತ್ಯಾಹುರ್ಹೇಮನ್ತೋ ಹೋತಾ ತಸ್ಮಾದ್ಧೇಮನ್ವಷಟ್ಕೃತಾಃ ಪಶವಃ ಸೀದನ್ತ್ಯೇತಾ ಹ ವಾ ಏನಂ
ದೇವತಾ ಯಾಜಯನ್ತಿ ಸ ಯದ್ಯೇನಮೈಷಾವೀರಾ ಯಾಜಯೇಯುರೇತಾ ಏವ ದೇವತಾ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯೇದೇತಾ
ಹೈವೈನಂ ದೇವತಾ ಯಾಜಯನ್ತಿ
೧೧।೨।೭।[೩೩]

ಅಥ ಹೈಷೈವ ತುಲಾ ಯದ್ದಕ್ಷಿಣೋ ವೇದ್ಯನ್ತಃ ಸ ಯತ್ಸಾಧು ಕರೋತಿ ತದನ್ತರ್ವೇದ್ಯಥ
ಯದಸಾಧು ತದ್ಬಹಿರ್ವೇದಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಕ್ಷಿಣಂ ವೇದ್ಯನ್ತಮಧಿಸ್ಪೃಶ್ಯೇವಾಸೀತ ತುಲಾಯಾಂ ಹ ವಾ
ಅಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕ ಆದಧತಿ ಯತರದ್ಯಂಸ್ಯತಿ ತದನ್ವೇಷ್ಯತಿ ಯದಿ ಸಾಧು ವಾಸಾಧು ವೇತ್ಯಥ ಯ
ಏವಂ ವೇದಾಸ್ಮಿನ್ಹೈವಲೋಕೇ ತುಲಾಮಾರೋಹತ್ಯತ್ಯಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ತುಲಾಧಾನಂ ಮುಚ್ಯತೇ
ಸಾಧುಕೃತ್ಯಾ ಹೈವಾಸ್ಯ ಯಚತಿ ನ ಪಾಪಕೃತ್ಯಾ
೧೧।೩।೧।[೧]

ವಾಗ್ಘ ವಾ ಏತಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರೀ ಮನ ಏವ ವತ್ಸಸ್ತದಿದಂ ಮನಶ್ಚ ವಾಕ್ಚ
ಸಮಾನಮೇವ ಸನ್ನಾನೇವ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಾನ್ಯಾ ರಜ್ಜ್ವಾ ವತ್ಸಂ ಚ ಮಾತರಂ ಚಾಭಿದಧತಿ ತೇಜ
ಏವ ಶ್ರದ್ಧಾ ಸತ್ಯಮಾಜ್ಯಮ್೧೧।೩।೧।[೨]

ತದ್ಧೈತಜ್ಜನಕೋ ವೈದೇಹಃ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಂ ಪಪ್ರಚ ವೇತ್ಥಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾ೩ ಇತಿ
ವೇದ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಕಿಮಿತಿ ಪಯ ಏವೇತಿ
೧೧।೩।೧।[೩]

ಯತ್ಪಯೋ ನ ಸ್ಯಾತ್ ಕೇನ ಜುಹುಯಾ ಇತಿ ವ್ರೀಹಿಯವಾಭ್ಯಾಮಿತಿ ಯದ್ವ್ರೀಹಿಯವೌ ನ ಸ್ಯಾತಾಂ ಕೇನ
ಜುಹುಯಾ ಇತಿ ಯಾ ಅನ್ಯಾ ಓಷಧಯ ಇತಿ ಯದನ್ಯಾ ಓಷಧಯೋ ನ ಸ್ಯುಃ ಕೇನ ಜುಹುಯಾ ಇತಿ ಯಾ ಆರಣ್ಯಾ
ಓಷಧ್ತ್ಯೇನೇತಿ ಯದ್ವಾನಸ್ಪತ್ಯಂ ನ ಸ್ಯಾತ್ಕೇನ ಜುಹುಯಾ ಇತ್ಯದ್ಭಿರಿತಿ ಯದಾಪೋ ನ ಸ್ಯುಃ ಕೇನ
ಜುಹುಯಾ ಇತಿ
೧೧।೩।೧।[೪]

ಸ ಹೋವಾಚ ನ ವಾ ಇಹ ತರ್ಹಿ ಕಿಂ ಚನಾಸೀದಥೈತದಹೂಯತೈವ ಸತ್ಯಂ ಶ್ರದ್ಧಾಯಾಮಿತಿ
ವೇತ್ಥಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಧೇನುಶತಂ ದದಾಮೀತಿ ಹೋವಾಚ
೧೧।೩।೧।[೫]

ತದಪ್ಯೇತೇ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಕಿಂ ಸ್ವಿದ್ವಿದ್ವಾನ್ಪ್ರವಸತ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರೀ ಗೃಹೇಭ್ಯಃ ಕಥಂ ಸ್ವಿದಸ್ಯ
ಕಾವ್ಯಂ ಕಥಂ ಸಂತತೋ ಅಗ್ನಿಭಿರಿತಿ ಕಥಂ ಸ್ವಿದಸ್ಯಾನಪಪ್ರೋಷಿತಂ ಭವತೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ
೧೧।೩।೧।[೬]

ಯೋ ಜವಿಷ್ಠೋ ಭುವನೇಷು ಸ ವಿದ್ವಾನ್ಪ್ರವಸನ್ವಿದೇ ತಥಾ ತದಸ್ಯ ಕಾವ್ಯಂ ತಥಾ ಸಂತತೋ
ಅಗ್ನಿಭಿರಿತಿ ಮನ ಏವೈತದಾಹ ಮನಸೈವಾಸ್ಯಾನಪಪ್ರೋಷಿತಂ ಭವತೀತಿ
೧೧।೩।೧।[೭]

ಯತ್ಸ ದೂರಂ ಪರೇತ್ಯ ಅಥ ತತ್ರ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಾಸ್ಯ ಹುತಾಹುತಿರ್ಗೃಹೇ ಯಾಮಸ್ಯ
ಜುಹ್ವತೀತಿ ಯತ್ಸ ದೂರಂ ಪರೇತ್ಯಾಥ ತತ್ರ ಪ್ರಮಾದ್ಯತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನಸ್ಯ ಸಾಹುತಿರ್ಹುತಾ
ಭವತೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ
೧೧।೩।೧।[೮]

ಯೋ ಜಾಗಾರ ಭುವನೇಷು ವಿಶ್ವಾ ಜಾತಾನಿ ಯೋಽಬಿಭಃ ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಾಸ್ಯ ಹುತಾಹುತಿರ್ಗೃಹೇ ಯಾಮಸ್ಯ
ಜುಹ್ವತೀತಿ ಪ್ರಾಣಮೇವೈತದಾಹ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಪ್ರಾಣ ಏವಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಮಿತಿ
೧೧।೩।೨।[೧]
ಯೋ ಹ ವಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರೇ ಷಣ್ಮಿಥುನಾನಿ ವೇದ ಮಿಥುನೇನಮಿಥುನೇನ ಹ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಸರ್ವಾಭಿಃ
ಪ್ರಜಾತಿಭಿರ್ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಪತ್ನೀ ಚ ತದೇಕಂ ಮಿಥುನಂ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ ಪತ್ನೀವದಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ
ಸ್ಯಾದೇತನ್ಮಿಥುನಮುಪಾಪ್ನವಾನೀತಿ ವತ್ಸಶ್ಚಾಗ್ನಿಹೋತ್ರೀ ಚ ತದೇಕಂ ಮಿಥುನಂ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ
ಪುಂವತ್ಸಾಗ್ನಿಹೋತ್ರೀ ಸ್ಯಾದೇತನ್ಮಿಥುನಮುಪಾಪ್ನವಾನೀತಿ ಸ್ಥಾಲೀ ಚಾಙ್ಗಾರಾಶ್ಚ ತದೇಕಮ್
ಮಿಥುನಂ ಸ್ರುಕ್ಚ ಸ್ರುವಶ್ಚ ತದೇಕಂ ಮಿಥುನಮಾಹವನೀಯಶ್ಚ ಸಮಿಚ್ಚ ತದೇಕಮ್
ಮಿಥುನಮಾಹುತಿಶ್ಚ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಶ್ಚ ತದೇಕಂ ಮಿಥುನಮೇತಾನಿ ಹ ವಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರೇ
ಷಣ್ಮಿಥುನಾನಿ ತಾನಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಮಿಥುನೇನಮಿಥುನೇನ ಹ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಸರ್ವಾಭಿಃ
ಪ್ರಜಾತಿಭಿಃ
೧೧।೩।೩।[೧]

ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಮೃತ್ಯವೇ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಾಯಚತ್ ತಸ್ಮೈ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಮೇವ ನ
ಪ್ರಾಯಚತ್ಸೋಽಬ್ರವೀದಸ್ತು ಮಹ್ಯಮಪ್ಯೇತಸ್ಮಿನ್ಭಾಗ ಇತಿ ಯಾಮೇವ ರಾತ್ರಿಂ ಸಮಿಧಂ ನಾಹರಾತಾ
ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಮಿಧಂ ನಾಹರತ್ಯಾಯುಷ ಏವ ತಾಮವದಾಯ ವಸತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸಮಿಧಮಾಹರೇನ್ನೇದಾಯುಷೋಽವದಾಯ ವಸಾನೀತಿ
೧೧।೩।೩।[೨]

ದೀರ್ಘಸತ್ತ್ರಂ ವಾ ಏಷ ಉಪೈತಿ ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮುಪೈತಿ ಸ
ಯಾಮುಪಯನ್ತ್ಸಮಿಧಮಾದಧಾತಿ ಸಾ ಪ್ರಾಯಣೀಯಾ ಯಾಂ ಸ್ನಾಸ್ಯನ್ತ್ಸೋದಯನೀಯಾಥ ಯಾ ಅನ್ತರೇಣ
ಸತ್ತ್ರ್ಯಾ ಏವಾಸ್ಯ ತಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮುಪಯನ್
೧೧।೩।೩।[೩]

ಚತುರ್ಧಾ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರವಿಶತಿ ಅಗ್ನಿಂ ಪದಾ ಮೃತ್ಯುಂ ಪದಾಚಾರ್ಯಂ ಪದಾತ್ಮನ್ಯೇವಾಸ್ಯ
ಚತುರ್ಥಃ ಪಾದಃ ಪರಿಶಿಷ್ಯತೇ
೧೧।೩।೩।[೪]

ಸ ಯದಗ್ನಯೇ ಸಮಿಧಮಾಹರತಿ ಯ ಏವಾಸ್ಯಾಗ್ನೌ ಪಾದಸ್ತಮೇವ ತೇನ ಪರಿಕ್ರೀಣಾತಿ ತಂ
ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ಸ ಏನಮಾ!ವಿಶತಿ
೧೧।೩।೩।[೫]

ಅಥ ಯದಾತ್ಮಾನಂ ದರಿದ್ರೀಕೃತ್ಯೇವ ಅಹ್ರೀರ್ಭೂತ್ವಾ ಭಿಕ್ಷತೇ ಯ ಏವಾಸ್ಯ ಮೃತ್ಯೌ
ಪಾದಸ್ತಮೇವ ತೇನ ಪರಿಕ್ರೀಣಾತಿ ತಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ಸ ಏನಮಾವಿಶತಿ
೧೧।೩।೩।[೬]

ಅಥ ಯದಾಚಾರ್ಯವಚಸಂ ಕರೋತಿ ಯದಾಚಾರ್ಯಾಯ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ಯ ಏವಾಸ್ಯಾಚಾರ್ಯೇ ಪಾದಸ್ತಮೇವ
ತೇನ ಪರಿಕ್ರೀಣಾತಿ ತಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯಾನ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ಸ ಏನಮಾವಿಶತಿ೧೧।೩।೩।[೭]

ನ ಹ ವೈ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಭಿಕ್ಷೇತ ಅಪ ಹ ವೈ ಸ್ನಾತ್ವಾ ಭಿಕ್ಷಾಂ ಜಯತ್ಯಪ
ಜ್ಞಾತೀನಾಮಶನಾಯಾಮಪ ಪಿತೄಣಾಂ ಸ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಯಸ್ಯಾ ಏವ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಶ್ಲಾಘೇತ ತಾಮ್
ಭಿಕ್ಷೇತೇತ್ಯಾಹುಸ್ತಲ್ಲೋಕ್ಯಮಿತಿ ಸ ಯದ್ಯನ್ಯಾಂ ಭಿಕ್ಷಿತವ್ಯಾಂ ನ ವಿನ್ದೇದಪಿ
ಸ್ವಾಮೇವಾಚಾರ್ಯಜಾಯಾಂ ಭಿಕ್ಷೇತಾಥೋ ಸ್ವಾಂ ಮಾತರಂ ನೈನಂ
ಸಪ್ತಮ್ಯಭಿಕ್ಷಿತಾತೀಯಾತ್ತಮೇವಂ ವಿದ್ವಾಂಸಮೇವಂ ಚರನ್ತಂ ಸರ್ವೇ ವೇದಾ ಆವಿಶನ್ತಿ ಯಥಾ ಹ
ವಾ ಅಗ್ನಿಃ ಸಮಿದ್ಧೋ ರೋಚತ ಏವಂ ಹ ವೈ ಸ ಸ್ನಾತ್ವಾ ರೋಚತೇ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ
ಚರತಿ
೧೧।೪।೧।[೧]

ಉದ್ದಾಲಕೋ ಹಾರುಣಿಃ ಉದೀಚ್ಯಾನ್ವೃತೋ ಧಾವಯಾಂ ಚಕಾರ ತಸ್ಯ ನಿಷ್ಕ ಉಪಾಹಿತ ಆಸೈತದ್ಧ ಸ್ಮ
ವೈ ತತ್ಪೂರ್ವೇಷಾಂ ವೃತಾನಾಂ ಧಾವಯತಾಮೇಕಧನಮುಪಾಹಿತಂ ಭವತ್ಯುಪವಲ್ಹಾಯ
ಬಿಭ್ಯತಾಂ ತಾನ್ಹೋದೀಚ್ಯಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಭೀರ್ವಿವೇದ
೧೧।೪।೧।[೨]

ಕೌರುಪಞ್ಚಾಲೋ ವಾ ಅಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಃ ಯದ್ವೈ ನೋಽಯಮರ್ಧಂ ನ ಪರ್ಯಾದದೀತ
ಹನ್ತೈನಂ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಮಾಹ್ವಯಾಮಹಾ ಇತಿ ಕೇನ ವೀರೇಣೇತಿ ಸ್ವೈದಾಯನೇನೇತಿ ಶೌನಕೋ ಹ
ಸ್ವೈದಾಯನ ಆಸ
೧೧।೪।೧।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಸ್ವೈದಾಯನ ತ್ವಯಾ ವೀರೇಣೇಮಂ ಪ್ರತಿಸಂಯತಾಮಹಾ ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚೋಪಾತ್ರ ಖಲು
ರಮತಾಹಂ ನ್ವೇನಂ ವೇದಾನೀತಿ ತಂ ಹಾಭಿಪ್ರಪೇದೇ ತಂ ಹಾಭಿಪ್ರಪನ್ನಮಭ್ಯುವಾದ
ಸ್ವೈದಾಯನಾ೩ ಇತಿ ಹೋ೩ ಗೌತಮಸ್ಯ ಪುತ್ರೇತೀತರಃ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ ತಂ ಹ ತತ ಏವ ಪ್ರಷ್ಟುಂ
ದಧ್ರೇ
೧೧।೪।೧।[೪]

ಸ ವೈ ಗೌತಮಸ್ಯ ಪುತ್ರ ವೃತೋ ಜನಂ ಧಾವಯೇತ್ ಯೋ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರಷ್ಟೌ
ಪುರಸ್ತಾದಾಜ್ಯಭಾಗಾನ್ವಿದ್ಯಾತ್ಪಞ್ಚ ಮಧ್ಯತೋ ಹವಿರ್ಭಾಗಾನ್ಷಟ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾನಷ್ಟಾ
ಉಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಭಾಗಾನ್
೧೧।೪।೧।[೫]

ಸ ವೈ ಗೌತಮಸ್ಯ ಪುತ್ರ ವೃತೋ ಜನಂ ಧಾವಯೇತ್
ಯಸ್ತದ್ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರ್ವಿದ್ಯಾದ್ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅದನ್ತಕಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಾದಾಸಾಂ
ಜಾಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಾದಾಸಾಂ ಪ್ರಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಾದಾಸಾಂ ಸಂಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಯಸ್ಮಾದಾಸಾಮ್
ಪುನರುತ್ತಮೇ ವಯಸಿ ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಭಿದ್ಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಾದಧರ ಏವಾಗ್ರೇ ಜಾಯನ್ತೇಽಥೋತ್ತರೇ
ಯಸ್ಮಾದಣೀಯಾಂಸ ಏವಾಧರೇ ಪ್ರಥೀಯಾಂಸ ಉತ್ತರೇ ಯಸ್ಮಾದ್ದಂಷ್ಟ್ರಾ ವರ್ಷೀಯಾಂಸೋ ಯಸ್ಮಾತ್ಸಮಾ
ಏವ ಜಮ್ಭ್ಯಾಃ೧೧।೪।೧।[೬]

ಸ ವೈ ಗೌತಮಸ್ಯ ಪುತ್ರ ವೃತೋ ಜನಂ ಧಾವಯೇತ್
ಯಸ್ತದ್ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರ್ವಿದ್ಯಾದ್ಯಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಲೋಮಶಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಾದಾಸಾಮ್
ಪುನರಿವ ಶ್ಮಶ್ರೂಣ್ಯೌಪಪಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ದುರ್ಬೀರಿಣಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇ ಯಸ್ಮಾಚೀರ್ಷಣ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ಪಲಿತೋ
ಭವತ್ಯಥ ಪುನರುತ್ತಮೇ ವಯಸಿ ಸರ್ವ ಏವ ಪಲಿತೋ ಭವತಿ
೧೧।೪।೧।[೭]

ಸ ವೈ ಗೌತಮಸ್ಯ ಪುತ್ರ ವೃತೋ ಜನಂ ಧಾವಯೇತ್
ಯಸ್ತದ್ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಯೋರ್ವಿದ್ಯಾದ್ಯಸ್ಮಾತ್ಕುಮಾರಸ್ಯ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ನ ಸಮ್ಭವತಿ
ಯಸ್ಮಾದಸ್ಯ ಮಧ್ಯಮೇ ವಯಸಿ ಸಮ್ಭವತಿ ಯಸ್ಮಾದಸ್ಯ ಪುನರುತ್ತಮೇ ವಯಸಿ ನ
ಸಮ್ಭವತಿ
೧೧।೪।೧।[೮]

ಯೋ ಗಾಯತ್ರೀಂ ಹರಿಣೀಮ್ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಪಕ್ಷಾಂ ಯಜಮಾನಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿವಹನ್ತೀಂ ವಿದ್ಯಾದಿತಿ
ತಸ್ಮೈ ಹ ನಿಷ್ಕಂ ಪ್ರದದಾವನೂಚಾನಃ ಸ್ವೈದಾಯನಾಸಿ ಸುವರ್ಣಂ ವಾವ ಸುವರ್ಣವಿದೇ ದದತೀತಿ
ತಂ ಹೋಪಗುಹ್ಯ ನಿಶ್ಚಕ್ರಾಮ ತಂ ಹ ಪಪ್ರಚುಃ ಕಿಮಿವೈಷ ಗೌತಮಸ್ಯ ಪುತ್ರೋಽಭೂದಿತಿ
೧೧।೪।೧।[೯]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರೋ ಮೂರ್ಧಾಸ್ಯ ವಿಪತೇದ್ಯ ಏನಮುಪವಲ್ಹೇತೇತಿ ತೇ ಹ
ತತ ಏವ ವಿಪ್ರೇಯುಸ್ತಂ ಹ ತತ ಏವ ಸಮಿತ್ಪ್ರಾಣಿಃ ಪ್ರತಿಚಕ್ರಮುಪ ತ್ವಾಯಾನೀತಿ
ಕಿಮಧ್ಯೇಷ್ಯಮಾಣ ಇತಿ ಯಾನೇವ ಮಾ ಪ್ರಶ್ನಾನಪ್ರಾಕ್ಷೀಸ್ತಾನೇವ ಮೇ ವಿಬ್ರೂಹೀತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾನುಪೇತಾಯೈವ ತ ಏನಾನ್ಬ್ರವಾಣೀತಿ
೧೧।೪।೧।[೧೦]

ತಸ್ಮಾ ಉ ಹೈತದುವಾಚ ದ್ವಾವಾಘಾರೌ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯಾಜಾ ಆಗ್ನೇಯ ಆಜ್ಯಭಾಗೋಽಷ್ಟಮ ಏತೇಽಷ್ಟೌ
ಪುರಸ್ತಾದಾಜ್ಯಭಾಗಾಃ ಸೌಮ್ಯ ಆಜ್ಯಭಾಗೋ ಹವಿರ್ಭಾಗಾಣಾಂ ಪ್ರಥಮೋ ಹವಿರ್ಹಿ ಸೋಮ
ಆಗ್ನೇಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋಽಗ್ನೀಷೋಮೀಯ ಉಪಾಂಶುಯಾಜೋಽಗ್ನೀಷೋಮೀಯಃ ಪುರೋಡಾಶೋಽಗ್ನಿಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದೇತೇ
ಪಞ್ಚ ಮಧ್ಯತೋ ಹವಿರ್ಭಾಗಾಃ
೧೧।೪।೧।[೧೧]

ಪ್ರಾಶಿತ್ರಂ ಚೇಡಾ ಚ ಯಚ್ಚಾಗ್ನೀಧ ಆದಧಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಭಾಗೋ ಯಜಮಾನಭಾಗೋಽನ್ವಾಹಾರ್ಯ ಏತೇ
ಷಟ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಸ್ತ್ರಯೋಽನುಯಾಜಾಶ್ಚತ್ವಾರಃ ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಾಃ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರಷ್ಟಮಮೇತೇಽಷ್ಟಾ
ಉಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಭಾಗಾಃ
೧೧।೪।೧।[೧೨]

ಅಥ ಯದಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಕಾಃ ಪ್ರಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಅದನ್ತಕಾ ಜಾಯನ್ತೇಽಥ
ಯತ್ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯವನ್ತಿ ಹವೀಂಷಿ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಸಾಂ ಜಾಯನ್ತೇಽಥ ಯದಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಕಾ
ಅನುಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಸಾಂ ಪ್ರಭಿದ್ಯನ್ತೇಽಥ ಯತ್ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯವನ್ತಃ ಪತ್ನೀಸಂಯಾಜಾ
ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾಸಾಂ ಸಂತಿಷ್ಠನ್ತೇಽಥ ಯದಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಕಂ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುರ್ಭವತಿ
ತಸ್ಮಾದಾಸಾಂ ಪುನರುತ್ತಮೇ ವಯಸಿ ಸರ್ವ ಏವ ಪ್ರಭಿದ್ಯನ್ತೇ
೧೧।೪।೧।[೧೩]

ಅಥ ಯದನುವಾಕ್ಯಾಮನೂಚ್ಯ ಯಾಜ್ಯಯಾ ಯಜತಿ ತಸ್ಮಾದಧರ ಏವಾಗ್ರೇ ಜಾಯನ್ತೇಽಥೋತ್ತರೇಽಥ
ಯದ್ಗಾಯತ್ರೀಮನೂಚ್ಯ ತ್ರಿಷ್ಟುಭಾ ಯಜತಿ ತಸ್ಮಾದಣೀಯಾಂಸ ಏವಾಧರೇ ಪ್ರಥೀಯಾಂಸ ಉತ್ತರೇಽಥ
ಯತ್ಪ್ರಾಞ್ಚಾವಾಘಾರಾವಾಘಾರಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದಂಷ್ಟ್ರಾ ವರ್ಷೀಯಾಂಸೋಽಥ ಯತ್ಸಚನ್ದಸಾವೇವ
ಸಂಯಾಜ್ಯೇ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಮಾ ಏವ ಜಮ್ಭ್ಯಾಃ
೧೧।೪।೧।[೧೪]

ಅಥ ಯದ್ಬರ್ಹಿ ಸ್ತೃಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ಲೋಮಶಾ ಜಾಯನ್ತೇಽಥ ಯತ್ಪುನರಿವ ಪ್ರಸ್ತರಂ
ಸ್ತೃಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಸಾಂ ಪುನರಿವ ಶ್ಮಶ್ರೂಣ್ಯೌಪಪಕ್ಷ್ಯಾಣಿ ದುರ್ಬೀರಿಣಾನಿ ಜಾಯನ್ತೇಽಥ
ಯತ್ಕೇವಲಮೇವಾಗ್ರೇ ಪ್ರಸ್ತರಮನುಪ್ರಹರತಿ ತಸ್ಮಾಚೀರ್ಷಣ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ಪಲಿತೋ ಭವತ್ಯಥ
ಯತ್ಸರ್ವಮೇವ ಬರ್ಹಿರನುಪ್ರಹರತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುನರುತ್ತಮೇ ವಯಸಿ ಸರ್ವ ಏವ ಪಲಿತೋ ಭವತಿ
೧೧।೪।೧।[೧೫]

ಅಥ ಯದಾಜ್ಯಹವಿಷಃ ಪ್ರಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕುಮಾರಸ್ಯ ರೇತಃ ಸಿಕ್ತಂ ನ
ಸಮ್ಭವತ್ಯುದಕಮಿವೈವ ಭವತ್ಯುದಕಮಿವ ಹ್ಯಾಜ್ಯಮಥ ಯನ್ಮಧ್ಯೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ
ದಧ್ನಾ ಪುರೋಡಾಶೇನೇತಿ ಯಜನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ ಮಧ್ಯಮೇ ವಯಸಿ ಸಮ್ಭವತಿ ದ್ರಪ್ಸೀವೈವ
ಭವತಿ ದ್ರಪ್ಸೀವ ಹಿ ರೇತೋಽಥ ಯದಾಜ್ಯಹವಿಷ ಏವಾನುಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಸ್ಯ
ಪುನರುತ್ತಮೇ ವಯಸಿ ನ ಸಮ್ಭವತ್ಯುದಕಮಿವೈವ ಭವತ್ಯುದಕಮಿವ ಹ್ಯಾಜ್ಯಮ್
೧೧।೪।೧।[೧೬]

ವೇದಿರೇವ ಗಾಯತ್ರೀ ತಸ್ಯೈ ಯೇಽಷ್ಟೌ ಪುರಸ್ತಾದಾಜ್ಯಭಾಗಾಃ ಸ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷೋ ಯೇಽಷ್ಟಾ
ಉಪರಿಷ್ಟಾದಾಜ್ಯಭಾಗಾಃ ಸ ಉತ್ತರಃ ಪಕ್ಷಃ ಸೈಷಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಹರಿಣೀ ಜ್ಯೋತಿಷ್ಪಕ್ಷಾ ಯಜಮಾನಂ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿವಹತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ
೧೧।೪।೨।[೧]

ಅಥಾತಃ ಸ್ರುಚೋರಾದಾನಸ್ಯ ತದ್ಧೈತದೇಕೇ ಕುಶಲಾ ಮನ್ಯಮಾನಾ ದಕ್ಷಿಣೇನೈವ
ಜುಹೂಮಾದದತೇ ಸವ್ಯೇನೋಪಭೃತಂ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರತಿಪ್ರತಿಂ ನ್ವಾ
ಅಯಮಧ್ವರ್ಯುರ್ಯಜಮಾನಸ್ಯ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಕತ್ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನಮಿತೀಶ್ವರೋ ಹ
ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್
೧೧।೪।೨।[೨]

ಇತ್ಥಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ ಉಭಾಭ್ಯಾಮೇವ ಪ್ರಾಣಿಭ್ಯಾಂ ಜುಹೂಮ್
ಪರಿಗೃಹ್ಯೋಪಭೃತ್ಯಧಿನಿದಧ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ನೋಪಮೀಮಾಂಸಾಸ್ತಿ ತತ್ಪಶವ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಂ ತೇ
ಅಸಂಶಿಞ್ಜಯನ್ನಾದದೀತ ಯತ್ಸಂಶಿಞ್ಜಯೇದಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ
ಯಜಮಾನಮೃಚೇತ್ತಸ್ಮಾದಸಂಶಿಞ್ಜಯನ್ನಾದದೀತ
೧೧।೪।೨।[೩]

ಅಥಾತೋಽತಿಕ್ರಮಣಸ್ಯ ವಜ್ರೇಣ ಹ ವಾ ಅನ್ಯೋಽಧ್ವರ್ಯುರ್ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಶೂನ್ವಿಧಮತಿ ವಜ್ರೇಣ
ಹಾಸ್ಮಾ ಅನ್ಯ ಉಪಸಮೂಹತ್ಯೇಷ ಹ ವಾ ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ವಜ್ರೇಣ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಪಶೂನ್ವಿಧಮತಿ ಯ
ಆಶ್ರಾವಯಿಷ್ಯನ್ದಕ್ಷಿಣೇನಾತಿಕ್ರಾಮತಿ ಸವ್ಯೇನಾಶ್ರಾವ್ಯಾಥ ಹಾಸ್ಮಾ ಏಷ ಉಪಸಮೂಹತಿ ಯ
ಆಶ್ರಾವಯಿಷ್ಯನ್ತ್ಸವ್ಯೇನಾತಿಕ್ರಾಮತಿ ದಕ್ಷಿಣೇನಾಶ್ರಾವ್ಯೈಷ ಹಾಸ್ಮಾ ಉಪಸಮೂಹತಿ
೧೧।೪।೨।[೪]

ಅಥಾತೋ ಧಾರಣಸ್ಯ ತದ್ಧೈತದೇಕೇ ಕುಶಲಾ ಮನ್ಯಮಾನಾಃ ಪ್ರಗೃಹ್ಯ ಬಾಹೂ ಸ್ರುಚೌ
ಧಾರಯನ್ತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರ ಬ್ರೂಯಾಚೂಲೌ ನ್ವಾ ಅಯಮಧ್ವರ್ಯುರ್ಬಾಹೂ ಅಕೃತ
ಶೂಲಬಾಹುರ್ಭವಿಷ್ಯತೀತೀಶ್ವರೋ ಹ ತಥೈವ ಸ್ಯಾದಥ ಹೈಷ ಮಧ್ಯಮಃ ಪ್ರಾಣಸ್ತಸ್ಮಾದು
ತಮುಪನ್ಯಚ್ಯೇವೈವ ಧಾರಯೇತ್
೧೧।೪।೨।[೫]

ಅಥಾತ ಆಶ್ರಾವಣಸ್ಯ ಷಡು ವಾ ಆಶ್ರಾವಿತಾನಿ ನ್ಯಕ್ತಿರ್ಯಗೂರ್ಧ್ವಂ ಕೃಪಣಂ ಬಹಿಃಶ್ರ್ಯನ್ತಃಶ್ರಿ
೧೧।೪।೨।[೬]

ಏತದ್ಧ ವೈ ನ್ಯಕ್ ಯೋಽಯಮುಚ್ಚೈರಾದಾಯ ಶನೈರ್ನಿದಧಾತಿ ಸ ಯಮಿಚೇತ್ಪಾಪೀಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾದಿತಿ
ತಸ್ಯೋಚ್ಚೈರಾದಾಯ ಶನೈರ್ನಿದಧ್ಯಾತ್ತೇನ ಸ ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವತಿ
೧೧।೪।೨।[೭]

ಅಥ ಹೈತತ್ತಿರ್ಯಕ್ ಯೋಽಯಂ ಯಾವತೈವಾದತ್ತೇ ತಾವತಾ ನಿದಧಾತಿ ಸ ಯಮಿಚೇನ್ನೈವ
ಶ್ರೇಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾನ್ನ ಪಾಪೀಯಾನಿತಿ ತಸ್ಯ ಯಾವತೈವಾದದೀತ ತಾವತಾ ನಿದಧ್ಯಾತ್ತೇನ ಸ ನೈವ
ಶ್ರೇಯಾನ್ನ
ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವತಿ
೧೧।೪।೨।[೮]

ಅಥ ಹೈತದೂರ್ಧ್ವಮ್ ಯೋಽಯಂ ಶನೈರಾದಾಯೋಚ್ಚೈರ್ನಿದಧಾತಿ ಸ ಯಮಿಚೇಚ್ರೇಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾದಿತಿ ತಸ್ಯ
ಶನೈರಾದಾಯೋಚ್ಚೈರ್ನಿದಧ್ಯಾತ್ತೇನ ಸ ಶ್ರೇಯಾನ್ಭವತಿ
೧೧।೪।೨।[೯]

ಅಥ ಹೈತತ್ಕೃಪಣಮ್ ಯೋಽಯಮಣು ದೀರ್ಘಮಸ್ವರಮಾಶ್ರಾವಯತಿ ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರ
ಬ್ರೂಯಾತ್ಕೃಪಣಂ ನ್ವಾ ಅಯಮಧ್ವರ್ಯುರ್ಯಜಮಾನಮಕದ್ದ್ವಿಷತೋ
ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯೋಪಾವಸಾಯಿನಮಿತೀಶ್ವರೋ ಹ ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್
೧೧।೪।೨।[೧೦]

ಅಥ ಹೈತದ್ಬಹಿಃಶ್ರಿ ಯೋಽಯಮಪವ್ಯಾದಾಯೌಷ್ಠಾ ಉಚ್ಚೈರಸ್ವರಮಾಶ್ರಾವಯತಿ ಶ್ರೀರ್ವೈ ಸ್ವರೋ
ಬಾಹ್ಯತ ಏವ ತಚ್ರಿಯಂ ಧತ್ತೇಽಶನಾಯುಕೋ ಭವತಿ
೧೧।೪।೨।[೧೧]

ಅಥ ಹೈತದನ್ತಃಶ್ರಿ ಯೋಽಯಂ ಸಂಧಾಯೌಷ್ಠಾ ಉಚ್ಚೈಃ ಸ್ವರವದಾಶ್ರಾವಯತಿ ಶ್ರೀರ್ವೈ
ಸ್ವರೋಽನ್ತರತ ಏವ ತಚ್ರಿಯಂ ಧತ್ತೇಽನ್ನಾದೋ ಭವತಿ
೧೧।೪।೨।[೧೨]

ಸ ವೈ ಮನ್ದ್ರಮಿವೋರಸಿ ಪರಾಸ್ತಭ್ಯೋಭಯತೋಬಾರ್ಹತಮುಚ್ಚೈರನ್ತತೋ ನಿದಧ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ
ನೋಪಮೀಮಾಂಸಾಸ್ತಿ ತತ್ಪಶವ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಮ್
೧೧।೪।೨।[೧೩]

ಅಥಾತೋ ಹೋಮಸ್ಯ ತದ್ಧೈತದೇಕೇ ಕುಶಲಾ ಮನ್ಯಮಾನಾಃ ಪ್ರಾಚೀಂ ಸ್ರುಚಮುಪಾವಹೃತ್ಯ ಹುತ್ವಾ
ಪರ್ಯಾಹೃತ್ಯೋಪಭೃತ್ಯಧಿನಿದಧತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರ ಬ್ರೂಯಾದನುಯುವಂ ನ್ವಾ
ಅಯಮಧ್ವರ್ಯುರ್ಯಜಮಾನಮಕದ್ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯಾನ್ವವಸಾಯಿನಮಿತೀಶ್ವರೋ ಹ
ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್
೧೧।೪।೨।[೧೪]

ಪಾರ್ಶ್ವತ ಉ ಹೈಕೇ ಸ್ರುಚಮುಪಾವಹೃತ್ಯ ಹುತ್ವಾ ಪರ್ಯಾಹೃತ್ಯೋಪಭೃತ್ಯಧಿನಿದಧತಿ ನ ತಥಾ
ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರ ಬ್ರೂಯಾದತೀರ್ಥೇನ ನ್ವಾ ಅಯಮಧ್ವರ್ಯುರಾಹುತೀಃ ಪ್ರಾರೌತ್ಸೀತ್ಸಂ ವಾ
ಶರಿಷ್ಯತೇ ಘುಣಿರ್ವಾ ಭವಿಷ್ಯತೀತೀಶ್ವರೋ ಹ ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್
೧೧।೪।೨।[೧೫]

ಇತ್ಥಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪ್ರಾಚೀಮೇವ ಸ್ರುಚಮುಪಾವಹೃತ್ಯ ಹುತ್ವಾ
ತೇನೈವಾಧಿಹೃತ್ಯೋಪಭೃತ್ಯಧಿನಿದಧ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ನೋಪಮೀಮಾಂಸಾಸ್ತಿ ತತ್ಪಶವ್ಯಮಾಯುಷ್ಯಮ್
೧೧।೪।೨।[೧೬]

ಪ್ರದಗ್ಧಾಹುತಿರ್ಹ ವಾ ಅನ್ಯೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ ಆಹುತೀರ್ಹಾನ್ಯಃ ಸಂತರ್ಪಯತ್ಯೇಷ ಹ ವೈ
ಪ್ರದಗ್ಧಾಹುತಿರಧ್ವಯುರ್ಯೋಽಯಮಾಜ್ಯಂ ಹುತ್ವಾವದಾನಾನಿ ಜುಹೋತ್ಯೇತಂ ಹ ವೈ
ತದದೃಶ್ಯಮಾನಾ ವಾಗಭ್ಯುವಾದ ಪ್ರದಗ್ಧಾಹುತಿರ್ನ್ವಾ ಅಯಮಧ್ವರ್ಯುರಿತ್ಯಥ ಹೈನಾ ಏಷ
ಸಂತರ್ಪಯತಿ ಯೋಽಯಮಾಜ್ಯಂ ಹುತ್ವಾವದಾನಾನಿ ಜುಹೋತ್ಯಥ ಪುನರನ್ತತ ಆಜ್ಯೇನಾಭಿಜುಹೋತ್ಯೇಷ
ಹೈನಾಃ ಸಂತರ್ಪಯತಿ ತಾಸಾಂ ಸಂತೃಪ್ತಾನಾಂ ದೇವಾ ಹಿರಣ್ಮಯಾಂಶ್ಚಮಸಾನ್ಪೂರಯನ್ತೇ
೧೧।೪।೨।[೧೭]

ತದು ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಯದ್ವಾ ಉಪಸ್ತೀರ್ಯಾವದಾಯಾಭಿಘಾರಯತಿ ತದೇವೈನಾಃ ಸಂತರ್ಪಯತಿ
ತಾಸಾಂ ಸಂತೃಪ್ತಾನಾಂ ದೇವಾ ಹಿರಣ್ಮಯಾಂಶ್ಚಮಸಾನ್ಪೂರಯನ್ತೇಽಯಸ್ಥೂಣಗೃಹಪತೀನಾಂ ವೈ
ಶೌಲ್ಬಾಯನೋಽಧ್ವರ್ಯುರಾಸ
೧೧।೪।೨।[೧೮]

ಸ ಹೋವಾಚ ಇದಮಹೇದಂ ಸತ್ತ್ರಂ ಕೃಶಪಶ್ವಲ್ಪಾಜ್ಯಮಥಾಯಂ ಗೃಹಪತಿರಸ್ಮೀತಿ ಮನ್ಯತ ಇತಿ
೧೧।೪।೨।[೧೯]

ಸ ಹೋವಾಚ ಅಧ್ವರ್ಯವಾ ವೈ ನೋಽಕ್ರುಕ್ಷ ಏತೇ ವೈ ತೇ ಸ್ರುಚೌ ಯೇ ತ್ವಂ ಸಂವತ್ಸರಂ ನಾಶಕ
ಆದಾತುಂ ಯದ್ವೈ ತ್ವಾಹಮೇತಯೋರನುಶಿಷ್ಯಾಂ ಪ್ರ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಜಾಯೇಥಾ ಅಭಿ ಸ್ವರ್ಗಂ
ಲೋಕಂ ವಹೇರಿತಿ
೧೧।೪।೨।[೨೦]

ಸ ಹೋವಾಚ ಉಪ ತ್ವಾಯಾನೀತಿ ಸ ಹೋವಾಚಾತ್ರ ವಾವ ಖಲ್ವರ್ಹಸಿ ಯೋ ನಃ
ಸಂವತ್ಸರೇಽಧ್ವರ್ಯುರಭೂರನುಪೇತಾಯೈವ ತ ಏತದ್ಬ್ರವಾಣೀತಿ ತಸ್ಮಾ ಉ ಹೈತದೇವ
ಸ್ರುಚೋರಾದಾನಮುವಾಚ ಯದೇತದ್ವ್ಯಾಖ್ಯಾಂ ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿದಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುಂ
ಕುರ್ವೀತನಾನೇವಂವಿದಮ್
೧೧।೪।೩।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಜಮಾನೋಽತಪ್ಯತ ತಸ್ಮಾಚ್ರಾನ್ತಾತ್ತಪಾನಾಚ್ರೀರುದಕ್ರಾಮತ್ಸಾ
ದೀಪ್ಯಮಾನಾ
ಭ್ರಾಜಮಾನಾ ಲೇಲಾಯನ್ತ್ಯತಿಷ್ಠತಾಂ ದೀಪ್ಯಮಾನಾಂ ಭ್ರಾಜಮಾನಾಂ ಲೇಲಾಯನ್ತೀಂ ದೇವಾ
ಅಭ್ಯಧ್ಯಾಯನ್
೧೧।೪।೩।[೨]

ತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಬ್ರುವನ್ ಹನಾಮೇಮಾಮೇದಮಸ್ಯಾ ದದಾಮಹಾ ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಸ್ತ್ರೀ ವಾ ಏಷಾ
ಯಚ್ರೀರ್ನ ವೈ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಘ್ನನ್ತ್ಯುತ ತ್ವಾ ಅಸ್ಯಾ ಜೀವನ್ತ್ಯಾ ಏವಾದದತ ಇತಿ
೧೧।೪।೩।[೩]

ತಸ್ಯಾ ಅಗ್ನಿರನ್ನಾದ್ಯಮಾದತ್ತ ಸೋಮೋ ರಾಜ್ಯಂ ವರುಣಃ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಂ ಮಿತ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಮಿನ್ದ್ರೋ
ಬಲಂ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ಸವಿತಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಪೂಷಾ ಭಗಂ ಸರಸ್ವತೀ ಪುಷ್ಟಿಂ
ತ್ವಷ್ಟಾ ರೂಪಾಣಿ
೧೧।೪।೩।[೪]

ಸಾ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಬ್ರವೀತ್ ಆ ವೈ ಮ ಇದಮದಿಷತೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಯಜ್ಞೇನೈನಾನ್ಪುನರ್ಯಾಚಸ್ವೇತಿ
೧೧।೪।೩।[೫]

ಸೈತಾಂ ದಶಹವಿಷಮಿಷ್ಟಿಮಪಶ್ಯತ್ ಆಗ್ನೇಯಮಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ಸೌಮ್ಯಂ ಚರುಂ
ವಾರುಣಂ ದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ಮೈತ್ರಂ ಚರುಮೈನ್ದ್ರಮೇಕಾದಶಕಪಾಲಮ್
ಪುರೋಡಾಶಂ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ಚರುಂ ಸಾವಿತ್ರಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ವಾಷ್ಟಾಕಪಾಲಂ ವಾ ಪುರೋಡಾಶಮ್
ಪೌಷ್ಣಂ ಚರುಂ ಸಾರಸ್ವತಂ ಚರುಂ ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಂ ದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಮ್
೧೧।೪।೩।[೬]

ತಾನೇತಯಾನುವಾಕ್ಯಯಾನ್ವವದತ್ ಅಗ್ನಿಃ ಸೋಮೋ ವರುಣೋ ಮಿತ್ರ ಇನ್ದ್ರೋ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ಸವಿತಾ ಯಃ
ಸಹಸ್ರೀ ಪೂಷಾ ನೋ ಗೋಭಿರವಸಾ ಸರಸ್ವತೀ ತ್ವಷ್ಟಾ ರೂಪಾಣಿ ಸಮನಕ್ತು ಯಜ್ಞೈರಿತಿ ತೇ
ಪ್ರತ್ಯುಪಾತಿಷ್ಠನ್ತ
೧೧।೪।೩।[೭]

ತಾನೇತಯಾ ಯಾಜ್ಯಯಾ ಪರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ಪ್ರತ್ಯೈತ್ತ್ವಷ್ಟಾ ರೂಪಾಣಿ ದದತೀ ಸರಸ್ವತೀ ಪೂಷಾ
ಭಗಂ ಸವಿತಾ ಮೇ ದದಾತು ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ದದದಿನ್ದ್ರೋ ಬಲಂ ಮೇ ಮಿತ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ವರುಣಃ
ಸೋಮೋ ಅಗ್ನಿರಿತಿ ತೇ ಪುನರ್ದಾನಾಯಾಧ್ರಿಯನ್ತ
೧೧।೪।೩।[೮]

ಸೈತಾನುಪಹೋಮಾನಪಶ್ಯತ್ ಅಗ್ನಿರನ್ನಾದೋಽನ್ನಪತಿರನ್ನಾದ್ಯಮಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯಾಗ್ನಿರುದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯಾ ಅನ್ನಾದ್ಯಮದದಾತ್
೧೧।೪।೩।[೯]

ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ರಾಜಪತಿಃ ರಾಜ್ಯಮಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯ ಸೋಮ
ಉದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯೈ ರಾಜ್ಯಮದದಾತ್
೧೧।೪।೩।[೧೦]

ವರುಣಃ ಸಮ್ರಾಟ್ಸಮ್ರಾಟ್ಪತಿಃ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಮಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯ ವರುಣ ಉದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯೈ ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಮದದಾತ್೧೧।೪।೩।[೧೧]

ಮಿತ್ರಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ಕ್ಷತ್ರಪತಿಃ ಕ್ಷತ್ರಮಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯ ಮಿತ್ರ! ಉದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯೈ ಕ್ಷತ್ರಮದದಾತ್
೧೧।೪।೩।[೧೨]

ಇನ್ದ್ರೋ ಬಲಂ ಬಲಪತಿಃ ಬಲಮಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯೇನ್ದ್ರ
ಉದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯೈ ಬಲಮದದಾತ್
೧೧।೪।೩।[೧೩]

ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹಸ್ಪತಿಃ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಮಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯ ಬೃಹಸ್ಪತಿರುದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯೈ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಮದದಾತ್
೧೧।೪।೩।[೧೪]

ಸವಿತಾ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ರಾಷ್ಟ್ರಪತಿಃ ರಾಷ್ಟ್ರಮಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯ
ಸವಿತೋದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯೈ ರಾಷ್ಟ್ರಮದದಾತ್
೧೧।೪।೩।[೧೫]

ಪೂಷಾ ಭಗಂ ಭಗಪತಿಃ ಭಗಮಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯ
ಪೂಷೋದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯೈ ಭಗಮದದಾತ್
೧೧।೪।೩।[೧೬]

ಸರಸ್ವತೀ ಪುಷ್ಟಿಂ ಪುಷ್ಟಿಪತಿಃ ಪುಷ್ಟಿಮಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯ ಸರಸ್ವತ್ಯುದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯೈ ಪುಷ್ಟಿಮದದಾತ್
೧೧।೪।೩।[೧೭]

ತ್ವಷ್ಟಾ ರೂಪಾಣಾಂ ರೂಪಕೃದ್ರೂಪಪತಿಃ ರೂಪೇಣ ಪಶೂನಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಮಯಿ ದಧಾತು
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಹುತಿಮೇವಾದಾಯ ತ್ವಷ್ಟೋದಕ್ರಾಮತ್ಪುನರಸ್ಯೈ ರೂಪೇಣ ಪಶೂನದದಾತ್ಶ ದಕ್ಷಿಣಾ
ದಶಂದಶಿನೀ ವಿರಾಟ್ಶ್ರೀರ್ವಿರಾಟ್ಶ್ರಿಯಾಂ ಹಶ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಶಂದಶಿನೀ ವಿರಾಟ್ಶ್ರೀರ್ವಿರಾಟ್ಶ್ರಿಯಾಂ
ಹ
೧೧।೪।೩।[೧೮]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ದಶ ದೇವತಾ ದಶ ಹವೀಂಷಿ ದಶಾಹುತಯೋ ದೈತದ್ವಿರಾಜ್ಯನ್ನಾದ್ಯೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ೧೧।೪।೩।[೧೯]

ತಸ್ಯೈ ಪಞ್ಚದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಉಪಾಂಶು ದೇವತಾ ಯಜತಿ ಪಞ್ಚ ಪ್ರಯಾಜಾ ಭವನ್ತಿ
ತ್ರಯೋಽನುಯಾಜಾ ಏಕಂ ಸಮಿಷ್ಟಯಜುಃ ಪುಷ್ಟಿಮನ್ತಾವಾಜ್ಯಭಾಗಾವಗ್ನಿನಾ
ರಯಿಮಶ್ನವತ್ಪೋಷಮೇವ ದಿವೇದಿವೇ ಯಶಸಂ ವೀರವತ್ತಮಮ್ ಗಯಸ್ಫಾನೋ ಅಮೀವಹಾ
ವಸುವಿತ್ಪುಷ್ಟಿವರ್ಧನಃ ಸುಮಿತ್ರಃ ಸೋಮ ನೋ ಭವೇತಿ ಸಹಸ್ರವತ್ಯೌ ಸಂಯಾಜ್ಯೇ ನೂ ನೋ
ರಾಸ್ವ ಸಹಸ್ರವತ್ತೋಕವತ್ಪುಷ್ಟಿಮದ್ವಸು ದ್ಯುಮದಗ್ನೇ ಸುವೀರ್ಯಂ
ವರ್ಷಿಷ್ಠಮನುಪಕ್ಷಿತಮ್ ಉತ ನೋ ಬ್ರಹ್ಮನ್ನವಿಷ ಉಕ್ಥೇಷು ದೇವಹೂತಮಃ ಶಂ ನಃ
ಶೋಚಾ ಮರುದ್ವೃಧೋಽಗ್ನೇ ಸಹಸ್ರಸಾತಮ ಇತಿ
೧೧।೪।೩।[೨೦]

ತಾಂ ಹೈತಾಂ ಗೋತಮೋ ರಾಹೂಗಣಃ ವಿದಾಂ ಚಕಾರ ಸಾ ಹ ಜನಕಂ ವೈದೇಹಂ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಸಸಾದ ತಾಂ
ಹಾಙ್ಗಿಜಿದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇಷ್ವನ್ವಿಯೇಷ ತಾಮು ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇ ವಿವೇದ ಸ ಹೋವಾಚ ಸಹಸ್ರಂ ಭೋ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ದದ್ನೋ ಯಸ್ಮಿನ್ವಯಂ ತ್ವಯಿ ಮಿತ್ರವಿನ್ದಾಮನ್ವವಿದಾಮೇತಿ ವಿನ್ದತೇ ಮಿತ್ರಂ
ರಾಷ್ಟ್ರಮಸ್ಯ ಭವತ್ಯಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತಯೇಷ್ಟ್ಯಾ
ಯಜತೇ ಯೋ ವೈತದೇವಂ ವೇದ
೧೧।೪।೪।[೧]

ಅಥಾತೋ ಹವಿಷಃ ಸಮೃದ್ಧಿಃ ಷಡ್ಢ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೋಽಗ್ನಿರ್ವಾಯುರಾಪಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ
ವಿದ್ಯುದಾದಿತ್ಯಃ
೧೧।೪।೪।[೨]

ಸ ಯ ಉಪದಗ್ಧೇನ ಹವಿಷಾ ಯಜತೇ ಅಗ್ನಿನಾ ಹ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ
ಸೋಽಗ್ನಿನಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತಿ
೧೧।೪।೪।[೩]

ಅಥ ಯೋ ವಿಪತಿತೇನ ಹವಿಷಾ ಯಜತೇ ವಾಯುನಾ ಹ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಸ
ವಾಯುನಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತಿ
೧೧।೪।೪।[೪]

ಅಥ ಯೋಽಶೃತೇನ ಹವಿಷಾ ಯಜತೇ ಅದ್ಭಿರ್ಹಿ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ
ಸೋಽದ್ಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪ
೧೧।೪।೪।[೫]

ಅಥ ಯ ಉಪರಕ್ತೇನ ಹವಿಷಾ ಯಜತೇ ಚನ್ದ್ರಮಸಾ ಹ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ
ಸ ಚನ್ದ್ರಮಸಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪ೧೧।೪।೪।[೬]

ಅಥ ಯೋ ಲೋಹಿತೇನ ಹವಿಷಾ ಯಜತೇ ವಿದ್ಯುತಾ ಹ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಸ
ವಿದ್ಯುತಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪ
೧೧।೪।೪।[೭]

ಅಥ ಯಃ ಸುಶೃತೇನ ಹವಿಷಾ ಯಜತೇ ಆದಿತ್ಯೇನ ಹ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಸ
ಆದಿತ್ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ದ್ವಾರೇಣ ಪ್ರತಿಪದ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತಿ ಸೈಷಾ
ಹವಿಷಃ ಸಮೃದ್ಧಿಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತಾಂ ಹವಿಷಃ ಸಮೃದ್ಧಿಂ ವೇದ ಸರ್ವಸಮೃದ್ಧೇನ
ಹೈವಾಸ್ಯ ಹವಿಷೇಷ್ಟಂ ಭವತಿ
೧೧।೪।೪।[೮]

ಅಥಾತೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಃ ಯದ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನ್ಯೂನಂ ಪ್ರಜನನಮಸ್ಯ ತದಥ
ಯದತಿರಿಕ್ತಂ ಪಶವ್ಯಮಸ್ಯ ತದಥ ಯತ್ಸಂಕಸುಕಂ ಶ್ರಿಯಾ ಅಸ್ಯ ತದಥ ಯತ್ಸಮ್ಪನ್ನಂ
ಸ್ವರ್ಗ್ಯಮಸ್ಯ ತತ್
೧೧।೪।೪।[೯]

ಸ ಯದಿ ಮನ್ಯೇತ ನ್ಯೂನಂ ಮೇ ಯಜ್ಞೇಽಭೂದಿತಿ ಪ್ರಜನನಂ ಮ ಏತತ್ಪ್ರಜನಿಷ್ಯ ಇತ್ಯೇವ
ತದುಪಾಸೀತ
೧೧।೪।೪।[೧೦]

ಅಥ ಯದಿ ಮನ್ಯೇತ ಅತಿರಿಕ್ತಂ ಮೇ ಯಜ್ಞೇಽಭೂದಿತಿ ಪಶವ್ಯಂ ಮ
ಏತತ್ಪಶುಮಾನ್ಭವಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇವ ತದುಪಾಸೀತ
೧೧।೪।೪।[೧೧]

ಅಥ ಯದಿ ಮನ್ಯೇತ ಸಂಕಸುಕಂ ಮೇ ಯಜ್ಞೇಽಭೂದಿತಿ ಶ್ರಿಯೈ ಮ ಏತದಾ ಮಾ ಶ್ರೀಸ್ತೇಜಸಾ ಯಶಸಾ
ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಪರಿವೃತಾ ಗಮಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇವ ತದುಪಾಸೀತ
೧೧।೪।೪।[೧೨]

ಅಥ ಯದಿ ಮನ್ಯೇತ ಸಮ್ಪನ್ನಂ ಮೇ ಯಜ್ಞೇಽಭೂದಿತಿ ಸ್ವರ್ಗ್ಯಂ ಮ ಏತತ್ಸ್ವರ್ಗಲೋಕೋ
ಭವಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯೇವ ತದುಪಾಸೀತ ಸೈಷಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತಾಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ
ಸಮೃದ್ಧಿಂ ವೇದ ಸರ್ವಸಮೃದ್ಧೇನ ಹೈವಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞೇನೇಷ್ಟಂ ಭವತಿ
೧೧।೫।೧।[೧]

ಉರ್ವಶೀ ಹಾಪ್ಸರಾಃ ಪುರೂರವಸಮೈಡಂ ಚಕಮೇ ತಂ ಹ ವಿನ್ದಮಾನೋವಾಚ ತ್ರಿಃ ಸ್ಮ ಮಾಹ್ನೋ
ವೈತಸೇನ ದಣ್ಡೇನ ಹತಾದಕಾಮಾಂ ಸ್ಮ ಮಾ ನಿಪದ್ಯಾಸೈ ಮೋ ಸ್ಮ ತ್ವಾ ನಗ್ನಂ ದರ್ಶಮೇಷ
ವೈ ನ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮುಪಚಾರ ಇತಿ
೧೧।೫।೧।[೨]

ಸಾ ಹಾಸ್ಮಿನ್ಯೋಗುವಾಸ ಅಪಿ ಹಾಸ್ಮಾದ್ಗರ್ಭಿಣ್ಯಾಸ ತಾವಜ್ಜ್ಯೋಗ್ಘಾಸ್ಮಿನ್ನುವಾಸ ತತೋ ಹ
ಗನ್ಧರ್ವಾಃ ಸಮೂದಿರೇ ಜ್ಯೋಗ್ವಾ ಇಯಮುರ್ವಶೀ ಮನುಷ್ಯೇಷ್ವವಾತ್ಮೀದುಪಜಾನೀತ ಯಥೇಯಮ್
ಪುನರಾಗಚೇದಿತಿ ತಸ್ಯೈ ಹಾವಿರ್ದ್ವ್ಯುರಣಾ ಶಯನ ಉಪಬದ್ಧಾಸ ತತೋ ಹ ಗನ್ಧರ್ವಾ
ಅನ್ಯತರಮುರಣಂ ಪ್ರಮೇಥುಃ
೧೧।೫।೧।[೩]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಅವೀರ ಇವ ಬತ ಮೇಽಜನ ಇವ ಪುತ್ರಂ ಹರನ್ತೀತಿ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪ್ರಮೇಥುಃ ಸಾ ಹ
ತಥೈವೋವಾಚ
೧೧।೫।೧।[೪]

ಅಥ ಹಾಯಮೀಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಕಥಂ ನು ತದವೀರಂ ಕಥಮಜನಂ ಸ್ಯಾದ್ಯತ್ರಾಹಂ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಸ
ನಗ್ನ ಏವಾನೂತ್ಪಪಾತ ಚಿರಂ ತನ್ಮೇನೇ ಯದ್ವಾಸಃ ಪರ್ಯಧಾಸ್ಯತ ತತೋ ಹ ಗನ್ಧರ್ವಾ
ವಿದ್ಯುತಂ ಜನಯಾಂ ಚಕ್ರುಸ್ತಂ ಯಥಾ ದಿವೈವಂ ನಗ್ನಂ ದದರ್ಶ ತತೋ ಹೈವೇಯಂ ತಿರೋಬಭೂವ
ಪುನರೈಮೀತ್ಯೇತ್ತಿರೋಭೂತಾಂ ಸ ಆಧ್ಯಾ ಜಲ್ಪನ್ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ ಸಮಯಾ ಚಚಾರಾನ್ಯಾತಃಪ್ಲಕ್ಷೇತಿ
ಬಿಸವತೀ ತಸ್ಯೈ ಹಾಧ್ಯನ್ತೇನ ವವ್ರಾಜ ತದ್ಧ ತಾ ಅಪ್ಸರಸ ಆತಯೋ ಭೂತ್ವಾ ಪರಿಪುಪ್ಲುವಿರೇ
೧೧।೫।೧।[೫]

ತಂ ಹೇಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವೋವಾಚ ಅಯಂ ವೈ ಸ ಮನುಷ್ಯೋ ಯಸ್ಮಿನ್ನಹಮವಾತ್ಸಮಿತಿ ತಾ ಹೋಚುಸ್ತಸ್ಮೈ
ವಾ ಆವಿರಸಾಮೇತಿ ತಥೇತಿ ತಸ್ಮೈ ಹಾವಿರಾಸುಃ
೧೧।೫।೧।[೬]

ತಾಂ ಹಾಯಂ ಜ್ಞಾತ್ವಾಭಿಪರೋವಾದ ಹಯೇ ಜಾಯೇ ಮನಸಾ ತಿಷ್ಠ ಘೋರೇ ವಚಾಂಸಿ ಮಿಶ್ರಾ
ಕೃಣವಾವಹೈ ನು ನ ನೌ ಮನ್ತ್ರಾ ಅನುದಿತಾಸ ಏತೇ ಮಯಸ್ಕರನ್ಪರತರೇ ಚನಾಹನ್ನಿತ್ಯುಪ ನು
ರಮ ಸಂ ನು ವದಾವಹಾ ಇತಿ ಹೈವೈನಾಂ ತದುವಾಚ
೧೧।೫।೧।[೭]

ತಂ ಹೇತರಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಕಿಮೇತಾ ವಾಚಾ ಕೃಣವಾ ತವಾಹಂ ಪ್ರಾಕ್ರಮಿಷಮುಷಸಾಮಗ್ರಿಯೇವ
ಪುರೂರವಃ ಪುನರಸ್ತಂ ಪರೇಹಿ ದುರಾಪನಾ ವಾತ ಇವಾಹಮಸ್ಮೀತಿ ನ ವೈ ತ್ವಂ
ತದಕರೋರ್ಯದಹಮಬ್ರವಂ ದುರಾಪಾ ವಾ ಅಹಂ ತ್ವಯೈತರ್ಹ್ಯಸ್ಮಿ ಪುನರ್ಗೃಹಾನಿಹೀತಿ
ಹೈವೈನಂ ತದುವಾಚ೧೧।೫।೧।[೮]

ಅಥ ಹಾಯಂ ಪರಿದ್ಯೂನ ಉವಾಚ ಸುದೇವೋ ಅದ್ಯ ಪ್ರಪತೇದನಾವೃತ್ಪರಾವತಂ ಪರಮಾಮ್
ಗನ್ತವಾಉ ಅಧಾ ಶಯೀತ ನಿರೃತೇರುಪಸ್ಥೇಽಧೈನಂ ವೃಕಾ ರಭಸಾಸೋ ಅದ್ಯುರಿತಿ ಸುದೇವೋಽದ್ಯೋದ್ವಾ
ಬಧ್ನೀತ ಪ್ರ ವಾ ಪತೇತ್ತದೇನಂ ವೃಕಾ ವಾ ಶ್ವಾನೋ ವಾದ್ಯುರಿತಿ ಹೈವ ತದುವಾಚ
೧೧।೫।೧।[೯]

ತಂ ಹೇತರಾ ಪ್ರತ್ಯುವಾಚ ಪುರೂರವೋ ಮಾ ಮೃಥಾ ಮಾ ಪ್ರಪಪ್ತೋ ಮಾ ತ್ವಾ ವೃಕಾಸೋ ಅಶಿವಾಸ ಉ
ಕ್ಷನ್ ನ ವೈ ಸ್ತ್ರೈಣಾನಿ ಸಖ್ಯಾನಿ ಸನ್ತಿ ಸಾಲಾವೃಕಾಣಾಂ ಹೃದಯಾನ್ಯೇತೇತಿ ಮೈತದಾದೃಥಾ ನ ವೈ
ಸ್ತ್ರೈಣಂ ಸಖ್ಯಮಸ್ತಿ ಪುನರ್ಗೃಹಾನಿಹೀತಿ ಹೈವೈನಂ ತದುವಾಚ
೧೧।೫।೧।[೧೦]

ಯದ್ವಿರೂಪಾಚರಮ್ ಮರ್ತ್ಯೇಷ್ವವಸಂ ರಾತ್ರೀಃ ಶರದಶ್ಚತಸ್ರಃ ಘೃತಸ್ಯ ಸ್ತೋಕಂ ಸಕೃದಹ್ನು
ಆಶ್ನಾಂ ತಾದೇವೇದಂ ತಾತೃಪಾಣಾ ಚರಾಮೀತಿ ತದೇತದುಕ್ತಪ್ರತ್ಯುಕ್ತಂ ಪಞ್ಚದಶರ್ಚಂ ಬಹ್ವೃಚಾಃ
ಪ್ರಾಹುಸ್ತಸ್ಯೈ ಹ ಹೃದಯಮಾವ್ಯಯಾಂ ಚಕಾರ
೧೧।೫।೧।[೧೧]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಸಂವತ್ಸರತಮೀಂ ರಾತ್ರಿಮಾಗಚತಾತ್ತನ್ಮ ಏಕಾಂ ರಾತ್ರಿಮನ್ತೇ ಶಯಿತಾಸೇ ಜಾತ ಉ
ತೇಽಯಂ ತರ್ಹಿ ಪುತ್ರೋ ಭವಿತೇತಿ ಸ ಹ ಸಂವತ್ಸರತಮೀಂ ರಾತ್ರಿಮಾಜಗಾಮೇದ್ಧಿರಣ್ಯವಿಮಿತಾನಿ
ತತೋ ಹೈನಮೇಕಮೂಚುರೇತತ್ಪ್ರಪದ್ಯಸ್ವೇತಿ ತದ್ಧಾಸ್ಮೈ ತಾಮುಪಪ್ರಜಿಧ್ಯುಃ
೧೧।೫।೧।[೧೨]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಗನ್ಧರ್ವಾ ವೈ ತೇ ಪ್ರಾತರ್ವರಂ ದಾತಾರಸ್ತಂ ವೃಣಾಸಾ ಇತಿ ತಂ ವೈ ಮೇ ತ್ವಮೇವ
ವೃಣೀಷ್ವೇತಿ ಯುಷ್ಮಾಕಮೇವೈಕೋಽಸಾನೀತಿ ಬ್ರೂತಾದಿತಿ ತಸ್ಮೈ ಹ ಪ್ರಾತರ್ಗನ್ಧರ್ವಾ ವರಂ ದದುಃ
ಸ ಹೋವಾಚ ಯುಷ್ಮಾಕಮೇವೈಕೋಽಸಾನೀತಿ
೧೧।೫।೧।[೧೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ ನ ವೈ ಸಾ ಮನುಷ್ಯೇಷ್ವಗ್ನೇರ್ಯಜ್ಞಿಯಾ ತನೂರಸ್ತಿ ಯಯೇಷ್ಟ್ವಾಸ್ಮಾಕಮೇಕಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ
ತಸ್ಮೈ ಹ ಸ್ಥಾಲ್ಯಾಮೋಪ್ಯಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರದದುರನೇನೇಷ್ಟ್ವಾಸ್ಮಾಕಮೇಕೋ ಭವಿಷ್ಯಸೀತಿ ತಂ ಚ ಹ
ಕುಮಾರಂ ಚಾದಾಯಾವವ್ರಾಜ ಸೋಽರಣ್ಯ ಏವಾಗ್ನಿಂ ನಿಧಾಯ ಕುಮಾರೇಣೈವ ಗ್ರಾಮಮೇಯಾಯ
ಪುನರೈಮೀತ್ಯೇತ್ತಿರೋಭೂತಂ ಯೋಽಗ್ನಿರಶ್ವತ್ಥಂ ತಂ ಯಾ ಸ್ಥಾಲೀ ಶಮೀಂ ತಾಂ ಸ ಹ
ಪುನರ್ಗನ್ಧರ್ವಾನೇಯಾಯ
೧೧।೫।೧।[೧೪]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಸಂವತ್ಸರಂ ಚಾತುಷ್ಪ್ರಾಶ್ಯಮೋದನಂ ಪಚ ಸ ಏತಸ್ಯೈವಾಶ್ವತ್ಥಸ್ಯ ತಿಸ್ರಸ್ತಿಸ್ರಃ
ಸಮಿಧೋ ಘೃತೇನಾನ್ವಜ್ಯ ಸಮಿದ್ವತೀಭಿರ್ಘೃತವತೀಭಿರೃಗ್ಭಿರಭ್ಯಾಧತ್ತಾತ್ಸ
ಯಸ್ತತೋಽಗ್ನಿರ್ಜನಿತಾ ಸ ಏವ ಸ ಭವಿತೇತಿ
೧೧।೫।೧।[೧೫]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಪರೋಽಕ್ಷಮಿವ ವಾ ಏತದಾಶ್ವತ್ಥೀಮೇವೋತ್ತರಾರಣಿಂ ಕುರುಷ್ವ
ಶಮೀಮಯೀಮಧರಾರಣಿಂ ಸ ಯಸ್ತತೋಽಗ್ನಿರ್ಜನಿತಾ ಸ ಏವ ಸ ಭವಿತೇತಿ
೧೧।೫।೧।[೧೬]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಪರೋಽಕ್ಷಮಿವ ವಾ ಏತದಾಶ್ವತ್ಥೀಮೇವೋತ್ತರಾರಣಿಂ ಕುರುಷ್ವಾಶ್ವತ್ಥೀಮಧರಾರಣಿಂ
ಸ ಯಸ್ತತೋಽಗ್ನಿರ್ಜನಿತಾ ಸ ಏವ ಸ ಭವಿತೇತಿ
೧೧।೫।೧।[೧೭]

ಸ ಆಶ್ವತ್ಥೀಮೇವೋತ್ತರಾರಣಿಂ ಚಕ್ರೇ ಆಶ್ವತ್ಥೀಮಧರಾರಣಿಂ ಸ ಯಸ್ತತೋಽಗ್ನಿರ್ಜಜ್ಞೇ ಸ ಏವ ಸ
ಆಸ ತೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಮೇಕ ಆಸ ತಸ್ಮಾದಾಶ್ವತ್ಥೀಮೇವೋತ್ತರಾರಣಿಂ
ಕುರ್ವೀತಾಶ್ವತ್ಥೀಮಧರಾರಣಿಂ ಸ ಯಸ್ತತೋಽಗ್ನಿರ್ಜಾಯತೇ ಸ ಏವ ಸ ಭವತಿ ತೇನೇಷ್ಟ್ವಾ
ಗನ್ಧರ್ವಾಣಾಮೇಕೋ ಭವತಿ

೧೧।೫।೨।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೈರಾತ್ಮಾನಂ ವಿದಧೇ ಸ ಇಮಮೇವ ದಕ್ಷಿಣಂ ಬಾಹುಂ
ವೈಶ್ವದೇವಂ ಹವಿರಕುರುತ ತಸ್ಯಾಯಮೇವಾಙ್ಗುಷ್ಠ ಆಗ್ನೇಯಂ ಹವಿರಿದಂ ಸೌಮ್ಯಮಿದಂ
ಸಾವಿತ್ರಂ
೧೧।೫।೨।[೨]

ಸ ವೈ ವರ್ಷಿಷ್ಠಃ ಪುರೋಡಾಶೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಿಯಮಾಸಾಂ ವರ್ಷಿಷ್ಠೇದಂ ಸಾರಸ್ವತಮಿದಮ್
ಪೌಷ್ಣಮಥ ಯ ಏಷ ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ಧಸ್ತಸ್ಯ ಸಂಧಿಸ್ತನ್ಮಾರುತಮಿದಂ ವೈಶ್ವದೇವಂ
ದೋರ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಯಂ ತದ್ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತದನಿರುಕ್ತಮ್
೧೧।೫।೨।[೩]

ಅಯಮೇವ ದಕ್ಷಿಣ ಊರುರ್ವರುಣಪ್ರಘಾಸಾಃ ತಸ್ಯ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಸಮಾಯೀನಿ ತಾ ಇಮಾಃ
ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಯಃ ಕುಲ್ಫಾವೇವೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಹವಿಸ್ತದ್ವೈ ದ್ವಿದೇವತ್ಯಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೌ
ದ್ವೌ ಕುಲ್ಫಾವಿದಂ ವಾರುಣಮಿದಂ ಮಾರುತಮನೂಕಂ ಕಾಯಸ್ತದ್ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಭವತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ತದನಿರುಕ್ತಮ್
೧೧।೫।೨।[೪]
ಮುಖಮೇವಾಸ್ಯಾನೀಕವತೀಷ್ಟಿಃ ಮುಖಂ ಹಿ ಪ್ರಾಣಾನಾಮನೀಕಮುರಃ ಸಾಂತಪನೀಯೋರಸಾ ಹಿ
ಸಮಿವ ತಪ್ಯತ ಉದರಂ ಗೃಹಮೇಧೀಯಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವಾ ಉದರಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ್ಯಾ ಏವ
ಶಿಶ್ನಾನ್ಯೇವಾಸ್ಯ ಕ್ರೈಡಿನಂ ಹವಿಃ ಶಿಶ್ನೈರ್ಹಿ ಕ್ರೀಡತೀವಾಯಮೇವಾವಾಙ್ಪ್ರಾಣ ಆದಿತ್ಯೇಷ್ಟಿಃ
೧೧।೫।೨।[೫]

ಅಯಮೇವೋತ್ತರ ಊರುರ್ಮಹಾಹವಿಃ ತಸ್ಯ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಸಮಾಯೀನಿ ತಾ ಇಮಾಃ
ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಯಃ ಕುಲ್ಫಾವೇವೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಂ ಹವಿಸ್ತದ್ವೈ ದ್ವಿದೇವತ್ಯಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದಿಮೌ
ದ್ವೌ ಕುಲ್ಫಾವಿದಂ ಮಾಹೇನ್ದ್ರಮಿದಂ ವೈಶ್ವಕರ್ಮಣಂ ತದ್ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಭವತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ತದನಿರುಕ್ತಮಥ ಯದಿದಮನ್ತರುದರೇ ತತ್ಪಿತೃಯಜ್ಞಸ್ತದ್ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಭವತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ತದನಿರುಕ್ತಮ್
೧೧।೫।೨।[೬]

ಅಯಮೇವೋತ್ತರೋ ಬಾಹುಃ ಶುನಾಸೀರೀಯಮ್ ತಸ್ಯ ಯಾನಿ ಪಞ್ಚ ಹವೀಂಷಿ ಸಮಾಯೀನಿ ತಾ ಇಮಾಃ
ಪಞ್ಚಾಙ್ಗುಲಯೋಽಥ ಯ ಏಷ ಉಪರಿಷ್ಟಾದ್ಧಸ್ತಸ್ಯ ಸಂಧಿಸ್ತಚುನಾಸೀರೀಯಮಿದಂ ವಾಯವ್ಯಂ ದೋಃ
ಸೌರ್ಯಂ ತದ್ವಾ ಅನಿರುಕ್ತಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತದನಿರುಕ್ತಮ್
೧೧।೫।೨।[೭]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ತ್ರಿಷಂಧೀನಿ ದ್ವಿಸಮಸ್ತಾನಿ ತಸ್ಮಾದಿಮಾನಿ ಪುರುಷಸ್ಯಾಙ್ಗಾನಿ
ತ್ರಿಷಂಧೀನಿ ದ್ವಿಸಮಸ್ತಾನಿ ತೇಷಾಂ ವೈ ಚತುರ್ಣಾಂ ದ್ವಯೋಸ್ತ್ರೀಣಿತ್ರೀಣಿ ಹವೀಂಷ್ಯನಿರುಕ್ತಾನಿ
ಭವನ್ತಿ ದ್ವೇದ್ವೇ ದ್ವಯೋಃ
೧೧।೫।೨।[೮]

ತೇಷಾಂ ವೈ ಚತುರ್ಷ್ವಗ್ನಿಂ ಮನ್ಥನ್ತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಚತುರ್ಭಿರಙ್ಗೈರಾಯುತೇ ದ್ವಯೋಃ ಪ್ರಣಯನ್ತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾಭ್ಯಾಮೇತ್ಯೇವಮು ಹ ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೈರಾತ್ಮಾನಂ ವಿದಧೇ ತಥೋ
ಏವೈವಂವಿದ್ಯಜಮಾನಶ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೈರಾತ್ಮಾನಂ ವಿಧತ್ತೇ
೧೧।೫।೨।[೯]

ತದಾಹುಃ ಸ್ವರ್ಗಾಯತ್ರಂ ವೈಶ್ವದೇವಂ ಹವಿಃ ಸ್ಯಾತ್ಸರ್ವತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ವರುಣಪ್ರಘಾಸಾಃ
ಸರ್ವಜಾಗತಂ ಮಹಾಹವಿಃ ಸರ್ವಾನುಷ್ಟುಭಂ ಶುನಾಸೀರೀಯಂ ಚತುಷ್ಟೋಮಸ್ಯಾಪ್ಸ್ಯಾ ಇತಿ ತದು
ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯತ್ತ್ವಾ ಏತಾನ್ಯಭಿಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತೇನೈವಾಸ್ಯ ಸ ಕಾಮ ಉಪಾಪ್ತೋ ಭವತಿ
೧೧।೫।೨।[೧೦]

ತಾನಿ ವಾ ಏತಾನಿ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ದ್ವಾಷಷ್ಟಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಶತಾನಿ ಬೃಹತ್ಯಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ತದೇಭಿಃ
ಸಂವತ್ಸರಂ ಚ ಮಹಾವ್ರತಂ ಚಾಪ್ನೋತ್ಯಥೋ ದ್ವಿಪ್ರತಿಷ್ಠೋ ವಾ ಅಯಂ ಯಜಮಾನೋ
ಯಜಮಾನಮೇವೈತತ್ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕ ಆಯಾತಯತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ೧೧।೫।೩।[೧]

ಶೌಚೇಯೋ ಹ ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗ್ಯಃ ಉದ್ದಾಲ್ಲ್ಕಮಾರುಣಿಮಾಜಗಾಮ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ
ವಿವಿದಿಷಾಮೀತಿ
೧೧।೫।೩।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗೌತಮ ಕಾ ತೇಽಗ್ನಿಹೋತ್ರೀ ಕೋ ವತ್ಸಃ ಕಿಮುಪಸೃಷ್ಟಾ ಕಿಂ ಸಂಯೋಜನಂ ಕಿಂ
ದುಹ್ಯಮಾನಂ ಕಿಂ ದುಗ್ಧಂ ಕಿಮಾಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ಕಿಮಧಿಶ್ರಿತಂ ಕಿಮವಜ್ಯೋತ್ಯಮಾನಂ
ಕಿಮದ್ಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯಾನೀತಂ ಕಿಮುದ್ವಾಸ್ಯಮಾನಂ ಕಿಮುದ್ವಾಸಿತಂ ಕಿಮುನ್ನೀಯಮಾನಂ
ಕಿಮುನ್ನೀತಂ ಕಿಮುದ್ಯತಂ ಕಿಂ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ಕಿಂ ನಿಗೃಹೀತಮ್
೧೧।೫।೩।[೩]

ಕಾಂ ಸಮಿಧಮಾದಧಾಸಿ ಕಾ ಪೂರ್ವಾಹುತಿಃ ಕಿಮುಪಾಸೀಷದಃ ಕಿಮಪೈಕ್ಷಿಷ್ಠಾಃ ಕೋತ್ತರಾಹುತಿಃ
೧೧।೫।೩।[೪]

ಕಿಂ ಹುತ್ವಾ ಪ್ರಕಮ್ಪಯಸಿ ಕಿಂ ಸ್ರುಚಂ ಪರಿಮೃಜ್ಯ ಕೂರ್ಚೇ ನ್ಯಮಾರ್ಜೀಃ ಕಿಂ ದ್ವಿತೀಯಮ್
ಪರಿಮೃಜ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಹಸ್ತಮುಪಾಸೀಷದಃ ಕಿಂ ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಾಶೀಃ ಕಿಂ ದ್ವಿತೀಯಂ
ಕಿಮುತ್ಸೃಪ್ಯಾಪಾಃ ಕಿಂ ಸ್ರುಚ್ಯಪ ಆನೀಯ ನಿರೌಕ್ಷೀಃ ಕಿಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ಕಿಂ ತೃತೀಯಮೇತಾಂ
ದಿಶಮುದೌಕ್ಷೀಃ ಕಿಂ ಜಘನೇನಾಹವನೀಯಮಪೋ ನ್ಯನೈಷೀಃ ಕಿಂ ಸಮತಿಷ್ಠಿಪೋ ಯದಿ ವಾ
ಏತದ್ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಮಹೌಷೀರಥ ತೇ ಹುತಂ ಯದ್ಯು ವಾ ಅವಿದ್ವಾನಹುತಮೇವ ತ ಇತಿ
೧೧।೫।೩।[೫]

ಸ ಹೋವಾಚ ಇಡೈವ ಮೇ ಮಾನವ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರೀ ವಾಯವ್ಯೋ ವತ್ಸಃ ಸಜೂರುಪಸೃಷ್ಟಾ ವಿರಾಟ್
ಸಂಯೋಜನಮಾಶ್ವಿನಂ ದುಹ್ಯಮಾನಂ ವೈಶ್ವದೇವಂ ದುಗ್ಧಂ
ವಾಯವ್ಯಮಾಹ್ರಿಯಮಾಣಮಾಗ್ನೇಯಮಧಿಶ್ರಿತಮೈನ್ದ್ರಾಗ್ನಮವಜ್ಯೋತ್ಯಮ್ನಾನಂ
ವಾರುಣಮದ್ಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯಾನೀತಂ ವಾಯವ್ಯಮುದ್ವಾಸ್ಯಮಾನಂ
ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯಮುದ್ವಾಸಿತಮಾಶ್ವಿನಮುನ್ನೀಯಮಾನಂ ವೈಶ್ವದೇವಮುನ್ನೀತಮ್
ಮಹಾದೇವಾಯೋದ್ಯತಂ ವಾಯವ್ಯಂ ಹ್ರಿಯಮಾಣಂ ವೈಷ್ಣವಂ ನಿಗೃಹೀತಮ್
೧೧।೫।೩।[೬]

ಅಥ ಯಾಂ ಸಮಿಧಮಾದಧಾಮಿ ಆಹುತೀನಾಂ ಸಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಯಾ ಪೂರ್ವಾಹುತಿರ್ದೇವಾಂಸ್ತಯಾಪ್ರೈಷಂ
ಯದುಪಾಸೀಷದಂ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಂ ತದ್ಯದಪೈಕ್ಷಿಷೀಮಂ ಚಾಮುಂ ಚ ಲೋಕೌ ತೇನ ಸಮಧಾಂ
ಯೋತ್ತರಾಹುತಿರ್ಮಾಂ ತಯಾ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇಽಧಾಮ್
೧೧।೫।೩।[೭]

ಅಥ ಯದ್ಧುತ್ವಾ ಪ್ರಕಮ್ಪಯಾಮಿ ವಾಯವ್ಯಂ ತದ್ಯತ್ಸ್ರುಚಂ ಪರಿಮೃಜ್ಯ ಕೂರ್ಚೇ
ನ್ಯಮಾರ್ಜಿಷಧಿವನಸ್ಪತೀಂಸ್ತೇನಾಪ್ರೈಷಂ ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಂ ಪರಿಮೃಜ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತೋ
ಹಸ್ತಮುಪಾಸೀಷದಂ ಪಿತೄಂಸ್ತೇನಾಪ್ರೈಷಂ ಯತ್ಪೂರ್ವಂ ಪ್ರಾಶಿಷಂ ಮಾಂ ತೇನಾಪ್ರೈಷಂ
ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಂ ಪ್ರಜಾಂ ತೇನಾಥ ಯದುತ್ಸೃಪ್ಯಾಪಾಂ ಪಶೂಂಸ್ತೇನಾಪ್ರೈಷಂ ಯತ್ಸ್ರುಚ್ಯಪ ಆನೀಯ
ನಿರೌಕ್ಷಿಷಂ ಸರ್ಪದೇವಜನಾಂಸ್ತೇನಾಪ್ರೈಷಂ ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಂ ಗನ್ಧರ್ವಾಪ್ಸರಸಸ್ತೇನಾಥ
ಯತ್ತೃತೀಯಮೇತಾಂ ದಿಶಮುದೌಕ್ಷಿಷಂ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ತೇನ ದ್ವಾರಂ ವ್ಯವಾರಿಷಂ
ಯಜ್ಜಘನೇನಾಹವನೀಯಮಪೋ ನ್ಯನೈಷಮಸ್ಮೈ ಲೋಕಾಯ ತೇನ ವೃಷ್ಟಿಮದಾಂ
ಯತ್ಸಮತಿಷ್ಠಿಪಂ ಯತ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಊನಂ ತತ್ತೇನಾಪೂಪುರಮಿತ್ಯೇತನ್ನೌ ಭಗವನ್ತ್ಸಹೇತಿ ಹೋವಾಚ
೧೧।೫।೩।[೮]

ಶೌಚೇಯೋ ಜ್ಞಪ್ತಃ ಪ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವೇವ ಭಗವನ್ತಮಿತಿ ಪೃಚೈವ ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗ್ಯೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ
ಯಸ್ಮಿನ್ಕಾಲ ಉದ್ಧೃತಾಸ್ತೇಽಗ್ನಯಃ ಸ್ಯುರುಪಾವಹೃತಾನಿ ಪಾತ್ರಾಣಿ ಹೋಷ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾ ಅಥ ತ
ಆಹವನೀಯೋಽನುಗಚೇದ್ವೇತ್ಥ ತದ್ಭಯಂ ಯದತ್ರ ಜುಹ್ವತೋ ಭವತೀತಿ ವೇದೇತಿ ಹೋವಾಚ ಪುರಾ
ಚಿರಾದಸ್ಯ ಜ್ಯೇಷ್ಠಃ ಪುತ್ರೋ ಮ್ರಿಯೇತ ಯಸ್ಯೈತದವಿದಿತಂ
ಸ್ಯಾದ್ವಿದ್ಯಾಭಿಸ್ತ್ವೇವಾಹಮತಾರಿಷಮಿತಿ ಕಿಂ ವಿದಿತಂ ಕಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಿತಿ ಪ್ರಾಣ
ಉದಾನಮಪ್ಯಗಾದಿತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಆಹುತಿಂ ಜುಹುಯಾಂ ಸೈವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರ್ನ ತದಾಗಃ
ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತನ್ನೌ ಭಗವನ್ತ್ಸಹೇತಿ ಹೋವಾಚ
೧೧।೫।೩।[೯]

ಶೌಚೇಯೋ ಜ್ಞಪ್ತಃ ಪ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವೇವ ಭಗವನ್ತಮಿತಿ ಪೃಚೈವ ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗ್ಯೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ
ಯತ್ರ ತ ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೋಽನುಗದ್ವೇತ್ಥ ತದ್ಭಯಂ ಯದತ್ರ ಜುಹ್ವತೋ
ಭವತೀತಿ ವೇದೇತಿ ಹೋವಾಚ ಪುರಾ ಚಿರಾದಸ್ಯ ಗೃಹಪತಿರ್ಮ್ರಿಯೇತ ಯಸ್ಯೈತದವಿದಿತಂ
ಸ್ಯಾದ್ವಿದ್ಯಾಭಿಸ್ತ್ವೇವಾಹಮತಾರಿಷಮಿತಿ ಕಿಂ ವಿದಿತಂ ಕಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಿತ್ಯುದಾನಃ
ಪ್ರಾಣಮಪ್ಯಗಾದಿತ್ಯಾಹವನೀಯ ಆಹುತಿಂ ಜುಹುಯಾಂ ಸೈವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರ್ನ ತದಾಗಃ
ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತನ್ನೌ ಭಗವನ್ತ್ಸಹೇತಿ ಹೋವಾಚ
೧೧।೫।೩।[೧೦]

ಶೌಚೇಯೋ ಜ್ಞಪ್ತಃ ಪ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವೇವ ಭಗವನ್ತಮಿತಿ ಪೃಚೈವ ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗ್ಯೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ
ಯತ್ರ ತ ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇಽನ್ವಾ?ಆರ್ಯಪಚನೋಽನುಗಚೇದ್ವೇತ್ಥ ತದ್ಭಯಂ ಯದತ್ರ ಜುಹ್ವತೋ
ಭವತೀತಿ ವೇದೇತಿ ಹೋವಾಚ ಪುರಾ ಚಿರಾದಸ್ಯ ಸರ್ವೇ ಪಶವೋ ಮ್ರಿಯೇರನ್ಯಸ್ಯೈತದವಿದಿತಂ
ಸ್ಯಾದ್ವಿದ್ಯಾಭಿಸ್ತ್ವೇವಾಹಮತಾರಿಷಮಿತಿ ಕಿಂ ವಿದಿತಂ ಕಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಿತಿ ವ್ಯಾನ
ಉದಾನಮಪ್ಯಗಾದಿತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಆಹುತಿಂ ಜುಹುಯಾಂ ಸೈವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರ್ನ ತದಾಗಃ
ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತನ್ನೌ ಭಗವನ್ತ್ಸಹೇತಿ ಹೋವಾಚ
೧೧।೫।೩।[೧೧]

ಶೌಚೇಯೋ ಜ್ಞಪ್ತಃ ಪ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವೇವ ಭಗವನ್ತಮಿತಿ ಪೃಚೈವ ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗ್ಯೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ
ಯತ್ರ ತ ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ಸರ್ವೇಽಗ್ನಯೋಽನುಗಚೇಯುರ್ವೇತ್ಥ ತದ್ಭಯಂ ಯದತ್ರ ಜುಹ್ವತೋ
ಭವತೀತಿ ವೇದೇತಿ ಹೋವಾಚ ಪುರಾ ಚಿರಾದಸ್ಯಾದಾಯಾದಂ ಕುಲಂ ಸ್ಯಾದ್ಯಸ್ಯೈತದವಿದಿತಂ
ಸ್ಯಾದ್ವಿದ್ಯಾಭಿಸ್ತ್ವೇವಾಹಮತಾರಿಷಮಿತಿ ಕಿಂ ವಿದಿತಂ ಕಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಿತಿ ಪುರಾ ಚಿರಾದಗ್ನಿಮ್
ಮಥಿತ್ವಾ ಯಾಂ ದಿಶಂ ವಾತೋ ವಾಯಾತ್ತಾಂ ದಿಶಮಾಹವನೀಯಮುದ್ಧೃತ್ಯ ವಾಯವ್ಯಾಮಾಹುತಿಂ
ಜುಹುಯಾಂ ಸ ವಿದ್ಯಾಂ ಸಮೃದ್ಧಂ ಮೇಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಸರ್ವದೇವತ್ಯಂ ವಾಯುಂ ಹ್ಯೇವ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನ್ಯಪಿಯನ್ತಿ ವಾಯೋಃ ಪುನರ್ವಿಸೃಜ್ಯನ್ತೇ ಸೈವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರ್ನ ತದಾಗಃ ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತನ್ನೌ
ಭಗವನ್ತ್ಸಹೇತಿ ಹೋವಾಚ೧೧।೫।೩।[೧೨]

ಶೌಚೇಯೋ ಜ್ಞಪ್ತಃ ಪ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತ್ವೇವ ಭಗವನ್ತಮಿತಿ ಪೃಚೈವ ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗ್ಯೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ
ಯತ್ರ ತ ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಕಾಲೇ ನಿವಾತೇ ಸರ್ವೇಽಗ್ನಯೋಽನುಗಚೇಯುರ್ವೇತ್ಥ ತದ್ಭಯಂ ಯದತ್ರ
ಜುಹ್ವತೋ ಭವತೀತಿ ವೇದೇತಿ ಹೋವಾಚಾಪ್ರಿಯಮೇವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ
ಪಶ್ಯೇತಾಪ್ರಿಯಮಮುಷ್ಮಿನ್ಯಸ್ಯೈತದವಿದಿತಂ ಸ್ಯಾದ್ವಿದ್ಯಾಭಿಸ್ತ್ವೇವಾಹಮತಾರಿಷಮಿತಿ ಕಿಂ
ವಿದಿತಂ ಕಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಿತಿ ಪುರಾ ಚಿರಾದಗ್ನಿಂ ಮಥಿತ್ವಾ ಪ್ರಾಞ್ಚಮಾಹವನೀಯಮುದ್ಧೃತ್ಯ
ಜಘನೇನಾಹವನೀಯಮುಪವಿಶ್ಯಾಹಮೇವೈನತ್ಪಿಬೇಯಂ ಸ ವಿದ್ಯಾಂ ಸಮೃದ್ಧಂ ಮೇಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ
ಸರ್ವದೇವತ್ಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಹ್ಯೇವ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಪಿಯನ್ತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾತ್ಪುನರ್ವಿಸೃಜ್ಯನ್ತೇ
ಸೈವ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರ್ನ ತದಾಗಃ ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯಥ ವಾ ಅಹಮೇತನ್ನಾವೇದಿಷಮಿತಿ ಹೋವಾಚ
೧೧।೫।೩।[೧೩]

ಶೌಚೇಯೋ ಜ್ಞಪ್ತಃ ಇಮಾನಿ ಸಮಿತ್ಕಾಷ್ಠಾನ್ಯುಪಾಯಾನಿ ಭಗವನ್ತಮಿತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಯದೇವಂ
ನಾವಕ್ಷ್ಯೋ ಮೂರ್ಧಾ ತೇ ವ್ಯಪತಿಷ್ಯದೇಹ್ಯುಪೇಹೀತಿ ತಥೇತಿ ತಂ ಹೋಪನಿನ್ಯೇ ತಸ್ಮೈ ಹೈತಾಂ
ಶೋಕತರಾಂ ವ್ಯಾಹೃತಿಮುವಾಚ ಯತ್ಸತ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದು ಸತ್ಯಮೇವ ವದೇತ್
೧೧।೫।೪।[೧]

ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮಾಗಾಮಿತ್ಯಾಹ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಏವೈತದಾತ್ಮಾನಂ ನಿವೇದಯತಿ
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯಸಾನೀತ್ಯಾಹ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಏವೈತದಾತ್ಮಾನಂ ಪರಿದದಾತ್ಯಥೈನಮಾಹ ಕೋ
ನಾಮಾಸೀತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಕಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಮೇವೈನಂ ತತ್ಕೃತ್ವೋಪನಯತೇ
೧೧।೫।೪।[೨]

ಅಥಾಸ್ಯ ಹಸ್ತಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯಸ್ಯಗ್ನಿರಾಚಾರ್ಯಸ್ತವಾಹಮಾಚಾರ್ಯಸ್ತವಾಸಾವಿತ್ಯೇತೇ ವೈ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ಬಲಿಷ್ಠೇ ದೇವತೇ
ಏತಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ಬಲಿಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ದೇವತಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿದದಾತಿ ತಥಾ ಹಾಸ್ಯ
ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನ ಕಾಂ ಚನಾರ್ತಿಮಾರ್ಚತಿ ನ ಸ ಯಏವಂ ವೇದ
೧೧।೫।೪।[೩]

ಅಥೈನಂ ಭೂತೇಭ್ಯಃ ಪರಿದದಾತಿ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ತ್ವಾ ಪರಿದದಾಮಿ ದೇವಾಯ ತ್ವಾ ಸವಿತ್ರೇ
ಪರಿದದಾಮೀತ್ಯೇತೇ ವೈ ಶ್ರೇಷ್ಠೇ ವರ್ಷಿಷ್ಠೇ ದೇವತೇ ಏತಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ
ವರ್ಷಿಷ್ಠಾಭ್ಯಾಂ ದೇವತಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿದದಾತಿ ತಥಾ ಹಾಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನ ಕಾಂ
ಚನಾರ್ತಿಮಾರ್ಚತಿ ನ ಸ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೧।೫।೪।[೪]

ಅದ್ಭ್ಯಸ್ತ್ವೌಷಧೀಭ್ಯಃ ಪರಿದದಾಮೀತಿ ತದೇನಮದ್ಭ್ಯಶ್ಚೌಷಧಿಭ್ಯಶ್ಚ ಪರಿದದಾತಿ
ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ತ್ವಾ ಪರಿದದಾಮೀತಿ ತದೇನಮಾಭ್ಯಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಪರಿದದಾತಿ
ಯಯೋರಿದಂ ಸರ್ವಮಧಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ಭೂತೇಭ್ಯಃ ಪರಿದದಾಮ್ಯರಿಷ್ಟ್ಯಾ ಇತಿ ತದೇನಂ
ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ಭೂತೇಭ್ಯಃ ಪರಿದದಾತ್ಯರಿಷ್ಟ್ಯೈ ತಥಾ ಹಾಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನ ಕಾಂ
ಚನಾರ್ತಿಮಾರ್ಚತಿ ನ ಸ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೧।೫।೪।[೫]

ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯಸೀತ್ಯಾಹ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಏವೈನಂ ತತ್ಪರಿದದಾತ್ಯಪೋಽಶಾ ನೇತ್ಯಮೃತಂ ವಾ
ಆಪೋಽಮೃತಮಶಾನೇತ್ಯೇವೈನಂ ತದಾಹ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವಿತಿ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಕರ್ಮ ವೀರ್ಯಂ
ಕುರ್ವಿತ್ಯೇವೈನಂ ತದಾಹ ಸಮಿಧಮಾಧೇಹೀತಿ ಸಮಿನ್ತ್ಸ್ವಾತ್ಮಾನಂ ತೇಜಸಾ
ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನೇತ್ಯೇವೈನಂ ತದಾಹ ಮಾ ಶುಷುಪ್ಥಾ ಇತಿ ಮಾ ಮೃಥಾ ಇತ್ಯೇವೈನಂ
ತದಾಹಾಪೋಽಶಾನೇತ್ಯಮೃತಂ ವಾ ಆಪೋಽಮೃತಮಶಾನೇತ್ಯೇವೈನಂ ತದಾಹ ತದೇನಮುಭಯತೋಽಮೃತೇನ
ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಥಾ ಹಾಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ನ ಕಾಂ ಚನಾರ್ತಿಮಾರ್ಚತಿ ನ ಸ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೧।೫।೪।[೬]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ಸಾವಿತ್ರೀಮನ್ವಾಹ ತಾಂ ಹ ಸ್ಮೈತಾಂ ಪುರಾ ಸಂವತ್ಸರೇಽನ್ವಾಹುಃ ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತಾ
ವೈ ಗರ್ಭಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಜಾತ ಏವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ವಾಚಂ ದಧ್ಮ ಇತಿ
೧೧।೫।೪।[೭]

ಅಥ ಷಟ್ಸು ಮಾಸೇಷು ಷಡ್ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತಾ ವೈ ಗರ್ಭಾಃ
ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಜಾತ ಏವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ವಾಚಂ ದಧ್ಮ ಇತಿ
೧೧।೫।೪।[೮]

ಅಥ ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಹೇ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿರ್ವೈ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾರ್ಧಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸಮ್ಮಿತಾ ವೈ
ಗರ್ಭಾಃ ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಜಾತ ಏವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ವಾಚಂ ದಧ್ಮ ಇತಿ
೧೧।೫।೪।[೯]

ಅಥ ದ್ವಾದಶಾಹೇ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸಮ್
೧೧।೫।೪।[೧೦]

ಅಥ ಷಡಹೇ ಷದ್ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸಂ
೧೧।೫।೪।[೧೧]

ಅಥ ತ್ರ್ಯಹೇ ತ್ರಯೋ ವಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರಸಂ
೧೧।೫।೪।[೧೨]

ತದಪಿ ಶ್ಲೋಕಂ ಗಾಯನ್ತಿ ಆಚಾರ್ಯೋ ಗರ್ಭೀ ಭವತಿ ಹಸ್ತಮಾಧಾಯ ದಕ್ಷಿಣಮ್ ತೃತೀಯಸ್ಯಾಂ ಸ
ಜಾಯತೇ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾ ಸಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಇತಿ ಸದ್ಯೋ ಹ ತ್ವಾವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯಾನುಬ್ರೂಯಾದಾಗ್ನೇಯೋ ವೈ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸದ್ಯೋ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸದ್ಯ ಏವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯಾನುಬ್ರೂಯಾತ್
೧೧।೫।೪।[೧೩]

ತಾಂ ಹೈತಾಮೇಕೇ ಸಾವಿತ್ರೀಮನುಷ್ಟುಭಮನ್ವಾಹುರ್ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಪ್ತದಸ್ಮಿನ್ವಾಚಂ ದಧ್ಮ
ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರ ಬ್ರೂಯಾದಾ ನ್ವಾ ಅಯಮಸ್ಯ ವಾಚಮದಿತ ಮೂಕೋ
ಭವಿಷ್ಯತೀತೀಶ್ವರೋ ಹ ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದೇತಾಂ ಗಾಯತ್ರೀಮೇವ ಸಾವಿತ್ರೀಮನುಬ್ರೂಯಾತ್
೧೧।೫।೪।[೧೪]

ಅಥ ಹೈಕೇ ದಕ್ಷಿಣತಃ ತಿಷ್ಠತೇ ವಾಸೀನಾಯ ವಾನ್ವಾಹುರ್ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರ
ಬ್ರೂಯಾದ್ಬುಲ್ಬಂ ನ್ವಾ ಅಯಮಿಮಮಜೀಜನತ ಬುಲ್ಬೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತೀಶ್ವರೋ ಹ ತಥೈವ
ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಸ್ತಾದೇವ ಪ್ರತೀಚೇ ಸಮೀಕ್ಷಮಾಣಾಯಾನುಬ್ರೂಯಾತ್
೧೧।೫।೪।[೧೫]

ತಾಂ ವೈ ಪಚೋಽನ್ವಾಹ ತ್ರಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ
ವ್ಯಾನಸ್ತಾನೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ದಧಾತ್ಯಥಾರ್ಧರ್ಚಶೋ ದ್ವೌ ವಾ ಇಮೌ ಪ್ರಾಣೌ ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವ
ಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ದಧಾತ್ಯಥ ಕೃತ್ಸ್ನಾಮೇಕೋ ವಾ ಅಯಂ ಪ್ರಾಣಃ ಕೃತ್ಸ್ನ ಏವ
ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತತ್ಕೃತ್ಸ್ನಂ ದಧಾತಿ
೧೧।೫।೪।[೧೬]

ತದಾಹುಃ ನ ಬ್ರಹ್ಮಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮುಪನೀಯ ಮಿಥುನಂ ಚರೇದ್ಗರ್ಭೋ ವಾ ಏಷ
ಭವತಿ ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮುಪೈತಿ ನೇದಿಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಂ ವಿಷಿಕ್ತಾದ್ರೇತಸೋ ಜನಯಾನೀತಿ
೧೧।೫।೪।[೧೭]

ತದು ವಾ ಆಹುಃ ಕಾಮಮೇವ ಚರೇದ್ದ್ವಯ್ಯೋ ವಾ ಇಮಾಃ ಪ್ರಜಾ ದೈವ್ಯಶ್ಚೈವ ಮನುಷ್ಯಶ್ಚ ತಾ ವಾ
ಇಮಾ ಮನುಷ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಜನನಾತ್ಪ್ರಜಾಯನ್ತೇ ಚನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ದೈವ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಸ್ತಾನಿ ಮುಖತೋ
ಜನಯತೇ ತತ ಏತಂ ಜನಯತೇ ತಸ್ಮಾದು ಕಾಮಮೇವ ಚರೇತ್
೧೧।೫।೪।[೧೮]

ತದಾಹುಃ ನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸನ್ಮಧ್ವಶ್ನೀಯಾದೋಷಧೀನಾಂ ವಾ ಏಷ ಪರಮೋ ರಸೋ ಯನ್ಮಧು
ನೇದನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾನ್ತಂ ಗಚಾನೀತ್ಯಥ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶ್ವೇತಕೇತುರಾರುಣೇಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ
ಸನ್ಮಧ್ವಶ್ನಂಸ್ತ್ರಯ್ಯೈ ವಾ ಏತದ್ವಿದ್ಯಾಯೈ ಶಿಷ್ಟಂ ಯನ್ಮಧು ಸ ತು ರಸೋ
ಯಸ್ಯೇದೃಕ್ಶಿಷ್ಟಮಿತಿ ಯಥಾ ಹ ವಾ ಋಚಂ ವಾ ಯಜುರ್ವಾ ಸಾಮ ವಾಭಿವ್ಯಾಹರೇತ್ತಾದೃಕ್ತದ್ಯ ಏವಂ
ವಿದ್ವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಸನ್ಮಧ್ವಶ್ನಾತಿ ತಸ್ಮಾದು ಕಾಮಮೇವಾಶ್ನೀಯಾತ್
೧೧।೫।೫।[೧]
ದೇವಾನ್ವಾ ಊರ್ಧ್ವಾನ್ತ್ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಯತಃ ಅಸುರಾಸ್ತಮಸಾನ್ತರದಧುಸ್ತೇ ಹೋಚುರ್ನ ವಾ
ಅಸ್ಯಾನ್ಯೇನ ಸತ್ತ್ರಾದಪಘಾತೋಽಸ್ತಿ ಹನ್ತ ಸತ್ತ್ರಮಾಸಾಮಹಾ ಇತಿ
೧೧।೫।೫।[೨]

ತೇ ಶತಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಂ ಸತ್ತ್ರಮುಪೇಯುಃ ತೇ ಯಾವದಾಸೀನಃ
ಪರಾಪಶ್ಯೇತ್ತಾವತಸ್ತಮೋಽಪಾಘ್ನತೈವಮೇವ ಶತೋಕ್ಥ್ಯೇನ
ಯಾವತ್ತಿಷ್ಠನ್ಪರಾಪಶ್ಯೇತ್ತಾವತಸ್ತಮೋಽಪಾಘ್ನತ
೧೧।೫।೫।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಅಪ ವಾವ ತಮೋ ಹನ್ಮಹೇ ನ ತ್ವೇವ ಸರ್ವಮಿವ ಹನ್ತ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಪಿತರಮ್
ಪ್ರತ್ಯಯಾಮೇತಿ ತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಪಿತರಂ ಪ್ರತೀತ್ಯೋಚುರಸುರಾ ವೈ ನೋ ಭಗವ ಊರ್ಧ್ವಾನ್ತ್ಸ್ವರ್ಗಂ
ಲೋಕಂ ಯತಸ್ತಮಸಾನ್ತರದಧುಃ
೧೧।೫।೫।[೪]

ತೇ ಶತಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಂ ಸತ್ತ್ರಮುಪೈಮ ತೇ ಯಾವದಾಸೀನಃ
ಪರಾಪಶ್ಯೇತ್ತಾವತಸ್ತಮೋಽಪಾಹನ್ಮಹ್ಯೇವಮೇವ ಶತೋಕ್ಥ್ಯೇನ
ಯಾವತ್ತಿಷ್ಠನ್ಪರಾಪಶ್ಯೇತ್ತಾವತಸ್ತಮೋಽಪಾಹನ್ಮಹಿ ಪ್ರ ನೋ ಭಗವಞ್ಚಾಧಿ
ಯಥಾಸುರಾಂಸ್ತಮೋಽಪಹತ್ಯ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ಯಾಮ ಇತಿ
೧೧।೫।೫।[೫]

ಸ ಹೋವಾಚ ಅಸರ್ವಕ್ರತುಭ್ಯಾಂ ವೈ ಯಜ್ಞಾಭ್ಯಾಮಗನ್ತ ಯದಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೇನ ಚೋಕ್ಥ್ಯೇನ ಚ
ಶತಾತಿರಾತ್ರಂ ಸತ್ತ್ರಮುಪೇತ ತೇನಾಸುರಾಂಸ್ತಮೋಽಪಹತ್ಯ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತ್ಯ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಪ್ರಜ್ಞಾಸ್ಯಥೇತಿ
೧೧।೫।೫।[೬]

ತೇ ಶತಾತಿರಾತ್ರಂ ಸತ್ತ್ರಮುಪೇಯುಃ ತೇನಾಸುರಾಂಸ್ತಮೋಽಪಹತ್ಯ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತ್ಯ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಪ್ರಜಜ್ಞುಸ್ತೇಷಾಮರ್ವಾಕ್ಪಞ್ಚಾಶೇಷ್ವೇವಾಹಃಸ್ವಹರಭಿ ರಾತ್ರಿಸಾಮಾನಿ ಪರೀಯೂ
ರಾತ್ರಿಮಭ್ಯಹಃಸಾಮಾನಿ
೧೧।೫।೫।[೭]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಅಮುಹಾಮ ವೈ ನ ಪ್ರಜಾನೀಮೋ ಹನ್ತ ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವ ಪಿತರಂ ಪ್ರತ್ಯಯಾಮೇತಿ ತೇ
ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವ ಪಿತರಂ ಪ್ರತೀತ್ಯೋಚುರಹನ್ನೋ ರಾತ್ರಿಸಾಮಾನಿ ರಾತ್ರ್ಯಾಮಹ್ನೋ ಭವನ್ತಿ ನಃ
ವಿಪಶ್ಚಿದ್ಯಜ್ಞಾನ್ಮುಗ್ಧಾನ್ವಿದ್ವಾನ್ಧೀರೋಽನುಶಾಧಿ ನ ಇತಿ
೧೧।೫।೫।[೮]
ತಾನ್ಹೈತದುಪಜಗೌ ಮಹಾಹಿಮಿವ ವೈ ಹ್ರದಾದ್ಬಲೀಯಾನನ್ವವೇತ್]ಯ ಅನುತ್ತ
ಸ್ವಾದಾಸ್ಥಾನಾತ್ತತಃ ಸತ್ತ್ರಂ ನ ತಾಯತ ಇತಿ
೧೧।೫।೫।[೯]

ಆಶ್ವಿನಂ ವೈ ವಃ ಶಸ್ಯಮಾನಮ್ ಪ್ರಾತರನುವಾಕಮಾಸ್ಥಾನಾದನುತ್ತ ಯಮಾಸ್ಥಾನಾದನುದ್ಧ್ವಂ
ಧೀರಾಃ ಸನ್ತೋ ಅಧೀರವತ್ ಪ್ರಶಾಸ್ತ್ರಾ ತಮುಪೇತ ಶನೈರಪ್ರತಿಶಂಸತೇತಿ
೧೧।೫।೫।[೧೦]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಕಥಂ ನು ಭಗವಃ ಶಸ್ತಂ ಕಥಮಪ್ರತಿಶಸ್ತಮಿತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಯತ್ರ
ಹೋತಾಶ್ವಿನಂ ಶಂಸನ್ನಾಗ್ನೇಯಾಸ್ಯ ಕ್ರತೋರ್ಗಾಯತ್ರಸ್ಯ ಚನ್ದಸಃ ಪಾರಂ ಗಚಾತ್ತತ್ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ
ವಸತೀವರೀಃ ಪರಿಹೃತ್ಯ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸ್ಯ ಹವಿರ್ಧಾನಯೋಃ
ಪ್ರಾತರನುವಾಕಮುಪಾಕುರುತಾದುಚ್ಚೈರ್ಹೋತಾ ಶಂಸತಿ ಶನೈರಿತರೋ ಜಞ್ಜಪ್ಯಮಾನ ಇವಾನ್ವಾಹ
ತನ್ನ ವಾಚಾ ವಾಚಂ ಪ್ರತ್ಯೇತಿ ನ ಚನ್ದಸಾ ಚನ್ದಃ
೧೧।೫।೫।[೧೧]

ಪರಿಹಿತೇ ಪ್ರಾತರನುವಾಕೇ ಯಥಾಯತನಮೇವೋಪಾಂಶ್ವನ್ತರ್ಯಾಮೌ ಹುತ್ವಾ ದ್ರೋಣಕಲಶೇ
ಪವಿತ್ರಂ ಪ್ರಪೀಡ್ಯಂ ನಿದಧಾತಿ ತಿರೋಽಹ್ನಯೈಶ್ಚರಿತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಃ ಪ್ರತಿಪರೇತ್ಯ
ತಿರೋಹ್ನಯಾನೇವ ಭಕ್ಷಯಾಧ್ವಾ ಅಥಾನುಪೂರ್ವಂ ಯಜ್ಞಪುಚಂ ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯ ಯ ಊರ್ಧ್ವಾ
ಅನ್ತರ್ಯಾಮಾದ್ಗ್ರಹಾಸ್ತಾನ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ವಿಪ್ರುಷಾಂ ಹೋಮಂ ಹುತ್ವಾ ಸಂತನಿಂ ಚ ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನೇನ
ಸ್ತುತ್ವಾಹರೇವ ಪ್ರತಿಪದ್ಯಾಧ್ವಾ ಇತಿ
೧೧।೫।೫।[೧೨]

ತದೇತೇಽಭಿ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಚತುರ್ಭಿಃ ಸೈನ್ಧವೈರ್ಯುಕ್ತೈರ್ಧೀರಾ ವ್ಯಜಹುಸ್ತಮಃ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಯೇ
ಶತಕ್ರತು ದೇವಾಃ ಸತ್ತ್ರಮತನ್ವತೇತಿ
೧೧।೫।೫।[೧೩]

ಚತ್ವಾರೋ ಹ್ಯತ್ರ ಯುಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ದ್ವೌ ಹೋತಾರೌ ದ್ವಾವಧ್ವರ್ಯೂ ಪವೇರ್ನು ಶಕ್ವೇವ ಹನೂನಿ
ಕಲ್ಪಯನ್ನಹ್ನೋರನ್ತೌ ವ್ಯತಿಷಜನ್ತ ಧೀರಾಃ ನ ದಾನವಾ ಯಜ್ಞಿಯಂ ತನ್ತುಮೇಷಾಂ ವಿಜಾನೀಮೋ
ವಿತತಂ ಮೋಹಯನ್ತಿ ನಃ ಪೂರ್ವಸ್ಯಾಹ್ನಃ ಪರಿಷಿಂಷನ್ತಿ ಕರ್ಮ
ತದುತ್ತರೇಣಾಭಿವಿತನ್ವತೇಽಹ್ನಾ ದುರ್ವಿಜ್ಞಾನಂ ಕಾವ್ಯಂ ದೇವತಾನಾಂ ಸೋಮಾಃ ಸೋಮೈರ್ವ್ಯತಿಷಕ್ತಾಃ
ಪ್ಲವನ್ತೇ ಸಮಾನಾನ್ತ್ಸದಮುಕ್ಷನ್ತಿ ಹಯಾನ್ಕಾಷ್ಠಭೃತೋ ಯಥಾ ಪೂರ್ಣಾನ್ಪರಿಸ್ರುತಃ
ಕುಮ್ಭಾನ್ಜನಮೇಜಯಸಾದನ ಇತ್ಯಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಪೇಯುಃ
೧೧।೫।೬।[೧]

ಪಞ್ಚೈವ ಮಹಾಯಜ್ಞಾಃ ತಾನ್ಯೇವ ಮಹಾಸತ್ತ್ರಾಣಿ ಭೂತಯಜ್ಞೋ ಮನುಷ್ಯಯಜ್ಞಃ ಪಿತೃಯಜ್ಞೋ
ದೇವಯಜ್ಞೋ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞ ಇತಿ೧೧।೫।೬।[೨]

ಅಹರಹರ್ಭೂತೇಭ್ಯೋ ಬಲಿಂ ಹರೇತ್ ತಥೈತಂ ಭೂತಯಜ್ಞಂ
ಸಮಾಪ್ನೋತ್ಯಹರಹರ್ದದ್ಯಾದೋದಪಾತ್ರಾತ್ತಥೈತಂ ಮನುಷ್ಯಯಜ್ಞಂ ಸಮಾಪ್ನೋತ್ಯಹರಹಃ
ಸ್ವಧಾಕುರ್ಯಾದೋದಪಾತ್ರಾತ್ತಥೈತಂ ಪಿತೃಯಜ್ಞಂ ಸಮಾಪ್ನೋತ್ಯಹರಹಃ ಸ್ವಾಹಾಕುರ್ಯಾದಾ
ಕಾಷ್ಠಾತ್ತಥೈತಂ ದೇವಯಜ್ಞಂ ಸಮಾಪ್ನೋತಿ
೧೧।೫।೬।[೩]

ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಸ್ಯ
ವಾಗೇವ ಜುಹೂರ್ಮನ ಉಪಭೃಚ್ಚಕ್ಷುರ್ಧ್ರುವಾ ಮೇಧಾ ಸ್ರುವಃ ಸತ್ಯಮವಭೃಥಃ ಸ್ವರ್ಗೋ
ಲೋಕ ಉದಯನಂ ಯಾವನ್ತಂ ಹ ವಾ ಇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ವಿತ್ತೇನ ಪೂರ್ಣಾಂ ದದಂಲೋಕಂ ಜಯತಿ
ತ್ರಿಸ್ತಾವನ್ತಂ ಜಯತಿ ಭೂಯಾಂಸಂ ಚಾಕ್ಷಯ್ಯಂ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಹರಹಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ
ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಹ್ಯಾಯೋಽಧ್ಯೇತವ್ಯಃ
೧೧।೫।೬।[೪]

ಪಯಾಅಹುತಯೋ ಹ ವಾ ಏತಾ ದೇವಾನಾಮ್ ಯದೃಚಃ ಸ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೃಚೋಽಹರಹಃ
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ಪಯಾಅಹುತಿಭಿರೇವ ತದ್ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ ತ ಏನಂ ತೃಪ್ತಾಸ್ತರ್ಪಯನ್ತಿ
ಯೋಗಕ್ಷೇಮೇಣ ಪ್ರಾಣೇನ ರೇತಸಾ ಸರ್ವಾತ್ಮನಾ ಸರ್ವಾಭಿಃ ಪುಣ್ಯಾಭಿಃ ಸಮ್ಪದ್ಭಿರ್ಘೃತಕುಲ್ಯಾ
ಮಧುಕುಲ್ಯಾಃ ಪಿತೄ!ನ್ತ್ಸ್ವಧಾ ಅಭಿವಹನ್ತಿ
೧೧।೫।೬।[೫]

ಆಜ್ಯಾಹುತಯೋ ಹ ವಾ ಏತಾ ದೇವಾನಾಮ್ ಯದ್ಯಜೂಂಷಿ ಸ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಯಜೂಂಷ್ಯಹರಹಃ
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತ ಆಜ್ಯಾಹುತಿಭಿರೇವ ತದ್ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ ತ ಏನಂ ತೃಪ್ತಾಸ್ತರ್ಪಯನ್ತಿ
ಯೋಗಕ್ಷೇಮೇಣ ಪ್ರಾಣೇನ ರೇ
೧೧।೫।೬।[೬]

ಸೋಮಾಹುತಯೋ ಹ ವಾ ಏತಾ ದೇವಾನಾಮ್ ಯತ್ಸಾಮಾನಿ ಸ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸಾಮಾನ್ಯಹರಹಃ
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ಸೋಮಾಹುತಿಭಿರೇವ ತದ್ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ ತ ಏನಂ ತೃಪ್ತಾಸ್ತರ್ಪಯನ್ತಿ
ಯೋಗಕ್ಷೇಮೇಣ ಪ್ರಾಣೇನ ರೇ
೧೧।೫।೬।[೭]

ಮೇದಾಅಹುತಯೋ ಹ ವಾ ಏತಾ ದೇವಾನಾಮ್ ಯದಥರ್ವಾಙ್ಗಿರಸಃ ಸ ಯ ಏವಂ
ವಿದ್ವಾನಥರ್ವಾಙ್ಗಿರಸೋಽಹರಹಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ಮೇದಾಅಹುತಿಭಿರೇವ
ತದ್ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ ತ ಏನಂ ತೃಪ್ತಾಸ್ತರ್ಪಯನ್ತಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೇಣ ಪ್ರಾಣೇನ ರೇ
೧೧।೫।೬।[೮]

ಮಧ್ವಾಹುತಯೋ ಹ ವಾ ಏತಾ ದೇವಾನಾಮ್ ಯದನುಶಾಸನಾನಿ ವಿದ್ಯಾ ವಾಕೋವಾಕ್ಯಮಿತಿಹಾಸಪುರಾಣಂ
ಗಾಥಾ ನಾರಾಶಂಸ್ಯಃ ಸ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನನುಶಾಸನಾನಿ ವಿದ್ಯಾ ವಾಕೋವಾಕ್ಯಮಿತಿಹಾಸಪುರಾಣಂ
ಗಾಥಾ ನಾರಾಶಂಸೀರಿತ್ಯಹರಹಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ಮಧ್ವಾಹುತಿಭಿರೇವ
ತದ್ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ ತ ಏನಂ ತೃಪ್ತಾಸ್ತರ್ಪಯನ್ತಿ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೇಣ ಪ್ರಾಣೇನ ರೇ
೧೧।೫।೬।[೯]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಯಜ್ಞಸ್ಯ ಚತ್ವಾರೋ ವಷಟ್ಕಾರಾ ಯದ್ವಾತೋ ವಾತಿ ಯದ್ವಿದ್ಯೋತತೇ
ಯತ್ಸ್ತನಯತಿ ಯದವಸ್ಫೂರ್ಜತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿದ್ವಾತೇ ವಾತಿ ವಿದ್ಯೋತಮಾನೇ
ಸ್ತನಯತ್ಯವಸ್ಫೂರ್ಜತ್ಯಧೀಯೀತೈವ ವಷಟ್ಕಾರಾಣಾಮಚಮ್ಬಟ್ಕಾರಾಯಾತಿ ಹ ವೈ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಮ್
ಮುಚ್ಯತೇ ಗಚತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಸಾತ್ಮತಾಂ ಸ ಚೇದಪಿ ಪ್ರಬಲಮಿವ ನ ಶಕ್ನುಯಾದಪ್ಯೇಕಂ
ದೇವಪದಮಧೀಯೀತೈವ ತಥಾ ಭೂತೇಭ್ಯೋ ನ ಹೀಯತೇ
೧೧।೫।೭।[೧]

ಅಥಾತಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರಶಂಸಾ ಪ್ರಿಯೇ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಪ್ರವಚನೇ ಭವತೋ ಯುಕ್ತಮನಾ
ಭವತ್ಯಪರಾಧೀನೋಽಹರಹರರ್ಥಾನ್ತ್ಸಾಧಯತೇ ಸುಖಂ ಸ್ವಪಿತಿ ಪರಮಚಿಕಿತ್ಸಕ ಆತ್ಮನೋ
ಭವತೀನ್ದ್ರಿಯಸಂಯಮಶ್ಚೈಕಾರಾಮತಾ ಚ ಪ್ರಜ್ಞಾಋದ್ಧಿರ್ಯಶೋ ಲೋಕಪಕ್ತಿಃ ಪ್ರಜ್ಞಾ
ವರ್ಧಮಾನಾ ಚತುರೋ ಧರ್ಮಾನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಭಿನಿಷ್ಪಾದಯತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ್ಯಮ್
ಪ್ರತಿರೂಪಚರ್ಯಾಂ ಯಶೋ ಲೋಕಪಕ್ತಿಂ ಲೋಕಃ ಪಚ್ಯಮಾನಶ್ಚತುರ್ಭಿರ್ಧರ್ಮೈರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
ಭುನಕ್ತ್ಯರ್ಚಯಾ ಚ ದಾನೇನ ಚಾಜ್ಯೇಯತಯಾ ಚಾವಧ್ಯತಯಾ ಚ
೧೧।೫।೭।[೨]

ಯೇ ಹ ವೈ ಕೇ ಚ ಶ್ರಮಾಃ ಇಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅನ್ತರೇಣ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋ ಹೈವ ತೇಷಾಂ ಪರಮತಾ
ಕಾಷ್ಠಾ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಽಧ್ಯೇತವ್ಯಃ
೧೧।೫।೭।[೩]

ಯದ್ಯದ್ಧ ವಾ ಅಯಂ ಚನ್ದಸಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ತೇನತೇನ ಹೈವಾಸ್ಯ
ಯಜ್ಞಕ್ರತುನೇಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ
ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಽಧ್ಯೇತವ್ಯಃ
೧೧।೫।೭।[೪]

ಯದಿ ಹ ವಾ ಅಪ್ಯಭ್ಯಕ್ತಃ ಅಲಂಕೃತಃ ಸುಹಿತಃ ಸುಖೇ ಶಯನೇ ಶಯಾನಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತ
ಆ ಹೈವ ಸ ನಖಾಗ್ರೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ಯತೇ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ
ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಽಧ್ಯೇತವ್ಯಃ
೧೧।೫।೭।[೫]

ಮಧು ಹ ವಾ ಋಚಃ ಘೃತಂ ಹ ಸಾಮಾನ್ಯಮೃತಂ ಯಜೂಂಷಿ ಯದ್ಧ ವಾ ಅಯಂ
ವಾಕೋವಾಕ್ಯಮಧೀತೇ ಕ್ಷೀರೌದನಮಾಂಸೌದನೌ ಹೈವ ತೌ೧೧।೫।೭।[೬]

ಮಧುನಾ ಹ ವಾ ಏಷ ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೃಚೋಽಹರಹಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ತ
ಏನಂ ತೃಪ್ತಾಸ್ತರ್ಪಯನ್ತಿ ಸರ್ವೈಃ ಕಾಮೈಃ ಸರ್ವೈರ್ಭೋಗೈಃ
೧೧।೫।೭।[೭]

ಘೃತೇನ ಹ ವಾ ಏಷ ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸಾಮಾನ್ಯಹರಹಃ
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ತ ಏನಂ ತೃಪ್ತಾ
೧೧।೫।೭।[೮]

ಅಮೃತೇನ ಹ ವಾ ಏಷ ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಯಜೂಂಷ್ಯಹರಹಃ
ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ತ ಏನಂ ತೃಪ್ತಾ
೧೧।೫।೭।[೯]

ಕ್ಷೀರೌದನಮಾಂಸೌದನಾಭ್ಯಾಂ ಹ ವಾ ಏಷ ದೇವಾಂಸ್ತರ್ಪಯತಿ ಯ ಏವಂ
ವಿದ್ವಾನ್ವಾಕೋವಾಕ್ಯಮಿತಿಹಾಸಪುರಾಣಮಿತ್ಯಹರಹಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಮಧೀತೇ ತ ಏನಂ ತೃಪ್ತಾ
೧೧।೫।೭।[೧೦]

ಯನ್ತಿ ವಾ ಆಪಃ ಏತ್ಯಾದಿತ್ಯ ಏತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಯನ್ತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಯಥಾ ಹ ವಾ ಏತಾ ದೇವತಾ ನೇಯುರ್ನ
ಕುರ್ಯುರೇವಂ ಹೈವ ತದಹರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭವತಿ ಯದಹಃ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಂ ನಾಧೀತೇ
ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯೋಽಧ್ಯೇತವ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೃಚಂ ವಾ ಯಜುರ್ವಾ ಸಾಮ ವಾ ಗಾಥಾಂ ವಾ ಕುಂವ್ಯಾಂ
ವಾಭಿವ್ಯಾಹರೇದ್ವ್ರತಸ್ಯಾವ್ಯವಚೇದಾಯ
೧೧।೫।೮।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ ಏಕ ಏವ ಸೋಽಕಾಮಯತ ಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಜಾಯೇಯೇತಿ ಸೋಽಶ್ರಾಮ್ಯತ್ಸ
ತಪೋಽತಪ್ಯತ ತಸ್ಮಾಚ್ರಾನ್ತಾತ್ತೇಪಾನಾತ್ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾ ಅಸೃಜ್ಯನ್ತ ಪೃಥಿವ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ಯೌಃ
೧೧।೫।೮।[೨]

ಸ ಇಮಾಂಸ್ತ್ರೀಂಲೋಕಾನಭಿತತಾಪ ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಸ್ತ್ರೀಣಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷ್ಯಜಾಯನ್ತಾಗ್ನಿರ್ಯೋಽಯಮ್
ಪವತೇ ಸೂರ್ಯಃ
೧೧।೫।೮।[೩]

ಸ ಇಮಾನಿ ತ್ರೀಣಿ ಜ್ಯೋತೀಂಷ್ಯಭಿತತಾಪ ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಸ್ತ್ರಯೋ ವೇದಾ ಅಜಾಯನ್ತಾಗ್ನೇರೃಗ್ವೇದೋ
ವಾಯೋರ್ಯಜುರ್ವೇದಃ ಸೂರ್ಯಾತ್ಸಾಮವೇದಃ
೧೧।೫।೮।[೪]

ಸ ಇಮಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ವೇದಾನಭಿತತಾಪ ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಸ್ತ್ರೀಣಿ ಶುಕ್ರಾಣ್ಯಜಾಯನ್ತ
ಭೂರಿತ್ಯೃಗ್ವೇದಾದ್ಭುವ ಇತಿ ಯಜುರ್ವೇದಾತ್ಸ್ವರಿತಿ ಸಾಮವೇದಾತ್ತದೃಗ್ವೇದೇನೈವ ಹೋತ್ರಮಕುರ್ವತ
ಯಜುರ್ವೇದೇನಾಧ್ವರ್ಯವಂ ಸಾಮವೇದೇನೋದ್ಗೀಥಂ ಯದೇವ ತ್ರಯ್ಯೈ ವಿದ್ಯಾಯೈ ಶುಕ್ರಂ ತೇನ
ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಮಥೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ
೧೧।೫।೮।[೫]

ತೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಬ್ರುವನ್ ಯದಿ ನ ಋಕ್ತೋ ವಾ ಯಜುಷ್ಟೋ ವಾ ಸಾಮತೋ ವಾ ಯಜ್ಞೋ
ಹ್ವಲೇತ್ಕೇನೈನಂ ಭಿಷಜ್ಯೇಮೇತಿ
೧೧।೫।೮।[೬]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯದ್ಯೃಕ್ತೋ ಭೂರಿತಿ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಜುಹವಥ ಯದಿ
ಯಜುಷ್ಟೋ ಭುವ ಇತಿ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯೇ ಜುಹವಥಾನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನೇ ವಾ
ಹವಿರ್ಯಜ್ಞೇ ಯದಿ ಸಾಮತಃ ಸ್ವರಿತಿ ಚತುರ್ಗೃಹೀತಮಾಜ್ಯಂ ಗೃಹೀತ್ವಾಹವನೀಯೇ ಜುಹವಥ ಯದ್ಯು
ಅವಿಜ್ಞಾತಮಸತ್ಸರ್ವಾಣ್ಯನುದ್ರುತ್ಯಾಹವನೀಯೇ ಜುಹವಥ ತದೃಗ್ವೇದೇನೈವರ್ಗ್ವೇದಮ್
ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯಜುರ್ವೇದೇನ ಯಜುರ್ವೇದಂ ಸಾಮವೇದೇನ ಸಾಮವೇದಂ ಸ ಯಥಾ ಪರ್ವಣಾ ಪರ್ವ
ಸಂದಧ್ಯಾದೇವಂ ಹೈವ ಸ ಸಂದಧಾತಿ ಯ ಏತಾಭಿರ್ಭಿಷಜ್ಯತ್ಯಥ ಯೋ ಹಾತೋಽನ್ಯೇನ
ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯಥಾ ಶೀರ್ಣೇನ ಶೀರ್ಣಂ ಸಂಧಿತ್ಸೇದ್ಯಥಾ ವಾ ಶೀರ್ಣೇ ಗರಮಭಿನಿದಧ್ಯಾದೇವಂ
ತತ್ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿದಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಕುರ್ವೀತ ನಾನೇವಂವಿದಮ್
೧೧।೫।೮।[೭]

ತದಾಹುಃ ಯದೃಚಾ ಹೋತ್ರಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯಜುಷಾಧ್ವರ್ಯವಂ ಸಾಮ್ನೋದ್ಗೀಥೋಽಥ ಕೇನ
ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಮಿತ್ಯನಯಾ ತ್ರಯ್ಯಾ ವಿದ್ಯಯೇತಿ ಹ ಬ್ರೂಯಾತ್
೧೧।೫।೯।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ ವಾ ಏಷ ಯದಂಶುಃ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮೈವಾತ್ಮಾ ಹ್ಯಯಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾಗೇವಾದಾಭ್ಯಃ
ಸ ಯದಂಶುಃ ಗೃಹೀತ್ವಾದಾಭ್ಯಂ ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಾತ್ಮಾನಮೇವಾಸ್ಯೈತತ್ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಂ ವಾಚಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೧೧।೫।೯।[೨]

ಅಥ ಮನೋ ಹ ವಾ ಅಂಶುಃ ವಾಗದಾಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣ ಏವಾಂಶುರುದಾನೋಽದಾಭ್ಯಶ್ಚಕ್ಷುರೇವಾಂಶುಃ
ಶ್ರೋತ್ರಮದಾಭ್ಯಸ್ತದ್ಯದೇತೌ ಗ್ರಹೌ ಗೃಹ್ಣನ್ತಿ ಸರ್ವತ್ವಾಯೈವ ಕೃತ್ಸ್ನತಾಯೈ೧೧।೫।೯।[೩]

ಅಥ ದೇವಾಶ್ಚ ಹ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ ಉಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಅಸ್ಪರ್ಧನ್ತ ತ ಏತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಯಜ್ಞೇ
ಪ್ರಜಾಪತಾವಸ್ಪರ್ಧನ್ತಾಸ್ಮಾಕಮಯಂ ಸ್ಯಾದಸ್ಮಾಕಮಯಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ
೧೧।೫।೯।[೪]

ತತೋ ದೇವಾಃ ಅರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಸ್ತ ಏತಂ ಗ್ರಹಂ ದದೃಶುರೇತಮದಾಭ್ಯಂ
ತಮಗೃಹ್ಣತ ತೇ ಸವನಾನಿ ಪ್ರಾವೃಹನ್ತ ತೇ ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ
ಸಮವೃಞ್ಜತಾನ್ತರಾಯನ್ನಸುರಾನ್ಯಜ್ಞಾತ್
೧೧।೫।೯।[೫]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಅದಭಾಮ ವಾ ಏನಾನಿತಿ ತಸ್ಮಾದದಾಭ್ಯೋ ನ ವೈ ನೋಽದಭನ್ನಿತಿ ತಸ್ಮಾದದಾಭ್ಯೋ
ವಾಗ್ವಾ ಅದಾಭ್ಯಃ ಸೇಯಮದಬ್ಧಾ ವಾಕ್ತಸ್ಮಾದ್ವೇವಾದಾಭ್ಯ ಏವಂ ಹ ವೈ ದ್ವಿಷತೋ
ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಂ ಯಜ್ಞಂ ಸಂವೃಙ್ಕ್ತ ಏವಂ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ
ಸರ್ವಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞಾನ್ನಿರ್ಭಜತಿ ಬಹಿರ್ಧಾ ಕರೋತಿ ಯ ಉ ಏವಮೇತದ್ವೇದ
೧೧।೫।೯।[೬]

ಸ ಯೇನೈವ ಪಾತ್ರೇಣಾಂಶುಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಪಾತ್ರೇ ನಿಗ್ರಾಭ್ಯಾಭ್ಯೋಽಪ ಆನೀಯ
ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನಂಶೂನ್ಗೃಹ್ಣಾತಿ
೧೧।೫।೯।[೭]

ಉಪಯಾಮಗೃಹೀತೋಽಸಿ ಅಗ್ನಯೇ ತ್ವಾ ಗಾಯತ್ರಚನ್ದಸಂ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ಗಾಯತ್ರಂ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ
ತತ್ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ಪ್ರವೃಹತೀನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ಚನ್ದಸಂ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ತ್ರೈಷ್ಟುಭಮ್
ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ತನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಪ್ರವೃಹತಿ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ
ಜಗಚ್ಚನ್ದಸಂ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತಿ ಜಾಗತಂ ತೃತೀಯಸವನಂ ತತ್ತೃತೀಯಸವನಮ್
ಪ್ರವೃಹತ್ಯನುಷ್ಟುಪ್ತೇಽಭಿಗರ ಇತಿ ಯದ್ವಾ ಊರ್ಧ್ವಂ ಸವನೇಭ್ಯಸ್ತದಾನುಷ್ಟುಭಂ
ತದೇವೈತತ್ಪ್ರವೃಹತಿ ತನ್ನಾಭಿಷುಣೋತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ಗ್ರಾವಾ ವಾಗದಾಭ್ಯೋ ನೇದ್ವಜ್ರೇಣ ವಾಚಂ
ಹಿನಸಾನೀತಿ
೧೧।೫।೯।[೮]

ಅಂಶೂನೇವಾಧೂನೋತಿ ವ್ರೇಶೀನಾಂ ತ್ವಾ ಪತ್ಮನ್ನಾಧೂನೋಮಿ ಕುಕೂನನಾನಾಂ ತ್ವಾ
ಪತ್ಮನ್ನಾಧೂನೋಮಿ ಭನ್ದನಾನಾಂ ತ್ವಾ ಪತ್ಮನ್ನಾಧೂನೋಮಿ ಮದಿನ್ತಮಾನಾಂ ತ್ವಾ
ಪತ್ಮನ್ನಾಧೂನೋಮಿ ಮಧುನ್ತಮಾನಾಂ ತ್ವಾ ಪತ್ಮನ್ನಾಧೂನೋಮೀತ್ಯೇತಾ ವೈ
ದೈವೀರಾಪಸ್ತದ್ಯಾಶ್ಚೈವ ದೈವೀರಾಪೋ ಯಾಶ್ಚೇಮಾ ಮಾನುಷ್ಯಸ್ತಾಭಿರೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದುಭಯೀಭೀ
ರಸಂ ದಧಾತಿ
೧೧।೫।೯।[೯]

ಶುಕ್ರಂ ತ್ವಾ ಶುಕ್ರ ಆಧೂನೋಮೀತಿ ಶುಕ್ರಂ ಹ್ಯೇತಚುಕ್ರ ಆಧೂನೋತ್ಯಹ್ನೋ ರೂಪೇ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ
ರಶ್ಮಿಷ್ವಿತಿ ತದಹ್ನಶ್ಚೈವೈನಮೇತದ್ರೂಪೇ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಚ ರಶ್ಮಿಷ್ವಾಧೂನೋತಿ
೧೧।೫।೯।[೧೦]

ಕಕುಭಂ ರೂಪಂ ವೃಷಭಸ್ಯ ರೋಚತೇ ಬೃಹದಿತಿ ಏತದ್ವೈ ಕಕುಭಂ ರೂಪಂ ವೃಷಭಸ್ಯ
ರೋಚತೇ ಬೃಹದ್ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಶುಕ್ರಃ ಶುಕ್ರಸ್ಯ ಪುರೋಗಾಃ ಸೋಮಃ ಸೋಮಸ್ಯ ಪುರೋಗಾ ಇತಿ
ತಚುಕ್ರಮೇವೈತಚುಕ್ರಸ್ಯ ಪುರೋಗಾಂ ಕರೋತಿ ಸೋಮಂ ಸೋಮಸ್ಯ ಪುರೋಗಾಂ ಯತ್ತೇ ಸೋಮಾದಾಭ್ಯಂ
ನಾಮ ಜಾಗೃವಿ ತಸ್ಮೈ ತ್ವಾ ಗೃಹ್ಣಾಮೀತ್ಯೇತದ್ಧ ವಾ ಅಸ್ಯಾದಾಭ್ಯಂ ನಾಮ ಜಾಗೃವಿ
ಯದ್ವಾಕ್ತದ್ವಾಚಮೇವೈತದ್ವಾಚೇ ಗೃಹ್ಣಾತಿ
೧೧।೫।೯।[೧೧]

ಅಥೋಪನಿಷ್ಕ್ರಮ್ಯ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮೈ ತೇ ಸೋಮ ಸೋಮಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತತ್ಸೋಮಮೇವೈತತ್ಸೋಮಾಯ
ಜುಹೋತಿ ತಥೋ ವಾಚಮಗ್ನೌ ನ ಪ್ರವೃಣಕ್ತ್ಯಥ ಹಿರಣ್ಯಮಭಿವ್ಯನಿತ್ಯಸಾವೇವ
ಬನ್ಧುಸ್ತಸ್ಯ ತಾವತೀರೇವ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯಾವತೀರಂಶೋಃ
೧೧।೫।೯।[೧೨]

ಅಥಾಂಶೂನ್ಪುನರಪ್ಯರ್ಜತಿ ಉಶಿಕ್ತ್ವಂ ದೇವ ಸೋಮಾಗ್ನೇಃ ಪ್ರಿಯಂ ಪಾಥೋಽಪೀಹಿ ವಶೀ ತ್ವಂ ದೇವ
ಸೋಮೇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ಪಾಥೋಽಪೀಹ್ಯಸ್ಮತ್ಸಖಾ ತ್ವಂ ದೇವ ಸೋಮ ವಿಶ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮ್
ಪ್ರಿಯಂ ಪಾಥೋಽಪೀಹೀತಿ ಸವನಾನಿ ವಾ ಅದಃ ಪ್ರವೃಹತಿ
ತಾನ್ಯೇವೈತತ್ಪುನರಾಪ್ಯಾಯಯತ್ಯಯಾತಯಾಮಾನಿ ಕರೋತಿ ತೈರಯಾತಯಾಮೈರ್ಯಜ್ಞಂ ತನ್ವತೇ
೧೧।೬।೧।[೧]

ಭೃಗುರ್ಹ ವೈ ವಾರುಣಿಃ ವರುಣಂ ಪಿತರಂ ವಿದ್ಯಯಾತಿಮೇನೇ ತದ್ಧ ವರುಣೋ ವಿದಾಂ
ಚಕಾರಾತಿವೈ ಮಾ ವಿದ್ಯಯಾ ಮನ್ಯತ ಇತಿ
೧೧।೬।೧।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಪ್ರಾಙ್ಪುತ್ರಕ ವ್ರಜತಾತ್ತತ್ರ ಯತ್ಪಶ್ಯೇತದ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ವ್ರಜತಾತ್ತತ್ರ
ಯತ್ಪಶ್ಯೇಸ್ತದ್ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಗ್ವ್ರಜತಾತ್ತತ್ರ ಯತ್ಪಶ್ಯೇಸ್ತದ್ದೃಷ್ಟ್ವೋದಗ್ವ್ರಜತಾತ್ತತ್ರ
ಯತ್ಪಶ್ಯೇಸ್ತದ್ದೃಷ್ಟ್ವೈತಯೋಃ ಪೂರ್ವಯೋರುತ್ತರಮನ್ವವಾನ್ತರದೇಶಂ ವ್ರಜತಾತ್ತತ್ರ
ಯತ್ಪಶ್ಯೇಸ್ತನ್ಮ ಆಚಕ್ಷೀಥಾ ಇತಿ
೧೧।೬।೧।[೩]

ಸ ಹ ತತ ಏವ ಪ್ರಾಙ್ಪ್ರವವ್ರಾಜ ಏದು ಪುರುಷೈಃ ಪುರುಷಾನ್ಪರ್ವಾಣ್ಯೇಷಾಂ ಪರ್ವಶಃ
ಸಂವ್ರಶ್ಚಂ ಪರ್ವಶೋ ವಿಭಜಮಾನಾನಿದಂ ತವೇದಂ ಮಮೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಭೀಷ್ಮಂ ಬತ
ಭೋಃ ಪುರುಷಾನ್ನ್ವಾ ಏತತ್ಪುರುಷಾಃ ಪರ್ವಾಣ್ಯೇಷಾಂ ಸಂವ್ರಶ್ಚಂ ಪರ್ವಶೋ ವ್ಯಭಕ್ಷತೇತಿ ತೇ
ಹೋಚುರಿತ್ಥಂ ವಾ ಇಮೇಽಸ್ಮಾನಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಸಚನ್ತ ತಾನ್ವಯಮಿದಮಿಹ ಪ್ರತಿಸಚಾಮಹಾ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಸ್ತೀಹ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ೩ ಇತ್ಯಸ್ತೀತಿ ಕಾತಿ ಪಿತಾ ತೇ ವೇದೇತಿ೧೧।೬।೧।[೪]

ಸ ಹ ತತ ಏವ ದಕ್ಷಿಣಾ ಪ್ರವವ್ರಾಜ ಏದು ಪುರುಷೈಃ ಪುರುಷಾನ್ಪರ್ವಾಣ್ಯೇಷಾಂ ಪರ್ವಶಃ
ಸಂಕರ್ತಂ ಪರ್ವಶೋ ವಿಭಜಮಾನಾನಿದಂ ತವೇದಂ ಮಮೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಭೀಷ್ಮಂ ಬತ
ಭೋಃ ಪುರುಷಾನ್ನ್ವಾ ಏತತ್ಪುರುಷಾಃ ಪರ್ವಾಣ್ಯೇಷಾಂ ಪರ್ವಶಃ ಸಂಕರ್ತಂ ಪರ್ವಶೋ
ವ್ಯಭಕ್ಷತೇತಿ ತೇ ಹೋಚುರಿತ್ಥಂ ವಾ ಇಮೇಽಸ್ಮಾನಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಸಚನ್ತ ತಾನ್ವಯಮಿದಮಿಹ
ಪ್ರತಿಸಚಾಮಹಾ ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚಾಸ್ತೀಹ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ೩ ಇತ್ಯಸ್ತೀತಿ ಕಾತಿ ಪಿತೈವ ತೇ ವೇದೇತಿ
೧೧।೬।೧।[೫]

ಸ ಹ ತತ ಏವ ಪ್ರತ್ಯಙ್ಪ್ರವವ್ರಾಜ ಏದು ಪುರುಷೈಃ
ಪುರುಷಾಂಸ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸೀನಾಂಸ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸೀನೈರದ್ಯಮಾನಾನ್ತ್ಸ ಹೋವಾಚ ಭೀಷ್ಮಂ ಬತ ಭೋಃ
ಪುರುಷಾನ್ನ್ವಾ ಏತತ್ಪುರುಷಾಸ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸೀನಾಂಸ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸೀನಾ ಅದನ್ತೀತಿ ತೇ ಹೋಚುರಿತ್ಥಂ ವಾ
ಇಮೇಽಸ್ಮಾನಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಸಚನ್ತ ತಾನ್ವಯಮಿದಮಿಹ ಪ್ರತಿಸಚಾಮಹಾ ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚಾಸ್ತೀಹ
ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀ೩ ಇತ್ಯಸ್ತೀತಿ ಕಾತಿ ಪಿತೈವ ತೇ ವೇದೇತಿ
೧೧।೬।೧।[೬]

ಸ ಹ ತತ ಏವೋದಙ್ಪ್ರವವ್ರಾಜ ಏದು ಪುರುಷೈಃ ಪುರುಷಾನಾಕ್ರನ್ದಯತ
ಆಕ್ರನ್ದಯದ್ಭಿರದ್ಯಮಾನಾನ್ತ್ಸ ಹೋವಾಚ ಭೀಷ್ಮಂ ಬತ ಭೋಃ ಪುರುಷಾನ್ನ್ವಾ ಏತತ್ಪುರುಷಾ
ಆಕ್ರನ್ದಯತ ಆಕ್ರನ್ದಯನ್ತೋಽದನ್ತೀತಿ ತೇ ಹೋಚುರಿತ್ಥಂ ವಾ ಇಮೇಽಸ್ಮಾನಮು
೧೧।೬।೧।[೭]

ಸ ಹ ತತ ಏವೈತಯೋಃ ಪೂರ್ವಯೋಃ ಉತ್ತರಮನ್ವವಾನ್ತರದೇಶಂ ಪ್ರವವ್ರಾಜೇದು ಸ್ತ್ರಿಯೌ
ಕಲ್ಯಾಣೀಂ ಚಾತಿಕಲ್ಯಾಣೀಂ ಚ ತೇ ಅನ್ತರೇಣ ಪುರುಷಃ ಕೃಷ್ಣಃ ಪಿಙ್ಗಾಕ್ಷೋ ದಣ್ಡಪಾಣಿಸ್ತಸ್ಥೌ ತಂ
ಹೈನಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭೀರ್ವಿವೇದ ಸ ಹೇತ್ಯ ಸಂವಿವೇಶ ತಂ ಹ ಪಿತೋವಾಚಾಧೀಷ್ವ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಂ
ಕಸ್ಮಾನ್ನು ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಂ ನಾಧೀಷ ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಕಿಮಧ್ಯೇಷ್ಯೇ ನ ಕಿಂ ಚನಾಸ್ತೀತಿ ತದ್ಧ
ವರುಣೋ ವಿದಾಂ ಚಕಾರಾದ್ರಾಗ್ವಾ ಇತಿ
೧೧।೬।೧।[೮]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾನ್ವೈ ತತ್ಪ್ರಾಚ್ಯಾಂ ದಿಶ್ಯದ್ರಾಕ್ಷೀಃ ಪುರುಷೈಃ ಪು ರುಷಾನ್ಪರ್ವಾಣ್ಯೇಷಾಂ ಪರ್ವಶಃ
ಸಂವ್ರಶ್ಚಂ ಪರ್ವಶೋ ವಿಭಜಮಾನಾನಿದಂ ತವೇದಂ ಮಮೇತಿ ವನಸ್ಪತಯೋ ವೈ ತೇ
ಅಭೂವನ್ತ್ಸ ಯದ್ವನಸ್ಪತೀನಾಂ ಸಮಿಧಮಾದಧಾತಿ ತೇನ ವನಸ್ಪತೀನವರುನ್ದ್ಧೇ ತೇನ
ವನಸ್ಪತೀನಾಂ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ
೧೧।೬।೧।[೯]

ಅಥ ಯಾನೇತತದ್ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ದಿಶ್ಯದ್ರಾಕ್ಷೀಃ ಪುರುಷೈಃ ಪುರುಷಾನ್ಪರ್ವಾಣ್ಯೇಷಾಂ ಪರ್ವಶಃ
ಸಂಕರ್ತಂ ಪರ್ವಶೋ ವಿಭಜಮಾನಾನಿದಂ ತವೇದಂ ಮಮೇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ತೇ ಅಭೂವನ್ತ್ಸ
ಯತ್ಪಯಸಾ ಜುಹೋತಿ ತೇನ ಪಶೂನವರುನ್ಧೇ ತೇನ ಪಶೂನಾಂ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ೧೧।೬।೧।[೧೦]

ಅಥ ಯಾನೇತತ್ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಂ ದಿಶ್ಯದ್ರಾಕ್ಷೀಃ ಪುರುಷೈಃ
ಪುರುಷಾಂಸ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸೀನಾಂಸ್ತೂಷ್ಣೀಮಾಸೀನೈರದ್ಯಮಾನಾನೋಷಧಯೋ ವೈ ತಾ ಅಭೂವನ್ತ್ಸ
ಯತ್ತೃಣೇನಾವಜ್ಯೋತಯತಿ ತೇನೌಷಧೀರವರುನ್ದ್ಧೇ ತೇನೌಷಧೀನಾಂ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ
೧೧।೬।೧।[೧೧]

ಅಥ ಯಾನೇತದುದೀಚ್ಯಾಂ ದಿಶ್ಯದ್ರಾಕ್ಷೀಃ ಪುರುಷೈಃ ಪುರುಷಾನಾಕ್ರನ್ದಯತ
ಆಕ್ರನ್ದಯದ್ಭಿರದ್ಯಮಾನಾನಾಪೋ ವೈ ತಾ ಅಭೂವನ್ತ್ಸ ಯದಪಃ ಪ್ರತ್ಯಾನಯತಿ
ತೇನಾಪೋಽವರುನ್ದ್ಧೇ ತೇನಾಪಾಂ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ
೧೧।೬।೧।[೧೨]

ಅಥ ಯೇ ಏತೇ ಸ್ತ್ರಿಯಾವದ್ರಾಕ್ಷೀಃ ಕಲ್ಯಾಣೀಂ ಚಾತಿಕಲ್ಯಾಣೀಂ ಚ ಸಾ ಯಾ ಕಲ್ಯಾಣೀ ಸಾ ಶ್ರದ್ಧಾ ಸ
ಯತ್ಪೂರ್ವಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ತೇನ ಶ್ರದ್ಧಾಮವರುನ್ದ್ಧೇ ತೇನ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ಜಯತ್ಯಥ
ಯಾತಿಕಲ್ಯಾಣೀ ಸಾಶ್ರದ್ಧಾ ಸ ಯದುತ್ತರಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ತೇನಾಶ್ರದ್ಧಾಮವರುನ್ದ್ಧೇ
ತೇನಾಶ್ರದ್ಧಾಂ ಜಯತಿ
೧೧।೬।೧।[೧೩]

ಅಥ ಯ ಏನೇ ಸೋಽನ್ತರೇಣ ಪುರುಷಃ ಕೃಷ್ಣಃ ಪಿಙ್ಗಾಕ್ಷೋ ದಣ್ಡಪಾಣಿರಸ್ಥಾತ್ಕ್ರೋಧೋ ವೈ
ಸೋಽಭೂತ್ಸ ಯತ್ಸ್ರುಚ್ಯಪ ಆನೀಯ ನಿನಯತಿ ತೇನ ಕ್ರೋಧಮವರುನ್ದ್ಧೇ ತೇನ ಕ್ರೋಧಂ ಜಯತಿ ಸ
ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ತೇನ ಸರ್ವಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೧।೬।೨।[೧]

ಜನಕೋ ಹ ವೈ ವೈದೇಹೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೈರ್ಧಾವಯದ್ಭಿಃ ಸಮಾಜಗಾಮ ಶ್ವೇತಕೇತುನಾರುಣೇಯೇನ
ಸೋಮಶುಷ್ಮೇಣ ಸಾತ್ಯಯಜ್ಞಿನಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇನ ತಾನ್ಹೋವಾಚ ಕಥಂಕಥಮಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ
ಜುಹುಥೇತಿ
೧೧।೬।೨।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಶ್ವೇತಕೇತುರಾರುಣೇಯೋ ಘರ್ಮಾವೇವ ಸಮ್ರಾಡಹಮಜಸ್ರೌ ಯಶಸಾ
ವಿಷ್ಯನ್ದಮಾನಾವನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಜುಹೋಮೀತಿ ಕಥಂ ತದಿತ್ಯಾದಿತ್ಯೋ ವೈ ಘರ್ಮಸ್ತಂ
ಸಾಯಮಗ್ನೌ ಜುಹೋಮ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಘರ್ಮಸ್ತಂ ಪ್ರಾತರಾದಿತ್ಯೇ ಜುಹೋಮೀತಿ ಕಿಂ ಸ ಭವತಿ ಯ
ಏವಂ ಜುಹೋತ್ಯಜಸ್ರ ಏವ ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ಭವತ್ಯೇತಯೋಶ್ಚ ದೇವತಯೋಃ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ
ಜಯತೀತಿ
೧೧।೬।೨।[೩]

ಅಥ ಹೋವಾಚ ಶೋಮಶುಷ್ಮಃ ಸಾತ್ಯಯಜ್ಞಿಃ ತೇಜ ಏವ ಸಮ್ರಾಡಹಂ ತೇಜಸಿ ಜುಹೋಮೀತಿ ಕಥಂ
ತದಿತ್ಯಾದಿತ್ಯೋ ವೈ ತೇಜಸ್ತಂ ಸಾಯಮಗ್ನೌ ಜುಹೋಮ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ತೇಜಸ್ತಂ ಪ್ರಾತರಾದಿತ್ಯೇ ಜುಹೋಮೀತಿ
ಕಿಂ ಸ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ಜುಹೋತೀತಿ ತೇಜಸ್ವೀ ಯಶಸ್ವ್ಯನ್ನಾದೋ ಭವತ್ಯೇತಯೋಶ್ಚೈವ ದೇವತಯೋಃ
ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತೀತಿ
೧೧।೬।೨।[೪]

ಅಥ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಯದಹಮಗ್ನಿಮುದ್ಧರಾಮ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಮೇವ
ತದುದ್ಯಚಾಮ್ಯಾದಿತ್ಯಂ ವಾ ಅಸ್ತಂ ಯನ್ತಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಅನುಯನ್ತಿ ತೇ ಮ ಏತಮಗ್ನಿಮುದ್ಧೃತಂ
ದೃಷ್ಟ್ವೋಪಾವರ್ತನ್ತೇಽಥಾಹಂ ಪಾತ್ರಾಣಿ ನಿರ್ಣಿಜ್ಯೋಪವಾಪ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರೀಂ ದೋಹಯಿತ್ವಾ
ಪಶ್ಯನ್ಪಶ್ಯತಸ್ತರ್ಪಯಾಮೀತಿ ತ್ವಂ ನೇದಿಷ್ಠಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಸ್ಯಾಮೀಮಾಂಸಿಷ್ಠಾ
ಧೇನುಶತಂ ದದಾಮೀತಿ ಹೋವಾಚ ನ ತ್ವೇವೈನಯೋಸ್ತ್ವಮುತ್ಕ್ರಾತ್ರಿಂ ನ ಗತಿಂ ನ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ನ
ತೃಪ್ತಿಂ ನ ಪುನರಾವೃತ್ತಿಂ ನ ಲೋಕಂ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಥಾಯಿನಮಿತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ರಥಮಾಸ್ಥಾಯ ಪ್ರಧಾವಯಾಂ
ಚಕಾರ
೧೧।೬।೨।[೫]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಅತಿ ವೈ ನೋಽಯಂ ರಾಜನ್ಯಬನ್ಧುರವಾದೀದ್ಧನ್ತೈನಂ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಮಾಹ್ವಯಾಮಹಾ
ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವೈ ವಯಂ ಸ್ಮೋ ರಾಜನ್ಯಬನ್ಧುರಸೌ ಯದ್ಯಮುಂ
ವಯಂ ಜಯೇಮ ಕಮಜೈಷ್ಮೇತಿ ಬ್ರೂಯಾಮಾಥ
ಯದ್ಯಸಾವಸ್ಮಾನ್ಜಯೇದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ರಾಜನ್ಯಬನ್ಧುರಜೈಷೀದಿತಿ ನೋ
ಬ್ರೂಯುರ್ಮೇದಮಾದೃಢ್ವಮಿತಿ ತದ್ಧಾಸ್ಯ ಜಜ್ಞುರಥ ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ
ರಥಮಾಸ್ತಾಯಾನುಪ್ರಧಾವಯಾಂ ಚಕಾರ ತಂ ಹಾನ್ವಾಜಗಾಮ ಸ ಹೋವಾಚಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ
ವೇದಿತೂ೩ ಇತ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ
೧೧।೬।೨।[೬]

ತೇ ವಾ ಏತೇ ಆಹುತೀ ಹುತೇ ಉತ್ಕ್ರಾಮತಃ ತೇ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮಾವಿಶತಸ್ತೇ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವಾಹವನೀಯಂ
ಕುರ್ವಾತೇ ವಾಯುಂ ಸಮಿಧಂ ಮರೀಚೀರೇವ ಶುಕ್ರಾಮಾಹುತಿಂ ತೇ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತರ್ಪಯತಸ್ತೇ ತತ
ಉತ್ಕ್ರಾಮತಃ
೧೧।೬।೨।[೭]

ತೇ ದಿವಮಾವಿಶತಃ ತೇ ದಿವಮೇವಾಹವನೀಯಂ ಕುರ್ವಾತೇ ಆದಿತ್ಯಂ ಸಮಿಧಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಮೇವ
ಶುಕ್ರಾಮಾಹುತಿಂ ತೇ ದಿವಂ ತರ್ಪಯತಸ್ತೇ ತತ ಆವರ್ತೇತೇ
೧೧।೬।೨।[೮]

ತೇ ಇಮಾಮಾವಿಶತಃ ತೇ ಇಮಾಮೇವಾಹವನೀಯಂ ಕುರ್ವಾತೇ ಅಗ್ನಿಂ ಸಮಿಧಮೋಷಧೀರೇವ
ಶುಕ್ರಾಮಾಹುತಿಂ ತೇ ಇಮಾಂ ತರ್ಪಯತಸ್ತೇ ತತ ಉತ್ಕ್ರಾಮತಃ
೧೧।೬।೨।[೯]

ತೇ ಪುರುಷಮಾವಿಶತಃ ತಸ್ಯ ಮುಖಮೇವಾಹವನೀಯಂ ಕುರ್ವಾತೇ ಜಿಹ್ವಾಂ
ಸಮಿಧಮನ್ನಮೇವ ಶುಕ್ರಾಮಾಹುತಿಂ ತೇ ಪುರುಷಂ ತರ್ಪಯತಃ ಸ ಯ ಏವಂ
ವಿದ್ವಾನಶ್ನಾತ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಮೇವಾಸ್ಯ ಹುತಂ ಭವತಿ ತೇ ತತ ಉತ್ಕ್ರಾಮತಃ
೧೧।೬।೨।[೧೦]

ತೇ ಸ್ತ್ರಿಯಮಾವಿಶತಃ ತಸ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥಮೇವಾಹವನೀಯಂ ಕುರ್ವಾತೇ ಧಾರಕಾಂ ಸಮಿಧಂ ಧಾರಕಾ
ಹ ವೈ ನಾಮೈಷೈತಯಾ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾ ಧಾರಯಾಂ ಚಕಾರ ರೇತ ಏವ ಶುಕ್ರಾಮಾಹುತಿಂ
ತೇ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ತರ್ಪಯತಃ ಸ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನ್ಮಿಥುನಮುಪೈತ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಮೇವಾಸ್ಯ ಹುತಮ್
ಭವತಿ ಯಸ್ತತಃ ಪುತ್ರೋ ಜಾಯತೇ ಸ ಲೋಕಃ ಪ್ರತ್ಯುತ್ಥಾಯ್ಯೇತದಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ನಾತಃ
ಪರಮಸ್ತೀತಿ ಹೋವಾಚ ತಸ್ಮೈ ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ವರಂ ದದೌ ಸ ಹೋವಾಚ ಕಾಮಪ್ರಶ್ನ ಏವ ಮೇ
ತ್ವಯಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾಸದಿತಿ ತತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಜನಕ ಆಸ
೧೧।೬।೩।[೧]

ಜನಕೋ ಹ ವೈದೇಹೋ ಬಹುದಕ್ಷಿಣೇನ ಯಜ್ಞೇನೇಜೇ ಸ ಹ ಗವಾಂ
ಸಹಸ್ರಮವರುನ್ಧನ್ನುವಾಚೈತಾ ವೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಃ ಸ ಉದಜತಾಮಿತಿ
೧೧।೬।೩।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಽರ್ವಾಚೀರೇತಾ ಇತಿ ತೇ ಹೋಚುಸ್ತ್ವಂ ಸ್ವಿನ್ನೋ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠೋಽಸೀ೩
ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ನಮೋಽಸ್ತು ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಾಯ ಗೋಕಾಮಾ ಏವ ವಯಂ ಸ್ಮ ಇತಿ
೧೧।೬।೩।[೩]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಕೋ ನ ಇಮಂ ಪ್ರಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ವಿದಗ್ಧಃ ಶಾಕಲ್ಯೋಽಹಮಿತಿ ತಂ ಹ
ಪ್ರತಿಖ್ಯಾಯೋವಾಚ ತ್ವಾಂ ಸ್ವಿಚಾಕಲ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಲ್ಮುಕಾವಕ್ಷಯಣಮಕ್ರತಾ೩ ತಿ
೧೧।೬।೩।[೪]

ಸ ಹೋವಾಚ ಕತಿ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀ ಚ ಶತಾ ತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀ ಚ ಸಹಸ್ರೇತ್ಯೋಮಿತಿ
ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಿತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ತ್ರಯ ಇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ದ್ವಾವಿತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ
ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತ್ಯಧ್ಯರ್ಧ ಇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತ್ಯೇಕ
ಇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕತಮೇ ತೇ ತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀ ಚ ಶತಾ ತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀ ಚ ಸಹಸ್ರೇತಿ
೧೧।೬।೩।[೫]

ಸ ಹೋವಾಚ ಮಹಿಮಾನ ಏವೈಷಾಮೇತೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತ್ವೇವ ದೇವಾ ಇತಿ ಕತಮೇ ತೇ
ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಿತ್ಯಷ್ಟೌ ವಸವ ಏಕಾದಶ ರುದ್ರಾ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಾಸ್ತ ಏಕತ್ರಿಂಶದಿನ್ದ್ರಶ್ಚೈವ
ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚ ತ್ರಯಸ್ತ್ರ್ಂಶಾವಿತಿ೧೧।೬।೩।[೬]

ಕತಮೇ ವಸವ ಇತಿ ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀ ಚ ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚಾದಿತ್ಯಶ್ಚ ದ್ಯೌಶ್ಚ
ಚನ್ದ್ರಮಾಶ್ಚ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಚೈತೇ ವಸವ ಏತೇ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವಾಸಯನ್ತೇ ತೇ ಯದಿದಂ ಸರ್ವಂ
ವಾಸಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಸವ ಇತಿ
೧೧।೬।೩।[೭]

ಕತಮೇ ರುದ್ರಾ ಇತಿ ದಶೇಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾ ಆತ್ಮೈಕಾದಶಸ್ತೇ
ಯದಾಸ್ಮಾನ್ಮರ್ತ್ಯಾಚರೀರಾದುತ್ಕ್ರಾಮನ್ತ್ಯಥ ರೋದಯನ್ತಿ ತದ್ಯದ್ರೋದಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರುದ್ರಾ ಇತಿ
೧೧।೬।೩।[೮]

ಕತಮ ಆದಿತ್ಯಾ ಇತಿ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈತ ಆದಿತ್ಯಾ ಏತೇ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮಾದದಾನಾ
ಯನ್ತಿ ತೇ ಯದಿದಂ ಸರ್ವಮಾದದಾನಾ ಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾದಿತ್ಯಾ ಇತಿ
೧೧।೬।೩।[೯]

ಕತಮ ಇನ್ದ್ರಃ ಕತಮಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ ಸ್ತನಯಿತ್ನುರೇವೇನ್ದ್ರೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ ಕತಮ
ಸ್ತನಯಿತ್ನುರಿತ್ಯಶನಿರಿತಿ ಕತಮೋ ಯಜ್ಞ ಇತಿ ಪಶವ ಇತಿ
೧೧।೬।೩।[೧೦]

ಕತಮೇ ತೇ ತ್ರಯೋ ದೇವಾ ಇತಿ ಇಮ ಏವ ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾ ಏಷು ಹೀಮೇ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಇತಿ ಕತಮೌ ತೌ
ದ್ವೌ ದೇವಾವಿತ್ಯನ್ನಂ ಚೈವ ಪ್ರಾಣಶ್ಚೇತಿ ಕತಮೋಽಧ್ಯರ್ಧ ಇತಿ ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಇತಿ ಕತಮ
ಏಕೋ ದೇವ ಇತಿ ಪ್ರಾಣ ಇತಿ
೧೧।೬।೩।[೧೧]

ಸ ಹೋವಾಚ ಅನತಿಪ್ರಶ್ನ್ಯಾಂ ಮಾ ದೇವತಾಮತ್ಯಪ್ರಾಕ್ಷೀಃ ಪುರೇತಿಥ್ಯೈ ಮರಿಷ್ಯಸಿ ನ ತೇಽಸ್ಥೀನಿ
ಚನ ಗೃಹಾನ್ಪ್ರಾಪ್ಸ್ಯನ್ತೀತಿ ಸ ಹ ತಥೈವ ಮಮಾರ ತಸ್ಯ ಹಾಪ್ಯನ್ಯನ್ಮನ್ಯಮಾನಾಃ
ಪರಿಮೋಷಿಣೋಽಸ್ಥೀನ್ಯಪಜಹ್ರುಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನೋಪವಾದೀ ಸ್ಯಾದುತ ಹ್ಯೇವಂವಿತ್ಪರೋ ಭವತಿ
೧೧।೭।೧।[೧]

ಪಶುಬನ್ಧೇನ ಯಜತೇ ಪಶವೋ ವೈ ಪಶುಬನ್ಧಃ ಸ ಯತ್ಪಶುಬನ್ಧೇನ ಯಜತೇ
ಪಶುಮಾನಸಾನೀತಿ ತೇನ ಗೃಹೇಷು ಯಜೇತ ಗೃಹೇಷು ಪಶೂನ್ಬಧ್ನಾ ಇತಿ ತೇನ ಸುಯವಸೇ ಯಜೇತ
ಸುಯವಸೇ ಪಶೂನ್ಬಧ್ನಾ ಇತಿ ಜೀರ್ಯನ್ತಿ ಹ ವೈ ಜುಹ್ವತೋ ಯಜಮಾನಸ್ಯಾಗ್ನಯೋಽಗ್ನೀನ್ಜೀರ್ಯತೋಽನು
ಯಜಮಾನೋ ಯಜಮಾನಮನು ಗೃಹಾಶ್ಚ ಪಶವಶ್ಚ
೧೧।೭।೧।[೨]
ಸ ಯತ್ಪಶುಬನ್ಧೇನ ಯಜತೇ ಅಗ್ನೀನೇವೈತತ್ಪುನರ್ಣವಾನ್ಕುರುತೇಽಗ್ನೀನಾಂ ಪುನರ್ಣವತಾಮನು
ಯಜಮಾನಮನು ಗೃಹಾಶ್ಚ ಪಶವಶ್ಚಾಯುಷ್ಯೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮನಿಷ್ಕ್ರಯಣೋ ಭವತಿ
ಮಾಂಸೀಯನ್ತಿ ಹ ವೈ ಜುಹ್ವತೋ ಯಜಮಾನಸ್ಯಾಗ್ನಯಸ್ತೇ ಯಜಮಾನಮೇವ ಧ್ಯಾಯನ್ತಿ ಯಜಮಾನಂ
ಸಂಕಲ್ಪಯನ್ತಿ ಪಚನ್ತಿ ವಾ ಅನ್ಯೇಷ್ವಗ್ನಿಷು ವೃಥಾಮಾಂಸಮಥೈತೇಷಾಂ ನಾತೋಽನ್ಯಾ ಮಾಂಸಾಶಾ
ವಿದ್ಯತೇ ಯಸ್ಯೋ ಚೈತೇ ಭವನ್ತಿ
೧೧।೭।೧।[೩]

ಸ ಯತ್ಪಶುಬನ್ಧೇನ ಯಜತೇ ಆತ್ಮಾನಮೇವೈತನ್ನಿಷ್ಕ್ರೀಣೀತೇ ವೀರೇಣ ವೀರಂ ವೀರೋ ಹಿ
ಪಶುರ್ವೀರೋ ಯಜಮಾನ ಏತದು ಹ ವೈ ಪರಮನ್ನಾದ್ಯಂ ಯನ್ಮಾಂಸಂ ಸ
ಪರಮಸ್ಯೈವಾನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾತ್ತಾ ಭವತಿ ತಂ ವೈ ಸಂವತ್ಸರೋ ನಾನೀಜನಮತೀಯಾದಾಯುರ್ವೈ
ಸಂವತ್ಸರ ಆಯುರೇವೈತದಮೃತಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ
೧೧।೭।೨।[೧]

ಹವಿರ್ಯಜ್ಞವಿಧೋ ಹ ವಾ ಅನ್ಯಃ ಪಶುಬನ್ಧಃ ಸವವಿಧೋಽನ್ಯಃ ಸ ಹೈಷ ಹವಿರ್ಯಜ್ಞವಿಧೋ
ಯಸ್ಮಿನ್ವ್ರತಮುಪನಯತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನಪಃ ಪ್ರಣಯತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ಪೂರ್ಣಪಾತ್ರಂ ನಿನಯತಿ
ಯಸ್ಮಿನ್ವಿಷ್ಣುಕ್ರಮಾನ್ಕ್ರಮಯತ್ಯಥ ಹೈಷ ಸವವಿಧೋ ಯಸ್ಮಿನ್ನೇತಾನಿ ನ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ
೧೧।೭।೨।[೨]

ತದಾಹುಃ ಇಷ್ಟಿಃ ಪಶುಬನ್ಧಾ೩ ಮಹಾಯಜ್ಞಾ೩ ಇತಿ ಮಹಾಯಜ್ಞ ಇತಿ ಹ ಬ್ರೂಯಾದಿಷ್ಟಿಂ ವೈ ತರ್ಹಿ
ಪಶುಬನ್ಧಮಕರ್ವ್ಯೇನಮಕೃಕ್ಷಥಾ ಇತ್ಯೇನಂ ಬ್ರೂಯಾತ್
೧೧।೭।೨।[೩]

ತಸ್ಯ ಪ್ರಯಾಜಾ ಏವ ಪ್ರಾತಃಸವನಮ್ ಅನುಯಾಜಾಸ್ತೃತೀಯಸವನಂ ಪುರೋಡಾಶ ಏವ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ
ಸವನಮ್
೧೧।೭।೨।[೪]

ತದ್ಧೈಕೇ ವಪಾಯಾಂ ಹುತಾಯಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ನಯನ್ತಿ ತದು ತಥಾ ನ ಕುರ್ಯಾದ್ಯೋ ಹೈನಂ ತತ್ರ
ಬ್ರೂಯಾದ್ಬಹಿರ್ಧಾ ನ್ವಾ ಅಯಂ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಅನೈಷೀನ್ನ ಪ್ರಾಣಾನದದಕ್ಷದನ್ಧೋ ವಾ
ಸ್ರಾಮೋ ವಾ ಬಧಿರೋ ವಾ ಪಕ್ಷಹತೋ ವಾ ಭವಿಷ್ಯತೀತೀಶ್ವರೋ ಹ ತಥೈವ ಸ್ಯಾತ್
೧೧।೭।೨।[೫]

ಇತ್ಥಮೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ ಪುರೋಡಾಶೇಡಾಯಾಮೇವೋಪಹೂತಾಯಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ನಯೇದೈನ್ದ್ರೋ ವಾ ಅಯಮ್
ಮಧ್ಯತಃ ಪ್ರಾಣ ಇಮಮೇವೈತದೈನ್ದ್ರಂ ಮಧ್ಯತಃ ಪ್ರಾಣಂ
ದಕ್ಷಿಣಾಭಿರ್ದಕ್ಷಯತ್ಯೈನ್ದ್ರಂ ವೈ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ವೈ ಸವನೇ
ದಕ್ಷಿಣಾ ನೀಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರೋಡಾಶೇಡಾಯಾಮೇವೋಪಹೂತಾಯಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ನಯೇತ್೧೧।೭।೨।[೬]

ತದಾಹುಃ ಅಧ್ವರ್ಯೋ ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ನಾನವಭೃಥೋಽವಕಲ್ಪತೇ ಕ್ವೈನಮದಿದೀಕ್ಷ
ಇತ್ಯಾವಭೃಥಾದನೂದ್ದೃಂಹೇಯುರಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತಾ ಚ ಹೋತಾ ಚ ಮೈತ್ರಾವರುಣಶ್ಚ
ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚಾಗ್ನೀಧ್ರಶ್ಚೈತೈರ್ವಾ ಏಷ ಷಡ್ಢೋತಾ ತಮನುದ್ರುತ್ಯ ಷಡ್ಢೋತಾರಂ
ಜುಹೋತ್ಯೇಕಾಮಾಹುತಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಪಞ್ಚ ವಾಜ್ಯಾ ದ್ಯೌಷ್ಪೃಷ್ಠಮನ್ತರಿಕ್ಷಮಾತ್ಮಾಙ್ಗೈರ್ಯಜ್ಞಮ್
ಪೃಥಿವೀಂ ಶರೀರೈಃ ವಾಚಸ್ಪತೇಽಚಿದ್ರಯಾ ವಾಚಾಚಿದ್ರಯಾ ಜುಹ್ವಾ ದಿವಿ ದೇವಾವೃಧಂ
ಹೋತ್ರಾಮೈರಯತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸೈವ ದೀಕ್ಷಾ
೧೧।೭।೨।[೭]

ತದಾಹುಃ ಅಧ್ವರ್ಯೋ ಯದ್ದೀಕ್ಷಿತಸ್ಯ ನಾನವಭೃಥೋಽವಕಲ್ಪತೇ
ಕ್ವೈನಮವಭೃಥಮವನೇಷ್ಯಸೀತಿ ಸ ಯದ್ಧೃದಯಶೂಲೇನ ಚರನ್ತಿ ಸ ಹೈವೈತಸ್ಯಾವಭೃಥಃ
೧೧।೭।೨।[೮]

ಮಧುಕೋ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಪೈಙ್ಗ್ಯಃ ವಿಸೋಮೇನ ವಾ ಏಕೇ ಪಶುಬನ್ಧೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸಸೋಮೇನೈಕೇ
ದಿವಿ ವೈ ಸೋಮ ಆಸೀತ್ತಂ ಗಾಯತ್ರೀ ವಯೋ ಭೂತ್ವಾಹರತ್ತಸ್ಯ ಯತ್ಪರ್ಣಮಚಿದ್ಯತ ತತ್ಪರ್ಣಸ್ಯ
ಪರ್ಣತ್ವಮಿತಿ ನ್ವಾ ಏತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮುದ್ಯತೇ ವಿಸೋಮೇನ ವಾ ಏಕೇ ಪಶುಬನ್ಧೇನ ಯಜನ್ತೇ
ಸಸೋಮೇನೈಕೇ ಸ ಹೈಷ ವಿಸೋಮೇನ ಪಶುಬನ್ಧೇನ ಯಜತೇ ಯೋಽನ್ಯಂ ಪಾಲಾಶಾದ್ಯೂಪಂ
ಕುರುತೇಽಥ ಹೈಷ ಸಸೋಮೇನ ಪಶುಬನ್ಧೇನ ಯಜತೇ ಯಃ ಪಾಲಾಶಂ ಯೂಪಂ ಕುರುತೇ
ತಸ್ಮಾತ್ಪಾಲಾಶಮೇವ ಯೂಪಂ ಕುರ್ವೀತ
೧೧।೭।೩।[೧]

ಸ ಯ ಏಷ ಬಹುಸಾರಃ ಸ ಹಾಪಶವ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾದೃಶಂ ಪಶುಕಾಮೋ ಯೂಪಂ ನ ಕುರ್ವೀತಾಥ ಯ
ಏಷ ಫಲ್ಗುಪ್ರಾಸಹಃ ಸ ಹ ಪಶವ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾದೃಶಂ ಪಶುಕಾಮೋ ಯೂಪಂ ಕುರ್ವೀತ
೧೧।೭।೩।[೨]

ಅಥ ಯಸ್ಯೈತದ್ವಕ್ರಸ್ಯ ಸತಃ ಶೂಲೈವಾಗ್ರಂ ಭವತಿ ಸ ಹ ಕಪೋತೀ ನಾಮ ಸ ಯೋ ಹ
ತಾದೃಶಂ ಯೂಪಂ ಕುರುತೇ ಪುರಾ ಹಾಯುಷೋಽಮುಂ ಲೋಕಮೇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಾದೃಶಮಾಯುಷ್ಕಾಮೋ ಯೂಪಂ ನ
ಕುರ್ವೀತ
೧೧।೭।೩।[೩]

ಅಥ ಯ ಏಷ ಆನತಃ ಉಪರಿಷ್ಟಾದಪನತೋ ಮಧ್ಯೇ ಸೋಽಶನಾಯೈ ರೂಪಂ ಸ ಯೋ ಹ ತಾದೃಶಂ
ಯೂಪಂ ಕುರುತೇಽಶನಾಯುಕಾ ಹಾಸ್ಯ ಭಾರ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಾದೃಶಮನ್ನಾದ್ಯಕಾಮೋ ಯೂಪಂ ನ
ಕುರ್ವೀತಾಥ ಯ ಏಷ ಆನತ ಉಪರಿಷ್ಟಾದುಪನತೋ ಮಧ್ಯೇ ಸೋಽನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಂ
ತಸ್ಮಾತ್ತಾದೃಶಮನ್ನಾದ್ಯಕಾಮೋ ಯೂಪಂ ಕುರ್ವೀತ
೧೧।೭।೪।[೧]

ಸ ಯತ್ಪಶುನಾ ಯಕ್ಷ್ಯಮಾಣಃ ಏಕಾರತ್ನಿಂ ಯೂಪಂ ಕುರುತ ಇಮಮೇವ ತೇನ ಲೋಕಂ ಜಯತ್ಯಥ
ಯದ್ದ್ವ್ಯರತ್ನಿಮನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಮೇವ ತೇನ ಜಯತ್ಯಥ ಯತ್ತ್ರ್ಯರತ್ನಿಂ ದಿವಮೇವ ತೇನ
ಜಯತ್ಯಥ ಯಚ್ಚತುರರ್ತ್ನಿಂ ದಿಶ ಏವ ತೇನ ಜಯತಿ ಸ ವಾ ಏಷ ತ್ರ್ಯರತ್ನಿರ್ವೈವ ಚತುರರತ್ನಿರ್ವಾ
ಪಶುಬನ್ಧಯೂಪೋ ಭವತ್ಯಥ ಯೋಽತ ಊರ್ಧ್ವಃ ಸೌಮ್ಯಸ್ಯೈವ ಸೋಽಧ್ವರಸ್ಯ
೧೧।೭।೪।[೨]

ತದಾಹುಃ ಯಜೇದಾಜ್ಯಭಾಗೌ ನಾ೩ ಇತಿ ಯಜೇದಿತ್ಯಾಹುಶ್ಚಕ್ಷುಷೀ ವಾ ಏತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದಾಜ್ಯಭಾಗೌ
ಕಿಮೃತೇ ಪುರುಷಶ್ಚಕ್ಷುರ್ಭ್ಯಾಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಯಾವದ್ವೈ ಭಾಗಿನಂ ಸ್ವೇನ ಭಾಗಧೇಯೇನ ನ
ನಿರ್ಭಜನ್ತ್ಯನಿರ್ಭಕ್ತೋ ವೈ ಸ ತಾವನ್ಮನ್ಯತೇಽಥ ಯದೈವ ತಂ ಸ್ವೇನ ಭಾಗಧೇಯೇನ
ನಿರ್ಭಜನ್ತ್ಯಥೈವ ಸ ನಿರ್ಭಕ್ತೋ ಮನ್ಯತೇ ಸ ಯತ್ರೈತದ್ಧೋತಾನ್ವಾಹಾಸ್ನಾ ರಕ್ಷಃ
ಸಂಸೃಜತಾದಿತಿ ತದೇನಂ ಸ್ವೇನ ಭಾಗಧೇಯೇನ ನಿರ್ಭಜತಿ
೧೧।೭।೪।[೩]

ಏತದ್ವೈ ಪಶೋಃ ಸಂಜ್ಞಪ್ಯಮಾನಸ್ಯ ಹೃದಯಂ ಶುಕ್ಷಮವೈತಿ ಹೃದಯಾಚೂಲಂ ತದ್ಯೇ ಸಹ
ಹೃದಯೇನ ಪಶುಂ ಶ್ರಪಯನ್ತಿ ಪುನಃ ಪಶುಂ ಶುಗನುವಿಷ್ಪನ್ದೇತ ಪಾರ್ಶ್ವತ ಏವೈನತ್ಕಾಷ್ಠೇ
ಪ್ರತೃದ್ಯ ಶ್ರಪಯೇತ್
೧೧।೭।೪।[೪]

ಉಪಸ್ತೃಣೀತ ಆಜ್ಯಮ್ ತತ್ಪೃಥಿವ್ಯೈ ರೂಪಂ ಕರೋತಿ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲಮವದಧಾತಿ ತದಗ್ನೇ ರೂಪಂ
ಕರೋತಿ ವಪಾಮವದಧಾತಿ ತದನ್ತರಿಕ್ಷಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕರೋತಿ ಹಿರಣ್ಯಶಕಲಮವದಧಾತಿ
ತದಾದಿತ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕರೋತ್ಯಥ ಯದುಪರಿಷ್ಟಾದಭಿಘಾರಯತಿ ತದ್ದಿವೋ ರೂಪಂ ಕರೋತಿ ಸಾ ವಾ
ಏಷಾ ಪಞ್ಚಾವತ್ತಾ ವಪಾ ಭವತಿ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುಃ ಪಞ್ಚರ್ತವಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ
ತಸ್ಮಾತ್ಪಞ್ಚಾವತ್ತಾ ವಪಾ ಭವತಿ
೧೧।೮।೧।[೧]

ತದ್ಯಥಾ ಹ ವೈ ಇದಂ ರಥಚಕ್ರಂ ವಾ ಕೌಲಾಲಚಕ್ರಂ ವಾಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಕ್ರನ್ದೇದೇವಂ
ಹೈವೇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಧ್ರುವಾ ಅಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಆಸುಃ
೧೧।೮।೧।[೨]

ಸ ಹ ಪ್ರಜಾಪತಿರೀಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಕಥಂ ನ್ವಿಮೇ ಲೋಕಾ ಧ್ರುವಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಃ ಸ್ಯುರಿತಿ ಸ
ಏಭಿಶ್ಚೈವ ಪರ್ವತೈರ್ನದೀಭಿಶ್ಚೇಮಾಮದೃಂಹದ್ವಯೋಭಿಶ್ಚ ಮರೀಚಿಭಿಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ
ಜೀಮೂತೈಶ್ಚ ನಕ್ಷತ್ರೈಶ್ಚ ದಿವಮ್
೧೧।೮।೧।[೩]

ಸ ಮಹ ಇತಿ ವ್ಯಾಹರತ್ ಪಶವೋ ವೈ ಮಹಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯೈತೇ ಬಹವೋ ಭವನ್ತಿ
ಭೂಯಿಷ್ಠಮಸ್ಯ ಕುಲೇ ಮಹೀಯನ್ತೇ ಬಹವೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೇ ಭವನ್ತಿ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಹಾಸ್ಯ
ಕುಲೇ ಮಹೀಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯೇನಮಾಯತನಾದ್ಬಾಧೇರನ್ವಾ ಪ್ರ ವಾ ಯಾಪಯೇಯುರಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ
ಹುತ್ವಾ ಮಹ ಇತ್ಯುಪತಿಷ್ಠೇತ ಪ್ರತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ನಾಯತನಾಚ್ಚ್ಯವತೇ
೧೧।೮।೨।[೧]

ಚತ್ವಾರೋ ಹ ವಾ ಅಗ್ನಯಃ ಆಹಿತ ಉದ್ಧೃತಃ ಪ್ರಹೃತೋ ವಿಹೃತೋಽಯಮೇವ ಲೋಕ ಆಹಿತೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕ
ಉದ್ಧೃತೋ ದ್ಯೌಷ್ಪ್ರಹೃತೋ ದಿಶೋ ವಿಹೃತೋಽಗ್ನಿರೇವಾಹಿತೋ ವಾಯುರುದ್ಧೃತ ಆದಿತ್ಯಃ
ಪ್ರಹೃತಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ವಿಹೃತೋ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯ ಏವಾಹಿತ ಆಹವನೀಯ ಉದ್ಧೃತೋಽಥ
ಯಮೇತಮಾಹವನೀಯಾತ್ಪ್ರಾಞ್ಚಂ ಪ್ರಣಯನ್ತಿ ಸ ಪ್ರಹೃತೋಽಥ ಯಮೇತಮುದಞ್ಚಮ್
ಪಶುಶ್ರಪಣಾಯಾಹರನ್ತಿ ಯಂ ಚೋಪಯಙ್ಭ್ಯಃ ಸ ವಿಹೃತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಹಾರ್ಯೇಽಗ್ನೌ ಪಶುಬನ್ಧೇನ
ಯಜೇತ
೧೧।೮।೩।[೧]

ತದಾಹುಃ ಕಿಂದೇವತ್ಯ ಏಷ ಪಶುಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹುಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ
ಏತಮಗ್ರೇಽಭ್ಯಪಶ್ಯತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಏವೈಷ ಪಶುಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ
೧೧।೮।೩।[೨]

ಅಥೋ ಅಪ್ಯಾಹುಃ ಸೌರ್ಯ ಏವೈಷ ಪಶುಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಮಿನ್ನಸ್ತಮಿತೇ ಪಶವೋ ಬಧ್ಯನ್ತೇ
ಬಧ್ನನ್ತ್ಯೇಕಾನ್ಯಥಾಗೋಷ್ಠಮೇಕ ಉಪಸಮಾಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸೌರ್ಯ ಏವೈಷ ಪಶುಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ
೧೧।೮।೩।[೩]

ಅಥೋ ಅಪ್ಯಾಹುಃ ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನ ಏವೈಷ ಪಶುಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯೇತೇ ವೈ ದೇವತೇ ಅನ್ವನ್ತ್ಯೇ ದೇವಾ ಯದ್ಯಾರ್ತೋ
ಯಜತೇ ಪಾರಯತ ಏವ ಯದಿ ಮಹಸಾಯಜತೇ ಪಾರಯತ ಏವ ತಸ್ಮಾದೈನ್ದ್ರಾಗ್ನ ಏವೈಷ ಪಶುಃ
ಸ್ಯಾದಿತಿ
೧೧।೮।೩।[೪]

ಪ್ರಾಣ ಏವ ಪಶುಬನ್ಧಃ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾವಜ್ಜೀವತಿ ನಾಸ್ಯಾನ್ಯಃ ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇ ಬದ್ಧಾ
ಹ್ಯಾಸ್ಮಿನ್ನೇತೇ ಭವನ್ತಿ
೧೧।೮।೩।[೫]

ಸ ಹ ಪ್ರಜಾಪತಿರಗ್ನಿಮುವಾಚ ಯಜೈ ತ್ವಯಾ ತ್ವಾ ಲಭಾ ಇತಿ ನೇತಿ ಹೋವಾಚ ವಾಯುಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಸ ಹ
ವಾಯುಮುವಾಚ ಯಜೈ ತ್ವಯಾ ತ್ವಾ ಲಭಾ ಇತಿ ನೇತಿ ಹೋವಾಚ ಪುರುಷಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಸ ಹ
ಪುರುಷಮುವಾಚ ಯಜೈ ತ್ವಯಾ ತ್ವಾ ಲಭಾ ಇತಿ ನೇತಿ ಹೋವಾಚ ಪಶೂನ್ಬ್ರೂಹೀತಿ ಸ ಹ ಪಶೂನುವಾಚ
ಯಜೈ ಯುಷ್ಮಾಭಿರಾ ವೋ ಲಭಾ ಇತಿ ನೇತಿ ಹೋಚುಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಸ ಹ
ಚನ್ದ್ರಮಸಮುವಾಚ ಯಜೈ ತ್ವಯಾ ತ್ವಾ ಲಭಾ ಇತಿ ನೇತಿ ಹೋವಾಚಾದಿತ್ಯಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ ಸ
ಹಾದಿತ್ಯಮುವಾಚ ಯಜೈ ತ್ವಯಾ ತ್ವಾ ಲಭಾ ಇತಿ ತಥೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯ ಉ ತ ಏತೇ ನಾಚೀಕಮನ್ತ ಕಿಮು
ಮ ಏತೇಷು ಸ್ಯಾದಿತಿ ಯದ್ಯತ್ಕಾಮಯೇಥಾ ಇತಿ ತಥೇತಿ ತಮಾಲಭತ ಸೋಽಸ್ಯಾಯಂ ಪಶುರಾಲಬ್ಧಃ
ಸಂಜ್ಞಪ್ತೋಽಶ್ವಯತ್ತಮೇತಾಭಿರಾಪ್ರೀಭಿರಾಪ್ರೀಣಾತ್ತದ್ಯದೇನಮೇತಾಭಿರಾಪ್ರೀಭಿರಾಪ್ರೀಣಾತ್ತಸ್ಮಾದಾಪ್
ರಿಯೋ ನಾಮ ತಸ್ಮಾದು ಪಶುಂ ಸಂಜ್ಞಪ್ತಂ ಬ್ರೂಯಾಚೇತಾಂ ನು ಮುಹೂರ್ತಮಿತಿ ಸ
ಯಾವನ್ತಮಶ್ವಮೇಧೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ ತಾವನ್ತಮೇತೇನ ಜಯತಿ
೧೧।೮।೩।[೬]

ತಂ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಕ್ ಪ್ರಾಣೇತ್ಯನುಪ್ರಾಣತ್ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದದಧಾತ್ತಂ ದಕ್ಷಿಣಾ
ದಿಗ್ವ್ಯಾನೇತ್ಯನುಪ್ರಾಣದ್ವ್ಯಾನಮೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದದಧಾತ್ತಂ ಪ್ರತೀಚೀ
ದಿಗಪಾನೇತ್ಯನುಪ್ರಾಣದಪಾನಮೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದದಧಾತ್ತಮುದೀಚೀ
ದಿಗುದಾನೇತ್ಯನುಪ್ರಾಣದುದಾನಮೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದದಧಾತ್ತಮೂರ್ಧ್ವಾ
ದಿಕ್ಷಮಾನೇತ್ಯನುಪ್ರಾಣತ್ಸಮಾನಮೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದದಧಾತ್ತಸ್ಮಾದು ಪುತ್ರಂ
ಜಾತಮಕೃತ್ತನಾಭಿಂ ಪಞ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ಬ್ರೂಯಾದಿತ್ಯೇನಮನುಪ್ರಾಣಿತೇತಿ ಯದ್ಯು ತಾನ್ನ
ವಿನ್ದೇದಪಿ ಸ್ವಯಮೇವಾನುಪರಿಕ್ರಾಮಮನುಪ್ರಾಣ್ಯಾತ್ಸ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತ್ಯಾ ಹೈವ ಜರಾಯೈ ಜೀವತಿ
೧೧।೮।೩।[೭]

ಸ ಪ್ರಾಣಮೇವಾಗ್ನೇರಾದತ್ತ ತಸ್ಮಾದೇಷ ನಾನುಪಧ್ಮಾತೋ ನಾನುಪಜ್ವಲಿತೋ ಜ್ವಲತ್ಯಾತ್ತೋ ಹ್ಯಸ್ಯ
ಪ್ರಾಣ ಆ ಹ ವೈ ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಂ ದತ್ತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೧।೮।೩।[೮]

ರೂಪಮೇವ ವಾಯೋರಾದತ್ತ ತಸ್ಮಾದೇತಸ್ಯ ಲೇಲಯತ ಇವೈವೋಪಶೃಣ್ವನ್ತಿ ನ ತ್ವೇನಮ್
ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಾತ್ತಂ ಹ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಮಾ ಹ ವೈ ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ರೂಪಂ ದತ್ತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೧।೮।೩।[೯]

ಚಿತ್ತಮೇವ ಪುರುಷಸ್ಯಾದತ್ತ ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ದೇವಚಿತ್ತಂ ತ್ವಾವತು ಮಾ ಮನುಷ್ಯಚಿತ್ತಮಿತ್ಯಾತ್ತಂ
ಹ್ಯಸ್ಯ ಚಿತ್ತಮಾ ಹ ವೈ ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ಚಿತ್ತಂ ದತ್ತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೧।೮।೩।[೧೦]

ಚಕ್ಷುರೇವ ಪಶೂನಾಮಾದತ್ತ ತಸ್ಮಾದೇತೇ ಚಾಕಶ್ಯಮಾನಾ ಇವೈವ ನ ಜಾನನ್ತ್ಯಥ
ಯದೈವೋಪಜಿಘ್ರನ್ತ್ಯಥ ಜಾನನ್ತ್ಯಾತ್ತಂ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಚಕ್ಷುರಾ ಹ ವೈ ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ
ಚಕ್ಷುರ್ತತ್ತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೧।೮।೩।[೧೧]

ಭಾಮೇವ ಚನ್ದ್ರಮಸ ಆದತ್ತ ತಸ್ಮಾದೇತಯೋಃ ಸದೃಶಯೋಃ ಸತೋರ್ನತರಾಂ ಚನ್ದ್ರಮಾ
ಭಾತ್ಯಾತ್ತಾ ಹ್ಯಸ್ಯ ಭಾ ಆ ಹ ವೈ ದ್ವಿಷತೋ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಸ್ಯ ಭಾಂ ದತ್ತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ತದ್ಯದಾದತ್ತ ತಸ್ಮಾದಾದಿತ್ಯಃ
೧೧।೮।೪।[೧]
ಕೇಶಿಗೃಹಪತೀನಾಮು ಹ ಸಮ್ರಾಡ್ದುಘಾಂ ಶಾರ್ದೂಲೋ ಜಘಾನ ಸ ಹ ಸಸತ್ತ್ರಿಣ ಆಮನ್ತ್ರಯಾಂ
ಚಕ್ರೇ ಕೇಹ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಿತಿ ತೇ ಹೋಚುರ್ನೇಹ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿರಸ್ತಿ ಖಣ್ಡಿಕ ಏವೌದ್ಭಾರಿರಸ್ಯ
ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಂ ವೇದ ಸ ಉ ತ ಏತಾದೃಕ್ಚೈವ ಕಾಮಯತೇಽತಶ್ಚ ಪಾಪೀಯ ಇತಿ
೧೧।೮।೪।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಸಂಗ್ರಹೀತರ್ಯುಙ್ಗ್ಧಿ ಮೇ ಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾಮಿ ಸ ಯದ್ಯಹ ಮೇ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ಸಮಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ
ಯದ್ಯು ಮಾ ಮಾರಯಿಷ್ಯತಿ ಯಜ್ಞಂ ವಿಕೃಷ್ಟಮನು ವಿಕ್ರಕ್ಷ್ಯ ಇತಿ
೧೧।೮।೪।[೩]

ಸ ಹ ಯುಕ್ತ್ವಾ ಯಯಾವಾಜಗಾಮ ತಂ ಹ ಪ್ರತಿಖ್ಯಾಯೋವಾಚ ಯನ್ನ್ವೇತಾನ್ಯೇವಾಜಿನಾನಿ ಮೃಗೇಷು
ಭವನ್ತ್ಯಥೈಷಾಂ ಪೃಷ್ಟೀರಪಿಶೀರ್ಯ ಪಚಾಮಹೇ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಮೇ ಗ್ರೀವಾಸ್ವಾಬದ್ಧಮಿತ್ಯೇವ
ಮೇದಮಧೃಷೋಽಭ್ಯವಸ್ಯನ್ತ್ತೂ೩ ಮಿತಿ
೧೧।೮।೪।[೪]

ನೇತಿ ಹೋವಾಚ ಸಮ್ರಾಡ್ದುಘಾಂ ವೈ ಮೇ ಭಗವಃ ಶಾರ್ದೂಲೋಽವಧೀತ್ಸ ಯದ್ಯಹ ಮೇ ವಕ್ಷ್ಯಸಿ
ಸಮಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಯದ್ಯು ಮಾ ಮಾರಯಿಷ್ಯಸಿ ಯಜ್ಞಂ ವಿಕೃಷ್ಟಮನು ವಿಕ್ರಕ್ಷ್ಯ ಇತಿ
೧೧।೮।೪।[೫]

ಸ ಹೋವಾಚ ಆಮನ್ತ್ರಣೀಯಾನ್ನ್ವಾಮನ್ತ್ರಯಾ ಇತಿ ತಾನ್ಹಾಮನ್ತ್ರ್ಯೋವಾಚ ಯದ್ಯಸ್ಮೈ
ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಮುಷ್ಯೈವೇದಂ ಪ್ರಜಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನ ಮಮ ಲೋಕೀ ತ್ವಹಂ ಭವಿಷ್ಯಾಮಿ ಯದ್ಯು
ವಾ ಅಸ್ಮೈ ನ ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಮಮೈವೇದಂ ಪ್ರಜಾ ಭವಿಷ್ಯತಿ ನಾಮುಷ್ಯ ಲೋಕೀ ತ್ವಸೌ
ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತೇ ಹೋಚುರ್ಮಾ ಭಗವೋ ವೋಚೋಽಯಂ ವಾವ ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಲೋಕ ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ
ವಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯೇವಾಮೂರ್ವೈ ರಾತ್ರಯೋ ಭೂಯಸ್ಯ ಇತಿ
೧೧।೮।೪।[೬]

ತಸ್ಮಾ ಉ ಹೈತದುವಾಚ ಸ್ಪೃತೀರ್ಹುತ್ವಾನ್ಯಾಮಾಜತೇತಿ ಬ್ರೂತಾತ್ಸಾ ತೇ ಸಮ್ರಾಡ್ದುಘಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ
ಚನ್ದ್ರಾತ್ತೇ ಮನ ಸ್ಪೃಣೋಮಿ ಸ್ವಾಹಾ ಸೂರ್ಯಾತ್ತೇ ಚಕ್ಷು ಸ್ಪೃಣೋಮಿ ಸ್ವಾಹಾ ವಾತಾತ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾನ್ತ್ಸ್ಪೃಣೋಮಿ
ಸ್ವಾಹಾ ದಿಗ್ಭ್ಯಸ್ತೇ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಸ್ಪೃಣೋಮಿ ಸ್ವಾಹಾದ್ಭ್ಯಸ್ತೇ ಲೋಹಿತಂ ಸ್ಪೃಣೋಮಿ ಸ್ವಾಹಾ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ತೇ
ಶರೀರಂ ಸ್ಪೃಣೋಮಿ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಥಾನ್ಯಾಮಾಜತೇತಿ ಬ್ರೂತಾತ್ಸಾ ತೇ ಸಮ್ರಾಡ್ದುಘಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತತೋ ಹೈವ ಸ
ಉತ್ಸಸಾದ ಕೈಶಿನೀರೇವೇಮಾ ಅಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಪ್ರಜಾ ಜಾಯನ್ತೇ

೧೩।೧।೧।[೧]

ಬ್ರಹ್ಮೌದನಂ ಪಚತಿ ರೇತ ಏವ ತದ್ಧತ್ತೇ ಯದಾಜ್ಯಮುಚಿಷ್ಯತೇ ತೇನ
ರಶನಾಮಭ್ಯಜ್ಯಾದತ್ತೇ ತೇಜೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋಽಶ್ವಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವ ತೇಜಸಾ
ಸಮರ್ಧಯತ್ಯಪೂತೋ ವಾ ಏಷೋಽಮೇಧ್ಯೋ ಯದಶ್ವಃ
೧೩।೧।೧।[೨]

ದರ್ಭಮಯೀ ರಶನಾ ಭವತಿ ಪವಿತ್ರಂ ವೈ ದರ್ಭಾಃ ಪುನಾತ್ಯೇವೈನಂ ಪೂತಮೇವೈನಮ್
ಮೇಧ್ಯಮಾಲಭತೇ
೧೩।೧।೧।[೩]

ಅಶ್ವಸ್ಯ ವಾ ಆಲಬ್ಧಸ್ಯ ರೇತ ಉದಕ್ರಾಮತ್ತತ್ಸುವರ್ಣಂ ಹಿರಣ್ಯಮಭವದ್ಯತ್ಸುವರ್ಣಂ
ಹಿರಣ್ಯಂ ದದಾತ್ಯಶ್ವಮೇವ ರೇತಸಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೧।೧।[೪]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಮಸೃಜತ ತಸ್ಯ ಮಹಿಮಾಪಾಕ್ರಾಮತ್ಸ ಮಹರ್ತ್ವಿಜಃ ಪ್ರಾವಿಶತ್ತಮ್
ಮಹರ್ತ್ವಿಗ್ಭಿರನ್ವೈಚತ್ತಂ ಮಹರ್ತ್ವಿಗ್ಭಿರನ್ವವಿನ್ದದ್ಯನ್ಮಹರ್ತ್ವಿಜೋ ಬ್ರಹ್ಮೌದನಮ್
ಪ್ರಾಶ್ನನ್ತಿ ಮಹಿಮಾನಮೇವ ತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯಜಮಾನೋಽವರುನ್ದ್ಧೇ ಬ್ರಹ್ಮೌದನೇ ಸುವರ್ಣಂ
ಹಿರಣ್ಯಂ ದದಾತಿ ರೇತೋ ವಾ ಓದನೋ ರೇತೋ ಹಿರಣ್ಯಂ ರೇತಸೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ರೇತೋ ದಧಾತಿ ಶತಮಾನಮ್
ಭವತಿ ಶತಾಯುರ್ವೈ ಪುರುಷಃ ಶತೇನ್ದ್ರಿಯ ಆಯುರೇವೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ
ಚತುಷ್ಟಯೀರಪೋ ವಸತೀವರೀರ್ಮಧ್ಯಮಾಯಾಹ್ನೇ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಾ ದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಸಮಾಹೃತಾ ಭವನ್ತಿ
ದಿಕ್ಷು ವಾ ಅನ್ನಮನ್ನಮಾಪೋಽನ್ನೇನೈವಾಸ್ಮಾ ಅನ್ನಮವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೩।೧।೨।[೧]

ವ್ಯೃದ್ಧಮು ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದಯಜುಷ್ಕೇಣ ಕ್ರಿಯತ
ಇಮಾಮಗೃಭ್ಣನ್ರಶನಾಮೃತಸ್ಯೇತ್ಯಶ್ವಾಭಿಧಾನೀಮಾದತ್ತೇ ಯಜುಷ್ಕೃತ್ಯೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧ್ಯೈ
ದ್ವಾದಶಾರತ್ನಿರ್ಭವತಿ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರಮೇವ ಯಜ್ಞಮಾಪ್ನೋತಿ
೧೩।೧।೨।[೨]

ತದಾಹುಃ ದ್ವಾದಶಾರತ್ನೀ ರಶನಾ ಕಾರ್ಯಾ೩ ತ್ರಯೋದಶಾರತ್ನೀ೩ ಇತ್ಯೃಷಭೋ ವಾ ಏಷ ಋತೂನಾಂ
ಯತ್ಸಂವತ್ಸರಸ್ತಸ್ಯ ತ್ರಯೋದಶೋ ಮಾಸೋ ವಿಷ್ಟಪಮೃಷಭ ಏಷ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಯದಶ್ವಮೇಧೋ
ಯಥಾ ವಾ ಋಷಭಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಮೇವಮೇತಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಂ ತ್ರಯೋದಶಮರತ್ನಿಂ
ರಶನಾಯಾಮುಪಾದಧ್ಯಾತ್ತದ್ಯಥ ಋಷಭಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಂ ಸಂಸ್ತ್ರಿಯತೇ ತಾದೃಕ್ತತ್
೧೩।೧।೨।[೩]

ಅಭಿಧಾ ಅಸೀತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಮೇಧಯಾಜೀ ಸರ್ವಾ ದಿಶೋಽಭಿಜಯತಿ ಭುವನಮಸೀತಿ ಭುವನಂ
ತಜ್ಜಯತಿ ಯನ್ತಾಸಿ ಧರ್ತೇತಿ ಯನ್ತಾರಮೇವೈನಂ ಧರ್ತಾರಂ ಕರೋತಿ ಸ ತ್ವಮಗ್ನಿಂ
ವೈಶ್ವಾನರಮಿತ್ಯಗ್ನಿಮೇವೈನಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಗಮಯತಿ ಸಪ್ರಥಸಂ ಗಚೇತಿ
ಪ್ರಜಯೈವೈನಂ ಪಶುಭಿಃ ಪ್ರಥಯತಿ ಸ್ವಾಹಾಕೃತ ಇತಿ ವಷಟ್ಕಾರ ಏವಾಸ್ಯೈಷ ಸ್ವಗಾ ತ್ವಾ
ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ದೇವೇಭ್ಯ ಏವೈನಂ ಸ್ವಗಾ ಕರೋತಿ ಪ್ರಜಾಪತಯ ಇತಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋಽಶ್ವಃ
ಸ್ವಯೈವೈನಂ ದೇವತಯಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೧।೨।[೪]

ಈಶ್ವರೋ ವಾ ಏಷಃ ಆರ್ತಿಮಾರ್ತೋರ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಪ್ರತಿಪ್ರೋಚ್ಯಾಶ್ವಂ ಬಧ್ನಾತಿ
ಬ್ರಹ್ಮನ್ನಶ್ವಂ ಭನ್ತ್ಸ್ಯಾಮಿ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ತೇನ ರಾಧ್ಯಾಸಮಿತಿ
ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಏವೈನಂ ಪ್ರತಿಪ್ರೋಚ್ಯ ಬಧ್ನಾತಿ ನಾರ್ತಿಮಾರ್ಚತಿ ತಂ
ಬಧಾನ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ತೇನ ರಾಧ್ನುಹೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪ್ರಸೌತಿ ಸ್ವಯೈವೈನಂ
ದೇವತಯಾ ಸಮರ್ಧಯತ್ಯಥ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ
೧೩।೧।೨।[೫]

ಸ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ವೀರ್ಯವತ್ತಮೋ
ವೀರ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಪಶೂನಾಂ ವೀರ್ಯವತ್ತಮಃ
೧೩।೧।೨।[೬]

ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನಿಭ್ಯಾಂ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತಿ ಇನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ದೇವಾನಾಮೋಜಸ್ವಿತಮಾ ಓಜ
ಏವಾಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಪಶೂನಾಮೋಜಸ್ವಿತಮಃ
೧೩।೧।೨।[೭]

ವಾಯವೇ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತಿ ವಾಯುರ್ವೈ ದೇವಾನಾಮಾಶಿಷ್ಠೋ ಜವಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಪಶೂನಾಮಾಶಿಷ್ಠಃ
೧೩।೧।೨।[೮]

ವಿಶ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತಿ ವಿಶ್ವೇ ವೈ ದೇವಾ ದೇವಾನಾಂ ಯಶಸ್ವಿತಮಾ
ಯಶ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಪಶೂನಾಂ ಯಶಸ್ವಿತಮಃ ಸರ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ
ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತಿ೧೩।೧।೨।[೯]

ತದಾಹುಃ ಯತ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋಽಶ್ವೋಽಥ ಕಥಾಪ್ಯನ್ಯಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ಷತೀತಿ ಸರ್ವಾ ವೈ
ದೇವತಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇಽನ್ವಾಯತ್ತಾ ಯದಾಹ ಸರ್ವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತಿ ಸರ್ವಾ
ಏವಾಸ್ಮಿನ್ದೇವತಾ ಅನ್ವಾಯಾತಯತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಮೇಧೇ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾ ಅನ್ವಾಯತ್ತಾಃ ಪಾಪ್ಮಾ ವಾ
ಏತಮ್
ಭ್ರಾತೃವ್ಯ ಈಪ್ಸತಿ ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜೇತ ವಜ್ರೋಽಶ್ವಃ ಪರೋ ಮರ್ತಃ ಪರಃ ಶ್ವೇತಿ ಶ್ವಾನಂ
ಚತುರಕ್ಷಂ ಹತ್ವಾಧಸ್ಪದಮಶ್ವಸ್ಯೋಪಪ್ಲಾವಯತಿ ವಜ್ರೇಣೈವೈನಮವಕ್ರಾಮತಿ ನೈನಮ್
ಪಾಪ್ಮಾ ಭ್ರಾತೃವ್ಯ ಆಪ್ನೋತಿ
೧೩।೧।೩।[೧]

ಯಥಾ ವೈ ಹವಿಷೋಽಹುತಸ್ಯ ಸ್ಕನ್ದೇತ್ ಏವಮೇತತ್ಪಶೋ ಸ್ಕನ್ದತಿ ಯಂ
ನಿಕ್ತಮನಾಲಬ್ಧಮುತ್ಸೃಜನ್ತಿ ಯತ್ಸ್ತೋಕೀಯಾ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಹುತಮೇವೈನಂ
ಜುಹೋತ್ಯಸ್ಕನ್ದಾಯಾಸ್ಕನ್ನಂ ಹಿ ತದ್ಯದ್ಧುತಸ್ಯ ಸ್ಕನ್ದತಿ ಸಹಸ್ರಂ ಜುಹೋತಿ ಸಹಸ್ರಸಮ್ಮಿತೋ
ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಃ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯಾಭಿಜಿತ್ಯೈ
೧೩।೧।೩।[೨]

ತದಾಹುಃ ಯನ್ಮಿತಾ ಜುಹುಯಾತ್ಪರಿಮಿತಮವರುನ್ಧೀತೇತ್ಯಮಿತಾ
ಜುಹೋತ್ಯಪರಿಮಿತಸ್ಯೈವಾವರುದ್ಧ್ಯಾ ಉವಾಚ ಹ ಪ್ರಜಾಪತಿ ಸ್ತೋಕೀಯಾಸು ವಾ ಅಹಮಶ್ವಮೇಧಂ
ಸಂಸ್ಥಾಪಯಾಮಿ ತೇನ ಸಂಸ್ಥಿತೇನೈವಾತ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚರಾಮೀತಿ
೧೩।೧।೩।[೩]

ಅಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನಯ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ಸೋಮಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸೋಮಾಯೈವೈನಂ ಜುಹೋತ್ಯಪಾಮ್
ಮೋದಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯದ್ಭ್ಯ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ಸವಿತ್ರೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸವಿತ್ರ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ವಾಯವೇ
ಸ್ವಾಹೇತಿ ವಾಯವ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ವಿಷ್ಣವೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವಿಷ್ಣವ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತೀನ್ದ್ರಾಯ
ಸ್ವಾಹೇತೀನ್ದ್ರಾಯೈವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಬೃಹಸ್ಪತಯ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ಮಿತ್ರಾಯ
ಸ್ವಾಹೇತಿ ಮಿತ್ರಾಯೈವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ವರುಣಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವರುಣಾಯೈವೈನಂ ಜುಹೋತ್ಯೇತಾವನ್ತೋ ವೈ
ಸರ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತೇಭ್ಯ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ಪರಾಚೀರ್ಜುಹೋತಿ ಪರಾಙಿವ ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಃ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ
ಲೋಕಸ್ಯಾಭಿಜಿತ್ಯೈ
೧೩।೧।೩।[೪]

ಈಶ್ವರೋ ವಾ ಏಷಃ ಪರಾಙ್ಪ್ರದಘೋರ್ಯಃ ಪರಾಚೀರಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ಪುನರಾವರ್ತತೇಽಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಲೋಕೇ
ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯೇತಾಂ ಹ ವಾವ ಸ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಿತಿಮುವಾಚಾಸ್ಕನ್ದಾಯಾಸ್ಕನ್ನಂ ಹಿ
ತದ್ಯದ್ಧುತಸ್ಯ ಸ್ಕನ್ದತಿ
೧೩।೧।೩।[೫]

ಯಥಾ ವೈ ಹವಿಷೋಽಹುತಸ್ಯ ಸ್ಕನ್ದೇತ್ ಏವಮೇತತ್ಪಶೋ ಸ್ಕನ್ದತಿ ಯಮ್
ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಮನಾಲಬ್ಧಮುತ್ಸೃಜನ್ತಿ ಯದ್ರೂಪಾಣಿ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಹುತಮೇವೈನಂ
ಜುಹೋತ್ಯಸ್ಕನ್ದಾಯಾಸ್ಕನ್ನಂ ಹಿ ತದ್ಯದ್ಧುತಸ್ಯ ಸ್ಕನ್ದತಿ ಹಿಙ್ಕಾರಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಹಿಙ್ಕೃತಾಯ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇತಾನಿ ವಾ ಅಶ್ವಸ್ಯ ರೂಪಾಣಿ ತಾನ್ಯೇವಾವರುನ್ದ್ಧೇ೧೩।೧।೩।[೬]

ತದಾಹುಃ ಅನಾಹುತಿರ್ವೈ ರೂಪಾಣಿ ನೈತಾ ಹೋತವ್ಯಾ ಇತ್ಯಥೋ ಖಲ್ವಾಹುರತ್ರ ವಾ ಅಶ್ವಮೇಧಃ
ಸಂತಿಷ್ಠತೇ ಯದ್ರೂಪಾಣಿ ಜುಹೋತಿ ಹೋತವ್ಯಾ ಏವೇತಿ ಬಹಿರ್ಧಾ ವಾ ಏತಮಾಯತನಾತ್ಕರೋತಿ
ಭ್ರಾತೃವ್ಯಮಸ್ಮೈ ಜನಯತಿ ಯಸ್ಯಾನಾಯತನೇಽನ್ಯತ್ರಾಗ್ನೇರಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ
೧೩।೧।೩।[೭]

ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾ ಏವೇಷ್ಟೇಃ ಪುರಸ್ತಾದನುದ್ರುತ್ಯ ಸಕೃದೇವ ರೂಪಾಣ್ಯಾಹವನೀಯೇ ಜುಹೋತ್ಯಾಯತನ
ಏವಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ನಾಸ್ಮೈ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಂ ಜನಯತಿ ಯಜ್ಞಮುಖೇಯಜ್ಞಮುಖೇ ಜುಹೋತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ
ಸಂತತ್ಯಾ ಅವ್ಯವಚೇದಾಯ
೧೩।೧।೩।[೮]

ತದಾಹುಃ ಯದ್ಯಜ್ಞಮುಖೇಯಜ್ಞಮುಖೇ ಜುಹುಯಾತ್ಪಶುಭಿರ್ವ್ಯೃಧ್ಯೇತ
ಪಾಪೋಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ಸಕೃದೇವ ಹೋತವ್ಯಾ ನ ಪಶುಭಿರ್ವ್ಯೃಧ್ಯತೇ ನ
ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವತ್ಯಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶತಂ ಜುಹೋತ್ಯಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಜಗತೀ ಜಾಗತಾಃ ಪಶವೋ
ಜಗತ್ಯೈವಾಸ್ಮೈ ಪಶೂನವರುನ್ದ್ಧ ಏಕಮತಿರಿಕ್ತಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕಃ ಪ್ರಜಾಸ್ವರ್ಧುಕಃ
೧೩।೧।೪।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರಶ್ವಮೇಧಮಸೃಜತ ಸೋಽಸ್ಮಾತ್ಸೃಷ್ಟಃ ಪರಾಙೈತ್ಸ ದಿಶೋಽನುಪ್ರಾವಿಶತ್ತಂ ದೇವಾಃ
ಪ್ರೈಷಮೈಚಂಸ್ತಮಿಷ್ಟಿಭಿರನುಪ್ರಾಯುಞ್ಜತ
ತಮಿಷ್ಟಿಭಿರನ್ವೈಚಂಸ್ತಮಿಷ್ಟಿಭಿರನ್ವವಿನ್ದನ್ಯದಿಷ್ಟಿಭಿರ್ಯಜತೇಽಶ್ವಮೇವ ತನ್ಮೇಧ್ಯಂ
ಯಜಮಾನೋಽನ್ವಿಚತಿ
೧೩।೧।೪।[೨]

ಸಾವಿತ್ರ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಇಯಂ ವೈ ಸವಿತಾ ಯೋ ವಾ ಅಸ್ಯಾಂ ನಿಲಯತೇ ಯೋಽನ್ಯತ್ರೈತ್ಯಸ್ಯಾಂ ವಾವ
ತಮನುವಿನ್ದನ್ತಿ ನ ವಾ ಇಮಾಂ ಕಶ್ಚನ ತಿರ್ಯಙ್ನೋರ್ಧ್ವೋಽತ್ಯೇತುಮರ್ಹತಿ ಯತ್ಸಾವಿತ್ರ್ಯೋ
ಭವನ್ತ್ಯಶ್ವಸ್ಯೈವಾನುವಿತ್ತ್ಯೈ
೧೩।೧।೪।[೩]

ತದಾಹುಃ ಪ್ರ ವಾ ಏತದಶ್ವೋ ಮೀಯತೇ ಯತ್ಪರಾಙೇತಿ ನ ಹ್ಯೇನಂ ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತಯನ್ತೀತಿ ಯತ್ಸಾಯಂ
ಧೃತೀರ್ಜುಹೋತಿ ಕ್ಷೇಮೋ ವೈ ಧೃತಿಃ ಕ್ಷೇಮೋ ರಾತ್ರಿಃ ಕ್ಷೇಮೇಣೈವೈನಂ ದಾಧಾರ ತಸ್ಮಾತ್ಸಾಯಮ್
ಮನುಷ್ಯಾಶ್ಚ ಪಶವಶ್ಚ ಕ್ಷೇಮ್ಯಾ ಭವನ್ತ್ಯಥ ಯತ್ಪ್ರಾತರಿಷ್ಟಿಭಿರ್ಯಜತ ಇಚತ್ಯೇವೈನಂ
ತತ್ತಸ್ಮಾದ್ದಿವಾ ನಷ್ಟೈಷ ಏತಿ ಯದ್ವೇವ ಸಾಯಂ ಧೃತೀರ್ಜುಹೋತಿ ಪ್ರಾತರಿಷ್ಟಿಭಿರ್ಯಜತೇ
ಯೋಗಕ್ಷೇಮಮೇವ ತದ್ಯಜಮಾನಃ ಕಲ್ಪಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಕೢಪ್ತಃ
ಪ್ರಜಾನಾಂ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ ಭವತಿ
೧೩।೧।೫।[೧]

ಅಪ ವಾ ಏತಸ್ಮಾತ್ ಶ್ರೀ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಕ್ರಾಮತಿ ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ ಯದಾ ವೈ ಪುರುಷಃ ಶ್ರಿಯಂ
ಗಚತಿ ವೀಣಾಸ್ಮೈ ವಾದ್ಯತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೌ ವೀಣಾಗಾಥಿನೌ ಸಂವತ್ಸರಂ ಗಾಯತಃ ಶ್ರಿಯೈ ವಾ
ಏತದ್ರೂಪಂ ಯದ್ವೀಣಾ ಶ್ರಿಯಮೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ಧತ್ತಃ
೧೩।೧।೫।[೨]

ತದಾಹುಃ ಯದುಭೌ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೌ ಗಾಯೇತಾಮಪಾಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ಕ್ರಾಮೇದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಾ
ಏತದ್ರೂಪಂ ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಕ್ಷತ್ರಂ ರಮತ ಇತಿ
೧೩।೧।೫।[೩]

ಯದುಭೌ ರಾಜನ್ಯೌ ಅಪಾಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ಕ್ರಾಮೇತ್ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಂ
ಯದ್ರಾಜನ್ಯೋ ನ ವೈ ಕ್ಷತ್ರೇ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ರಮತ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽನ್ಯೋ ಗಾಯತಿ
ರಾಜನ್ಯೋಽನ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ರಾಜನ್ಯಸ್ತದಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚ ಕ್ಷತ್ರೇಣ
ಚೋಭಯತಃ ಶ್ರೀಃ ಪರಿಗೃಹೀತಾ ಭವತಿ
೧೩।೧।೫।[೪]

ತದಾಹುಃ ಯದುಭೌ ದಿವಾ ಗಾಯೇತಾಂ ಪ್ರಭ್ರಂಶುಕಾಸ್ಮಾಚ್ರೀಃ ಸ್ಯಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಂ
ಯದಹರ್ಯದಾ ವೈ ರಾಜಾ ಕಾಮಯತೇಽಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಜಿನಾತಿ ಪಾಪೀಯಾಂಸ್ತು ಭವತಿ
೧೩।೧।೫।[೫]

ಯದುಭೌ ನಕ್ತಮ್ ಅಪಾಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ಕ್ರಾಮೇತ್ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಂ
ಯದ್ರಾತ್ರಿರ್ನ ವೈ ಕ್ಷತ್ರೇ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ರಮತ ಇತಿ ದಿವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗಾಯತಿ ನಕ್ತಂ
ರಾಜನ್ಯಸ್ತಥೋ ಹಾಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಚ ಕ್ಷತ್ರೇಣ ಚೋಭಯತಃ ಶ್ರೀಃ ಪರಿಗೃಹೀತಾ ಭವತೀತಿ
೧೩।೧।೫।[೬]

ಅಯಜತೇತ್ಯದದಾದಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗಾಯತೀಷ್ಟಾಪೂರ್ತಂ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯೇಷ್ಟಾಪೂರ್ತೇನೈವೈನಂ ಸ
ಸಮರ್ಧಯತೀತ್ಯಯುಧ್ಯತೇತ್ಯಮುಂ ಸಂಗ್ರಾಮಮಜಯದಿತಿ ರಾಜನ್ಯೋ ಯುದ್ಧಂ ವೈ
ರಾಜನ್ಯಸ್ಯ ವೀರ್ಯಂ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಂ ಸ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತಿಸ್ರೋಽನ್ಯೋ ಗಾಥಾ ಗಾಯತಿ ತಿಸ್ರೋಽನ್ಯಃ
ಷಟ್ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಷಡೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರ ಋತುಷ್ವೇವ ಸಂವತ್ಸರೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತಾಭ್ಯಾಂ
ಶತಂ ದದಾತಿ ಶತಾಯುರ್ವೈ ಪುರುಷಃ ಶತೇನ್ದ್ರಿಯ ಆಯುರೇವೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ
೧೩।೧।೬।[೧]

ವಿಭೂರ್ಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಭೂಃ ಪಿತ್ರೇತಿ ಇಯಂ ವೈ ಮಾತಾಸೌ ಪಿತಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಂ ಪರಿದದಾತ್ಯಶ್ವೋಽಸಿ
ಹಯೋಽಸೀತಿ ಶಾಸ್ತ್ಯೇವೈನಂ ತತ್ತಸ್ಮಾಚಿಷ್ಟಾಃ ಪ್ರಜಾ ಜಾಯನ್ತೇಽತ್ಯೋಽಸಿ ಮಯೋಽಸೀತ್ಯತ್ಯೇವೈನಂ ನಯತಿ
ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಪಶೂನಾಂ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಂ ಗಚತ್ಯರ್ವಾಸಿ ಸಪ್ತಿರಸಿ ವಾಜ್ಯಸೀತಿ
ಯಥಾಯಜುರೇವೈತದ್ವೃಷಾಸಿ ನೃಮಣಾ ಅಸೀತಿ ಮಿಥುನತ್ವಾಯ ಯಯುರ್ನಾಮಾಸಿ ಶಿಶುರ್ನಾಮಾಸೀತ್ಯೇತದ್ವಾ
ಅಶ್ವಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಂ ನಾಮಧೇಯಂ ಪ್ರಿಯೇಣೈವೈನಂ ನಾಮ್ನಾಭಿವದತಿ ತಸ್ಮಾದಪ್ಯಾಮಿತ್ರೌ
ಸಂಗತ್ಯ ನಾಮ್ನಾ ಚೇದಭಿವದತೋಽನ್ಯೋಽನ್ಯಂ ಸಮೇವ ಜಾನಾತೇ
೧೩।೧।೬।[೨]

ಆದಿತ್ಯಾನಾಂ ಪತ್ವಾನ್ವಿಹೀತಿ ಆದಿತ್ಯಾನೇವೈನಂ ಗಮಯತಿ ದೇವಾ ಆಶಾಪಾಲಾ ಏತಂ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಶ್ವಮ್
ಮೇಧಾಯ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ರಕ್ಷತೇತಿ ಶತಂ ವೈ ತಲ್ಪ್ಯಾ ರಾಜಪುತ್ರಾ ಆಶಾಪಾಲಾಸ್ತೇಭ್ಯ ಏವೈನಮ್
ಪರಿದದಾತೀಹ ರನ್ತಿರಿಹ ರಮತಾಮಿಹ ಧೃತಿರಿಹ ಸ್ವಧೃತಿಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ
ಸಂವತ್ಸರಮಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ಷೋಡಶ ನವತೀರೇತಾ ವಾ ಅಶ್ವಸ್ಯ ಬನ್ಧನಂ ತಾಭಿರೇವೈನಮ್
ಬಧ್ನಾತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಪ್ರಮುಕ್ತೋ ಬನ್ಧನಮಾಗಚತಿ ಷೋಡಶ ನವತೀರೇತಾ ವಾ ಅಶ್ವಸ್ಯ
ಬನ್ಧನಂ ತಾಭಿರೇವೈನಂ ಬಧ್ನಾತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಪ್ರಮುಕ್ತೋ ಬನ್ಧನಂ ನ ಜಹಾತಿ
೧೩।೧।೬।[೩]

ರಾಷ್ಟ್ರಂ ವಾ ಅಶ್ವಮೇಧಃ ರಾಷ್ಟ್ರ ಏತೇ ವ್ಯಾಯಚನ್ತೇ ಯೇಽಶ್ವಂ ರಕ್ಷನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ಯ ಉದೃಚಂ
ಗಚನ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರೇಣೈವ ತೇ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಭವನ್ತ್ಯಥ ಯೇ ನೋದೃಚಂ ಗಚನ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಾತ್ತೇ
ವ್ಯವಚಿದ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಷ್ಟ್ರ್ಯಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜೇತ ಪರಾ ವಾ ಏಷ ಸಿಚ್ಯತೇ
ಯೋಽಬಲೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ ಯದ್ಯಮಿತ್ರಾ ಅಶ್ವಂ ವಿನ್ದೇರನ್ಯಜ್ಞೋಽಸ್ಯ ವಿಚಿದ್ಯೇತ
ಪಾಪೀಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾಚತಂ ಕವಚಿನೋ ರಕ್ಷನ್ತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂತತ್ಯಾ ಅವ್ಯವಚೇದಾಯ ನ
ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವತ್ಯಥಾನ್ಯಮಾನೀಯ ಪ್ರೋಕ್ಷೇಯುಃ ಸೈವ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ
೧೩।೧।೭।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರಕಾಮಯತ ಅಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜೇಯೇತಿ ಸೋಽಶ್ರಾಮ್ಯತ್ಸ ತಪೋಽತಪ್ಯತ ತಸ್ಯ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ
ತಪ್ತಸ್ಯ ಸಪ್ತಧಾತ್ಮನೋ ದೇವತಾ ಅಪಾಕ್ರಾಮನ್ತ್ಸಾ ದೀಕ್ಷಾಭವತ್ಸ ಏತಾನಿ
ವೈಶ್ವದೇವಾನ್ಯಪಶ್ಯತ್ತಾನ್ಯಜುಹೋತ್ತೈರ್ವೈ ಸ ದೀಕ್ಷಾಮವಾರುನ್ದ್ಧ ಯದ್ವೈಶ್ವದೇವಾನಿ ಜುಹೋತಿ
ದೀಕ್ಷಾಮೇವ ತೈರ್ಯಜಮಾನೋಽವರುನ್ದ್ಧೇಽನ್ವಹಂ ಜುಹೋತ್ಯನ್ವಹಮೇವ ದೀಕ್ಷಾಮವರುನ್ದ್ಧೇ
ಸಪ್ತ ಜುಹೋತಿ ಸಪ್ತ ವೈ ತಾ ದೇವತಾ ಅಪಾಕ್ರಾಮಂಸ್ತಾಭಿರೇವಾಸ್ಮೈ ದೀಕ್ಷಾಮವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೩।೧।೭।[೨]

ಅಪ ವಾ ಏತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಯೇ ದೀಕ್ಷಾಮತಿರೇಚಯನ್ತಿ ಸಪ್ತಾಹಂ ಪ್ರಚರನ್ತಿ ಸಪ್ತ
ವೈ ಶೀರ್ಷಣ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ದೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಣೈರೇವಾಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಣಾನ್ದೀಕ್ಷಾಮವರುನ್ದ್ಧೇ ತ್ರೇಧಾ
ವಿಭಜ್ಯ ದೇವತಾಂ ಜುಹೋತಿ ತ್ರ್ಯಾವೃತೋ ವೈ ದೇವಾಸ್ತ್ರ್ಯಾವೃತ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಋದ್ಧ್ಯಾಮೇವ ವೀರ್ಯ ಏಷು
ಲೋಕೇಷು ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೧।೭।[೩]

ಏಕವಿಂಶತಿಃ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ
ಏಕವಿಂಶಸ್ತದ್ದೈವಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸಾ ಶ್ರೀಸ್ತದಾಧಿಪತ್ಯಂ ತದ್ಬ್ರಧ್ನಸ್ಯ ವಿಷ್ಟಪಂ
ತತ್ಸ್ವಾರಾಜ್ಯಮಶ್ನುತೇ
೧೩।೧।೭।[೪]

ತ್ರಿಂಶತಮೌದ್ಗ್ರಭಣಾನಿ ಜುಹೋತಿ ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡು ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ
ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯೈವಾನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ಚತ್ವಾರ್ಯೌದ್ಗ್ರಭಣಾನಿ ಜುಹೋತಿ ತ್ರೀಣಿ ವೈಶ್ವದೇವಾನಿ
ಸಪ್ತ ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಸಪ್ತ ವೈ ಶೀರ್ಷಣ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಪ್ರಾಣೈರೇವಾಸ್ಮೈ
ಪ್ರಾಣಾನ್ದೀಕ್ಷಾಮವರುನ್ದ್ಧೇ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಮುತ್ತಮಾಂ ಜುಹೋತಿ ಪ್ರತ್ಯುತ್ತಬ್ಧ್ಯೈ ಸಯುಕ್ತ್ವಾಯ
೧೩।೧।೮।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರಶ್ವಮೇಧಮಸೃಜತ ಸ ಸೃಷ್ಟಃ ಪ್ರರ್ಚಮವ್ಲೀನಾತ್ಪ್ರ ಸಾಮ ತಂ
ವೈಶ್ವದೇವಾನ್ಯುದಯಚನ್ಯದ್ವೈಶ್ವದೇವಾನಿ ಜುಹೋತ್ಯಶ್ವಮೇಧಸ್ಯೈವೋದ್ಯತ್ಯೈ
೧೩।೧।೮।[೨]

ಕಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಕಸ್ಮೈ ಸ್ವಾಹಾ ಕತಮಸ್ಮೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಮುಖ್ಯಂ ಕರೋತಿ
ಪ್ರಜಾಪತಿಮುಖಾಭಿರೇವೈನಂ ದೇವತಾಭಿರುದ್ಯಚತಿ
೧೩।೧।೮।[೩]

ಸ್ವಾಹಾಧಿಮಾಧೀತಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಮನಃ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ಸ್ವಾಹಾ ಚಿತ್ತಂ ವಿಜ್ಞಾತಾಯೇತಿ ಯದೇವ
ಪೂರ್ವಾಸಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತದತ್ರ
೧೩।೧।೮।[೪]

ಅದಿತ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾ ಅದಿತ್ಯೈ ಮಹ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾದಿತ್ಯೈ ಸುಮೃಡೀಕಾಯೈ ಸ್ವಾಹೇತೀಯಂ ವಾ
ಅದಿತಿರನಯೈವೈನಮುದ್ಯಚತಿ
೧೩।೧।೮।[೫]

ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಪಾವಕಾಯೈ ಸ್ವಾಹಾ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಬೃಹತ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವಾಗ್ವೈ
ಸರಸ್ವತೀ ವಾಚೈವೈನಮುದ್ಯಚತಿ
೧೩।೧।೮।[೬]

ಪೂಷ್ಣೇ ಸ್ವಾಹಾ ಪೂಷ್ಣೇ ಪ್ರಪಥ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಪೂಷ್ಣೇ ನರಂಧಿಷಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪಶವೋ ವೈ ಪೂಷಾ
ಪಶುಭಿರೇವೈನಮುದ್ಯಚತಿ
೧೩।೧।೮।[೭]

ತ್ವಷ್ಟ್ರೇ ಸ್ವಾಹಾ ತ್ವಷ್ಟ್ರೇ ತುರೀಪಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ತ್ವಷ್ಟ್ರೇ ಪುರುರೂಪಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ತ್ವಷ್ಟಾ ವೈ
ಪಶೂನಾಂ ಮಿಥುನಾನಾಂ ರೂಪಕೃದ್ರೂಪೈರೇವೈನಮುದ್ಯಚತಿ೧೩।೧।೮।[೮]

ವಿಷ್ಣವೇ ಸ್ವಾಹಾ ವಿಷ್ಣವೇ ನಿಭೂಯಪಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ವಿಷ್ಣವೇ ಶಿಪಿವಿಷ್ಟಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ
ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞೇನೈವೈನಮುದ್ಯಚತಿ ವಿಶ್ವೋ ದೇವಸ್ಯ ನೇತುರಿತಿ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಮುತ್ತಮಾಂ ಜುಹೋತೀಯಂ
ವೈ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿರಸ್ಯಾಮೇವಾನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೧।೯।[೧]

ಆ ಬ್ರಹ್ಮನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಜಾಯತಾಮಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಏವ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ
ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಜಜ್ಞೇ
೧೩।೧।೯।[೨]

ಆ ರಾಷ್ಟ್ರೇ ರಾಜನ್ಯಃ ಶೂರ ಇಷವ್ಯೋಽತಿವ್ಯಾಧೀ ಮಹಾರಥೋ ಜಾಯತಾಮಿತಿ ರಾಜನ್ಯ ಏವ ಶೌರ್ಯಮ್
ಮಹಿಮಾನಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾ ರಾಜನ್ಯಃ ಶೂರ ಇಷವ್ಯೋಽತಿವ್ಯಾಧೀ ಮಹಾರಥೋ ಜಜ್ಞೇ
೧೩।೧।೯।[೩]

ದೋಗ್ಧ್ರೀ ಧೇನುರಿತಿ ಧೇನ್ವಾಮೇವ ಪಯೋ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾ ಧೇನುರ್ದೋಗ್ಧ್ರೀ ಜಜ್ಞೇ
೧೩।೧।೯।[೪]

ವೋಢಾನಡ್ವಾನಿತಿ ಅನಡುಹ್ಯೇವ ಬಲಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾನಡ್ವಾನ್ವೋಢಾ ಜಜ್ಞೇ
೧೩।೧।೯।[೫]

ಆಶುಃ ಸಪ್ತಿರಿತಿ ಅಶ್ವ ಏವ ಜವಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾಶ್ವಃ ಸರ್ತಾ ಜಜ್ಞೇ
೧೩।೧।೯।[೬]

ಪುರಂಧಿರ್ಯೇಷೇತಿ ಯೋಷಿತ್ಯೇವ ರೂಪಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರೂಪಿಣೀ ಯುವತಿಃ ಪ್ರಿಯಾ ಭಾವುಕಾ
೧೩।೧।೯।[೭]

ಜಿಷ್ಣೂ ರಥೇಷ್ಠಾ ಇತಿ ರಾಜನ್ಯ ಏವ ಜೈತ್ರಂ ಮಹಿಮಾನಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರಾ ರಾಜನ್ಯೋ
ಜಿಷ್ಣುರ್ಜಜ್ಞೇ
೧೩।೧।೯।[೮]

ಸಭೇಯೋ ಯುವೇತಿ ಏಷ ವೈ ಸಭೇಯೋ ಯುವಾ ಯಃ ಪ್ರಥಮವಯಸೀ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಥಮವಯಸೀ
ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಪ್ರಿಯೋ ಭಾವುಕಃ
೧೩।೧।೯।[೯]

ಆಸ್ಯ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ವೀರೋ ಜಾಯತಾಮಿತಿ ಯಜಮಾನಸ್ಯೈವ ಪ್ರಜಾಯಾಂ ವೀರ್ಯಂ ದಧಾತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ಪುರೇಜಾನಸ್ಯ ವೀರೋ ಜಜ್ಞೇ
೧೩।೧।೯।[೧೦]

ನಿಕಾಮೇ ನಃ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ವರ್ಷತ್ವಿತಿ ನಿಕಾಮೇನಿಕಾಮೇ ವೈ ತತ್ರ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ವರ್ಷತಿ ಯತ್ರೈತೇನ
ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಫಲವತ್ಯೋ ನ ಓಷಧಯಃ ಪಚ್ಯನ್ತಾಮಿತಿ ಫಲವತ್ಯೋ ವೈ
ತತ್ರೌಷಧಯಃ ಪಚ್ಯನ್ತೇ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ ನಃ ಕಲ್ಪತಾಮಿತಿ
ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ ವೈ ತತ್ರ ಕಲ್ಪತೇ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ
ಯಜನ್ತೇ ಕೢಪ್ತಃ ಪ್ರಜಾನಾಂ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ ಭವತಿ
೧೩।೨।೧।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞಾನ್ವ್ಯಾದಿಶತ್ ಸ ಆತ್ಮನ್ನಶ್ವಮೇಧಮಧತ್ತ ತೇ ದೇವಾಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿಮಬ್ರುವನ್ನೇಷ ವೈ ಯಜ್ಞೋ ಯದಶ್ವಮೇಧೋಽಪಿ ನೋಽತ್ರಾಸ್ತು ಭಗ ಇತಿ ತೇಭ್ಯ
ಏತಾನನ್ನಹೋಮಾನ್ಕಲ್ಪಯದ್ಯದನ್ನಹೋಮಾನ್ಜುಹೋತಿ ದೇವಾನೇವ ತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೧೩।೨।೧।[೨]

ಆಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತಿ ತೇಜೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ತೇಜಸೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತತ್ತೇಜೋ ದಧಾತ್ಯಾಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತ್ಯೇತದ್ವೈ
ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ಯದಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಿಯೇಣೈವೈನಾನ್ಧಾಮ್ನಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೨।೧।[೩]

ಸಕ್ತುಭಿರ್ಜುಹೋತಿ ದೇವಾನಾಂ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಂ ಯತ್ಸಕ್ತವೋ ದೇವಾನೇವ ತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೧೩।೨।೧।[೪]

ಧಾನಾಭಿರ್ಜುಹೋತಿ ಅಹೋರಾತ್ರಾಣಾಂ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಂ ಯದ್ಧಾನಾಂ ಅಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯೇವ ತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೧೩।೨।೧।[೫]

ಲಾಜೈರ್ಜುಹೋತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಾಂ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಂ ಯಲ್ಲಜಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯೇವ ತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಪ್ರಾಣಾಯ
ಸ್ವಾಹಾಪಾನಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ನಾಮಗ್ರಾಹಂ ಜುಹೋತಿ ನಾಮಗ್ರಾಹಮೇವೈನಾಂಸ್ತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯೇಕಸ್ಮೈ ಸ್ವಾಹಾ
ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಸ್ವಾಹಾ ಶತಾಯ ಸ್ವಾಹೈಕಶತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯನುಪೂರ್ವಂ
ಜುಹೋತ್ಯನುಪೂರ್ವಮೇವೈನಾಂಸ್ತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯೇಕೋತ್ತರಾ ಜುಹೋತ್ಯೇಕವೃದ್ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕ
ಏಕಧೈವೈನಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗಮಯತಿ ಪರಾಚೀರ್ಜುಹೋತಿ ಪರಾಙಿವ ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಃ
ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯಾಭಿಜಿತ್ಯೈ
೧೩।೨।೧।[೬]

ಈಶ್ವರೋ ವಾ ಏಷಃ ಪರಾಙ್ಪ್ರದಘೋರ್ಯಃ ಪರಾಚೀರಾಹುತಿರ್ಜುಹೋತಿ ನೈಕಶತಮತ್ಯೇತಿ
ಯದೇಕಶತಮತೀಯಾದಾಯುಷಾ ಯಜಮಾನಂ ವ್ಯರ್ಧಯೇದೇಕಶತಂ ಜುಹೋತಿ ಶತಾಯುರ್ವೈ ಪುರುಷ
ಆತ್ಮೈಕಶತ ಆಯುಷ್ಯೇವಾತ್ಮನ್ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ವ್ಯುಷ್ಟ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾ ಸ್ವರ್ಗಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯುತ್ತಮೇ ಆಹುತೀ
ಜುಹೋತಿ ರಾತ್ರಿರ್ವೈ ವ್ಯುಷ್ಟಿರಹಃ ಸ್ವರ್ಗೋಽಹೋರಾತ್ರೇ ಏವ ತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
೧೩।೨।೧।[೭]

ತದಾಹುಃ ಯದುಭೇ ದಿವಾ ವಾ ನಕ್ತಂ ವಾ ಜುಹುಯಾದಹೋರಾತ್ರೇ ಮೋಹಯೇದ್ವ್ಯುಷ್ಟ್ಯೈ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯನುದಿತ ಆದಿತ್ಯೇ ಜುಹೋತಿ ಸ್ವರ್ಗಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯುದಿತೇಽಹೋರಾತ್ರಯೋರವ್ಯತಿಮೋಹಾಯ
೧೩।೨।೨।[೧]

ರಾಜಾ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಯದಶ್ವಮೇಧಃ ಯಜಮಾನೋ ವಾ ಅಶ್ದ್ಯಜ್ಞಮಾರಭತೇವಮೇಧೋ
ಯಜಮಾನೋ ಯಜ್ಞೋ ಯದಶ್ವೇ ಪಶೂನ್ನಿಯುನಕ್ತಿ ಯಜ್ಞ ಏವ ತ
೧೩।೨।೨।[೨]

ಅಶ್ವಂ ತೂಪರಂ ಗೋಮೃಗಮಿತಿ ತಾನ್ಮಧ್ಯಮೇ ಯೂಪ ಆಲಭತೇ ಸೇನಾಮುಖಮೇವಾಸ್ಯೈತೇನ
ಸಂಶ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜ್ಞಃ ಸೇನಾಮುಖಂ ಭೀಷ್ಮಂ ಭಾವುಕಮ್
೧೩।೨।೨।[೩]

ಕೃಷ್ಣಗ್ರೀವಮಾಗ್ನೇಯಂ ರರಾಟೇ ಪುರಸ್ತಾತ್ ಪೂರ್ವಾಗ್ನಿಮೇವ ತಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜ್ಞಃ
ಪೂರ್ವಾಗ್ನಿರ್ಭಾವುಕಃ
೧೩।೨।೨।[೪]

ಸಾರಸ್ವತೀಂ ಮೇಷೀಮಧಸ್ತಾದ್ಧನ್ವೋಃ ಸ್ತ್ರೀರೇವ ತದನುಗಾಃ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ತ್ರಿಯಃ
ಪುಂಸೋಽನುವರ್ತ್ಮಾನೋ ಭಾವುಕಾಃ
೧೩।೨।೨।[೫]

ಆಶ್ವಿನಾವಧೋರಾಮೌ ಬಾಹ್ವೋಃ ಬಾಹ್ವೋರೇವ ಬಲಂ ಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜಾ ಬಾಹುಬಲೀ ಭಾವುಕಃ೧೩।೨।೨।[೬]

ಸೌಮಾಪೌಷ್ಣಂ ಶ್ಯಾಮಂ ನಾಭ್ಯಾಮ್ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮೇವ ತಾಂ ಕುರುತ ಇಯಂ ವೈ ಪೂಷಾಸ್ಯಾಮೇವ
ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೨।೨।[೭]

ಸೌರ್ಯಯಾಮೌ ಶ್ವೇತಂ ಚ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ಪಾರ್ಶ್ವಯೋಃ ಕವಚೇ ಏವ ತೇ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜಾ
ಸಂನದ್ಧೋ ವೀರ್ಯಂ ಕರೋತಿ
೧೩।೨।೨।[೮]

ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೋ ಲೋಮಶಸಕ್ಥೌ ಸಕ್ಥ್ಯೋಃ ಊರ್ವೋರೇವ ಬಲಂ ಧತ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜೋರುಬಲೀ ಭಾವುಕಃ
೧೩।೨।೨।[೯]

ವಾಯವ್ಯಂ ಶ್ವೇತಂ ಪುಚೇ ಉತ್ಸೇಧಮೇವ ತಂ ಕುರುತೇ ತಸ್ಮಾದುತ್ಸೇಧಂ ಪ್ರಜ್!
ಭಯೇಽಭಿಸಂಶ್ರಯನ್ತೀನ್ದ್ರಾಯ ಸ್ವಪಸ್ಯಾಯ ವೇಹತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸೇನ್ದ್ರತಾಯೈ ವೈಷ್ಣವೋ
ವಾಮನೋ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞ ಏವಾನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೨।೨।[೧೦]

ತೇ ವಾ ಏತೇ ಪಞ್ಚದಶ ಪರ್ಯಙ್ಗ್ಯಾಃ ಪಶವೋ ಭವನ್ತಿ ಪಞ್ಚದಶೋ ವೈ ವಜ್ರೋ ವೀರ್ಯಂ ವಜ್ರೋ
ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
೧೩।೨।೨।[೧೧]

ಪಞ್ಚದಶ ಪಞ್ಚದಶೋ ಏವೇತರೇಷು ಪಞ್ಚದಶೋ ವೈ ವಜ್ರೋ ವೀರ್ಯಂ ವಜ್ರೋ
ವಜ್ರೇಣವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನೋಽಭಿತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
೧೩।೨।೨।[೧೨]

ತದಾಹುಃ ಅಪಾಹೈವೈತೈಃ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಹತಾ ಇತ್ಯಕೃತ್ಸ್ನಂ ಚ ತ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ನ
ಚೇದಂ ಸರ್ವಮವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೩।೨।೨।[೧೩]

ಸಪ್ತದಶೈವ ಪಶೂನ್ಮಧ್ಯಮೇ ಯೂಪ ಆಲಭೇತ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್
ಪ್ರಜಾಪತಿರಶ್ವಮೇಧೋಽಶ್ವಮೇಧಸ್ಯೈವಾಪ್ತ್ಯೈ ಷೋಡಶ ಷೋಡಶೇತರೇಷು ಷೋಡಶಕಲಂ ವಾ
ಇದಂ ಸರ್ವಂ ತದಿದಂ ಸರ್ವ ಮವರುನ್ದ್ಧೇ೧೩।೨।೨।[೧೪]

ತಾನ್ಕಥಮಾಪ್ರೀಣೀಯಾದಿತ್ಯಾಹುಃ ಸಮಿದ್ಧೋ ಅಞ್ಜನ್ಕೃದರಂ ಮತೀನಾಮಿತಿ
ಬಾರ್ಹದುಕ್ಥೀಭಿರಾಪ್ರೀಣೀಯಾದ್ಬೃಹದುಕ್ಥೋ ಹ ವೈ ವಾಮದೇವ್ಯೋಽಶ್ವೋ ವಾ
ಸಾಮುದ್ರಿರಶ್ವಸ್ಯಾಪ್ರೀರ್ದದರ್ಶ ತಾ ಏತಾಸ್ತಾಭಿರೇವೈನಮೇತದಾಪ್ರೀಣೀಮ ಇತಿ ವದನ್ತೋ ನ ತಥಾ
ಕುರ್ಯಾಜ್ಜಾಮದಗ್ನೀಭಿರೇವಾಪ್ರೀಣೀಯಾತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಜಮದಗ್ನಿಃ ಸೋಽಶ್ವಮೇಧಃ ಸ್ವಯೈವೈನಂ
ದೇವತಯಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಮದಗ್ನೀಭಿರೇವಾಪ್ರೀಣೀಯಾತ್
೧೩।೨।೨।[೧೫]

ತದ್ಧೈಕೇ ಏತೇಷಾಂ ಪರ್ಯಙ್ಗ್ಯಾಣಾಂ ನಾನಾ ಯಾಜ್ಯಾಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಾಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ವಿನ್ದಾಮ
ಏತೇಷಾಮವಿತ್ತ್ಯೇತರೇಷಾಂ ನ ಕುರ್ಮ ಇತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಅಶ್ವೋ ವಿಡಿತರೇ ಪಶವಃ
ಪ್ರತಿಪ್ರತಿನೀಂ ಹ ತೇ ಪ್ರತ್ಯುದ್ಯಾಮಿನೀಂ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ವಿಶಂ ಕುರ್ವನ್ತ್ಯಥೋ ಆಯುಷಾ ಯಜಮಾನಂ
ವ್ಯರ್ಧಯನ್ತಿ ಯೇ ತಥಾ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯ ಏವಾಶ್ವೋ ದೇವದೇವತ್ಯಾ ಇತರೇ
ಕ್ಷತ್ರಾಯೈವ ತದ್ವಿಶಂ ಕೃತಾ?ಉಕರಾಮನುವರ್ತ್ಮಾನಂ ಕರೋತ್ಯಥೋ ಆಯುಷೈವ ಯಜಮಾನಂ
ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೨।೨।[೧೬]

ಹಿರಣ್ಮಯೋಽಶ್ವಸ್ಯ ಶಾಸೋ ಭವತಿ ಲೋಹಮಯಾಃ ಪರ್ಯಙ್ಗ್ಯಾಣಾಮಾಯಸಾ ಇತರೇಷಾಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ವೈ
ಹಿರಣ್ಯಂ ರಾಷ್ಟ್ರಮಶ್ವಮೇಧೋ ಜ್ಯೋತಿರೇವ ತದ್ರಾಷ್ಟ್ರೇ ದಧಾತ್ಯಥೋ ಹಿರಣ್ಯಜ್ಯೋತಿಷೈವ
ಯಜಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮೇತ್ಯಥೋ ಅನೂಕಾಶಮೇವ ತಂ ಕುರುತೇ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ
ಸಮಷ್ಟ್ಯೈ
೧೩।೨।೨।[೧೭]

ಅಥೋ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಾ ಅಶ್ವಃ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯೈತದ್ರೂಪಂ ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಮೇವ ತತ್ಕ್ಷತ್ರೇಣ
ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೨।೨।[೧೮]

ಅಥ ಯಲ್ಲೋಹಮಯಾಃ ಪರ್ಯಙ್ಗ್ಯಾಣಾಮ್ ಯಥಾ ವೈ ರಾಜ್ಞೋ ರಾಜಾನೋ ರಾಜಕೃತಃ ಸೂತಗ್ರಾಮಣ್ಯ ಏವಂ
ವಾ ಏತೇಽಶ್ವಸ್ಯ ಯತ್ಪರ್ಯಙ್ಗ್ಯಾ ಏವಮು ವಾ ಏತದ್ಧಿರಣ್ಯಸ್ಯ ಯಲ್ಲೋಹಂ ಸ್ವೇನೈವೈನಾಂಸ್ತದ್ರೂಪೇಣ
ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೨।೨।[೧೯]

ಅಥ ಯದಾಯಸಾ ಇತರೇಷಾಮ್ ವಿಡ್ವಾ ಇತರೇ ಪಶವೋ ವಿಶ ಏತದ್ರೂಪಂ ಯದಯೋ ವಿಶಮೇವ ತದ್ವಿಶಾ
ಸಮರ್ಧಯತಿ ವೈತಸ ಇಟಸೂನ ಉತ್ತರತೋಽಶ್ವಸ್ಯಾವದ್ಯನ್ತ್ಯಾನುಷ್ಟುಭೋ ವಾ ಅಶ್ವ
ಆನುಷ್ಟುಭೈಷಾ ದಿಕ್ಷ್ವಾಯಾಮೇವೈನಂ ತದ್ದಿಶಿ ದಧಾತ್ಯಥ ಯದ್ವೈತಸ ಇಟಸೂನೇಽಪ್ಸುಯೋನಿರ್ವಾ
ಅಶ್ವೋಽಪ್ಸುಜಾ ವೇತಸಃ ಸ್ವಯೈವೈನಂ ಯೋನ್ಯಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ೧೩।೨।೩।[೧]

ದೇವಾ ವಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ ಪವಮಾನಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ನ ಪ್ರಾಜಾನಂಸ್ತಮಶ್ವಃ
ಪ್ರಾಜಾನಾದ್ಯದಶ್ವಮೇಧೇಽಶ್ವೇನ ಪವಮಾನಾಯ ಸರ್ಪನ್ತಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾತ್ಯೈ
ಪುಚಮನ್ವಾರಭನ್ತೇ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯೈವ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮಷ್ಟ್ಯೈ ನ ವೈ ಮನುಷ್ಯಃ ಸ್ವರ್ಗಂ
ಲೋಕಮಞ್ಜಸಾ ವೇದಾಶ್ವೋ ವೈ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಞ್ಜಸಾ ವೇದ
೧೩।೨।೩।[೨]

ಯದುದ್ಗಾತೋದ್ಗಾಯೇತ್ ಯಥಾಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೋಽನ್ಯೇನ ಪಥಾ ನಯೇತ್ತಾದೃಕ್ತದಥ
ಯದುದ್ಗಾತಾರಮವರುಧ್ಯಾಶ್ವಮುದ್ಗೀಥಾಯ ವೃಣೀತೇ ಯಥಾ ಕ್ಷೇತ್ರಜ್ಞೋಽಞ್ಜಸಾ
ನಯೇದೇವಮೇವೈತದ್ಯಜಮಾನಮಶ್ವಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಞ್ಜಸಾ ನಯತಿ ಹಿಙ್ಕರೋತಿ ಸಾಮೈವ
ತದ್ಧಿಙ್ಕರೋತ್ಯುದ್ಗೀಥ ಏವ ಸ ವಡವಾ ಉಪರುನ್ಧನ್ತಿ ಸಂಶಿಞ್ಜತೇ ಯಥೋಪಗಾತಾರ
ಉಪಗಾಯನ್ತಿ ತಾದೃಕ್ತದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸುವರ್ಣಂ ಶತಮಾನಂ ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
೧೩।೨।೪।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರಕಾಮಯತ ಉಭೌ ಲೋಕಾವಭಿಜಯೇಯಂ ದೇವಲೋಕಂ ಚ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಂ ಚೇತಿ ಸ
ಏತಾನ್ಪಶೂನಪಶ್ಯದ್ಗ್ರಾಮ್ಯಾಂಶ್ಚ ತಾನಾಲಭತ ತೈರಿಮೌ ಲೋಕಾವವಾರುನ್ದ್ಧ ಗ್ರಾಮ್ಯೈರೇವ
ಪಶುಭಿರಿಮಂ ಲೋಕಮವಾರುನ್ದ್ಧಾರಣ್ಯೈರಮುಮಯಂ ವೈ ಲೋಕೋ ಮನುಷ್ಯಲೋಕೋಽಥಾಸೌ
ದೇವಲೋಕೋ ಯದ್ಗ್ರಾಮ್ಯಾನ್ಪಶೂನಾಲಭತ ಇಮಮೇವ ತೈರ್ಲೋಕಂ ಯಜಮಾನೋಽವರುನ್ದ್ಧೇ
ಯದಾರಣ್ಯಾನಮುಂ ತೈಃ
೧೩।೨।೪।[೨]

ಸ ಯದ್ಗ್ರಾಮ್ಯೈಃ ಸಂಸ್ಥಾಪಯೇತ್ ಸಮಧ್ವಾನಃ ಕ್ರಾಮೇಯುಃ ಸಮನ್ತಿಕಂ
ಗ್ರಾಮಯೋರ್ಗ್ರಾಮಾನ್ತೌ ಸ್ಯಾತಾಂ ನರ್ಕ್ಷೀಕಾಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಾಃ ಪರಿಮೋಷಿಣ
ಆವ್ಯಾಧಿನ್ಯಸ್ತಸ್ಕರಾ ಅರಣ್ಯೇಷ್ವಾಜಾಯೇರನ್ಯದಾರಣ್ಯೈರ್ವ್ಯಧ್ವಾನಃ ಕ್ರಾಮೇಯುರ್ವಿದೂರಂ
ಗ್ರಾಮಯೋರ್ಗ್ರಾಮಾನ್ತೌ ಸ್ಯಾತಾಮೃಕ್ಷೀಕಾಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಾಃ ಪರಿಮೋಷಿಣ ಆವ್ಯಾಧಿನ್ಯಸ್ತಸ್ಕರಾ
ಅರಣ್ಯೇಷ್ವಾಜಾಯೇರನ್
೧೩।೨।೪।[೩]

ತದಾಹುಃ ಅಪಶುರ್ವಾ ಏಷ ಯದಾರಣ್ಯೋ ನೈತಸ್ಯ ಹೋತವ್ಯಂ ಯಜ್ಜುಹುಯಾತ್ಕ್ಷಿಪ್ರಂ
ಯಜಮಾನಮರಣ್ಯಂ ಮೃತಂ ಹರೇಯುರರಣ್ಯಭಾಗಾ ಹ್ಯಾರಣ್ಯಾಃ ಪಶವೋ ಯನ್ನ
ಜುಹುಯಾದ್ಯಜ್ಞವೇಶಸಂ ಸ್ಯಾದಿತಿ ಪರ್ಯಗ್ನಿಕೃತಾನೇವೋತ್ಸೃಜನ್ತಿ ತನ್ನೈವ ಹುತಂ ನಾಹುತಂ ನ
ಯಜಮಾನಮರಣ್ಯಂ ಮೃತಂ ಹರನ್ತಿ ನ ಯಜ್ಞವೇಶಸಂ ಭವತಿ
೧೩।೨।೪।[೪]

ಗ್ರಾಮ್ಯೈಃ ಸಂಸ್ಥಾಪಯತಿ ವಿ ಪಿತಾಪುತ್ರಾವವಸ್ಯತಃ ಸಮಧ್ವಾನಃ ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಸಮನ್ತಿಕಂ
ಗ್ರಾಮಯೋರ್ಗ್ರಾಮಾನ್ತೌ ಭವತೋ ನರ್ಕ್ಷೀಕಾಃ ಪುರುಷವ್ಯಾಘ್ರಾಃ ಪರಿಮೋಷಿಣ
ಆವ್ಯಾಧಿನ್ಯಸ್ತಸ್ಕರಾ ಅರಣ್ಯೇಷ್ವಾಜಾಯನ್ತೇ೧೩।೨।೫।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರಶ್ವಮೇಧಮಸೃಜತ ಸೋಽಸ್ಮಾತ್ಸೃಷ್ಟಃ ಪರಾಙೈತ್ಸ ಪಙ್ಕ್ತಿರ್ಭೂತ್ವಾ ಸಂವತ್ಸರಮ್
ಪ್ರಾವಿಶತ್ತೇಽರ್ಧಮಾಸಾ ಅಭವಂಸ್ತಂ ಪಞ್ಚದಶಿಭಿರನುಪ್ರಾಯುಙ್ಕ್ತ ತಮಾಪ್ನೋತ್ತಮಾಪ್ತ್ವಾ
ಪಞ್ಚದಶಿಭಿರವಾರುನ್ದ್ಧಾರ್ಧಮಾಸಾನಾಂ ವಾ ಏಷಾ ಪ್ರತಿಮಾ ಯತ್ಪಞ್ಚದಶಿನೋ
ಯತ್ಪಞ್ಚದಶಿನ ಆಲಭತೇಽರ್ಧಮಾಸಾನೇವ ತೈರ್ಯಜಮಾನೋಽವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೩।೨।೫।[೨]

ತದಾಹುಃ ಅನವರುದ್ಧೋ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರೋ ಭವತಿ ಯೋಽನ್ಯತ್ರ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯೇಭ್ಯಃ
ಸಂವತ್ಸರಂ ತನುತ ಇತ್ಯೇಷ ವೈ ಸಾಕ್ಷಾತ್ಸಂವತ್ಸರೋ ಯಚ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ
ಯಚ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನ್ಪಶೂನಾಲಭತೇ ಸಾಕ್ಷಾದೇವ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಮವರುನ್ದ್ಧೇ ವಿ ವಾ ಏಷ ಪ್ರಜಯಾ
ಪಶುಭಿರೃಧ್ಯತೇಽಪ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ರಾಧ್ನೋತಿ ಯೋಽನ್ಯತ್ರೈಕಾದಶಿನೇಭ್ಯಃ ಸಂವತ್ಸರಂ
ತನುತ ಇತ್ಯೈಷ ವೈ ಸಮ್ಪ್ರತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕೋ ಯದೇಕಾದಶಿನೀ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಪಶವ ಏಕಾದಶಿನೀ
ಯದೈಕಾದಶಿನಾನ್ಪಶೂನಾಲಭತೇ ನ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಪರಾಧ್ನೋತಿ ನ ಪ್ರಜಯಾ
ಪಶುಭಿರ್ವ್ಯೃದ್ಯತೇ
೧೩।೨।೫।[೩]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಿರಾಜಮಸೃಜತ ಸಾಸ್ಮಾತ್ಸೃಷ್ಟಾ ಪರಾಚ್ಯೇತ್ಸಾಶ್ವಂ ಮೇಧ್ಯಂ ಪ್ರಾವಿಶತ್ತಾಂ
ದಶಿಭಿರನುಪ್ರಾಯುಙ್ಕ್ತ ತಾಮಾಪ್ನೋತ್ತಾಮಾಪ್ತ್ವಾ ದಶಿಭಿರವಾರುನ್ದ್ಧ ಯದ್ದಶಿನ ಆಲಭತೇ
ವಿರಾಜಮೇವ ತೈರ್ಯಜಮಾನೋಽವರುನ್ದ್ಧೇ ಶತಮಾಲಭತೇ ಶತಾಯುರ್ವೈ ಪುರುಷಃ ಶತೇನ್ದ್ರಿಯ
ಆಯುರೇವೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ
೧೩।೨।೫।[೪]

ಏಕಾದಶ ದಶತ ಆಲಭತೇ ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ತ್ರಿಷ್ಟುಬಿನ್ದ್ರಿಯಮು ವೈ ವೀರ್ಯಂ
ತ್ರಿಷ್ಟುಬಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯೈವ ವೀರ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯಾ ಏಕಾದಶ ದಶತ ಆಲಭತೇ ದಶ ವೈ ಪಶೋಃ ಪ್ರಾಣಾ
ಆತ್ಮೈಕಾದಶಃ ಪ್ರಾಣೈರೇವ ಪಶೂನ್ತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ವೈಶ್ವದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ವೈಶ್ವದೇವೋ ವಾ
ಅಶ್ವೋಽಶ್ವಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ಬಹುರೂಪಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬಹುರೂಪಾಃ ಪಶವೋ ನಾನಾರೂಪಾ
ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾನಾರೂಪಾಃ ಪಶವಃ
೧೩।೨।೬।[೧]

ಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಬ್ರಧ್ನಮರುಷಂ ಚರನ್ತಮಿತಿ ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಬ್ರಧ್ನೋಽರುಷೋಽಮುಮೇವಾಸ್ಮಾ
ಆದಿತ್ಯಂ ಯುನಕ್ತಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮಷ್ಟ್ಯೈ
೧೩।೨।೬।[೨]

ತದಾಹುಃ ಪರಾಙ್ವಾ ಏತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞ ಏತಿ ಯಸ್ಯ ಪಶುರುಪಾಕೃತೋಽನ್ಯತ್ರ ವೇದೇರೇತೀತ್ಯೇತಂ
ಸ್ತೋತರನೇನ ಪಥಾ ಪುನರಶ್ವಮಾವರ್ತಯಾಸಿ ನ ಇತಿ ವಾಯುರ್ವೈ ಸ್ತೋತಾ ತಮೇವಾಸ್ಮಾ
ಏತತ್ಪರಸ್ತಾದ್ದಧಾತಿ ತಥಾ ನಾತ್ಯೇತಿ
೧೩।೨।೬।[೩]

ಅಪ ವಾ ಏತಸ್ಮಾತ್ ತೇಜ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಶವಃ ಶ್ರೀಃ ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ
೧೩।೨।೬।[೪]

ವಸವಸ್ತ್ವಾಞ್ಜನ್ತು ಗಾಯತ್ರೇಣ ಚನ್ದಸೇತಿ ಮಹಿಷ್ಯಭ್ಯನಕ್ತಿ ತೇಜೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ತೇಜೋ ಗಾಯತ್ರೀ
ತೇಜಸೀ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಮೀಚೀ ದಧಾತಿ
೧೩।೨।೬।[೫]

ರುದ್ರಾಸ್ತ್ವಾಞ್ಜನ್ತು ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚನ್ದಸೇತಿ ವಾವಾತಾ ತೇಜೋ ವಾ ಆಜ್ಯಮಿನ್ದ್ರಿಯಂ
ತ್ರಿಷ್ಟುಪ್ತೇಜಶ್ಚೈವಾಸ್ಮಿನ್ನಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಚ ಸಮೀಚೀ ದಧಾತಿ
೧೩।೨।೬।[೬]

ಆದಿತ್ಯಾಸ್ತ್ವಾಞ್ಜನ್ತು ಜಾಗತೇನ ಚನ್ದಸೇತಿ ಪರಿವೃಕ್ತಾ ತೇಜೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ಪಶವೋ ಜಗತೀ
ತೇಜಶ್ಚೈವಾಸ್ಮಿನ್ಪಶೂಂಶ್ಚ ಸಮೀಚೀ ದಧಾತಿ
೧೩।೨।೬।[೭]

ಪತ್ನ್ಯೋಽಭ್ಯಞ್ಜನ್ತಿ ಶ್ರಿಯೈ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಂ ಯತ್ಪತ್ನ್ಯಃ ಶ್ರಿಯಮೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ದಧತಿ
ನಾಸ್ಮಾತ್ತೇಜ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಪಶವಃ ಶ್ರೀರಪಕ್ರಾಮನ್ತಿ
೧೩।೨।೬।[೮]

ಯಥಾ ವೈ ಹವಿಷೋಽಹುತಸ್ಯ ಸ್ಕನ್ದೇತ್ ಏವಮೇತತ್ಪಶೋ ಸ್ಕನ್ದತಿ ಯಸ್ಯ ನಿಕ್ತಸ್ಯ ಲೋಮಾನಿ
ಶೀಯನ್ತೇ ಯತ್ಕಾಚಾನಾವಯನ್ತಿ ಲೋಮಾನ್ಯೇವಾಸ್ಯ ಸಮ್ಭರನ್ತಿ ಹಿರಣ್ಮಯಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮೇಕಶ ತಮೇಕಶತಂ ಕಾಚಾನಾವಯನ್ತಿ ಶತಾಯುರ್ವೈ ಪುರುಷ ಆತ್ಮೈಕಶತ
ಆಯುಷ್ಯೇವಾತ್ಮನ್ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಭಿರಾವಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋಽಶ್ವಃ
ಸ್ವಯೈವೈನಂ ದೇವತಯಾ ಸಮರ್ಧಯನ್ತಿ ಲಾಜೀ೩ಞ್ಚಾಚೀ೩ ಯವ್ಯೇ ಗವ್ಯ
ಇತ್ಯತಿರಿಕ್ತಮನ್ನಮಶ್ವಾಯೋಪಾವಹರತಿ ಪ್ರಜಾಮೇವಾನ್ನಾದೀಂ ಕುರುತ ಏತದನ್ನಮತ್ತ ದೇವಾ
ಏತದನ್ನಮದ್ಧಿ ಪ್ರಜಾಪತ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಮೇವಾನ್ನಾದ್ಯೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೨।೬।[೯]

ಅಪ ವಾ ಏತಸ್ಮಾತ್ ತೇಜೋ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ಕ್ರಾಮತಿ ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ ಹೋತಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ
ಚ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಂ ವದತ ಆಗ್ನೇಯೋ ವೈ ಹೋತಾ ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ
ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ತೇಜಶ್ಚೈವಾಸ್ಮಿನ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ಚ ಸಮೀಚೀ ಧತ್ತೋ ಯೂಪಮಭಿತೋ ವದತೋ
ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಯೂಪೋ ಯಜಮಾನಮೇವೈತತ್ತೇಜಸಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಚೋಭಯತಃ
ಪರಿಧತ್ತಃ೧೩।೨।೬।[೧೦]

ಕಃ ಸ್ವಿದೇಕಾಕೀ ಚರತೀತಿ ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಕಾಕೀ ಚರತ್ಯೇಷ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಮ್
ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಮೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ಧತ್ತಃ
೧೩।೨।೬।[೧೧]

ಕ ಉ ಸ್ವಿಜ್ಜಾಯತೇ ಪುನರಿತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ವೈ ಜಾಯತೇ ಪುನರಾಯುರೇವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ಧತ್ತಃ
೧೩।೨।೬।[೧೨]

ಕಿಂ ಸ್ವಿದ್ಧಿಮಸ್ಯ ಭೇಷಜಮಿತಿ ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಹಿಮಸ್ಯ ಭೇಷಜಂ ತೇಜ ಏವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ಧತ್ತಃ
೧೩।೨।೬।[೧೩]

ಕಿಮ್ವಾವಪನಂ ಮಹದಿತಿ ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕಂ ಆವಪನಂ ಮಹದಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಲೋಕೇ
ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೨।೬।[೧೪]

ಕಾ ಸ್ವಿದಾಸೀತ್ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿರಿತಿ ದ್ಯೌರ್ವೈ ವೃಷ್ಟಿಃ ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿರ್ದಿವಮೇವ ವೃಷ್ಟಿಮವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೩।೨।೬।[೧೫]

ಕಿಂ ಸ್ವಿದಾಸೀದ್ಬೃಹದ್ವಯ ಇತಿ ಅಶ್ವೋ ವೈ ಬೃಹದ್ವಯ ಆಯುರೇವಾವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೩।೨।೬।[೧೬]

ಕಾ ಸ್ವಿದಾಸೀತ್ಪಿಲಿಪ್ಪಿಲೇತಿ ಶ್ರೀರ್ವೈ ಪಿಲಿಪ್ಪಿಲಾ ಶ್ರಿಯಮೇವಾವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೩।೨।೬।[೧೭]

ಕಾ ಸ್ವಿದಾಸೀತ್ಪಿಶಂಗಿಲೇತಿ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ವೈ ಪಿಶಂಗಿಲೇ ಅಹೋರಾತ್ರಯೋರೇವ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೨।೭।[೧]

ನಿಯುಕ್ತೇಷು ಪಶುಷು ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಧ್ವರ್ಯುರಾದತ್ತೇಽಶ್ವಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಿಷ್ಯನ್ನನ್ವಾರಬ್ಧೇ
ಯಜಮಾನ ಆಧ್ವರಿಕಂ ಯಜುರನುದ್ರುತ್ಯಾಶ್ವಮೇಧಿಕಂ ಯಜುಃ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ೧೩।೨।೭।[೨]

ವಾಯುಷ್ಟ್ವಾ ಪಚತೈರವತ್ವಿತಿ ವಾಯುರೇವೈನಂ ಪಚತ್ಯಸಿತಗ್ರೀವಶ್ಚಾಗೈರಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ
ಅಸಿತಗ್ರೀವೋಽಗ್ನಿರೇವೈನಂ ಚಾಗೈಃ ಪಚತಿ
೧೩।೨।೭।[೩]

ನ್ಯಗ್ರೋಧಶ್ಚಮಸೈರಿತಿ ಯತ್ರ ವೈ ದೇವಾ ಯಜ್ಞೇನಾಯಜನ್ತ ತ ಏತಾಂಶ್ಚಮಸಾನ್ನ್ಯೌಬ್ಜಂಸ್ತೇ
ನ್ಯಞ್ಚೋ ನ್ಯಗ್ರೋಧಾ ರೋಹನ್ತಿ
೧೩।೨।೭।[೪]

ಶಲ್ಮಲಿರ್ವೃದ್ಧ್ಯೇತಿ ಶಲ್ಮಲೌ ವೃದ್ಧಿಂ ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾಚಲ್ಮಲಿರ್ವನಸ್ಪತೀನಾಂ ವರ್ಷಿಷ್ಥಂ
ವರ್ಧತೇ
೧೩।೨।೭।[೫]

ಏಷ ಸ್ಯ ರಾಥ್ಯೋ ವೃಷೇತಿ ಅಶ್ವೇನೈವ ರಥಂ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವೋ ನಾನ್ಯದ್ರಥಾದ್ವಹತಿ
೧೩।೨।೭।[೬]

ಷಡ್ಭಿಶ್ಚತುರ್ಭಿರೇದಗನ್ನಿತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತಿಷ್ಠಂಸ್ತಿಷ್ಠತ್ಯಥ ಯುಕ್ತಃ ಸರ್ವೈಃ
ಪದ್ಭಿಃ ಸಮಮಾಯುತೇ
೧೩।೨।೭।[೭]

ಬ್ರಹ್ಮಾಕೃಷ್ಣಶ್ಚ ನೋಽವತ್ವಿತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾಕೃಷ್ಣಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸ ಏವೈನಮ್
ಪರಿದದಾತಿ ನಮೋಽಗ್ನಯ ಇತ್ಯಗ್ನಯ ಏವ ನಮಸ್ಕರೋತಿ
೧೩।೨।೭।[೮]

ಸಂಶಿತೋ ರಶ್ಮಿನಾ ರಥ ಇತಿ ರಶ್ಮಿನೈವ ರಥಂ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರಥಃ ಪರ್ಯುತೋ
ದರ್ಶನೀಯತಮೋ ಭವತಿ
೧೩।೨।೭।[೯]

ಸಂಶಿತೋ ರಶ್ಮಿನಾ ಹಯ ಇತಿ ರಶ್ಮಿನೈವಾಶ್ವಂ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವೋ ರಶ್ಮಿನಾ ಪ್ರತಿಹೃತೋ
ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ರೋಚತೇ೧೩।೨।೭।[೧೦]

ಸಂಶಿತೋ ಅಪ್ಸ್ವಪ್ಸುಜಾ ಇತಿ ಅಪ್ಸುಯೋನಿರ್ವಾ ಅಶ್ವಃ ಸ್ವಯೈವೈನಂ ಯೋನ್ಯಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ
ಸೋಮಪುರೋಗವ ಇತಿ ಸೋಮಪುರೋಗವಮೇವೈನಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗಮಯತಿ
೧೩।೨।೭।[೧೧]

ಸ್ವಯಂ ವಾಜಿಂಸ್ತನ್ವಂ ಕಲ್ಪಯಸ್ವೇತಿ ಸ್ವಯಂ ರೂಪಂ ಕುರುಷ್ವ ಯಾದೃಶಮಿಚಸೀತ್ಯೇವೈನಂ
ತದಾಹ ಸ್ವಯಂ ಯಜಸ್ವೇತಿ ಸ್ವಾರಾಜ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ದಧಾತಿ ಸ್ವಯಂ ಜುಷಸ್ವೇತಿ ಸ್ವಯಂ ಲೋಕಂ
ರೋಚಯಸ್ವ ಯಾವನ್ತಮಿಚಸೀತ್ಯೇವೈನಂ ತದಾಹ ಮಹಿಮಾ ತೇಽನ್ಯೇನ ನ ಸಂನಶ ಇತ್ಯಶ್ವಮೇವ
ಮಹಿಮ್ನಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೨।೭।[೧೨]

ನ ವಾ ಉ ಏತನ್ಮ್ರಿಯಸೇ ನ ರಿಷ್ಯಸೀತಿ ಪ್ರಶ್ವಾಸಯತ್ಯೇವೈನಂ ತದ್ದೇವಾಂ ಇದೇಷಿ ಪಥಿಭಿಃ
ಸುಗೇಭಿರಿತಿ ದೇವಯಾನಾನೇವೈನಂ ಪಥೋ ದರ್ಶಯತಿ ಯತ್ರಾಸತೇ ಸುಕೃತೋ ಯತ್ರ ತೇ ಯಯುರಿತಿ
ಸುಕೃದ್ಭಿರೇವೈನಂ ಸಲೋಕಂ ಕರೋತಿ ತತ್ರ ತ್ವಾ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ದಧಾತ್ವಿತಿ ಸವಿತೈವೈನಂ ಸ್ವರ್ಗೇ
ಲೋಕೇ ದಧಾತಿ ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ತ್ವಾ ಜುಷ್ಟಂ ಪ್ರೋಕ್ಷಾಮೀತ್ಯುಪಾಂಶ್ವಥೋಪಗೃಹ್ಣಾತಿ
೧೩।೨।೭।[೧೩]

ಅಗ್ನಿಃ ಪಶುರಾಸೀತ್ ತೇನಾಯಜನ್ತ ಸ ಏತಂ ಲೋಕಮಜಯದ್ಯಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನಿಃ ಸ ತೇ ಲೋಕೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ತಂ ಜೇಷ್ಯಸಿ ಪಿಬೈತಾ ಅಪ ಇತಿ ಯಾವಾನಗ್ನೇರ್ವಿಜಯೋ ಯಾವಾಂಲೋಕೋ ಯಾವದೈಶ್ವರ್ಯಂ ತಾವಾಂಸ್ತೇ
ವಿಜಯಸ್ತಾವಾಂಲೋಕಸ್ತಾವದೈಶ್ವರ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇವೈನಂ ತದಾಹ
೧೩।೨।೭।[೧೪]

ವಾಯುಃ ಪಶುರಾಸೀತ್ ತೇನಾಯಜನ್ತ ಸ ಏತಂ ಲೋಕಮಜಯದ್ಯಸ್ಮಿನ್ವಾಯುಃ ಸ ತೇ ಲೋಕೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ತಂ ಜೇಷ್ಯಸಿ ಪಿಬೈತಾ ಅಪ ಇತಿ ಯಾವಾನ್ವಾಯೋರ್ವಿಜಯೋ ಯಾವಾಂಲೋಕೋ
೧೩।೨।೭।[೧೫]

ಸೂರ್ಯಃ ಪಶುರಾಸೀತ್ ತೇನಾಯಜನ್ತ ಸ ಏತಂ ಲೋಕಮಜಯದ್ಯಸ್ಮಿನ್ತ್ಸೂರ್ಯಃ ಸ ತೇ ಲೋಕೋ ಭವಿಷ್ಯತಿ
ತಂ ಜೇಷ್ಯಸಿ ಪಿಬೈತಾ ಅಪ ಇತಿ ಯಾವಾನ್ತ್ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ವಿಜಯೋ ಯಾವಾಂಲೋಕೋ ಯಾವದೈಶ್ವರ್ಯಂ ತಾವಾಂಸ್ತೇ
ವಿಜಯಸ್ತಾವಾಂಲೋಕಸ್ತಾವದೈಶ್ವರ್ಯಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇವೈನಂ ತದಾಹ ತರ್ಪಯಿತ್ವಾಶ್ವಂ ಪುನಃ
ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಿತರಾನ್ಪಶೂನ್ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ತಸ್ಯಾತಃ
೧೩।೨।೮।[೧]

ದೇವಾ ವಾ ಉದಞ್ಚಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ನ ಪ್ರಾಜಾನಂಸ್ತಮಶ್ವಃ ಪ್ರಾಜಾನಾದ್ಯದಶ್ವೇನೋದಞ್ಚೋ ಯನ್ತಿ
ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಪ್ರಜ್ಞಾತ್ಯೈ ವಾಸೋಽಧಿವಾಸಂ ಹಿರಣ್ಯಮಿತ್ಯಶ್ವಾಯೋಪಸ್ತೃಣನ್ತಿ ಯಥಾ
ನಾನ್ಯಸ್ಮೈ ಪಶವೇ ತಸ್ಮಿನ್ನೇನಮಧಿ ಸಂಜ್ಞಪಯನ್ತ್ಯನ್ಯೈರೇವೈನಂ
ತತ್ಪಶುಭಿರ್ವ್ಯಾಕುರ್ವನ್ತಿ೧೩।೨।೮।[೨]

ಘ್ನನ್ತಿ ವಾ ಏತತ್ಪಶುಮ್ ಯದೇನಂ ಸಂಜ್ಞಪಯನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹಾಪಾನಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ವ್ಯಾನಾಯ
ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸಂಜ್ಞಪ್ಯಮಾನ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಥೋ ಹಾಸ್ಯೈತೇನ
ಜೀವತೈವ ಪಶುನೇಷ್ಟಂ ಭವತಿ
೧೩।೨।೮।[೩]

ಅಮ್ಬೇ ಅಮ್ಬಿಕೇಽಮ್ಬಾಲಿಕೇ ನ ಮಾ ನಯತಿ ಕಶ್ಚನೇತಿ ಪತ್ನೀರುದಾನಯತ್ಯಹ್ವತೈವೈನಾ ಏತದಥೋ
ಮೇಧ್ಯಾ ಏವೈನಾಃ ಕರೋತಿ
೧೩।೨।೮।[೪]

ಗಣಾನಾಂ ತ್ವಾ ಗಣಪತಿಂ ಹವಾಮಹ ಇತಿ ಪತ್ನ್ಯಃ ಪರಿಯನ್ತ್ಯಪಹ್ನುವತ ಏವಾಸ್ಮಾ ಏತದತೋ
ನ್ಯೇವಾಸ್ಮೈ ಹ್ನುವತೇಽಥೋ ಧ್ರುವತ ಏವೈನಂ ತ್ರಿಃ ಪರಿಯನ್ತಿ ತ್ರಯೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾ
ಏಭಿರೇವೈನಂ ಲೋಕೈರ್ಧುವತೇ ತ್ರಿಃ ಪುನಃ ಪರಿಯನ್ತಿ ಷಟ್ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಷಡ್ವಾ ಋತವ
ಋತುಭಿರೇವೈನಂ ಧುವತೇ
೧೩।೨।೮।[೫]

ಅಪ ವಾ ಏತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಯೇ ಯಜ್ಞೇ ಧುವನಂ ತನ್ವತೇ ನವ ಕೃತ್ವಃ ಪರಿಯನ್ತಿ
ನವ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವಾತ್ಮನ್ದಧತೇ ನೈಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾ ಅಪಕ್ರಾಮನ್ತ್ಯಾಹಮಜಾನಿ
ಗರ್ಭಧಮಾ ತ್ವಮಜಾಸಿ ಗರ್ಭಧಮಿತಿ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಪಶವೋ ಗರ್ಭಃ ಪ್ರಜಾಮೇವ
ಪಶೂನಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಾ ಉಭೌ ಚತುರಃ ಪದಃ ಸಮ್ಪ್ರಸಾರಯಾವೇತಿ ಮಿಥುನಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ಪ್ರೋರ್ಣುವಾಥಾಮಿತ್ಯೇಷ ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕೋ ಯತ್ರ ಪಶುಂ ಸಂಜ್ಞಪಯನ್ತಿ
ತಸ್ಮಾದೇವಮಾಹ ವೃಷಾ ವಾಜೀ ರೇತೋಧಾ ರೇತೋ ದಧಾತ್ವಿತಿ ಮಿಥುನಸ್ಯೈವಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೨।೯।[೧]

ಅಪ ವಾ ಏತಸ್ಮಾತ್ ಶ್ರೀ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಕ್ರಾಮತಿ ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ
೧೩।೨।೯।[೨]

ಊರ್ಧ್ವಾಮೇನಾಮುಚ್ರಾಪಯೇತಿ ಶ್ರೀರ್ವೈ ರಾಷ್ಟ್ರಮಶ್ವಮೇಧಃ ಶ್ರಿಯಮೇವಾಸ್ಮೈ
ರಾಷ್ಟ್ರಮೂರ್ಧ್ವಮುಚ್ರಯತಿ
೧೩।೨।೯।[೩]

ಗಿರೌ ಭಾರಂ ಹರನ್ನಿವೇತಿ ಶ್ರೀರ್ವೈ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಭಾರಃ ಶ್ರಿಯಮೇವಾಸ್ಮೈ ರಾಷ್ಟ್ರಂ
ಸಂನಹ್ಯತ್ಯಥೋ ಶ್ರಿಯಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ರಾಷ್ಟ್ರಮಧಿನಿದಧಾತಿ೧೩।೨।೯।[೪]

ಅಥಾಸ್ಯೈ ಮಧ್ಯಮೇಧತಾಮಿತಿ ಶ್ರೀರ್ವೈ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಮಧ್ಯಂ ಶ್ರಿಯಮೇವ ರಾಷ್ಟ್ರೇ
ಮಧ್ಯತೋಽನ್ನಾದ್ಯಂ ದಧಾತಿ
೧೩।೨।೯।[೫]

ಶೀತೇ ವಾತೇ ಪುನನ್ನಿವೇತಿ ಕ್ಷೇಮೋ ವೈ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಶೀತಂ ಕ್ಷೇಮಮೇವಾಸ್ಮೈ ಕರೋತಿ
೧೩।೨।೯।[೬]

ಯಕಾಸಕೌ ಶಕುನ್ತಿಕೇತಿ ವಿಡ್ವೈ ಶಕುನ್ತಿಕಾಹಲಗಿತಿ ವಞ್ಚತೀತಿ ವಿಶೋ ವೈ ರಾಷ್ಟ್ರಾಯ
ವಞ್ಚನ್ತ್ಯಾಹನ್ತಿ ಗಭೇ ಪಸೋ ನಿಗಲ್ಗಲೀತಿ ಧಾರಕೇತಿ ವಿಡ್ವೈ ಗಭೋ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಪಸೋ
ರಾಷ್ಟ್ರಮೇವ ವಿಶ್ಯಾಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಷ್ಟ್ರೋ ವಿಶಂ ಘಾತುಕಃ
೧೩।೨।೯।[೭]

ಮಾತಾ ಚ ತೇ ಪಿತಾ ಚ ತ ಇತಿ ಇಯಂ ವೈ ಮಾತಾಸೌ ಪಿತಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ
ಗಮಯತ್ಯಗ್ರಂ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ರೋಹತ ಇತಿ ಶ್ರೀರ್ವೈ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯಾಗ್ರಂ ಶ್ರಿಯಮೇವೈನಂ
ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯಾಗ್ರಂ ಗಮಯತಿ ಪ್ರತಿಲಾಮೀತಿ ತೇ ಪಿತಾ ಗಭೇ ಮುಷ್ಟಿಮತಂಸಯದಿತಿ ವಿಡ್ವೈ ಗಭೋ
ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಮುಷ್ಟೀ ರಾಷ್ಟ್ರಮೇವ ವಿಶ್ಯಾಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಷ್ಟ್ರೀ ವಿಷಂ ಘಾತುಕಃ
೧೩।೨।೯।[೮]

ಯದ್ಧರಿಣೋ ಯವಮತ್ತೀತಿ ವಿಡ್ವೈ ಯವೋ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಹರಿಣೋ ವಿಶಮೇವ ರಾಷ್ಟ್ರಾಯಾದ್ಯಾಂ ಕರೋತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ರಾಷ್ಟ್ರೋ ವಿಶಮತ್ತಿ ನ ಪುಷ್ಟಂ ಪಶು ಮನ್ಯತ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರಾಜಾ ಪಶೂನ್ನ ಪುಷ್ಯತಿ
ಶೂದ್ರಾ ಯದರ್ಯಜಾರಾ ನ ಪೋಷಾಯ ನ ಧನಾಯತೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈಶೀಪುತ್ರಂ ನಾಭಿಷಿಞ್ಚತಿ
೧೩।೨।೯।[೯]

ಅಪ ವಾ ಏತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಯೇ ಯಜ್ಞೇಽಪೂತಾಂ ವಾಚಂ ವದನ್ತಿ ದಧಿಕ್ರಾವ್ಣೋ
ಅಕಾರಿಷಮಿತಿ ಸುರಭಿಮತೀಮೃಚಮನ್ತತೋಽನ್ವಾಹುರ್ವಾಚಮೇವ ಪುನತೇ ನೈಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣಾ
ಅಪಕ್ರಾಮನ್ತಿ
೧೩।೨।೧೦।[೧]

ಯದಸಿಪಥಾನ್ಕಲ್ಪಯನ್ತಿ ಸೇತುಮೇವ ತಂ ಸಂಕ್ರಮಣಂ ಯಜಮಾನಃ ಕುರುತೇ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ
ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮಷ್ಟ್ಯೈ
೧೩।೨।೧೦।[೨]
ಸೂಚೀಭಿಃ ಕಲ್ಪಯನ್ತಿ ವಿಶೋ ವೈ ಸೂಚ್ಯೋ ರಾಷ್ಟ್ರಮಶ್ವಮೇಧೋ ವಿಶಂ ಚೈವಾಸ್ಮಿನ್ರಾಷ್ಟ್ರಂ ಚ
ಸಮೀಚೀ ದಧತಿ ಹಿರಣ್ಯಮಯ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
೧೩।೨।೧೦।[೩]

ತ್ರಯ್ಯಃ ಸೂಚ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಲೋಹಮಯ್ಯೋ ರಜತಾ ಹರಿಣ್ಯೋ ದಿಶೋ ವೈ ಲೋಹಮಯ್ಯೋಽವಾನ್ತರದಿಶೋ
ರಜತಾ ಊರ್ಧ್ವಾ ಹರಿಣ್ಯಸ್ತಾಭಿರೇವೈನಂ ಕಲ್ಪಯನ್ತಿ ತಿರಶ್ಚೀಭಿಷ್ಚೋರ್ಧ್ವಾಭಿಶ್ಚ ಬಹುರೂಪಾ
ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬಹುರೂಪಾ ದಿಶೋ ನಾನಾರೂಪಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾನಾರೂಪಾ ದಿಶಃ
೧೩।೨।೧೧।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರಕಾಮಯತ ಮಹಾನ್ಭೂಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಸ ಏತಾವಶ್ವಮೇಧೇ ಮಹಿಮಾನೌ
ಗ್ರಹಾವಪಶ್ಯತ್ತಾವಜುಹೋತ್ತತೋ ವೈ ಸ ಮಹಾನ್ಭೂಯಾನಭವತ್ಸ ಯಃ ಕಾಮಯೇತ
ಮಹಾನ್ಭೂಯಾನ್ತ್ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಸ ಏತಾವಶ್ವಮೇಧೇ ಮಹಿಮಾನೌ ಗ್ರಹೌ ಜುಹುಯಾನ್ಮಹಾನ್ಹೈವ
ಭೂಯಾನ್ಭವತಿ
೧೩।೨।೧೧।[೨]

ವಪಾಮಭಿತೋ ಜುಹೋತಿ ಯಜಮಾನೋ ವಾ ಅಶ್ವಮೇಧೋ ರಾಜಾ ಮಹಿಮಾ ರಾಜ್ಯೇನೈವೈನಮುಭಯತಃ
ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸ್ವಾಹಾಕೃತಯೋ ವಾ ಅನ್ಯೇ ದೇವಾ ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ಸ್ವಾಹಾಕೃತಯೋಽನ್ಯೇ
ತಾನೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸ್ವಾಹಾ ದೇವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ರಾಜ್ಞಾ ವಪಾಂ ಪರಿಜಯತಿ ಯೇ
ಚೈವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ದೇವಾ ಯ ಉ ಚಾಮುಷ್ಮಿಂಸ್ತಾನೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತ ಏನಮುಭಯೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರೀತಾಃ
ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಭಿವಹನ್ತಿ
೧೩।೩।೧।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತೇರಕ್ಷ್ಯಶ್ವಯತ್ ತತ್ಪರಾಪತತ್ತತೋಽಶ್ವಃ
ಸಮಭವದ್ಯದಶ್ವಯತ್ತದಶ್ವಸ್ಯಾಶ್ವತ್ವಂ ತದ್ದೇವಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇನೈವ ಪ್ರತ್ಯದಧುರೇಷ
ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸರ್ವಂ ಕರೋತಿ ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಭವತಿ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಾ
ಏಷಾ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ ಸರ್ವಸ್ಯ ಭೇಷಜಂ ಸರ್ವಂ ವಾ ಏತೇನ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ದೇವಾ ಅತರನ್ನಪಿ ವಾ
ಏತೇನ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಮತರಂಸ್ತರತಿ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ತರತಿ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಂ
ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ
೧೩।೩।೧।[೨]

ಉತ್ತರಂ ವೈ ತತ್ಪ್ರಜಾಪತೇರಕ್ಷ್ಯಶ್ವಯತ್ ತಸ್ಮಾದುತ್ತರತೋಽಶ್ವಸ್ಯಾವದ್ಯನ್ತಿ
ದಕ್ಷಿಣತೋಽನ್ಯೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಮ್
೧೩।೩।೧।[೩]

ವೈತಸಃ ಕಟೋ ಭವತಿ ಅಪ್ಸುಯೋನಿರ್ವಾ ಅಶ್ವೋಽಪ್ಸುಜಾ ವೇತಸಃ ಸ್ವಯೈವೈನಂ ಯೋನ್ಯಾ
ಸಮರ್ಧಯತಿ೧೩।೩।೧।[೪]

ಚತುಷ್ಟೋಮ ಸ್ತೋಮೋ ಭವತಿ ಸರಡ್ವಾ ಅಶ್ವಸ್ಯ ಸಕ್ಥ್ಯಾಬೃಹತ್ತದ್ದೇವಾಶ್ಚತುಷ್ಟೋಮೇನೈವ
ಸ್ತೋಮೇನ ಪ್ರತ್ಯದಧುರ್ಯಚ್ಚತುಷ್ಟೋಮ ಸ್ತೋಮೋ ಭವತ್ಯಶ್ವಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ
ಸರ್ವಸ್ತೋಮೋಽತಿರಾತ್ರ ಉತ್ತಮಮಹರ್ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸರ್ವಸ್ತೋಮೋಽತಿರಾತ್ರಃ
ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೩।೨।[೧]

ಪರಮೇಣ ವಾ ಏಷ ಸ್ತೋಮೇನ ಜಿತ್ವಾ ಚತುಷ್ಟೋಮೇನ ಕೃತೇನಾಯಾನಾಮುತ್ತರೇಽಹನ್ನೇಕವಿಂಶೇ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯೇಕವಿಂಶಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾ ಉತ್ತರಮಹರೃತೂನನ್ವಾರೋಹತ್ಯೃತವೋ ವೈ
ಪೃಷ್ಠಾನ್ಯೃತವಃ ಸಂವತ್ಸರ ಋತುಷ್ವೇವ ಸಂವತ್ಸರೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೩।೨।[೨]

ಶಕ್ವರ್ಯಃ ಪೃಷ್ಠಂ ಭವನ್ತಿ ಅನ್ಯದನ್ಯಚ್ಚನ್ದೋಽನ್ಯೇಽನ್ಯೇ ವಾ ಅತ್ರ ಪಶವ ಆಲಭ್ಯನ್ತ
ಉತೇವ ಗ್ರಾಮ್ಯಾ ಉತೇವಾರಣ್ಯಾ ಯಚಕ್ವರ್ಯಃ ಪೃಷ್ಠಂ ಭವನ್ತ್ಯಶ್ವಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯಾನ್ಯೇ
ಪಶವ ಆಲಭ್ಯನ್ತೇಽನ್ಯೇಽನ್ಯೇ ಹಿ ಸ್ತೋಮಾಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ
೧೩।೩।೨।[೩]

ತದಾಹುಃ ನೈತೇ ಸರ್ವೇ ಪಶವೋ ಯದಜಾವಯಶ್ಚಾರಣ್ಯಾಶ್ಚೈತೇ ವೈ ಸರ್ವೇ ಪಶವೋ ಯದ್ಗವ್ಯಾ ಇತಿ
ಗವ್ಯಾ ಉತ್ತಮೇಽಹನ್ನಾಲಭತ ಏತೇ ವೈ ಸರ್ವೇ ಪಶವೋ ಯದ್ಗವ್ಯಾಃ ಸರ್ವಾನೇವ ಪಶೂನಾಲಭತೇ
ವೈಶ್ವದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ವೈಶ್ವದೇವೋ ವಾ ಅಶ್ವೋಽಶ್ವಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ಬಹುರೂಪಾ ಭವನ್ತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ಬಹುರೂಪಾಃ ಪಶವೋ ನಾನಾರೂಪಾ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನಾನಾರೂಪಾಃ ಪಶವಃ
೧೩।೩।೩।[೧]

ಯತ್ತಿಸ್ರೋಽನುಷ್ಟುಭೋ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಸ್ತ್ರಿಭಿಸ್ತಿಷ್ಠಂಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ಯಚ್ಚತಸ್ರೋ
ಗಾಯತ್ರ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಸರ್ವೈಃ ಪದ್ಭಿಃ ಪ್ರತಿದಧತ್ಪಲಾಯತೇ ಪರಮಂ ವಾ ಏತಚ್ಚನ್ದೋ
ಯದನುಷ್ಟುಪ್ಪರಮೋಽಶ್ವಃ ಪಶೂನಾಂ ಪರಮಶ್ಚತುಷ್ಟೋಮ ಸ್ತೋಮಾನಾಂ ಪರಮೇಣೈವೈನಮ್
ಪರಮತಾಂ ಗಮಯತಿ
೧೩।೩।೩।[೨]

ಶಕ್ವರ್ಯಃ ಪೃಷ್ಠಂ ಭವನ್ತಿ ಅನ್ಯದನ್ಯಚ್ಚನ್ದೋಽನ್ಯೇಽನ್ಯೇ ಹಿ ಸ್ತೋಮಾಃ ಕ್ರಿಯನ್ತೇ
ಯಚಕ್ವರ್ಯಃ ಪೃಷ್ಠಂ ಭವನ್ತ್ಯಶ್ವಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ
೧೩।೩।೩।[೩]

ಏಕವಿಂಶಂ ಮಧ್ಯಮಮಹರ್ಭವತಿ ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಕವಿಂಶಃ ಸೋಽಶ್ವಮೇಧಃ
ಸ್ವೇನೈವೈನಂ ಸ್ತೋಮೇನ ಸ್ವಾಯಾಂ ದೇವತಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ೧೩।೩।೩।[೪]

ವಾಮದೇವ್ಯಂ ಮೈತ್ರಾವರುಣಸಾಮ ಭವತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ವಾಮದೇವ್ಯಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯೋಽಶ್ವಃ
ಸ್ವಯೈವೈನಂ ದೇವತಯಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೩।೩।[೫]

ಪಾರ್ಥುರಶ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಮ ಭವತಿ ರಶ್ಮಿನಾ ವಾ ಅಶ್ವೋ ಯತ ಈಶ್ವರೋ ವಾ ಅಶ್ವೋಽಯತೋಽಧೃತೋ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಪರಾಂ ಪರಾವತಂ ಗನ್ತೋರ್ಯತ್ಪಾರ್ಥುರಶ್ಮಂ ಬ್ರಹ್ಮಸಾಮ
ಭವತ್ಯಶ್ವಸ್ಯೈವ ಧೃತ್ಯೈ
೧೩।೩।೩।[೬]

ಸಂಕೃತ್ಯಚಾವಾಕಸಾಮ ಭವತಿ ಉತ್ಸನ್ನಯಜ್ಞ ಇವ ವಾ ಏಷ ಯದಶ್ವಮೇಧಃ ಕಿಂ ವಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ
ಕ್ರಿಯತೇ ಕಿಂ ವಾ ನ ಯತ್ಸಂಕೃತ್ಯಚಾವಾಕಸಾಮ ಭವತ್ಯಶ್ವಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ
ಸರ್ವಸ್ತೋಮೋಽತಿರಾತ್ರ ಉತ್ತಮಮಹರ್ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸರ್ವಸ್ತೋಮೋಽತಿರಾತ್ರಃ
ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೩।೩।[೭]

ಏಕವಿಂಶೋಽಗ್ನಿರ್ಭವತಿ ಏಕವಿಂಶ ಸ್ತೋಮ ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಯೂಪಾ ಯಥಾ ವಾ ಋಷಭಾ ವಾ ವೃಷಾಣೋ ವಾ
ಸಂಸ್ಫುರೇರನ್ನೇವಮೇತೇ ಸ್ತೋಮಾಃ ಸಮೃಚನ್ತೇ
ಯದೇಕವಿಂಶಾಸ್ತಾನ್ಯತ್ಸಮರ್ಪಯೇದಾರ್ತಿಮಾರ್ಚೇದ್ಯಜಮಾನೋ ಹನ್ಯೇತಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಃ
೧೩।೩।೩।[೮]

ದ್ವಾದಶ ಏವಾಗ್ನಿಃ ಸ್ಯಾತ್ ಏಕಾದಶ ಯೂಪಾ ಯದ್ದ್ವಾದಶೋಽಗ್ನಿರ್ಭವತಿ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ
ಸಂವತ್ಸರಃ ಸಂವತ್ಸರಮೇವ ಯಜ್ಞಮಾಪ್ನೋತಿ ಯದೇಕಾದಶ ಯೂಪಾ ವಿರಾಡ್ವಾ ಏಷಾ ಸಮ್ಮೀಯತೇ
ಯದೇಕಾದಶಿನೀ ತಸ್ಯೈ ಯ ಏಕಾದಶ ಸ್ತನ ಏವಾಸ್ಯೈ ಸ ದುಹ ಏವೈನಾಂ ತೇನ
೧೩।೩।೩।[೯]

ತದಾಹುಃ ಯದ್ದ್ವಾದಶೋಽಗ್ನಿಃ ಸ್ಯಾದೇಕಾದಶ ಯೂಪಾ ಯಥಾ ಸ್ಥೂರಿಣಾ ಯಾಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತದಿತ್ಯೇಕವಿಂಶ
ಏವಾಗ್ನಿರ್ಭವತ್ಯೇಕವಿಂಶ ಸ್ತೋಮ ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಯೂಪಾಸ್ತದ್ಯಥಾ ಪ್ರಷ್ಟಿಭಿರ್ಯಾಯಾತ್ತಾದೃಕ್ತತ್
೧೩।೩।೩।[೧೦]

ಶಿರೋ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದೇಕವಿಂಶಃ ಯೋ ವಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ ತ್ರೀಣಿ ಶೀರ್ಷಾಣಿ ವೇದ ಶಿರೋ ಹ
ರಾಜ್ಞಾಂ ಭವತ್ಯೇಕವಿಂಶೋಽಗ್ನಿರ್ಭವತ್ಯೇಕವಿಂಶ ಸ್ತೋಮ ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಯೂಪಾ ಏತಾನಿ ವಾ
ಅಶ್ವಮೇಧೇ ತ್ರೀಣಿ ಶೀರ್ಷಾಣಿ ತಾನಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಶಿರೋ ಹ ರಾಜ್ಞಾಂ ಭವತಿ ಯೋ ವಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ
ತಿಸ್ರಃ ಕಕುದೋ ವೇದ ಕಕುದ್ಧ ರಾಜ್ಞಾಂ ಭವತ್ಯೇಕವಿಂಶೋಽಗ್ನಿರ್ಭವತ್ಯೇಕವಿಂಶ ಸ್ತೋಮ
ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಯೂಪಾ ಏತಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ ತಿಸ್ರಃ ಕಕುದಸ್ತಾ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಕಕುದ್ಧ ರಾಜ್ಞಾಮ್
ಭವತಿ
೧೩।೩।೪।[೧]

ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ ವೈ ದೇವತಾಭ್ಯೋಽಶ್ವ ಆಲಭ್ಯತೇ ಯತ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಕುರ್ಯಾದ್ಯಾ ದೇವತಾ ಅಪಿಭಾಗಾಸ್ತಾ
ಭಾಗಧೇಯೇನ ವ್ಯರ್ಧಯೇಚಾದಂ ದದ್ಭಿರವಕಾಂ ದನ್ತಮೂಲೈರಿತ್ಯಾಜ್ಯಮವದಾನಾ ಕೃತ್ವಾ
ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾಯಂ ದೇವತಾಭ್ಯ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ಯಾ ಏವ ದೇವತಾ ಅಪಿಭಾಗಾಸ್ತಾ ಭಾಗಧೇಯೇನ
ಸಮರ್ಧಯತ್ಯರಣ್ಯೇಽನೂಚ್ಯಾನ್ಹುತ್ವಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯಾಮುತ್ತಮಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ
ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯೋರ್ವೈ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತಾ ಏವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ದೇವಾಸುರಾಃ ಸಂಯತ್ತಾ ಆಸನ್
೧೩।೩।೪।[೨]

ತೇಽಬ್ರುವನ್ ಅಗ್ನಯಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತೋಽಶ್ವಸ್ಯ ವಯಮುದ್ಧಾರಮುದ್ಧರಾಮಹೈ
ತೇನಾಸುರಾನಭಿಭವಿಷ್ಯಾಮ ಇತಿ ತೇ ಲೋಹಿತಮುದಹರನ್ತ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾಭಿಭೂತ್ಯೈ
ಯತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ಭ್ಯೋ ಲೋಹಿತಂ ಜುಹೋತಿ ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾಭಿಭೂತ್ಯೈ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಾ ಪರಾಸ್ಯ
ದ್ವಿಷನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೩।೩।೪।[೩]

ಗೋಮೃಗಕಣ್ಠೇನ ಪ್ರಥಮಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಪಶವೋ ವೈ ಗೋಮೃಗಾ ರುದ್ರಃ
ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ಪಶೂನೇವ ರುದ್ರಾದನ್ತರ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈಷಾಶ್ವಮೇಧ ಆಹುತಿರ್ಹೂಯತೇ ನ ತತ್ರ
ರುದ್ರಃ ಪಶೂನಭಿಮನ್ಯತೇ
೧೩।೩।೪।[೪]

ಅಶ್ವಶಫೇನ ದ್ವಿತೀಯಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಪಶವೋ ವಾ ಏಕಶಫಾ ರುದ್ರಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ಪಶೂ>
೧೩।೩।೪।[೫]

ಅಯಸ್ಮಯೇನ ಚರುಣಾ ತೃತೀಯಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಆಯಸ್ಯೋ ವೈ ಪ್ರಜಾ ರುದ್ರಃ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃತ್ಪ್ರಜಾ ಏವ
ರುದ್ರಾದನ್ತರ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರೈಷಾಶ್ವಮೇಧ ಆಹುತಿರ್ಹೂಯತೇ ನ ತತ್ರ ರುದ್ರಃ ಪ್ರಜಾ
ಅಭಿಮನ್ಯತೇ
೧೩।೩।೫।[೧]

ಸರ್ವೇಷು ವೈ ಲೋಕೇಷು ಮೃತ್ಯವೋಽನ್ವಾಯತ್ತಾಸ್ತೇಭ್ಯೋ ಯದಾಹುತೀರ್ನ ಜುಹುಯಾಲ್ಲೋಕೇಲೋಕ ಏನಮ್
ಮೃತ್ಯುರ್ವಿನ್ದೇದ್ಯನ್ಮೃತ್ಯುಭ್ಯ ಆಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ಲೋಕೇಲೋಕ ಏವ ಮೃತ್ಯುಮಪಜಯತಿ
೧೩।೩।೫।[೨]

ತದಾಹುಃ ಯದಮುಷ್ಮೈ ಸ್ವಾಹಾಮುಷ್ಮೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಜುಹ್ವತ್ಸಂಚಕ್ಷೀತ ಬಹುಮ್
ಮೃತ್ಯುಮಮಿತ್ರಂ ಕುರ್ವೀತ ಮೃತ್ಯವ ಆತ್ಮಾನಮಪಿದಧ್ಯಾದಿತಿ ಮೃತ್ಯವೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯೇಕಸ್ಮಾ
ಏವೈಕಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತ್ಯೇಕೋ ಹ ವಾ ಅಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಮೃತ್ಯುರಶನಾಯೈವ
ತಮೇವಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಪಜಯತಿ
೧೩।೩।೫।[೩]

ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ದ್ವಿತೀಯಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಅಮೃತ್ಯುರ್ಹ ವಾ ಅನ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಯೈ
ಮೃತ್ಯುರೇಷ ಹ ವೈ ಸಾಕ್ಷಾನ್ಮೃತ್ಯುರ್ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾ ಸಾಕ್ಷಾದೇವ ಮೃತ್ಯುಮಪಜಯತಿ
೧೩।೩।೫।[೪]

ಏತಾಂ ಹ ವೈ ಮುಣ್ಡಿಭ ಔದನ್ಯಃ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಯೈ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಂ ವಿದಾಂ ಚಕಾರ
ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮೈಹತ್ಯಾಯಾ ಆಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಮೃತ್ಯುಮೇವಾಹುತ್ಯಾ ತರ್ಪಯಿತ್ವಾ ಪರಿಪಾಣಂ ಕೃತ್ವಾ
ಬ್ರಹ್ಮಘ್ನೇ ಭೇಷಜಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಯೈಷಾಶ್ವಮೇಧ ಆಹುತಿರ್ಹೂಯತೇಽಪಿ ಯೋಽಸ್ಯಾಪರೀಷು
ಪ್ರಜಾಯಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೈಣಂ ಹನ್ತಿ ತಸ್ಮೈ ಭೇಷಜಂ ಕರೋತಿ
೧೩।೩।೬।[೧]

ಅಶ್ವಸ್ಯ ವಾ ಆಲಬ್ಧಸ್ಯ ಮೇಧ ಉದಕ್ರಾಮತ್ತದಶ್ವಸ್ತೋಮೀಯಮಭವದ್ಯದಶ್ವಸ್ತೋಮೀಯಂ
ಜುಹೋತ್ಯಶ್ವಮೇವ ಮೇಧಸಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೩।೬।[೨]

ಆಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತಿ ಮೇಧೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ಮೇಧೋಽಶ್ವಸ್ತೋಮೀಯಂ ಮೇಧಸೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತನ್ಮೇಧೋ
ದಧಾತ್ಯಾಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತ್ಯೇತದ್ವೈ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ಯದಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಿಯೇಣೈವೈನಾನ್ಧಾಮ್ನಾ
ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೩।೬।[೩]

ಅಶ್ವಸ್ತೋಮೀಯಂ ಹುತ್ವಾ ದ್ವಿಪದಾ ಜುಹೋತಿ ಅಶ್ವೋ ವಾ ಅಶ್ವಸ್ತೋಮೀಯಂ ಪುರುಷೋ ದ್ವಿಪದಾ
ದ್ವಿಪಾದ್ವೈ ಪುರುಷೋ ದ್ವಿಪ್ರತಿಷ್ಠಸ್ತದೇನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಯಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ
೧೩।೩।೬।[೪]

ತದಾಹುಃ ಅಶ್ವಸ್ತೋಮೀಯಂ ಪೂರ್ವಂ ಹೋತವ್ಯಾಂ೩ ದ್ವಿಪದಾ೩ ಇತಿ ಪಶವೋ ವಾ ಅಶ್ವಸ್ತೋಮೀಯಮ್
ಪುರುಷೋ ದ್ವಿಪದಾ ಯದಶ್ವಸ್ತೋಮೀಯಂ ಹುತ್ವಾ ದ್ವಿಪದಾ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷ
ಉಪರಿಷ್ಟಾತ್ಪಶೂನಧಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೩।೬।[೫]

ಷೋಡಶಾಶ್ವಸ್ತೋಮೀಯಾ ಜುಹೋತಿ ಷೋಡಶಕಲಾ ವೈ ಪಶವಃ ಸಾ ಪಶೂನಾಂ ಮಾತ್ರಾ ಪಶೂನೇನ
ಮಾತ್ರಯಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಯತ್ಕನೀಯಸೀರ್ವಾ ಭೂಯಸೀರ್ವಾ ಜುಹುಯಾತ್ಪಶೂನ್ಮಾತ್ರಯಾ
ವ್ಯರ್ಧಯೇತ್ಷೋಡಶ ಜುಹೋತಿ ಷೋಡಶಕಲಾ ವೈ ಪಶವಃ ಸಾ ಪಶೂನಾಂ ಮಾತ್ರಾ ಪಶೂನೇವ
ಮಾತ್ರಯಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ನಾನ್ಯಾಮುತ್ತಮಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಯದನ್ಯಾಮುತ್ತಮಾಮಾಹುತಿಂ
ಜುಹುಯಾತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯೈ ಚ್ಯವೇತ ದ್ವಿಪದಾ ಉತ್ತಮಾ ಜುಹೋತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ದ್ವಿಪದಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇವ
ತಿಷ್ಠತಿ ಜುಮ್ಬಕಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯವಭೃಥ ಉತ್ತಮಾಮಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ವರುಣೋ ವೈ ಜುಮ್ಬಕಃ
ಸಾಕ್ಷಾದೇವ ವರುಣಮವಯಜತೇ ಶುಕ್ಲಸ್ಯ ಖಲತೇರ್ವಿಕ್ಲಿಧಸ್ಯ ಪಿಙ್ಗಾಕ್ಷಸ್ಯ ಮೂರ್ಧನಿ
ಜುಹೋತ್ಯೇತದ್ವೈ ವರುಣಸ್ಯ ರೂಪಂ ರೂಪೇಣೈವ ವರುಣಮವಯಜತೇ
೧೩।೩।೬।[೬]

ದ್ವಾದಶ ಬ್ರಹ್ಮೌದನಾನುತ್ಥಾಯ ನಿರ್ವಪತಿ ದ್ವಾದಶಭಿರ್ವೇಷ್ಟಿಭಿರ್ಯಜತೇ
ತದಾಹುರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಾ ಏತದ್ರೂಪಂ ಯದಿಷ್ಟಯೋ ಯದಿಷ್ಟಿಭಿರ್ಯಜೇತೋಪನಾಮುಕ ಏನಂ ಯಜ್ಞಃ
ಸ್ಯಾತ್ಪಾಪೀಯಾಂಸ್ತು ಸ್ಯಾದ್ಯಾತಯಾಮಾನಿ ವಾ ಏತದೀಜಾನಸ್ಯ ಚನ್ದಾಂಸಿ ಭವನ್ತಿ ತಾನಿ ಕಿಮೇತಾವದಾಶು
ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತ ಸರ್ವಾ ವೈ ಸಂಸ್ಥಿತೇ ಯಜ್ಞೇ ವಾಗಾಪ್ಯತೇ ಸಾತ್ರಾಪ್ತಾ ಯಾತಯಾಮ್ನೀ ಭವತಿ ಕ್ರೂರೀಕೃತೇವ
ಹಿ ಭವತ್ಯರುಷ್ಕೃತಾ ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನ ಪ್ರಯುಞ್ಜೀತೇತಿ
೧೩।೩।೬।[೭]

ದ್ವಾದಶೈವ ಬ್ರಹ್ಮೌದನಾನುತ್ಥಾಯ ನಿರ್ವಪೇತ್ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಓದನಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಃ ಸಂವತ್ಸರಮೇವ ಯಜ್ಞಮಾಪ್ನೋತ್ಯುಪನಾಮುಕ ಏನಂ ಯಜ್ಞೋ
ಭವತಿ ನ ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವತಿ
೧೩।೩।೭।[೧]

ಏಷ ವೈ ಪ್ರಭೂರ್ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸರ್ವಮೇವ ಪ್ರಭೂತಮ್
ಭವತಿ
೧೩।೩।೭।[೨]

ಏಷ ವೈ ವಿಭೂರ್ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸರ್ವಮೇವ ವಿಭೂತಂ ಭವತಿ
೧೩।೩।೭।[೩]

ಏಷ ವೈ ವ್ಯಷ್ಟಿರ್ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸರ್ವಮೇವ ವ್ಯಷ್ಟಂ ಭವತಿ
೧೩।೩।೭।[೪]

ಏಷ ವೈ ವಿಧೃತಿರ್ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸರ್ವಮೇವ ವಿಧೃತಂ ಭವತಿ
೧೩।೩।೭।[೫]
ಏಷ ವೈ ವ್ಯಾವೃತ್ತಿರ್ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸರ್ವಮೇವ ವ್ಯಾವೃತ್ತಮ್
ಭವತಿ
೧೩।೩।೭।[೬]

ಏಷ ವಾ ಊರ್ಜಸ್ವಾನ್ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸರ್ವಮೇವೋರ್ಜಸ್ವದ್ಭವತಿ
೧೩।೩।೭।[೭]

ಏಷ ವೈ ಪಯಸ್ವಾನ್ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸರ್ವಮೇವ ಪಯಸ್ವದ್ಭವತಿ
೧೩।೩।೭।[೮]

ಏಷ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತ ಆ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ
ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಜಾಯತೇ
೧೩।೩।೭।[೯]

ಏಷ ವಾ ಅತಿವ್ಯಾಧೀ ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತ ಆ ರಾಜನ್ಯೋಽತಿವ್ಯಾಧೀ ಜಾಯತೇ
೧೩।೩।೭।[೧೦]

ಏಷ ವೈ ದೀರ್ಘೋ ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತ ಆ ದೀರ್ಘಾರಣ್ಯಂ ಜಾಯತೇ
೧೩।೩।೭।[೧೧]

ಏಷ ವೈ ಕೢಪ್ತಿರ್ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸರ್ವಮೇವ ಕೢಪ್ತಂ ಭವತಿ
೧೩।೩।೭।[೧೨]

ಏಷ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ನಾಮ ಯಜ್ಞಃ ಯತ್ರೈತೇನ ಯಜ್ಞೇನ ಯಜನ್ತೇ ಸರ್ವಮೇವ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್
ಭವತಿ
೧೩।೩।೮।[೧]

ಅಥಾತಃ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತೀನಾಮ್ ಯದ್ಯಶ್ವೋ ವಡವಾಂ ಸ್ಕನ್ದೇದ್ವಾಯವ್ಯಮ್
ಪಯೋಽನುನಿರ್ವಪೇದ್ವಾಯುರ್ವೈ ರೇತಸಾಂ ವಿಕರ್ತಾ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ವಾಯುಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ರೇತಸಾಂ ವಿಕರ್ತಾ
ರೇತಸೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತದ್ರೇತೋ ದಧಾತಿ೧೩।೩।೮।[೨]

ಅಥ ಯದಿ ಸ್ರಾಮೋ ವಿನ್ದೇತ್ ಪೌಷ್ಣಂ ಚರುಮನುನಿರ್ವಪೇತ್ಪೂಷಾ ವೈ ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇ ಸ
ಯಸ್ಯೈವ ಪಶವೋ ಯಃ ಪಶೂನಾಮೀಷ್ಟೇ ತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಗದೋ ಹೈವ ಭವತಿ
೧೩।೩।೮।[೩]

ಅಥ ಯದ್ಯಕ್ಷತಾಮಯೋ ವಿನ್ದೇತ್ ವೈಶ್ವಾನರಂ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಭೂಮಿಕಪಾಲಮ್
ಪುರೋಡಾಶಮನುನಿರ್ವಪೇದಿಯಂ ವೈ ವೈಶ್ವಾನರ ಇಮಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಗದೋ ಹೈವ ಭವತಿ
೧೩।೩।೮।[೪]

ಅಥ ಯದ್ಯಕ್ಷ್ಯಾಮಯೋ ವಿನ್ದೇತ್ ಸೌರ್ಯಂ ಚರುಮನುನಿರ್ವಪೇತ್ಸೂರ್ಯೋ ವೈ ಪ್ರಜಾನಾಂ
ಚಕ್ಷುರ್ಯದಾ ಹ್ಯೇವೈಷ ಉದೇತ್ಯಥೇದಂ ಸರ್ವಂ ಚರತಿ ಚಕ್ಷುಷೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತಚ್ಚಕ್ಷುರ್ದಧಾತಿ
ಸ ಯಚ್ಚರುರ್ಭವತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ ಹ್ಯಯಮಾತ್ಮಾ ಚರತಿ
೧೩।೩।೮।[೫]

ಅಥ ಯದ್ಯುದಕೇ ಮ್ರಿಯೇತ ವಾರುಣಂ ಯವಮಯಂ ಚರುಮನುನಿರ್ವಪೇದ್ವರುಣೋ ವಾ ಏತಂ
ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಯೋಽಪ್ಸು ಮ್ರಿಯತೇ ಸಾ ಯೈವೈನಂ ದೇವತಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸಾಸ್ಮೈ
ಪ್ರೀತಾನ್ಯಮಾಲಮ್ಭಾಯಾನುಮನ್ಯತೇ ತಯಾನುಮತಮಾಲಭತೇ ಸ ಯದ್ಯವಮಯೋ ಭವತಿ
ವರುಣ್ಯಾ ಹಿ ಯವಾಃ
೧೩।೩।೮।[೬]

ಅಥ ಯದಿ ನಶ್ಯೇತ್ ತ್ರಿಹವಿಷಮಿಷ್ಟಿಮನುನಿರ್ವಪೇದ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವ್ಯಮೇಕಕಪಾಲಮ್
ಪುರೋಡಾಶಂ ವಾಯವ್ಯಂ ಪಯಃ ಸೌರ್ಯಂ ಚರುಂ ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚ ನಶ್ಯತ್ಯನ್ತರೈವ
ತದ್ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ನಶ್ಯತಿ ತದ್ವಾಯುರುಪವಾತ್ಯಾದಿತ್ಯೋಽಭಿತಪತಿ ನೈತಾಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯ ಋತೇ ಕಿಂ
ಚನ ನಶ್ಯತಿ ಸೈಷಾ ಪೃಥಗೇವ ನಷ್ಟವೇದನೀ ಸ ಯದ್ಯಸ್ಯಾಪ್ಯನ್ಯನ್ನಶ್ಯೇದೇತಯೈವ
ಯಜೇತಾನು ಹೈವೈನದ್ವಿನ್ದತ್ಯಥ ಯದ್ಯಮಿತ್ರಾ ಅಶ್ವಂ ವಿನ್ದೇರನ್ಯದಿ ವಾ ಮ್ರಿಯೇತ ಯದಿ
ವಾಪ್ಸ್ವನ್ಯಮಾನೀಯ ಪ್ರೋಕ್ಷೇಯುಃ ಸೈವ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ
೧೩।೪।೧।[೧]

ಪ್ರಜಾಪತಿರಕಾಮಯತ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ನುಯಾಂ ಸರ್ವಾ ವ್ಯಷ್ಟೀರ್ವ್ಯಶ್ನುವೀಯೇತಿ ಸ
ಏತಮಶ್ವಮೇಧಂ ತ್ರಿರಾತ್ರಂ ಯಜ್ಞಕ್ರತುಮಪಶ್ಯತ್ತಮಾಹರತ್ತೇನಾಯಜತ ತೇನೇಷ್ಟ್ವಾ
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ನೋತ್ಸರ್ವಾ ವ್ಯಷ್ಟೀರ್ವ್ಯಾಶ್ನುತ ಸರ್ವಾನ್ಹ ವೈ ಕಾಮಾನಾಪ್ನೋತಿ ಸರ್ವಾ
ವ್ಯಷ್ಟೀರ್ವ್ಯಶ್ನುತೇ ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ
೧೩।೪।೧।[೨]

ತದಾಹುಃ ಕಸ್ಮಿನ್ನೃತಾವಭ್ಯಾರಮ್ಭ ಇತಿ ಗ್ರೀಷ್ಮೇಽಭ್ಯಾರಭೇತೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುರ್ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ವೈ
ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯರ್ತುಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಯಜ್ಞ ಉ ವಾ ಏಷ ಯದಶ್ವಮೇಧ ಇತಿ
೧೩।೪।೧।[೩]

ತದ್ವೈ ವಸನ್ತ ಏವಾಭ್ಯಾರಭೇತ ವಸನ್ತೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಯರ್ತುರ್ಯ ಉ ವೈ ಕಶ್ಚ ಯಜತೇ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣೀಭೂಯೇವೈವ ಯಜತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಸನ್ತ ಏವಾಭ್ಯಾರಭೇತ
೧೩।೪।೧।[೪]

ಸಾ ಯಾಸೌ ಫಾಲ್ಗುನೀ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀ ಭವತಿ ತಸ್ಯೈ ಪುರಸ್ತಾತ್ಷಡಹೇ ವಾ ಸಪ್ತಾಹೇ ವರ್ತ್ವಿಜ
ಉಪಸಮಾಯನ್ತ್ಯಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಹೋತಾ ಚ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚೋದ್ಗಾತಾ ಚೈತಾನ್ವಾ ಅನ್ವನ್ಯ ಋತ್ವಿಜಃ
೧೩।೪।೧।[೫]

ತೇಭ್ಯೋಽಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚಾತುಷ್ಪ್ರಾಶ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮೌದನಂ ನಿರ್ವಪತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ
ಚತುರಃ ಪಾತ್ರಾಂಶ್ಚತುರೋಽಞ್ಜಲೀಂಶ್ಚತುರಃ ಪ್ರಸೃತಾನ್ದ್ವಾದಶವಿಧಂ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ
ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೪।೧।[೬]

ತಮೇತೇ ಚತ್ವಾರ ಋತ್ವಿಜಃ ಪ್ರಾಶ್ನನ್ತಿ ತೇಷಾಮುಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ತೇಭ್ಯಶ್ಚತ್ವಾರಿ ಸಹಸ್ರಾಣಿ
ದದಾತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
ಚತ್ವಾರಿ ಚ ಸುವರ್ಣಾನಿ ಶತಮಾನಾನಿ ಹಿರಣ್ಯಾನಿ ತಸ್ಯೋ ಏವೋಕ್ತಮ್
೧೩।೪।೧।[೭]

ಅಥಾಸ್ಮಾ ಅಧ್ವರ್ಯುರ್ನಿಷ್ಕಂ ಪ್ರತಿಮುಞ್ಚನ್ವಾಚಯತಿ ತೇಜೋಽಸಿ ಶುಕ್ರಮಮೃತಮಿತಿ ತೇಜೋ ವೈ
ಶುಕ್ರಮಮೃತಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ತೇಜ ಏವಾಸ್ಮಿಞ್ಚುಕ್ರಮಮೃತಂ ದಧಾತ್ಯಾಯುಷ್ಪಾ ಆಯುರ್ಮೇ
ಪಾಹೀತ್ಯಾಯುರೇವಾಸ್ಮಿನ್ದಧಾತ್ಯಥೈನಮಾಹ ವಾಚಂ ಯಚೇತಿ ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞೋ
ಯಜ್ಞಸ್ಯೈವಾಭ್ಯಾರಮ್ಭಾಯ
೧೩।೪।೧।[೮]

ಚತಸ್ರೋ ಜಾಯಾ ಉಪಕೢಪ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಮಹಿಷೀ ವಾವಾತಾ ಪರಿವೃಕ್ತಾ ಪಾಲಾಗಲೀ ಸರ್ವಾ
ನಿಷ್ಕಿನ್ಯೋಽಲಙ್ಕೃತಾ ಮಿಥುನಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ ತಾಭಿಃ ಸಹಾಗ್ನ್ಯಗಾರಂ ಪ್ರಪದ್ಯತೇ ಪೂರ್ವಯಾ
ದ್ವಾರಾ ಯಜಮಾನೋ ದಕ್ಷಿಣಯಾ ಪತ್ನ್ಯಃ
೧೩।೪।೧।[೯]

ಸಾಯಮಾಹುತ್ಯಾಂ ಹುತಾಯಾಮ್ ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಮುದಙ್ವಾವಾತಯಾ ಸಹ ಸಂವಿಶತಿ
ತದೇವಾಪೀತರಾಃ ಸಂವಿಶನ್ತಿ ಸೋಽನ್ತರೋರೂ ಅಸಂವರ್ತಮಾನಃ ಶೇತೇಽನೇನ ತಪಸಾ ಸ್ವಸ್ತಿ
ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೋದೃಚಂ ಸಮಶ್ನವಾ ಇತಿ
೧೩।೪।೧।[೧೦]

ಪ್ರಾತರಾಹುತ್ಯಾಂ ಹುತಾಯಾಂ ಅಧ್ವರ್ಯುಃ ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ
ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ತಸ್ಯಾಂ ವರೇಣ ವಾಚಂ ವಿಸೃಜತೇ
ವರಂ ದದಾಮಿ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಇತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ವರಃ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ
ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೪।೧।[೧೧]

ಅಥ ಯೋಽಸ್ಯ ನಿಷ್ಕಃ ಪ್ರತಿಮುಕ್ತೋ ಭವತಿ ತಮಧ್ವರ್ಯವೇ ದದಾತ್ಯಧ್ವರ್ಯವೇ
ದದದಮೃತಮಾಯುರಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇಽಮೃತಂ ಹ್ಯಾಯುರ್ಹಿರಣ್ಯಮ್
೧೩।೪।೧।[೧೨]

ಅಥಾಗ್ನೇಯೀಮಿಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಪಥಶ್ಚ ಕಾಮಾಯ ಯಜ್ಞಮುಖಸ್ಯ ಚಾಚಮ್ಬಟ್ಕಾರಾಯಾಥೋ
ಅಗ್ನಿಮುಖಾ ಉ ವೈ ಸರ್ವಾ ದೇವತಾಃ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ ಮುಖತಃ ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ಪ್ರೀತ್ವಾ
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ನವಾನೀತಿ
೧೩।೪।೧।[೧೩]

ತಸ್ಯೈ ಪಞ್ಚದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಪಞ್ಚದಶೋ ವೈ ವಜ್ರೋ ವೀರ್ಯಂ ವಜ್ರೋ
ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಾವಾಜ್ಯಭಾಗೌ
ಪಾಪ್ಮಾ ವೈ ವೃತ್ರಃ ಪಾಪ್ಮನೋಽಪಹತ್ಯಾ ಅಗ್ನಿರ್ಮೂರ್ಧಾ ದಿವಃ ಕಕುದ್ಭುವೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ
ರಜಸಶ್ಚ ನೇತೇತ್ಯುಪಾಂಶು ಹವಿಷೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ಮೂರ್ಧನ್ವತ್ಯನ್ಯಾ ಭವತಿ
ಸದ್ವತ್ಯನ್ಯೈಷ ವೈ ಮೂರ್ಧಾ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇತಸ್ಯೈವಾವರುದ್ಧ್ಯಾ ಅಥ ಯತ್ಸದ್ವತೀ
ಸದೇವಾವರುನ್ದ್ಧೇ ವಿರಾಜೌ ಸಂಯಾಜ್ಯೇ ಸರ್ವದೇವತ್ಯಂ ವಾ ಏತಚ್ಚನ್ದೋ ಯದ್ವಿರಾಟ್ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ
ಅಶ್ವಮೇಧೇ ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ಪ್ರೀತ್ವಾ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ನವಾನೀತಿ ಹಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸುವರ್ಣಂ
ಶತಮಾನಂ ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
೧೩।೪।೧।[೧೪]

ಅಥ ಪೌಷ್ಣೀಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಪೂಷಾ ವೈ ಪಥೀನಾಮಧಿಪತಿರಶ್ವಾಯೈವೈತತ್ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ
ಕರೋತ್ಯಥೋ ಇಯಂ ವೈ ಪೂಷೇಮಾಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತದ್ಗೋಪ್ತ್ರೀಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯ ಹಿ ನಾರ್ತಿರಸ್ತಿ ನ ಹ್ವಲಾ
ಯಮಿಯಮಧ್ವನ್ಗೋಪಾಯತೀಮಾಮೇವಾಸ್ಮಾ ಏತದ್ಗೋಪ್ತ್ರೀಂ ಕರೋತಿ
೧೩।೪।೧।[೧೫]

ತಸ್ಯೈ ಸಪ್ತದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತದಶೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿರಶ್ವಮೇಧೋಽಶ್ವಮೇಧಸ್ಯೈವಾಪ್ತ್ಯೈ ವೃಧನ್ವನ್ತಾವಾಜ್ಯಭಾಗೌ ಯಜಮಾನಸ್ಯೈವ
ವೃದ್ಧ್ಯೈ ಪೂಷಂಸ್ತವ ವ್ರತೇ ವಯಂ ಪಥಸ್ಪಥಃ ಪರಿಪತಿಂ ವಚಸ್ಯೇತ್ಯುಪಾಂಶು ಹವಿಷೋ
ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ವ್ರತವತ್ಯನ್ಯಾ ಭವತಿ ಪಥನ್ವತ್ಯನ್ಯಾ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ವ್ರತಂ ವೀರ್ಯಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ
ವೀರ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯಾ ಅಥ ಯತ್ಪಥನ್ವತ್ಯಶ್ವಾಯೈವೈತತ್ಸ್ವಸ್ತ್ಯಯನಂ ಕರೋತ್ಯನುಷ್ಟುಭೌ
ಸಂಯಾಜ್ಯೇ ವಾಗ್ವಾ ಅನುಷ್ಟುಬ್ವಾಗ್ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಶ್ವಮೇಧೋಽಶ್ವಮೇಧಸ್ಯೈವಾಪ್ತ್ಯೈ
ವಾಸಃಶತಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ರೂಪಂ ವಾ ಏತತ್ಪುರುಷಸ್ಯ ಯದ್ವಾಸಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಮೇವ ಕಂ ಚ
ಸುವಾಸಸಮಾಹುಃ ಕೋ ನ್ವಯಮಿತಿ ರೂಪಸಮೃದ್ಧೋ ಹಿ ಭವತಿ ರೂಪೇಣೈವೈನಂ ಸಮರ್ಧಯತಿ
ಶತಂ ಭವತಿ ಶತಾಯುರ್ವೈ ಪುರುಷಃ ಶತೇನ್ದ್ರಿಯ ಆಯುರೇವೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ
೧೩।೪।೨।[೧]

ಏತಸ್ಯಾಂ ತಾಯಮಾನಾಯಾಮ್ ಅಶ್ವಂ ನಿಕ್ತ್ವೋದಾನಯನ್ತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ಯೋ ವಾ
ಜವಸಮೃದ್ಧಃ ಸಹಸ್ರಾರ್ಹಂ ಪೂರ್ವ್ಯಂ ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ಧುರ್ಯಪ್ರತಿಧುರಃ
೧೩।೪।೨।[೨]

ತದ್ಯತ್ಸರ್ವರೂಪೋ ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ರೂಪಂ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ
ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯಾ ಅಥ ಯಜ್ಜವಸಮೃದ್ಧೋ ವೀರ್ಯಂ ವೈ ಜವೋ ವೀರ್ಯಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ
ವೀರ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯಾ ಅಥ ಯತ್ಸಹಸ್ರಾರ್ಹಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ
ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯಾ ಅಥ ಯತ್ಪೂರ್ವ್ಯ ಏಷ ವಾ ಅಪರಿಮಿತಂ
ವೀರ್ಯಮಭಿವರ್ಧತೇ ಯತ್ಪೂರ್ವ್ಯೋಽಪರಿಮಿತಸ್ಯೈವ ವೀರ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯಾ ಅಥ ಯದ್ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ
ಧುರ್ಯಪರ್ತಿಧುರ ಏಷ ವಾ ಏಷ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ನ ವಾ ಏತಂ ಕಶ್ಚನ
ಪ್ರತಿಪ್ರತಿರೇತಸ್ಯೈವಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೪।೨।[೩]

ತದು ಹೋವಾಚ ಭಾಲ್ಲಬೇಯೋ ದ್ವಿರೂಪ ಏವೈಷೋಽಶ್ವಃ ಸ್ಯಾತ್ಕೃಷ್ಣಸಾರಂಗಃ ಪ್ರಜಾಪತೇರ್ವಾ
ಏಷೋಽಕ್ಷ್ಣಃ ಸಮಭವದ್ದ್ವಿರೂಪಂ ವಾ ಇದಂ ಚಕ್ಷುಃ ಶುಕ್ಲಂ ಚೈವ ಕೃಷ್ಣಂ ಚ ತದೇನಂ
ಸ್ವೇನ ರೂಪೇಣ ಸಮರ್ಧಯತೀತಿ
೧೩।೪।೨।[೪]

ಅಥ ಹೋವಾಚ ಸಾತ್ಯಯಜ್ಞಿಃ ತ್ರಿರೂಪ ಏವೈಷೋಽಶ್ವಃ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಯ ಕೃಷ್ಣಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧಃ
ಶುಕ್ಲೋಽಪರಾರ್ಧಃ ಕೃತ್ತಿಕಾಞ್ಜಿಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ತದ್ಯತ್ಕೃಷ್ಣಃ ಪೂರ್ವಾರ್ಧೋ ಭವತಿ ಯದೇವೇದಂ
ಕೃಷ್ಣಮಕ್ಷ್ಣಸ್ತದಸ್ಯ ತದಥ ಯಚುಕ್ಲೋಽಪರಾರ್ಧೋ ಯದೇವೇದಂ ಶುಕ್ಲಮಕ್ಷ್ಣಸ್ತದಸ್ಯ
ತದಥ ಯತ್ಕೃತ್ತಿಕಾಞ್ಜಿಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಸಾ ಕನೀನಕಾ ಸ ಏವ ರೂಪಸಮೃದ್ಧೋಽತೋ
ಯತಮೋಽಸ್ಯೋಪಕಲ್ಪೇತ ಬಹುರೂಪೋ ವಾ ದ್ವಿರೂಪೋ ವಾ ತ್ರಿರೂಪೋ ವಾ ಕೃತ್ತಿಕಾಞ್ಜಿಸ್ತಮಾಲಭೇತ ಜವೇನ
ತ್ವೇವ ಸಮೃದ್ಧಃ ಸ್ಯಾತ್
೧೩।೪।೨।[೫]

ತಸ್ಯೈತೇ ಪುರಸ್ತಾದ್ರಕ್ಷಿತಾರ ಉಪಕೢಪ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ರಾಜಪುತ್ರಾಃ ಕವಚಿನಃ ಶತಂ ರಾಜನ್ಯಾ
ನಿಷಙ್ಗಿಣಃ ಶತಂ ಸೂತಗ್ರಾಮಣ್ಯಾಂ ಪುತ್ರಾ ಇಷುಪರ್ಷಿಣಃ ಶತಂ ಕ್ಷಾತ್ತ್ರಸಂಗ್ರಹೀತೄಣಾಮ್
ಪುತ್ರಾ ದಣ್ಡಿನಃ ಶತಮಶ್ವಶತಂ ನಿರಷ್ಟಂ ನಿರಮಣಂ ಯಸ್ಮಿನ್ನೇನಮಪಿಸೃಜ್ಯ ರಕ್ಷನ್ತಿ
೧೩।೪।೨।[೬]
ಅಥ ಸಾವಿತ್ರೀಮಿಷ್ಟಿಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಸವಿತ್ರೇ ಪ್ರಸವಿತ್ರೇ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ಸವಿತಾ ವೈ
ಪ್ರಸವಿತಾ ಸವಿತಾ ಮ ಇಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸುವಾದಿತಿ
೧೩।೪।೨।[೭]

ತಸ್ಯೈ ಪಞ್ಚದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ವಾರ್ತ್ರಘ್ನಾವಾಜ್ಯಭಾಗೌ ಯ ಇಮಾ ವಿಶ್ವಾ ಜಾತಾನ್ಯಾ
ದೇವೋ ಯಾತು ಸವಿತಾ ಸುರತ್ನ ಇತ್ಯುಪಾಂಶು ಹವಿಷೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ವಿರಾಜೌ ಸಂಯಾಜ್ಯೇ ಹಿರಣ್ಯಂ
ದಕ್ಷಿಣಾ ಸುವರ್ಣಂ ಶತಮಾನಂ ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
೧೩।೪।೨।[೮]

ತಸ್ಯೈ ಪ್ರಯಾಜೇಷು ತಾಯಮಾನೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೀಣಾಗಾಥೀ ದಕ್ಷಿಣತ
ಉತ್ತರಮನ್ದ್ರಾಮುದಾಘ್ನಂಸ್ತಿಸ್ರಃ ಸ್ವಯಂಸಮ್ಭೃತಾ ಗಾಥಾ ಗಾಯತೀತ್ಯಯಜತೇತ್ಯದದಾದಿತಿ
ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
೧೩।೪।೨।[೯]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಾಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಸವಿತ್ರ ಆಸವಿತ್ರೇ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಂ ಸವಿತಾ ವಾ ಆಸವಿತಾ
ಸವಿತಾ ಮ ಇಮಂ ಯಜ್ಞಮಾಸುವಾದಿತಿ
೧೩।೪।೨।[೧೦]

ತಸ್ಯೈ ಸಪ್ತದಶ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಸದ್ವನ್ತಾವಾಜ್ಯಭಾಗೌ ಸದೇವಾವರುನ್ದ್ಧೇ ವಿಶ್ವಾನಿ
ದೇವ ಸವಿತಃ ಸ ಘಾ ನೋ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ಸಹಾವೇತ್ಯುಪಾಂಶು ಹವಿಷೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ
ಅನುಷ್ಟುಭೌ ಸಂಯಾಜ್ಯೇ ರಜತಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ನಾನಾರೂಪತಾಯಾ ಅಥೋ
ಉತ್ಕ್ರಮಾಯಾನಪಕ್ರಮಾಯ ಶತಮಾನಂ ಭವತಿ ಶತಾಯುರ್ವೈ ಪುರುಷಃ ಶತೇನ್ದ್ರಿಯ
ಆಯುರೇವೇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ
೧೩।೪।೨।[೧೧]

ತಸ್ಯೈ ಪ್ರಯಾಜೇಷು ತಾಯಮಾನೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೀಣಾ>
೧೩।೪।೨।[೧೨]

ಅಥ ತೃತೀಯಾಂ ನಿರ್ವಪತಿ ಸವಿತ್ರೇ ಸತ್ಯಪ್ರಸವಾಯ ದ್ವಾದಶಕಪಾಲಂ ಪುರೋಡಾಶಮೇಷ ಹ ವೈ
ಸತ್ಯಃ ಪ್ರಸವೋ ಯಃ ಸವಿತುಃ ಸತ್ಯೇನ ಮೇ ಪ್ರಸವೇನೇಮಂ ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರಸುವಾದಿತಿ
೧೩।೪।೨।[೧೩]

ತಸ್ಯೈ ಸಪ್ತದಶೈವ ಸಾಮಿಧೇನ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ರಯಿಮನ್ತಾವಾಜ್ಯಭಾಗೌ ವೀರ್ಯಂ ವೈ
ರಯಿವೀರ್ಯಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ವೀರ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯಾ ಆ ವಿಶ್ವದೇವಂ ಸತ್ಪತಿಂ ನ ಪ್ರಮಿಯೇ
ಸವಿತುರ್ದೈವ್ಯಸ್ಯ ತದಿತ್ಯುಪಾಂಶು ಹವಿಷೋ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ ನಿತ್ಯೇ ಸಂಯಾಜ್ಯೇ
ನೇದ್ಯಜ್ಞಪಥಾದಯಾನೀತಿ ಕೢಪ್ತ ಏವ ಯಜ್ಞೇಽನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ತ್ರಿಷ್ಟುಭೌ ಭವತ ಇನ್ದ್ರೇ
ವೈ ವೀರ್ಯಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬಿನ್ದ್ರಿಯಸ್ಯೈವ ವೀರ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ಹಿರಣ್ಯಂ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸುವರ್ಣಂ
ಶತಮಾನಂ ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
೧೩।೪।೨।[೧೪]

ತಸ್ಯೈ ಪ್ರಯಾಜೇಷು ತಾಯಮಾನೇಷು ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವೀಣಾ>
೧೩।೪।೨।[೧೫]

ಏತಸ್ಯಾಂ ಸಂಸ್ಥಿತಾಯಾಮ್ ಉಪೋತ್ಥಾಯಾಧ್ವರ್ಯುಶ್ಚ ಯಜಮಾನಶ್ಚಾಶ್ವಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣೇ ಕರ್ಣ ಆಜಪತೋ
ವಿಭೂರ್ಮಾತ್ರಾ ಪ್ರಭೂಃ ಪಿತ್ರೇತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಥೈನಮುದಞ್ಚಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಮ್
ಪ್ರಸೃಜತ ಏಷಾ ಹೋಭಯೇಷಾಂ ದೇವಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಗ್ಯದುದೀಚೀ ಪ್ರಾಚೀ ಸ್ವಾಯಾಮೇವೈನಂ
ತದ್ದಿಷಿ ಧತ್ತೋ ನ ವೈ ಸ್ವ ಆಯತನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ರಿಷ್ಯತ್ಯರಿಷ್ಟ್ಯೈ
೧೩।೪।೨।[೧೬]

ಸ ಆಹ ದೇವಾ ಆಶಾಪಾಲಾಃ ಏತಂ ದೇವೇಭ್ಯೋಽಶ್ವಂ ಮೇಧಾಯ ಪ್ರೋಕ್ಷಿತಂ ರಕ್ಷತೇತ್ಯುಕ್ತಾ
ಮಾನುಷಾ ಆಶಾಪಾಲಾ ಅಥೈತೇ ದೈವಾ ಆಪ್ಯಾಃ ಸಾಧ್ಯಾ ಅನ್ವಾಧ್ಯಾ ಮರುತಸ್ತಮೇತ ಉಭಯೇ
ದೇವಮನುಷ್ಯಾಃ ಸಂವಿದಾನಾ ಅಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತಯನ್ತಃ ಸಂವತ್ಸರಂ ರಕ್ಷನ್ತಿ ತದ್ಯಂ ನ
ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತಯನ್ತ್ಯೇಷ ವಾ ಏಷ ತಪತಿ ಕ ಉ ಹ್ಯೇತಮರ್ಹತಿ ಪ್ರತ್ಯಾ !ವಯಿತುಂ ಯದ್ಯೇನಮ್
ಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತಯೇಯುಃ ಪರಾಗೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದಪ್ರತ್ಯಾವರ್ತಯನ್ತೋ ರಕ್ಷನ್ತಿ
೧೩।೪।೨।[೧೭]

ಸ ಆಹಾಶಾಪಾಲಾಃ ಯೇ ವಾ ಏತಸ್ಯೋದೃಚಂ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಂ ತೇ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ರಾಜಾನೋ
ಭವಿಷ್ಯನ್ತ್ಯಭಿಷೇಚನೀಯಾ ಅಥ ಯ ಏತಸ್ಯೋದೃಚಂ ನ ಗಮಿಷ್ಯನ್ತ್ಯರಾಷ್ಟ್ರಂ ತೇ
ಭವಿಷ್ಯನ್ತ್ಯರಾಜಾನೋ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ರಾಜನ್ಯಾ ವಿಶೋಽನಭಿಷೇಚನೀಯಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಾ ಪ್ರಮದತ
ಸ್ನಾತ್ವಾಚ್ಚೈವೈನಮುದಕಾನ್ನಿರುನ್ಧೀಧ್ವಂ ವಡವಾಭ್ಯಶ್ಚ ತೇ
ಯದ್ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಜಾತಮುಪನಿಗಚೇತ ತತ್ತತ್ಪೃಚೇತ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಕಿಯದ್ಯೂಯಮಶ್ವಮೇಧಸ್ಯ
ವಿತ್ಥೇತಿ ತೇ ಯೇ ನ ವಿದ್ಯುರ್ಜಿನೀಯಾತ ತಾನ್ತ್ಸರ್ವಂ ವಾ ಅಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯೈಷ ನ ವೇದ ಯೋ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸನ್ನಶ್ವಮೇಧಸ್ಯ ನ ವೇದ ಸೋಽಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಜ್ಯೇಯ ಏವ ಸ ಪಾನಂ ಕರವಾಥ
ಖಾದಂ ನಿವಪಾಥಾಥ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಜನಪದೇ ಕೃತಾನ್ನಂ ಸರ್ವಂ ವಸ್ತತ್ಸುತಂ ತೇಷಾಂ
ರಥಕಾರಕುಲ ಏವ ವೋ ವಸತಿಸ್ತದ್ಧ್ಯಶ್ವಸ್ಯಾಯತನಮಿತಿ
೧೩।೪।೩।[೧]

ಪ್ರಮುಚ್ಯಾಶ್ವಂ ದಕ್ಷಿಣೇನ ವೇದಿಂ ಹಿರಣ್ಮಯಂ ಕಶಿಪೂಪಸ್ತೃಣಾತಿ ತಸ್ಮಿನ್ಹೋತೋಪವಿಶತಿ
ದಕ್ಷಿಣೇನ ಹೋತಾರಂ ಹಿರಣ್ಮಯೇ ಕೂರ್ಚೇ ಯಜಮಾನೋ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಚೋದ್ಗಾತಾ ಚ
ಹಿರಣ್ಮಯ್ಯೋಃ ಕಶಿಪುನೋಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ಙಧ್ವರ್ಯುರ್ಹಿರಣ್ಮಯೇ ವಾ ಕೂರ್ಚೇ ಹಿರಣ್ಮಯೇ ವಾ
ಫಲಕೇ
೧೩।೪।೩।[೨]

ಸಮುಪವಿಷ್ಟೇಷ್ವಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ ಹೋತರ್ಭೂತಾನ್ಯಾಚಕ್ಷ್ವ ಭೂತೇಷ್ವಿಮಂ
ಯಜಮಾನಮಧ್ಯೂಹೇತಿ ಸಮ್ಪ್ರೈಷಿತೋ ಹೋತಾಧ್ವರ್ಯುಮಾಮನ್ತ್ರಯತೇ
ಪಾರಿಪ್ಲವಮಾಖ್ಯಾನಮಾಖ್ಯಾಸ್ಯನ್ನಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ ಹೋತರಿತ್ಯಧ್ವರ್ಯುಃ
೧೩।೪।೩।[೩]

ಮನುರ್ವೈವಸ್ವತೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಯ ಮನುಷ್ಯಾ ವಿಶಸ್ತ ಇಮ ಆಸತ ಇತ್ಯಶ್ರೋತ್ರಿಯಾ
ಗೃಹಮೇಧಿನ ಉಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪದಿ=ಅತ್ಯೃಚೋ ವೇದಃ ಸೋಽಯಮಿತ್ಯೃಚಾಂ ಸೂಕ್ತಂ
ವ್ಯಾಚಕ್ಷಾಣ ಇವಾನುದ್ರವೇದ್ವೀಣಾಗಣಗಿನ ಉಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ
ವೀಣಾಗಣಗಿನ ಇತ್ಯಾಹ ಪುರಾಣೈರಿಮಂ ಯಜಮಾನಂ ರಾಜಭಿಃ ಸಾಧುಕೃದ್ಭಿಃ ಸಂಗಾಯತೇತಿ ತಂ
ತೇ
ತಥಾ ಸಂಗಾಯನ್ತಿ ತದ್ಯದೇನಮೇವಂ ಸಂಗಾಯನ್ತಿ ಪುರಾಣೈರೇವೈನಂ ತದ್ರಾಜಭಿಃ
ಸಾಧುಕೃದ್ಭಿಃ ಸಲೋಕಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ
೧೩।೪।೩।[೪]

ಸಮ್ಪ್ರೈಷ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಪ್ರಕ್ರಮಾನ್ಜುಹೋತಿ ಅನ್ವಾಹಾರ್ಯಪಚನೇ ವಾಶ್ವಸ್ಯ ವಾ ಪದಮ್
ಪರಿಲಿಖ್ಯ ಯತರಥಾಸ್ಯ ತತ್ರಾವೃದ್ಭವತಿ ಪೂರ್ವಾ ತ್ವೇವ ಸ್ಥಿತಿಃ
೧೩।೪।೩।[೫]

ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾ ಏವೇಷ್ಟೇಃ ಪುರಸ್ತಾದನುದ್ರುತ್ಯ ಸಕೃದೇವ ರೂಪಾಣ್ಯಾಹವನೀಯೇ ಜುಹೋತ್ಯಥ ಸಾಯಂ
ಧೃತಿಷು ಹೂಯಮಾನಾಸು ರಾಜನ್ಯೋ ವೀಣಾಗಾಥೀ ದಕ್ಷಿಣತ ಉತ್ತರಮನ್ದ್ರಾಮುದಾಘ್ನಂಸ್ತಿಸ್ರಃ
ಸ್ವಯಂಸಮ್ಭೃತಾ ಗಾಥಾ ಗಾಯತೀತ್ಯಯುಧ್ಯತೇತ್ಯಮುಂ ಸಂಗ್ರಾಮಮಜಯದಿತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
೧೩।೪।೩।[೬]

ಅಥ ಶ್ವೋ ಭೂತೇ ದ್ವಿತೀಯೇಽಹನ್ ಏವಮೇವೈತಾಸು ಸಾವಿತ್ರೀಷ್ವಿಷ್ಟಿಷು
ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ವೇಷೈವಾವೃದಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಯಮೋ ವೈವಸ್ವತೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ
ತಸ್ಯ ಪಿತರೋ ವಿಶಸ್ತ ಇಮ ಆಸತ ಇತಿ ಸ್ಥವಿರಾ ಉಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪದಿಶತಿ ಯಜೂಂಷಿ
ವೇದಃ ಸೋಽಯಮಿತಿ ಯಜುಷಾಮನುವಾಕಂ ವ್ಯಾಚಕ್ಷಾಣ ಇವಾನುದ್ರವೇದೇವಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ
ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ ನ ಪ್ರಕ್ರಮಾನ್ಜುಹೋತಿ
೧೩।೪।೩।[೭]

ಅಥ ತೃತೀಯೇಽಹನ್ ಏವಮೇವೈತಾಸ್ವಿಷ್ಟಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ವೇಷೈವಾವೃದಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ
ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ವರುಣ ಆದಿತ್ಯೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಯ ಗನ್ಧರ್ವಾ ವಿಶಸ್ತ ಇಮ ಆಸತ ಇತಿ
ಯುವಾನಃ ಶೋಭನಾ ಉಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪದಿಶತ್ಯಥರ್ವಾಣೋ ವೇದಃ
ಸೋಽಯಮಿತ್ಯಥರ್ವಣಾಮೇಕಂ ಪರ್ವ ವ್ಯಾಚಕ್ಷಾಣ ಇವಾನುದ್ರವೇದೇವಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ
ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ ನ ಪ್ರಕ್ರಮಾನ್ಜುಹೋತಿ೧೩।೪।೩।[೮]

ಅಥ ಚತುರ್ಥೇಽಹನ್ ಏವಮೇವೈತಾಸ್ವಿಷ್ಟಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ವೇಷೈವಾವೃದಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ
ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಸೋಮೋ ವೈಷ್ಣವೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಯಾಪ್ಸರಸೋ ವಿಶಸ್ತಾ ಇಮಾ ಆಸತ ಇತಿ
ಯುವತಯಃ ಶೋಭನಾಃ ಉಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾ ಉಪದಿಶತ್ಯಙ್ಗಿರಸೋ ವೇದಃ ಸೋ
ಯಮಿತ್ಯಙ್ಗಿರಸಾಮೇಕಂ ಪರ್ವ ವ್ಯಾಚಕ್ಷಾಣ ಇವಾನುದ್ರ>
೧೩।೪।೩।[೯]

ಅಥ ಪಞ್ಚಮೇಽಹನ್ ಏವಮೇವೈತಾಸ್ವಿಷ್ಟಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ವೇಷೈವಾವೃದಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ
ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರರ್ಬುದಃ ಕಾದ್ರವೇಯೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಯ ಸರ್ಪಾ ವಿಶಸ್ತ ಇಮ ಆಸತ ಇತಿ
ಸರ್ಪಾಶ್ಚ ಸರ್ವವಿದಶ್ಚೋಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪದಿಶತಿ ಸರ್ಪವಿದ್ಯಾ ವೇದಃ ಸೋಽಯಮಿತಿ
ಸರ್ಪವಿದ್ಯಾಯಾ ಏಕಂ ಪರ್ವ ವ್ಯಾಚಕ್ಷಾಣ ಇವಾನುದ್ರ>
೧೩।೪।೩।[೧೦]

ಅಥ ಷಷ್ಠೇಽಹನ್ ಏವಮೇವೈತಾಸ್ವಿಷ್ಟಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ವೇಷೈವಾವೃದಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ
ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಕುಬೇರೋ ವೈಶ್ರವಣೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಯ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ವಿಶಸ್ತಾನೀಮಾನ್ಯಾಸತ
ಇತಿ ಸೇಲಗಾಃ ಪಾದಕೃತ ಉಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪದಿಶತಿ ದೇವಜನವಿದ್ಯಾ ವೇದಃ ಸೋಽಯಮಿತಿ
ದೇವಜನವಿದ್ಯಾಯಾ ಏಕಂ ಪರ್ವ ವ್ಯಾಚಕ್ಷಾಣ ಇವಾನುದ್ರ>
೧೩।೪।೩।[೧೧]

ಅಥ ಸಪ್ತಮೇಽಹನ್ ಏವಮೇವೈತಾಸ್ವಿಷ್ಟಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ವೇಷೈವಾವೃದಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ
ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರಸಿತೋ ಧಾನ್ವೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಯಾಸುರಾ ವಿಶಸ್ತ ಇಮ ಆಸತ ಇತಿ ಕುಸೀದಿನ
ಉಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪದಿಶತಿ ಮಾಯಾ ವೇದಃ ಸೋಽಯಮಿತಿ ಕಾಂಚಿನ್ಮಾಯಾಂ
ಕುರ್ಯಾದೇವಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ ನ ಪ್ರಕ್ರಮಾನ್ಜುಹೋತಿ
೧೩।೪।೩।[೧೨]

ಅಥಾಷ್ಟಮೇಽಹನ್ ಏವಮೇವೈತಾಸ್ವಿಷ್ಟಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ವೇಷೈವಾವೃದಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ
ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಮತ್ಸ್ಯಃ ಸಾಮ್ಮದೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಯೋದಕೇಚರಾ ವಿಶಸ್ತ ಇಮ ಆಸತ ಇತಿ
ಮತ್ಸ್ಯಾಶ್ಚ ಮತ್ಸ್ಯಹನಶ್ಚೋಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪದಿಶತೀತಿಹಾಸೋ ವೇದಃ ಸೋಽಯಮಿತಿ
ಕಂಚಿದಿತಿಹಾಸಮಾಚಕ್ಷೀತೈವಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ ನ ಪ್ರಕ್ರಮಾನ್ಜುಹೋತಿ
೧೩।೪।೩।[೧೩]

ಅಥ ನವಮೇಽಹನ್ ಏವಮೇವೈತಾಸ್ವಿಷ್ಟಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ವೇಷೈವಾವೃದಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ
ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುಸ್ತಾರ್ಕ್ಷ್ಯೋ ವೈಪಶ್ಯತೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಯ ವಯಾಂಸಿ ವಿಶಸ್ತಾನೀಮಾನ್ಯಾಸತ ಇತಿ
ವಯಾಂಸಿ ಚ ವಾಯೋವಿದ್ಯಿಕಾಶ್ಚೋಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪದಿಶತಿ ಪುರಾಣಂ ವೇದಃ ಸೋಽಯಮಿತಿ
ಕಿಂಚಿತ್ಪುರಾಣಮಾಚಕ್ಷೀತೈವಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ ನ ಪ್ರಕ್ರಮಾನ್ಜುಹೋತಿ
೧೩।೪।೩।[೧೪]
ಅಥ ದಶಮೇಽಹನ್ ಏವಮೇವೈತಾಸ್ವಿಷ್ಟಿಷು ಸಂಸ್ಥಿತಾಸ್ವೇಷೈವಾವೃದಧ್ವರ್ಯವಿತಿ ಹವೈ
ಹೋತರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಧರ್ಮ ಇನ್ದ್ರೋ ರಾಜೇತ್ಯಾಹ ತಸ್ಯ ದೇವಾ ವಿಶಸ್ತ ಇಮ ಆಸತ ಇತಿ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಾ
ಅಪ್ರತಿಗ್ರಾಹಕಾ ಉಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪದಿಶತಿ ಸಾಮಾನಿ ವೇದಃ ಸೋಽಯಮಿತಿ ಸಾಮ್ನಾಂ
ದಶತಂ ಬ್ರೂಯಾದೇವಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ ನ ಪ್ರಕ್ರಮಾನ್ಜುಹೋತೀತಿ
೧೩।೪।೩।[೧೫]

ಏತತ್ಪಾರಿಪ್ಲವಮ್ ಸರ್ವಾಣಿ ರಾಜ್ಯಾನ್ಯಾಚಷ್ಟೇ ಸರ್ವಾ ವಿಶಃ ಸರ್ವಾನ್ವೇದಾನ್ತ್ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ತ್ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಹ ವೈ ಸ ಏತೇಷಾಂ ರಾಜ್ಯಾನಾಂ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಮಶ್ನುತೇ ಸರ್ವಾಸಾಂ
ವಿಶಾಮೈಶ್ವರ್ಯಮಾಧಿಪತ್ಯಂ ಗಚತಿ ಸರ್ವಾನ್ವೇದಾನವರುನ್ದ್ಧೇ ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ಪ್ರೀತ್ವಾ ಸರ್ವೇಷು
ಭೂತೇಷ್ವನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಯಸ್ಯೈವಂವಿದೇತದ್ಧೋತಾ ಪಾರಿಪ್ಲವಮಾಖ್ಯಾನಮಾಚಷ್ಟೇ ಯೋ
ವೈತದೇವಂ ವೇದೈತದೇವ ಸಮಾನಮಾಖ್ಯಾನಂ ಪುನಃ ಪುನಃ ಸಂವತ್ಸರಂ ಪರಿಪ್ಲವತೇ
ತದ್ಯತ್ಪುನಃ ಪುನಃ ಪರಿಪ್ಲವತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪಾರಿಪ್ಲವಂ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತಂ ದಶಾಹಾನಾಚಷ್ಟೇ
ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಬೃಹತೀ ಬಾರ್ಹತಾಃ ಪಶವೋ ಬೃಹತ್ಯೈವಾಸ್ಮೈ ಪಶೂನವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೩।೪।೪।[೧]

ಸಂವತ್ಸರೇ ಪರ್ಯವೇತೇ ದೀಕ್ಷಾ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಮಾಲಭ್ಯೋತ್ಸೀದನ್ತೀಷ್ಟಯಃ ಪುರೋಹಿತಸ್ಯಾಗ್ನಿಷು
ಯಜೇತೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ ಕಿಮು ದೀಕ್ಷಿತೋ ಯಜೇತ ದ್ವಾದಶ ದೀಕ್ಷಾ ದ್ವಾದಶೋಪಸದಸ್ತಿಸ್ರಃ
ಸುತ್ಯಾಸ್ತತ್ತ್ರಿಣವಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ವಜ್ರೋ ವೈ ತ್ರಿಣವಃ ಕ್ಷತ್ರಮಶ್ವಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ರಾಜನ್ಯೋ
ವಜ್ರೇಣ ಖಲು ವೈ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸ್ಪೃತಂ ತದ್ವಜ್ರೇಣೈವ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸ್ಪೃಣೋತಿ
೧೩।೪।೪।[೨]

ದೀಕ್ಷಣೀಯಾಯಾಂ ಸಂಸ್ಥಿತಾಯಾಮ್ ಸಾಯಂ ವಾಚಿ ವಿಸೃಷ್ಟಾಯಾಂ ವೀಣಾಗಣಗಿನ ಉಪಸಮೇತಾ ಭವನ್ತಿ
ತಾನಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯತಿ ವೀಣಾಗಣಗಿನ ಇತ್ಯಾಹ ದೇವೈರಿಮಂ ಯಜಮಾನಂ ಸಂಗಾಯತೇತಿ ತಂ
ತೇ ತಥಾ ಸಂಗಾಯನ್ತಿ
೧೩।೪।೪।[೩]

ಅಹರಹರ್ವಾಚಿ ವಿಸೃಷ್ಟಾಯಾಮ್ ಅಗ್ನೀಷೋಮೀಯಾಣಾಮನ್ತತಃ ಸಂಸ್ಥಾಯಾಂ ಪರಿಹೃತಾಸು
ವಸತೀವರೀಷು ತದ್ಯದೇನಂ ದೇವೈಃ ಸಂಗಾಯನ್ತಿ ದೇವೈರೇವೈನಂ ತತ್ಸಲೋಕಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ
೧೩।೪।೪।[೪]

ಪ್ರಜಾಪತಿನಾ ಸುತ್ಯಾಸು ಏವಮೇವಾಹರಹಃ ಪರಿಹೃತಾಸ್ವೇವ
ವಸತೀವರೀಷೂದವಸಾನೀಯಾಯಾಮನ್ತತಃ ಸಂಸ್ಥಿತಾಯಾಂ ತದ್ಯದೇನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿನಾ ಸಂಗಾಯನ್ತಿ
ಪ್ರಜಾಪತಿನೈವೈನಂ ತದನ್ತತಃ ಸಲೋಕಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ
೧೩।೪।೪।[೫]

ಏಕವಿಂಶತಿರ್ಯೂಪಾಃ ಸರ್ವ ಏಕವಿಂಶತ್ಯರತ್ನಯೋ ರಾಜ್ಜುದಾಲೋಽಗ್ನಿಷ್ಠೋ ಭವತಿ
ಪೈತುದಾರವಾವಭಿತಃ ಷಡ್ಬೈಲ್ವಾಸ್ತ್ರಯ ಇತ್ಥಾತ್ತ್ರಯ ಇತ್ಥಾತ್ಷಟ್ಖಾದಿರಾಸ್ತ್ರಯ ಏವೇತ್ಥಾತ್ತ್ರಯ
ಇತ್ಥಾತ್ಷಟ್ಪಾಲಾಶಾಸ್ತ್ರಯ ಏವೇತ್ಥಾತ್ತ್ರಯ ಇತ್ಥಾತ್
೧೩।೪।೪।[೬]

ತದ್ಯದೇತ ಏವಂ ಯೂಪಾ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಾಣೇಷೂತ್ಕ್ರಾನ್ತೇಷು ಶರೀರಂ
ಶ್ವಯಿತುಮಧ್ರಿಯತ ತಸ್ಯ ಯಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಾಸೀತ್ಸ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮವದ್ರುತ್ಯ ಮಧ್ಯತೋ ನಸ್ತ
ಉದಭಿನತ್ಸ ಏಷ ವನಸ್ಪತಿರಭವದ್ರಜ್ಜುದಾಲಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣಾಃ ಶ್ಲೇಷ್ಮಣೋ ಹಿ
ಸಮಭವತ್ತೇನೈವೈನಂ ತದ್ರೂಪೇಣ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತದ್ಯತ್ಸೋಽಗ್ನಿಷ್ಠೋ ಭವತಿ ಮಧ್ಯಂ
ವಾ ಏತದ್ಯೂಪಾನಾಂ ಯದಗ್ನಿಷ್ಠೋ ಮಧ್ಯಮೇತತ್ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ಯನ್ನಾಸಿಕೇ ಸ್ವ ಏವೈನಂ ತದಾಯತನೇ
ದಧಾತಿ
೧೩।೪।೪।[೭]

ಅಥ ಯದಾಪೋಮಯಂ ತೇಜ ಆಸೀತ್ ಯೋ ಗನ್ಧಃ ಸ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮವದ್ರುತ್ಯ ಚಕ್ಷುಷ್ಟ
ಉದಭಿನತ್ಸ ಏಷ ವನಸ್ಪತಿರಭವತ್ಪೋತುದಾರುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಸುರಭಿರ್ಗನ್ಧಾದ್ಧಿ
ಸಮಭವತ್ತಸ್ಮಾದು ಜ್ವಲನಸ್ತೇಜಸೋ ಹಿ ಸಮಭವತ್ತೇನೈವೈನಂ ತದ್ರೂಪೇಣ ಸಮರ್ಧಯತಿ
ತದ್ಯತ್ತಾವಭಿತೋಽಗ್ನಿಷ್ಠಂ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾದಿಮೇ ಅಭಿತೋ ನಾಸಿಕಾಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ಸ್ವ ಏವೈನೌ
ತದಾಯತನೇ ದಧಾತಿ
೧೩।೪।೪।[೮]

ಅಥ ಯತ್ಕುನ್ತಾಪಮಾಸೀತ್ ಯೋ ಮಜ್ಜಾ ಸ ಸಾರ್ಧಂ ಸಮವದ್ರುತ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರತ ಉದಭಿನತ್ಸ ಏಷ
ವನಸ್ಪತಿರಭವದ್ಬಿಲ್ವಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಸ್ಯಾನ್ತರತಃ ಸರ್ವಮೇವ ಫಲಮಾದ್ಯಂ ಭವತಿ
ತಸ್ಮಾದು ಹಾರಿದ್ರ ಇವ ಭವತಿ ಹಾರಿದ್ರ ಇವ ಹಿ ಮಜ್ಜಾ ತೇನೈವೈನಂ ತದ್ರೂಪೇಣ
ಸಮರ್ಧಯತ್ಯನ್ತರೇ ಪೈತುದಾರುವೌ ಭವತೋ ಬಾಹ್ಯೇ ಬೈಲ್ವಾ ಅನ್ತರೇ ಹಿ ಚಕ್ಷುಷೀ ಬಾಹ್ಯೇ
ಶ್ರೋತ್ರೇ ಸ್ವ ಏವೈನಾಂಸ್ತದಾಯತನೇ ದಧಾತಿ
೧೩।೪।೪।[೯]

ಅಸ್ಥಿಭ್ಯ ಏವಾಸ್ಯ ಖದಿರಃ ಸಮಭವತ್ ತಸ್ಮಾತ್ಸ ದಾರುಣೋ ಬಹುಸಾರೋ ದಾರುಣಮಿವ ಹ್ಯಸ್ಥಿ
ತೇನೈವೈನಂ ತದ್ರೂಪೇಣ ಸಮರ್ಧಯತ್ಯನ್ತರೇ ಬೈಲ್ವಾ ಭವನ್ತಿ ಬಾಹ್ಯೇ ಖಾದಿರಾ ಅನ್ತರೇ ಹಿ
ಮಜ್ಜಾನೋ ಬಾಹ್ಯಾನ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಸ್ವ ಏವೈನಾಂಸ್ತದಾಯತನೇ ದಧಾತಿ
೧೩।೪।೪।[೧೦]

ಮಾಂಸೇಭ್ಯ ಏವಾಸ್ಯ ಪಲಾಶಃ ಸಮಭವತ್ ತಸ್ಮಾತ್ಸ ಬಹುರಸೋ ಲೋಹಿತರಸೋ ಲೋಹಿತಮಿವ ಹಿ
ಮಾಂಸಂ ತೇನೈವೈನಂ ತದ್ರೂಪೇಣ ಸಮರ್ಧಯತ್ಯನ್ತರೇ ಖಾದಿರಾ ಭವನ್ತಿ ಬಾಹ್ಯೇ ಪಾಲಾಶ
ಅನ್ತರಾಣಿ ಹ್ಯಸ್ಥೀನಿ ಬಾಹ್ಯಾನಿ ಮಾಂಸಾನಿ ಸ್ವ ಏವೈನಾಂಸ್ತದಾಯತನೇ ದಧಾತಿ
೧೩।೪।೪।[೧೧]

ಅಥ ಯದೇಕವಿಂಶತಿರ್ಭವನ್ತಿ ಏಕವಿಂಶತ್ಯರತ್ನಯ ಏಕವಿಂಶೋ ವಾ ಏಷ ತಪತಿ ದ್ವಾದಶ
ಮಾಸಾಃ ಪಞ್ಚರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ ಏಕವಿಂಶಃ ಸೋಽಶ್ವಮೇಧ ಏಷ
ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವಮೇತಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಯಜ್ಞಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ
ತಸ್ಮಿನ್ನೇಕವಿಂಶತಿಮಗ್ನೀಷೋಮೀಯಾನ್ಪಶೂನಾಲಭತೇ ತೇಷಾಂ ಸಮಾನಂ
ಕರ್ಮೇತ್ಯೇತತ್ಪೂರ್ವೇದ್ಯುಃ ಕರ್ಮ
೧೩।೫।೧।[೧]

ಅಥ ಪ್ರಾತರ್ಗೋತಮಸ್ಯ ಚತುರುತ್ತರ ಸ್ತೋಮೋ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ಚತಸೃಷು
ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನಮಷ್ಟಾಸ್ವಷ್ಟಾಸ್ವಾಜ್ಯಾನಿ ದ್ವಾದಶಸು ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಃ ಪವಮಾನಃ ಷೋಡಶಸು
ಪೃಷ್ಠಾನಿ ವಿಂಶತ್ಯಾಮಾರ್ಭವಃ ಪವಮಾನಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತ್ಯಾಮಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸಾಮ
೧೩।೫।೧।[೨]

ತಸ್ಯ ಹೈಕೇ ಅಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸಾಮ ಚತುಃಸಾಮ ಕುರ್ವನ್ತಿ ನಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೋ ನೋಕ್ಥ್ಯ ಇತಿ
ವದನ್ತಸ್ತದ್ಯದಿ ತಥಾ ಕುರ್ಯುಃ ಸಾರ್ಧಂ ಸ್ತೋತ್ರಿಯಂ ಶಸ್ತ್ವಾ ಸಾರ್ಧಮನುರೂಪಂ
ಶಂಸೇದ್ರಥನ್ತರಂ ಪೃಷ್ಠಂ ರಾಥನ್ತರಂ ಶಸ್ತ್ರಮಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೋ ಯಜ್ಞಸ್ತೇನೇಮಂ
ಲೋಕಮೃಧ್ನೋತಿ
೧೩।೫।೧।[೩]

ಏಕವಿಂಶತಿಃ ಸವನೀಯಾಃ ಪಶವಃ ಸರ್ವ ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತೇಷಾಂ ಸಮಾನಂ ಕರ್ಮೇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುರ್ದ್ವೇ
ತ್ವೇವೈತೇ ಏಕಾದಶಿನ್ಯಾವಾಲಭೇತ ಯ ಏವೈಕಾದಶಿನೇಷು ಕಾಮಸ್ತಸ್ಯ ಕಾಮಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ
೧೩।೫।೧।[೪]

ಸಂಸ್ಥಿತೇಽಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೇ ಪರಿಹೃತಾಸು ವಸತೀವರೀಷ್ವಧ್ವರ್ಯುರನ್ನಹೋಮಾನ್ಜುಹೋತಿ
ತೇಷಾಮುಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹಾಪಾನಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ದ್ವಾದಶಭಿರನುವಾಕೈರ್ದ್ವಾದಶ
ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ
ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೫।೧।[೫]

ಏಕವಿಂಶಂ ಮಧ್ಯಮಮಹರ್ಭವತಿ ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯ ಏಕವಿಂಶಃ ಸೋಽಶ್ವಮೇಧಃ
ಸ್ವೇನೈವೈನಂ ಸ್ತೋಮೇನ ಸ್ವಾಯಾಂ ದೇವತಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕವಿಂಶಮ್
೧೩।೫।೧।[೬]

ಯದ್ವೇವೈಕವಿಂಶಮ್ ಏಕವಿಂಶೋ ವೈ ಪುರುಷೋ ದಶ ಹಸ್ತ್ಯಾ ಅಙ್ಗುಲಯೋ ದಶ ಪಾದ್ಯಾ
ಆತ್ಮೈಕವಿಂಶಸ್ತದನೇನೈಕವಿಂಶೇನಾತ್ಮನೈತಸ್ಮಿನ್ನೇಕವಿಂಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
ತಸ್ಮಾದೇಕವಿಂಶಮ್
೧೩।೫।೧।[೭]

ಯದ್ವೇವೈಕವಿಂಶಮ್ ಏಕವಿಂಶೋ ವೈ ಸ್ತೋಮಾನಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಬಹು ಖಲು ವಾ
ಏತದೇತಸ್ಮಿನ್ನಹನ್ಯುಚ್ಚಾವಚಮಿವ ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ತದ್ಯದೇತದೇತಸ್ಮಿನ್ನಹನ್ಯುಚ್ಚಾವಚಮ್
ಬಹು ಕರ್ಮ ಕ್ರಿಯತೇ ತದೇತಸ್ಮಿನ್ನೇಕವಿಂಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಕ್ರಿಯಾತಾ ಇತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ವೇವೈತದೇಕವಿಂಶಮಹಃ
೧೩।೫।೧।[೮]

ತಸ್ಯ ಪ್ರಾತಃಸವನಮ್ ಅಗ್ನಿಂ ತಂ ಮನ್ಯೇ ಯೋ ವಸುರಿತಿ ಹೋತಾ ಪಾಙ್ಕ್ತಮಾಜ್ಯಂ
ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕಮುಪಸಂಶಂಸತಿ ಬಾರ್ಹತಂ ಚ ಪ್ರೌಗಂ ಮಾಧುಚನ್ದಸಂ ಚ ತ್ರಿಚಶ ಉಭೇ
ಸಂಶಂಸತಿ ಯಶ್ಚ ಬಾರ್ಹತೇ ಪ್ರೌಗೇ ಕಾಮೋ ಯ ಉ ಚ ಮಾಧುಚನ್ದಸೇ ತಯೋರುಭಯೋಃ
ಕಾಮಯೋರಾಪ್ತ್ಯೈ ಕೢಪ್ತಂ ಪ್ರಾತಃಸವನಮ್
೧೩।೫।೧।[೯]

ಅಥಾತೋ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಅತಿಚನ್ದಾಃ ಪ್ರತಿಪನ್ಮರುತ್ವತೀಯಸ್ಯ ತ್ರಿಕದ್ರುಕೇಷು
ಮಹಿಷೋ ಯವಾಶಿರಮಿತ್ಯತಿಷ್ಠಾ ವಾ ಏಷಾ ಚನ್ದಸಾಂ ಯದತಿಚನ್ದಾ ಅತಿಷ್ಠಾ ಅಶ್ವಮೇಧೋ
ಯಜ್ಞಾನಾಮಶ್ವಮೇಧಸ್ಯೈವಾಪ್ತ್ಯೈ ಸೈಷೈವ ತ್ರಿಃ ಶಸ್ತಾ ತ್ರಿಚಃ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತೇನೋ ತಂ
ಕಾಮಮಾಪ್ನೋತಿ ಯಸ್ತ್ರಿಚ ಇದಂ ವಸೋ ಸುತಮನ್ಧ ಇತ್ಯನುಚರ ಏಷ ಏವ ನಿತ್ಯ ಏಕಾಹಾತಾನ ಇತ್ಥಾ
ಹಿ ಸೋಮ ಇನ್ಮದೇಽವಿತಾಸಿ ಸುನ್ವತೋ ವೃಕ್ತಬರ್ಹಿಷ ಇತಿ ಪಙ್ಕ್ತೀಶ್ಚ ಷಟ್ಪದಾಶ್ಚ ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕೇ
ನಿವಿದಂ ದಧಾತೀತಿ ಮರುತ್ವತೀಯಮ್
೧೩।೫।೧।[೧೦]

ಅಥಾತೋ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಮ್ ಮಹಾನಾಮ್ನ್ಯಃ ಪೃಷ್ಠಂ ಭವನ್ತಿ ಸಾನುರೂಪಾಃ ಸಪ್ರಗಾಥಾಃ ಶಂಸತಿ
ಸರ್ವೇ ವೈ ಕಾಮಾ ಮಹಾನಾಮ್ನೀಷು ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕಾಮಾನಾಮಾಪ್ತ್ಯಾಇನ್ದ್ರೋ
ಮದಾಯ ವಾವೃಧೇ ಪ್ರೇದಂ ಬ್ರಹ್ಮ ವೃತ್ರತೂರ್ಯೇಷ್ವಾವಿಥೇ ತಿ ಪಙ್ಕ್ತೀಶ್ಚ ಷ+ಪದಾಶ್ಚ
ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕೇ ನಿವಿದಂ ದಧಾತಿ ಕೢಪ್ತಂ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮ್
೧೩।೫।೧।[೧೧]

ಅಥಾತಸ್ತೃತೀಯಸವನಮ್ ಅತಿಚನ್ದಾ ಏವ ಪ್ರತಿಪದ್ವೈಶ್ವದೇವಸ್ಯಾಭಿತ್ಯಂ ದೇವಂ
ಸವಿತಾರಮೋಣ್ಯೋರಿತಿ ತಸ್ಯಾ ಏತದೇವ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಯತ್ಪೂರ್ವಸ್ಯಾ ಅಭಿತ್ವಾ ದೇವ
ಸವಿತರಿತ್ಯನುಚರೋಽಭಿವಾನ್ಭಿಭೂತ್ಯೈ ರೂಪಮುದು ಷ್ಯ ದೇವಃ ಸವಿತಾ ದಮೂನಾ ಇತಿ ಸಾವಿತ್ರಂ
ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕೇ ನಿವಿದಂ ದಧಾತಿ ಮಹೀ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಇಹ ಜ್ಯೇಷ್ಥೇ ಇತಿ ಚತುರೃಚಂ
ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಯಂ ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕೇ ನಿವಿದಂ ದಧಾತ್ಯೃಭುರ್ವಿಭ್ವಾ ವಾಜ ಇನ್ದ್ರೋ ನೋ
ಅಚೇತ್ಯಾರ್ಭವಂ ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕೇ ನಿವಿದಂ ದಧಾತಿ ಕೋ ನು ವಾಂ ಮಿತ್ರಾವರುಣಾವೃತಾಯನ್ನಿತಿ
ವೈಶ್ವದೇವಂ ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕೇ ನಿವಿದಂ ದಧಾತೀತಿ ವೈಶ್ವದೇವಮ್
೧೩।೫।೧।[೧೨]

ಅಥಾತ ಆಗ್ನಿಮಾರುತಮ್ ಮೂರ್ಧಾನಂ ದಿವೋ ಅರತಿಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ ವೈಶ್ವಾನರೀಯಂ ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕೇ
ನಿವಿದಂ ದಧಾತ್ಯಾ ರುದ್ರಾಸ ಇನ್ದ್ರವನ್ತಃ ಸಜೋಷಸ ಇತಿ ಮಾರುತಂ ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕೇ ನಿವಿದಂ
ದಧಾತೀಮಮೂಷು ವೋ ಅತಿಥಿಮುಷರ್ಬುಧಮಿತಿ ನವರ್ಚಂ ಜಾತವೇದಸೀಯಂ ಶಸ್ತ್ವೈಕಾಹಿಕೇ
ನಿವಿದಂ ದಧಾತಿ ತದ್ಯದೈಕಾಹಿಕಾನಿ ನಿವಿದ್ಧಾನಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಜ್ಯೋತಿಷ್ತೋಮಃ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾ ಅಪ್ರಚ್ಯುತ್ಯೈ
೧೩।೫।೧।[೧೩]

ತಸ್ಯೈತೇ ಪಶವೋ ಭವನ್ತಿ ಅಶ್ವಸ್ತೂಪರೋ ಗೋಮೃಗ ಇತಿ ಪಞ್ಚದಶ ಪರ್ಯಙ್ಗ್ಯಾಸ್ತೇಷಾಮುಕ್ತಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಥೈತ ಆರಣ್ಯಾ ವಸನ್ತಾಯ ಕಪಿಞ್ಜಲಾನಾಲಭತೇ ಗ್ರೀಷ್ಮಾಯ
ಕಲವಿಙ್ಕಾನ್ವರ್ಷಾಭ್ಯಸ್ತಿತ್ತಿರೀನಿತಿ ತೇಷಾಮ್ವೇವೋಕ್ತಮ್
೧೩।೫।೧।[೧೪]

ಅಥೈತಾನೇಕವಿಂಶತಯೇ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದೇವತಾಭ್ಯ ಏಕ್ವಿಂಶತಿಮೇಕವಿಂಶತಿಂ ಪಶೂನಾಲಭತ
ಏತಾವನ್ತೋ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಯಾವತ್ಯಶ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದೇವತಾಃ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ
ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ಪ್ರೀತ್ವಾ ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ನವಾನೀತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್
೧೩।೫।೧।[೧೫]

ಸಪ್ತದಶೈವ ಪಶೂನ್ಮಧ್ಯಮೇ ಯೂಪ ಆಲಭೇತ್ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸಪ್ತದಶಃ ಸರ್ವಂ ಸಪ್ತದಶಃ
ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುಧ್ಯೈ ಷೋಡಶ ಷೋಡಶೇತರೇಷು
ಷೋಡಶ್ಕಲಂ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುಧ್ಯೈ
ತ್ರಯೋದಶ ತ್ರಯೋದಶಾರಣ್ಯಾನಾಕಾಶೇಷ್ವಾಲಭತೇ ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಮ್ವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ
ಸಮ್ವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುಧ್ಯೈ
೧೩।೫।೧।[೧೬]

ಅಥ ಪುರಾ ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನಾತ್ ಅಶ್ವಂ ನಿಕ್ತ್ವೋದಾನಯನ್ತಿ ತೇನ ಪಾವಮಾನಾಯ ಸರ್ಪನ್ತಿ
ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸ್ತುತೇ ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನೇಽಶ್ವಮಾಸ್ತಾವಮಾಕ್ರಮಯನ್ತಿ ಸ ಯದ್ಯವ ವಾ
ಜಿಘ್ರೇದ್ವಿ ವಾ ವರ್ತೇತ್ ಸಮೃದ್ಧೋ ಮೇ ಯಜ್ಞ ಇತಿ ಹ ವಿದ್ಯಾತ್ತಮುಪಾಕೃತ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರಾಹ
ಹೋತರಭಿಷ್ಟುಹೀತಿ ತಮೇಕಾದಶಭಿರ್ಹೋತಾಭಿಷ್ಟೌತಿ
೧೩।೫।೧।[೧೭]

ಯದಕ್ರನ್ದಃ ಪ್ರಥಮಂ ಜಾಯಮಾನ ಇತಿ ತ್ರಿಃ ಪ್ರಥಮಯಾ ತ್ರಿರುತ್ತಮಯಾ ತಾಃ ಪಞ್ಚದಶ
ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಪಞ್ಚದಶೋ ವೈ ವಜ್ರೋ ವೀರ್ಯಂ ವಜ್ರೋ ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನಃ
ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾಂ ವಜ್ರೋ ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
ತದ್ವೈ ಯಜಮಾನಾಯೈವ ವಜ್ರಃ ಪ್ರದೀಯತೇ ಯೋಽಸ್ಯ ಸ್ತೃತ್ಯಸ್ತಂ ಸ್ತರ್ತವ ಉಪ ಪ್ರಾಗಾಚಸನಮ್
ವಾಜ್ಯರ್ವೋಪ ಪ್ರಾಗಾತ್ಪರಮಂಯತ್ಸಧಸ್ಥಮಿತಿ
೧೩।೫।೧।[೧೮]

ಏತೇ ಉದ್ಧೃತ್ಯ ಮಾ ನೋ ಮಿತ್ರೋ ವರುಣೋ ಅರ್ಯಮಾಯುರಿತ್ಯೇತತ್ಸೂಕ್ತಮಧ್ರಿಗಾವಾವಪತಿ
ಚತುಸ್ತ್ರಿಂಶದ್ವಾಜಿನೋ ದೇವಬನ್ಧೋರಿತ್ಯು ಹೈಕ ಏತಾಂ ವಙ್ಕ್ರೀಣಾಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ದಧತಿ
ನೇದನಾಯತನೇ ಪ್ರಣವಂ ದಧಾಮೇತ್ಯಥೋ ನೇದೇಕವಚನೇನ ಬಹುವಚನಂ ವ್ಯವಾಯಾಮೇತಿ
ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್ಸಾರ್ಧಮೇಷ ಸೂಕ್ತಮಾವಪೇದುಪ ಪ್ರಾಗಾಚಸನಂ ವಾಜ್ಯರ್ವೋಪ
ಪ್ರಾಗಾತ್ಪರಮಂಯತ್ಸಧಸ್ಥಮಿತಿ
೧೩।೫।೨।[೧]

ಏತೇಉಕ್ತ್ವಾ ಯದಧ್ರಿಗೋಃ ಪರಿಶಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ ತದಾಹ ವಾಸೋಽಧಿವಾಸಂ
ಹಿರಣ್ಯಮಿತ್ಯಶ್ವಾಯೋಪಸ್ತೃಣನ್ತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನೇನಮಧಿ ಸಞ್ಜ್ಞಪಯನ್ತಿ ಸಞ್ಜ್ಞಪ್ತೇಷು ಪಶುಷು
ಪತ್ನ್ಯಃ ಪಾನ್ನೇಜನೈರುದಾಯನ್ತಿ ಚತಸ್ರಶ್ಚ ಜಾಯಾಃ ಕುಮಾರೀ ಪಞ್ಚಮೀ ಚತ್ವಾರಿ ಚ
ಶತಾನ್ಯನುಚರೀಣಾಮ್
೧೩।೫।೨।[೨]

ನಿಷ್ಥಿತೇಷು ಪಾನ್ನೇಜನೇಷು ಮಹಿಷೀಮಶ್ವಾಯೋಪನಿಪಾದಯನ್ತ್ಯಥೈನಾವಧಿವಾಸೇನ
ಸಮ್ಪ್ರೋರ್ಣುವನ್ತಿ ಸ್ವರ್ಗೇಲೋಕೇ ಪ್ರೋರ್ಣುವಥಾಮಿತ್ಯೇಷ ವೈ ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕೋ ಯತ್ರ ಪಶುಂ
ಸಞ್ಜ್ಞಪಯನ್ತಿ ನಿರಾಯತ್ಯಾಶ್ವಸ್ಯ ಶಿಶ್ನಂ ಮಹಿಷ್ಯುಪಸ್ಥೇ ನಿಧತ್ತೇ ವೃಷಾ ವಾಜೀ ರೇತೋಧಾ ರೇತೋ
ದಧಾತ್ವಿತಿ ಮಿಥುನಸ್ಯೈವ ಸರ್ವತ್ವಾಯ
೧೩।೫।೨।[೩]

ತಯೋಃ ಶಯಾನಯೋಃ ಅಶ್ವಂ ಯಜಮಾನೋಽಭಿಮೇಥತ್ಯುತ್ಸಕ್ಥ್ಯಾ ಅವ ಗುದಂ ಧೇಹೀತಿ ತಂ ನ
ಕಶ್ಚನ ಪ್ರತ್ಯಭಿಮೇಥತಿ ನೇದ್ಯಜಮಾನಂ ಪ್ರತಿಪ್ರತಿಃ ಕಶ್ಚಿದಸದಿತಿ
೧೩।೫।೨।[೪]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಕುಮಾರೀಮಭಿಮೇಥತಿ ಕುಮಾರಿ ಹಯೇಹಯೇ ಕುಮಾರಿ ಯಕಾಸಕೌ ಶಕುನ್ತಿಕೇತಿ
ತಂ ಕುಮಾರೀ ಪ್ರತ್ಯಭಿಮೇಥತ್ಯಧ್ವರ್ಯೋ ಹಯೇಹಯೇಽಧ್ವರ್ಯೋ ಯಕೋಽಸಕೌ ಶಕುನ್ತಕ ಇತಿ
೧೩।೫।೨।[೫]

ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮಹಿಷೀಮಭಿಮೇಥತಿ ಮಹಿಷಿ ಹಯೇಹಯೇ ಮಹಿಷಿ ಮಾತಾ ಚ ತೇ ಪಿತಾ ಚ
ತೇಽಗ್ರಂ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ ರೋಹತ ಇತಿ ತಸ್ಯೈ ಶತಂ ರಾಜಪುತ್ರ್ಯೋಽನುಚರ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮ್
ಪ್ರತ್ಯಭಿಮೇಥನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಹಯೇಹಯೇ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಮಾತಾ ಚ ತೇ ಪಿತಾ ಚ ತೇಽಗ್ರೇ ವೃಕ್ಷಸ್ಯ
ಕ್ರೀಡತ ಇತಿ
೧೩।೫।೨।[೬]

ಅಥೋದ್ಗಾತಾ ವಾವಾತಾಮಭಿಮೇಥತಿ ವಾವಾತೇ ಹಯೇಹಯೇ ವಾವಾತ ಊರ್ಧ್ವಾಮೇನಾಮುಚ್ರಾಪಯೇತಿ
ತ್!ಸ್ಯೈ ಶತಂ ರಾಜನ್ಯಾ ಅನುಚರ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ತಾ ಉದ್ಗಾತಾರಮ್
ಪ್ರತ್ಯಭಿಮೇಥನ್ತ್ಯುದ್ಗಾತರ್ಹಯೇಹಯ ಉದ್ಗಾತರೂಧ್ವರ್ಮೇನಮುಚ್ರಯತಾದಿತಿ
೧೩।೫।೨।[೭]
ಅಥ ಹೋತಾ ಪರಿವೃಕ್ತಾಮಭಿಮೇಥತಿ ಪರಿವೃಕ್ತೇ ಹಯೇಹಯೇ ಪರಿವೃಕ್ತೇ ಯದಸ್ಯಾ ಅಂಹುಭೇದ್ಯಾ
ಇತಿ ತಸ್ಯೈ ಶತಂ ಸೂತಗ್ರಾಮಣ್ಯಾಂ ದುಹಿತರೋಽನುಚರ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ತಾ ಹೋತಾರಮ್
ಪ್ರತ್ಯಭಿಮೇಥನ್ತಿ ಹೋತರ್ಹಯೇಹಯೇ ಹೋತರ್ಯದ್ದೇವಾಸೋ ಲಲಾಮಗುಮಿತಿ
೧೩।೫।೨।[೮]

ಅಥ ಕ್ಷತ್ತಾ ಪಾಲಾಗಲೀಮಭಿಮೇಥತಿ ಪಾಲಾಗಲಿ ಹಯೇಹಯೇ ಪಾಲಾಗಲಿ ಯದ್ಧರಿಣೋ ಯವಮತ್ತಿ
ನ ಪುಷ್ಟಂ ಪಶು ಮನ್ಯತ ಇತಿ ತಸ್ಯೈ ಶತಂ ಕ್ಷಾತ್ರಸಙ್ಗ್ರಹೀತೄಣಾಂ ದುಹಿತರೋಽನುಚರ್ಯೋ
ಭವನ್ತಿ ತಾಃ ಕ್ಷತ್ತಾರಂ ಪ್ರತ್ಯಭಿಮೇಥನ್ತಿ ಕ್ಷತ್ತರ್ಹಯೇಹಯೇ ಕ್ಷತ್ತರ್ಯದ್ಧರಿಣೋ
ಯವಮತ್ತಿ ನ ಪುಷ್ಟಂ ಬಹು ಮನ್ಯತ ಇತಿ
೧೩।೫।೨।[೯]

ಸರ್ವಾಪ್ತಿರ್ವಾಏಷಾ ವಾಚಃ ಯದಭಿಮೇಥಿಕಾಃ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ ಸರ್ವಯಾ ವಾಚಾ
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ನವಾಮೇತ್ಯುತ್ಥಾಪಯನ್ತಿ ಮಹಿಷೀಂ ತತಸ್ತಾ ಯಥೇತಮ್
ಪ್ರತಿಪ್!ರಾಯನ್ತ್ಯಥೇತರೇ ಸುರಭಿಮತೀಮೃಚಮನ್ತತೋಽನ್ವಾಹುರ್ದಧಿಕ್ರಾವ್ಣೋಅಕಾರಿಷಮಿತಿ
೧೩।೫।೨।[೧೦]

ಅಪ ವಾ ಏತೇಭ್ಯ ಆಯುರ್ದೇವತಾಃ ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಯೇ ಯಜ್ಞೇಪೂತಾಂ ವಾ ಚಂ ವದನ್ತಿ
ವಾಚಮೇವೈತತ್ಪುನತೇ ದೇವಯಜ್ಯಾಯೈ ದೇವತಾನಾಮನಪಕ್ರಮಾಯ ಯಾ ಚ ಗೋಮೃಗೇ ವಪಾ ಭವತಿ
ಯಾ ಚಾಜೇತೂಪರೇ ತೇ ಅಶ್ವೇ ಪ್ರತ್ಯವಧಾಯಾಹರನ್ತಿ ನಾಶ್ವಸ್ಯ ವಪಾಸ್ತೀತಿ ವದನ್ತೋ ನ ತಥಾ
ಕುರ್ಯಾದಶ್ವಸ್ಯೈವ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷಂ ಮೇದ ಆಹರೇತ್ಪ್ರಜ್ಞಾತಾ ಇತರಾಃ
೧೩।೫।೨।[೧೧]

ಶೃತಾಸು ವಪಾಸು ಸ್ವಾಹಾಕೃತಿಭಿಶ್ಚರಿತ್ವಾ ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಃ ಪ್ರತಿಪರೇತ್ಯ ಸದಸಿ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಮ್
ವದನ್ತಿ ಪೂರ್ವಯಾ ದ್ವಾರಾ ಪ್ರಪದ್ಯ ಯಥಾಧಿಷ್ಣ್ಯಂ ವ್ಯುಪವಿಶನ್ತಿ
೧೩।೫।೨।[೧೨]

ಸ ಹೋತಾಧ್ವರ್ಯುಂ ಪೃಚತಿ ಕಃ ಸ್ವಿದೇಕಾಕೀ ಚರತೀತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ಸೂರ್ಯ ಏಕಾಕೀ ಚರತೀತಿ
೧೩।೫।೨।[೧೩]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಹೋತಾರಂ ಪೃಚತಿ ಕಿಂ ಸ್ವಿತ್ಸೂರ್ಯಸಮಂ ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ಬ್ರಹ್ಮ
ಸೂರ್ಯಸಮಂ ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ
೧೩।೫।೨।[೧೪]

ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಗಾತಾರಂ ಪೃಚತಿ ಪೃಚಾಮಿ ತ್ವಾ ಚಿತಯೇ ದೇವಸಖೇತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾಪಿ ತೇಷು
ತ್ರಿಷು ಪದೇಷ್ವಸ್ಮೀತಿ
೧೩।೫।೨।[೧೫]

ಅಥೋದ್ಗಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಪೃಚತಿ ಕೇಷ್ವನ್ತಃ ಪುರುಷ ಆವಿವೇಶೇತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ಪಞ್ಚಸ್ವನ್ತಃ
ಪುರುಷ ಆವಿವೇಶೇತಿ
೧೩।೫।೨।[೧೬]

ಏತಸ್ಯಾಮುಕ್ತಾಯಾಮುತ್ಥಾಯ ಸ್!ದಸೋಽಧಿ ಪ್ರಾಞ್ಚೋ ಯಜಮಾನಮಭ್ಯಾಯನ್ತ್ಯಗ್ರೇಣ ಹವಿರ್ಧಾನೇ
ಆಸೀನಮೇತ್ಯ ಯಥಾಯತನಂ ಪರ್ಯುಪವಿಶನ್ತಿ
೧೩।೫।೨।[೧೭]

ಸ ಹೋತಾಧ್ವರ್ಯುಂ ಪೃಚತಿ ಕಾ ಸ್ವಿದಾಸೀತ್ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿರಿತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ದ್ಯೌರಾಸೀತ್ಪೂರ್ವಚಿತ್ತಿರಿತಿ
೧೩।೫।೨।[೧೮]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಹೋತಾರಂ ಪೃಚತಿ ಕ ಈಮರೇ ಪಿಶಙ್ಗಿಲೇತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾಜಾರೇ ಪಿಶಞ್ಗಿಲೇತಿ
೧೩।೫।೨।[೧೯]

ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಗಾತಾರಂ ಪೃಚತಿ ಕತ್ಯಸ್ಯ ವಿಷ್ಠಾಃ ಕತ್ಯಕ್ಷರಾಣೀತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹ ಷಡಸ್ಯ
ವಿಷ್ಥಾಃ ಶತಮಕ್ಷರಾಣೀತಿ
೧೩।೫।೨।[೨೦]

ಅಥೋದ್ಗಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಪೃಚತಿ ಕೋ ಅಸ್ಯ ವೇದ ಭುವನಸ್ಯ ನಾಭಿಮಿತಿ ತಂ ಪ್ರತ್ಯಾಹ
ವೇದಾಹಮಸ್ಯ ಭುವನಸ್ಯ ನಾಭಿಮಿತಿ
೧೩।೫।೨।[೨೧]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುಂ ಯಜಮಾನಃ ಪೃಚತಿ ಪೃಚಾಮಿ ತ್ವಾ ಪರಮನ್ತಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ ತಮ್
ಪ್ರತ್ಯಾಹೇಯಂ ವೇದಿಃ ಪರೋ ಅನ್ತಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ
೧೩।೫।೨।[೨೨]

ಸರ್ವಾಪ್ತಿರ್ವಾ ಏಷಾ ವಾಚಃ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಂ ಸರ್ವೇ ಕಾಮಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ ಸರ್ವಯಾ ವಾಚಾ
ಸರ್ವಾನ್ಕಾಮಾನಾಪ್ನವಾಮೇತಿ೧೩।೫।೨।[೨೩]

ಉದಿತೇ ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯೇ ಪ್ರಪದ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರ್ಹಿರಣ್ಮಯೇನೇ ಪಾತ್ರೇಣ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಮಹಿಮಾನಂ
ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಯ ಪುರೋರುಗ್ಘಿರಣ್ಯಗರ್ಭಃ ಸಮವರ್ತತಾಗ್ರ ಇತ್ಯಥಾಸ್ಯ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಾ
ಸುಭೂಃ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಃ ಪ್ರಥಮ ಇತಿ ಹೋತಾ ಯಕ್ಷತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮಿತಿ ಪ್ರೈಷಃ ಪ್ರಜಾಪತೇ ನ
ತ್ವದೇತಾನ್ಯನ್ಯ ಇತಿ ಹೋತಾ ಯಜತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ಯಸ್ತೇಽಹನ್ತ್ಸಮ್ವತ್ಸರೇ ಮಹಿಮಾ
ಸಮ್ಬಭೂವೇತಿ ನಾನುವಷಟ್ಕರೋತಿ ಸರ್ವಹುತಂ ಹಿ ಜುಹೋತಿ ೩೦೫೦೧೦೧ ಥಾತೋ ವಪಾನಾಂ ಹೋಮಃ
ನಾನೈವ ಚರೇಯುರಾ ವೈಶ್ವದೇವಸ್ಯ ವಪಾಯೈ ವೈಶ್ವದೇವಸ್ಯ ವಪಾಯಾಂ ಹುತಾಯಾಂ
ತದನ್ವಿತರಾಜುಹುಯುರಿತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಸತ್ಯಕಾಮೋ ಜಾಬಾಲೋ ವಿಶ್ವೇ ವೈ ಸರ್ವೇ
ದೇವಾಸ್ತದೇನಾನ್ಯಥಾದೇವತಂ ಪ್ರೀಣಾತೀತಿ
೧೩।೫।೩।[೧]

ಐನ್ದ್ರಾಗ್ನಸ್ಯ ವದಾಯಾಂ ಹುತಾಯಾಮ್ ತದನ್ವಿತರಾ ಜುಹುಯುರಿತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹತುಃ ಸೌಮಾಪೌ
ಮಾನುತನ್ತವ್ಯಾವಿನ್ದ್ರಾಗ್ನೀ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತದೇವೈನಾನ್ಯಥಾದೇವತಂ ಪ್ರೀಣಾತೀತಿ
೧೩।೫।೩।[೨]

ಕಾಯಸ್ಯ ವಪಾಯಾಂ ಹುತಾಯಾಮ್ ತದನ್ವಿತರಾ ಜುಹುಯುರಿತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಇನಾನ್ಯಥಾದೇವತಮ್
ಪ್ರೀಣಾತೀತಿ ಶೈಲಾಲಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೈ ಕಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮು ವಾ ಅನು ಸರ್ವೇ
ದೇವಾಸ್ತದೇವೈನಾನ್ಯಥಾದೇವತಂ ಪ್ರೀಣಾತೀತಿ
೧೩।೫।೩।[೩]

ಏಕವಿಂಶತಿಂ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದೇವತಾ ಅನುಹುತ್ಯ ಏಕ್ವಿಂಶತಿಧಾ ಕೃತ್ವಾ ಪ್ರಚರೇಯುರಿತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ
ಭಾಲ್ಲಬೇಯ ಏತಾವನ್ತೋ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಯಾವತ್ಯಶ್ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯದೇವತಾಸ್ತದೇವೈನಾನ್ಯಥಾದೇವತಮ್
ಪ್ರೀಣಾತೀತಿ
೧೩।೫।೩।[೪]

ನಾನೈವ ಚರೇಯುಃ ಇತೀನ್ದ್ರೋತಃ ಶೌನಕಃ ಕಿಮುತ ತ್ವರೇರಂಸ್ತದೇವೈನಾನ್ಯಥಾದೇವತಮ್
ಪ್ರೀಣಾತೀತ್ಯೇತದಹ ತೇಷಾಂ ವಚೋಽನ್ಯಾ ತ್ವೇವಾತ ಸ್ಥಿತಿಃ
೧೩।೫।೩।[೫]

ಅಥ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಸಕೃದೇವ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಭಿಃ ಪ್ರಚರೇಯುಃ
ಸಕೃದ್ದೇವದೇವತ್ಯಾಭಿಸ್ತದೇವೈನಾನ್ಯಥಾದೇವತಂ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಞ್ಜಸಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಮುಪೈತಿ
ನ ಹ್ವಲತೀತಿ
೧೩।೫।೩।[೬]

ಹುತಾಸು ವಪಾಸು ಪ್ರಪದ್ಯಾಧ್ವರ್ಯೂ ರಜತೇನ ಪಾತ್ರೇಣ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಮಹಿಮಾನಮುತ್ತರಂ
ಗ್ರಹಂ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಯ ಪುರೋರುಗ್ಯಃ ಪ್ರಾಣತೋ ನಿಮಿಷತೋ ಮಹಿತ್ವೇತಿ ವಿಪರ್ಯಸ್ತೇ ಯಾಜ್ಯಾನುವಾಕ್ಯೇ
ಅಯಾತಯಾಮತಾಯಾ ಏಷ ಏವ ಪ್ರೈಷೋ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ ಯಸ್ತೇ ರಾತ್ರೌ ಸಮ್ವತ್ಸರೇ ಮಹಿಮಾ
ಸಮ್ಬಭೂವೇತಿ ನಾನುವಷಟ್ಕರೋತಿ ತಸ್ಯೋಕ್ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್
೧೩।೫।೩।[೭]

ನಾನ್ಯೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಂ ತೇದನ್ಯಾ ಅವದ್ಯನ್ತಿ ಅವದ್ಯನ್ತ್ಯಶ್ವಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತೋಽನ್ಯೇಷಾಮ್
ಪಶೂನಾಮವದ್ಯನ್ತ್ಯುತ್ತರತೋಽಶ್ವಸ್ಯ ಪ್ಲಕ್ಷಶಾಖಾಸ್ವನ್ಯೇಷಾಂ ಪಶೂನಾಮವದ್ಯನ್ತಿ
ವೇತಸಶಾಖಾಸ್ವಶ್ವಸ್ಯ
೧೩।೫।೩।[೮]

ತದು ಹೋವಾಚ ಸಾತ್ಯಯಜ್ಞಿಃ ಇತರಥೈವ ಕುರ್ಯುಃ ಪಥ ಏವ ನಾಪೋದಿತ್ಯಮಿತಿ ಪೂರ್ವಾ ತ್ವೇವ
ಸ್ಥಿತಿರುಕ್ಥ್ಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ತೇನಾನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಮೃಧ್ನೋತಿ ಸರ್ವಸ್ತೋಮೋಽತಿರಾತ್ರ
ಉತ್ತಮಮಹರ್ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸರ್ವಸ್ತೋಮೋಽತಿರಾತ್ರಃ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತೈ
ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೫।೩।[೯]

ತಸ್ಯ ತ್ರಿವೃದ್ಬಹಿಷ್ಪವಮಾನಮ್ ಪಞ್ಚದಶಾನ್ಯಾಜ್ಯಾನಿ ಸಪ್ತದಶೋ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಃ ಪವಮಾನ
ಏಕವಿಂಶಾನಿ ಪೃಷ್ಥಾನಿ ತ್ರಿಣವಸ್ತೃತೀಯಃ
ಪವಮಾನಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಮಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸಾಮೈಕವಿಂಶಾನ್ಯುಕ್ಥಾನ್ಯೇಕವಿಂಶಃ ಷೋಡಶೀ
ಪಞ್ಚದಶೀ ರಾತ್ರಿಸ್ತ್ರಿವೃತ್ಸನ್ಧಿರ್ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಸ್ಯಾಹ್ನಃ ಪೃಷ್ಥ್ಯಸ್ಯ ಷಡಹಸ್ಯ
ತಚಸ್ತ್ರಮತಿರಾತ್ರೋ ಯಜ್ಞಸ್ತೇನಾಮುಂ ಲೋಕಮೃಧ್ನೋತಿ
೧೩।೫।೩।[೧೦]

ಏಕವಿಂಶತಿಃ ಸವನೀಯಾಃ ಪಶವಃ ಸರ್ವ ಆಗ್ನೇಯಾಸ್ತೇಷಾಂ ಸಮಾನಂಕರ್ಮೇತ್ಯು ಹೈಕ
ಆಹುಶ್ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಂ ತ್ವೇವೈತಾನ್ಗವ್ಯಾನಾಲಭೇತ್ ದ್ವಾದಶಭ್ಯೋ ದೇವತಾಭ್ಯೋ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ
ಸಮ್ವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಮಶ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೫।೪।[೧]

ಏತೇನ ಹೇನ್ದ್ರೋತೋ ದೈವಾಪಃ ಶೌನಕಃ ಜನಮೇಜಯಂ ಪಾರಿಕ್ಷಿತಂ ಯಾಜಯಾಂ ಚಕಾರ
ತೇನೇಷ್ಟ್ವಾ ಸರ್ವಾಂ ಪಾಪಕೃತ್ಯಾಂ ಸರ್ವಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಮಪಜಘಾನ ಸರ್ವಾಂ ಹ ವೈ
ಪಾಪಕೃತ್ಯಾಂ ಸರ್ವಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಹತ್ಯಾಮಪಹನ್ತಿ ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ
೧೩।೫।೪।[೨]

ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಮ್ ಆಸನ್ದೀವತಿ ಧಾನ್ಯಾದಂ ರುಕ್ಮಿಣಂ ಹರಿತಸ್ರಜಮ್
ಅಬಧ್ನಾದಶ್ವಂ ಸಾರಙ್ಗಂ ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜನಮೇಜಯ ಇತಿ೧೩।೫।೪।[೩]

ಏತೇ ಏವ ಪೂರ್ವೇ ಅಹನೀ ಜ್ಯೋತಿರತಿರಾತ್ರಸ್ತೇನ ಭೀಮಸೇನಮೇತೇ ಏವ ಪೂರ್ವೇ ಅಹನೀ
ಗೌರತಿರಾತ್ರಸ್ತೇನೋಗ್ರಸೇನಮೇತೇ ಏವ ಪೂರ್ವೇ ಅಹನೀ ಆಯುರತಿರಾತ್ರಸ್ತೇನ ಶ್ರುತಸೇನಮಿತ್ಯೇತೇ
ಪಾರಿಕ್ಷಿತೀಯಾಸ್ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಂ ಪಾರಿಕ್ಷಿತಾ ಯಜಮಾನಾ ಅಶ್ವಮೇಧೈಃ ಪರೋಽವರಮ್
ಅಜಹುಃ ಕರ್ಮ ಪಾಪಕಂ ಪುಣ್ಯಾಃ ಪುಣ್ಯೇನ ಕರ್ಮಣೇತಿ
೧೩।೫।೪।[೪]

ಏತೇ ಏವ ಪೂರ್ವೇ ಅಹನೀ ಅಭಿಜಿದತಿರಾತ್ರಸ್ತೇನ ಹ ಪರ ಆಟ್ಣಾರ ಈಜೇ ಕೌಸಲ್ಯೋ ರಾಜಾ
ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಮಟ್ಣಾರಸ್ಯ ಪರಃ ಪುತ್ರೋಽಶ್ವಂ ಮೇಧ್ಯಮಬನ್ಧಯತ್
ಹೈರಣ್ಯನಾಭಃ ಕೌಸಲ್ಯೋ ದಿಶಃ ಪೂರ್ಣಾ ಅಮಂಹತೇತಿ
೧೩।೫।೪।[೫]

ಏತೇ ಏವ ಪೂರ್ವೇ ಅಹನೀ ವಿಶ್ವಜಿದತಿರಾತ್ರಸ್ತೇನ ಹ ಪುರುಕುತ್ಸೋ ದೌರ್ಗಹೇಣೇಜ ಐಕ್ಷ್ವಾಕೋ ರಾಜಾ
ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮಸ್ಮಾಕಮತ್ರ ಪಿತರಸ್ತ ಆಸನ್ತ್ಸಪ್ತ ಋಷಯೋ ದೌರ್ಗಹೇ
ಬಧ್ಯಮಾನ ಇತಿ
೧೩।೫।೪।[೬]

ಏತೇ ಏವ ಪೂರ್ವೇ ಅಹನೀ ಮಹಾವ್ರತಮತಿರಾತ್ರಸ್ತೇನ ಹ ಮರುತ್ತ ಆವಿಕ್ಷಿತ ಈಜ ಆಯೋಗವೋ ರಾಜಾ
ತಸ್ಯ ಹ ತತೋ ಮರುತಃ ಪರಿವೇಷ್ಟಾರೋಽಗ್ನಿಃ ಕ್ಷತ್ತಾ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸಭಾಸದೋ
ಬಭೂವುಸ್ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಂ ಮರುತಃ ಪರಿವೇಷ್ಟಾರೋ ಮರುತ್ತಸ್ಯಾವಸನ್ಗೃಹೇ
ಆವಿಕ್ಷಿತಸ್ಯಾಗ್ನಿಃ ಕ್ಷತ್ತಾ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸಭಾಸದ ಇತಿ ಮರುತೋ ಹ ವೈ ತಸ್ಯ
ಪರಿವೇಷ್ಟಾರೋಽಗ್ನಿಃ ಕ್ಷತ್ತಾ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸಭಾಸದೋ ಭವನ್ತಿ ಯೋಽಶ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ
೧೩।೫।೪।[೭]

ಏತೇ ಏವ ಪೂರ್ವೇ ಅಹನೀ ಅಪ್ತೋರ್ಯಾಮೋಽತಿರಾತ್ರಸ್ತೇನ ಹೈತೇನ ಕ್ರೈವ್ಯಈಜೇ ಪಾಞ್ಚಾಲೋ ರಾಜಾ ಕ್ರಿವಯ ಇತಿ
ಹ ವೈ ಪುರಾ ಪಞ್ಚಾಲಾನಾಚಕ್ಷತೇ ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಮಶ್ವಂ ಮೇಧ್ಯಮಾಲಭತ
ಕ್ರಿವೀಣಾಮತಿಪೂರುಷಃ ಪಾಞ್ಚಾಲಃ ಪರಿವಕ್ರಾಯಾಂ ಸಹಸ್ರಶತದಕ್ಷಿಣಮಿತಿ
೧೩।೫।೪।[೮]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಯಾ ಸಹಸ್ರಮಾಸನ್ನಯುತಾ ಶತಾ ಚ ಪಞ್ಚವಿಂಶತಿಃ ದಿಕ್ತೋದಿಕ್ತಃ ಪಞ್ಚಾಲಾನಾಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಯಾ ವಿಭೇಜಿರ ಇತಿ
೧೩।೫।೪।[೯]

ತ್ರಿವೃದಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಃ ಪಞ್ಚದಶ ಉಕ್ಥ್ಯಃ ಸಪ್ತದಶಂ ತೃತೀಯಮಹಃ ಸೋಕ್ಥಕಮೇಕವಿಂಶಃ
ಷೋಡಶೀ ಪಞ್ಚ್=ದಶೀ ರಾತ್ರಿಸ್ತ್ರಿವೃತ್ಸನ್ಧಿರಿತ್ಯೇಷೋಽನುಷ್ಟುಪ್ಸಮ್ಪನ್ನಸ್ತೇನ ಹೈತೇನ ಧ್ವಸಾ
ದ್ವೈತವನಈಜೇ ಮಾತ್ಸ್ಯೋ ರಾಜಾ ಯತ್ರೈತದ್ದ್ವೈತವನಂ ಸರಸ್ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಂ
ಚತುರ್ದಶ ದ್ವೈತವನೋ ರಾಜಾ ಸಙ್ಗ್ರಾಮಜಿದ್ಧಯಾನಿನ್ದ್ರಾಯ
ವೃತ್ರಘ್ನೇಽಬಧ್ನಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವೈತವನಂ ಸರ ಇತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೦]

ಚತುರ್ವಿಂಶಾಃ ಪವಮಾನಾಃ ತ್ರಿವೃದಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಾಃ ಪವಮಾನಾ
ಏಕವಿಂಶಮಭ್ಯಾವರ್ತಮಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶಾಃ
ಪವಮಾನಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಮಭ್ಯಾವರ್ತಮಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸಾಮಾದ್ದ್ಯಾತ್ರಿಂಶಾನ್ಯುಕ್ಥಾನ್ಯೇಕವಿಂಶಃ
ಷೋಡಶೀ ಪಞ್ಚದಶೀ ರಾತ್ರಿಸ್ತ್ರಿವೃತ್ಸನ್ಧಿರಿತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೧]

ಏತದ್ವಿಷ್ಣೋಃ ಕ್ರಾನ್ತಮ್ ತೇನ ಹೈತೇನ ಭರತೋ ದೌಃಷನ್ತಿರೀಜೇ ತೇನೇಷ್ಟ್ವೇಮಾಂ ವ್ಯಷ್ಟಿಮ್
ವ್ಯಾನಶೇ ಯೇಯಂ ಭರತಾನಾಂ ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಮಷ್ಟಾಸಪ್ತತಿಂ ಭರತೋ
ದೌಷನ್ತಿರ್ಯಮುನಾಮನು ಗಙ್ಗಾಯಾಂ ವೃತ್ರಘ್ನೇಽಬಧ್ನಾತ್ಪಞ್ಚಪಞ್ಚಾಶತಂ ಹಯಾನಿತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೨]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಯಾ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಂ ಶತಂ ರಾಜಾಶ್ವಾನ್ಬದ್ಧ್ವಾಯ ಮೇಧ್ಯಾನ್
ಸೌದ್ಯುಮ್ನಿರತ್ಯಷ್ಠಾದನ್ಯಾನಮಾಯಾನ್ಮಾಯವತ್ತರ ಇತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೩]

ಅಥ ತೃತೀಯಯಾ ಶಕುನ್ತಲಾ ನಾಡಪಿತ್ಯಪ್ಸರಾ ಭರತಂ ದಧೇ
ಪರಃಸಹಸ್ರಾನಿನ್ದ್ರಾಯಾಶ್ವಾನ್ಮೇಧಾನ್ಯ ಆಹರದ್ವಿಜಿತ್ಯ ಪೃಥಿವೀಂ ಸರ್ವಾಮಿತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೪]

ಅಥ ಚತುರ್ಥ್ಯಾ ಮಹದದ್ಯ ಭರತಸ್ಯ ನ ಪೂರ್ವೇ ನಾಪರೇ ಜನಾಃ ದಿವಂ ಮರ್ತ್ಯೈವ
ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ನೋದಾಪುಃ ಪಞ್ಚ ಮಾನವಾ ಇತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೫]

ಏಕವಿಂಶಸ್ತೋಮೇನ ಋಷಭೋ ಯಾಜ್ಞತುರ ಈಜೇ ಶ್ವಿಕ್ನಾನಾಂ ರಾಜಾ ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಂ
ಯಾಜ್ಞತುರೇ ಯಜಮಾನೇ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ ಋಷಭೇ ಜನಾ ಅಶ್ವಮೇಧೇ ಧನಂ ಲಬ್ಧ್ವಾ ವಿಭಜನ್ತೇ
ಸ್ಮ ದಕ್ಷಿಣಾ ಇತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೬]

ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಸ್ತೋಮೇನ ಶೋಣಃ ಸಾತ್ರಾಸಾಹ ಈಜೇ ಪಾಞ್ಚಾಲೋ ರಾಜಾ ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಂ
ಸಾತ್ರಾಸಹೇ
ಯಜಮಾನೇಽಶ್ವಮೇಧೇನ ತೌರ್ವಶಾಃ ಉದೀರತೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಾಃ ಷಟ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಮಿಣಾಮಿತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೭]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಯಾ ಷಟ್ಷಟ್ಷಡ್ಗಾ ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಯಜ್ಞೇ ಕೋಕಪಿತುಸ್ತವ ಉದೀರತೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಾಃ
ಷಟ್ಸಹಸ್ರಾಣಿ ವರ್ಮಿಣಾಮಿತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೮]

ಅಥ ತೃತೀಯಯಾ ಸಾತ್ರಾಸಹೇ ಯಜಮಾನೇ ಪಾಞ್ಚಾಲೇ ರಾಜ್ಞಿ ಸುಸ್ರಜಿ ಅಮಾದ್ಯದಿನ್ದ್ರಃ
ಸೋಮೇನಾತೃಪ್ಯನ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಧನೈರಿತಿ
೧೩।೫।೪।[೧೯]

ಗೋವಿನತೇನ ಶತಾನೀಕಃ ಸಾತ್ರಾಜಿತ ಈಜೇ ಕಾಶ್ಯಸ್ಯಾಶ್ವಮಾದಾಯ ತತೋ
ಹೈತರ್ದವಾಕ್ಕಾಶಯೋಽಗ್ನೀನ್ನಾದಧತ ಆತ್ತಸೋಮಪೀಥಾಃ ಸ್ಮ ಇತಿ ವದನ್ತಃ
೧೩।೫।೪।[೨೦]

ತಸ್ಯ ವಿಧಾ ಚತುರ್ವಿಂಶಾಃ ಪವಮಾನಾಃ ತ್ರಿವೃದಭ್ಯಾವರ್ತಂ ಚತುಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶಾಃ ಪವಮಾನಾ
ಏಕ್ವಿಂಶಾನ್ಯಾಜ್ಯಾನಿ ತ್ರಿಣವಾನ್ಯುಕ್ಥಾನ್ಯೇಕವಿಂಶಾನಿ ಪೃಷ್ಠಾನಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶಾಃ
ಪವಮಾನಾಸ್ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಮಭ್ಯಾವರ್ತಮಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಸಾಮಾದೇಕವಿಂಶಾನ್ಯುಕ್ಥಾನ್ಯೇಕವಿಂಶಃ
ಷೋಡಶೀ ಪಞ್ಚದಶೀ ರಾತ್ರಿಸ್ತ್ರಿವೃತ್ಸನ್ಧಿಃ
೧೩।೫।೪।[೨೧]

ತದೇತದ್ಗಾಥಯಾಭಿಗೀತಮ್ ಶತಾನೀಕಃ ಸಮನ್ತಾಸು ಮೇಧ್ಯಂ ಸಾತ್ರಾಜಿತೋ ಹಯಮಾದತ್ತ
ಯಜ್ಞಂ ಕಾಶೀನಾಂ ಭರತಃ ಸತ್ವತಾಮಿವೇತಿ
೧೩।೫।೪।[೨೨]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಯಾ ಶ್ವೇತಂ ಸಮನ್ತಾಸು ವಶಂ ಚರನ್ತಂ ಶತಾನೀಕೋ ಧ್ರೃತರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಮೇಧ್ಯಮ್
ಆದಾಯ ಸಹ್ವಾ ದಶಮಾಸ್ಯಮಶ್ವಂ ಶತಾನೀಕೋ ಗೋವಿನತೇನ ಹೇಜ ಇತಿ
೧೩।೫।೪।[೨೩]

ಅಥ ಚತುರ್ಥ್ಯಾ ಮಹದದ್ಯ ಭರತಾನಾಂ ನ ಪೂರ್ವೇ ನಾಪರೇ ಜನಾಃ ದಿವಂ ಮರ್ತ್ಯೈವ
ಪಕ್ಷಾಭ್ಯಾಂ ನೋದಾಪುಃ ಸಪ್ತಮಾ ನವಾ ಇತಿ೧೩।೫।೪।[೨೪]

ಅಥಾತೋ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಮ್ ಮಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಯದನ್ಯದ್ಭೂಮೇಶ್ಚ ಪುರುಷೇಭ್ಯಶ್ಚ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಚ ವಿತ್ತಾತ್ಪ್ರಾಚೀ ದಿಗ್ಘೋತುರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ
ಪ್ರತೀಚ್ಯಧ್ವರ್ಯೋರುದೀಚ್ಯುದ್ಗಾತುಸ್ತದೇವ ಹೋತೃಕಾ ಅನ್ವಾಭಕ್ತಾಃ
೧೩।೫।೪।[೨೫]

ಉದಯನೀಯಾಯಾಂ ಸಮ್ಸ್ಥಿತಾಯಾಮ್ ಏಕವಿಂಶತಿಂ ವಶಾ ಅನೂಬನ್ಧ್ಯಾ ಆಲಭತೇ
ಮೈತ್ರಾವರುಣೀರ್ವೈಶ್ವದೇವೀರ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾ ಏತಾಸಾಂ ದೇವತಾನಾಮಾಪ್ತ್ಯೈ ತದ್ಯದ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾನ್ತ್ಯಾ
ಭವನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ತದು ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇವಾನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೫।೪।[೨೬]

ಅಥ ಯದೇಕವಿಂಶತಿರ್ಭವನ್ತಿ ಏಕವಿಂಶೋ ವಾ ಏಷ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ
ಪಞ್ಚರ್ತವಸ್ತ್ರಯ ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಸಾವಾದಿತ್ಯ ಏಕವಿಂಶ ಏತಾಮಭಿಸಮ್ಪದಮ್
೧೩।೫।೪।[೨೭]

ಉದವಸಾನೀಯಾಯಾಂ ಸಂಸ್ಥಿತಾಯಾಮ್ ಚತಸ್ರಶ್ಚ ಜಾಯಾಃ ಕುಮಾರೀಂ ಪಞ್ಚಮೀಂ ಚತ್ವಾರಿ ಚ
ಶತಾನ್ಯನುಚರೀಣಾಂ ಯಥಾಸಮುದಿತಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದತಿ
೧೩।೫।೪।[೨೮]

ಅಥೋತ್ತರಂ ಸಮ್ವತ್ಸರಮೃತುಪಶುಭಿರ್ಯಜತೇ ಷಡ್ಭಿರಾಗ್ನೇಯೈರ್ವಸನ್ತೇ
ಷಡ್ಭಿರೈನ್ದ್ರೈರ್ಗ್ರೀಷ್ಮೇ ಷಡ್ಭಿಃ ಪಾರ್ಜನ್ಯೈರ್ವಾ ಮಾರುತೈರ್ವಾ ವರ್ಷಾಸು
ಷಡ್ಭಿರ್ಮೈತ್ರಾವರುಣೈಃ ಶರದಿ ಷಡ್ಭಿರೈನ್ದ್ರಾವೈಷ್ಣವೈರ್ಹೇಮನ್ತೇ
ಷಡ್ಭಿರೈನ್ದ್ರಾಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯೈಃ ಶಿಶಿರೇ ಷಡೃತವಃ ಸಮ್ವತ್ಸರಃ ಋತುಷ್ವೇವ ಸಮ್ವತ್ಸರೇ
ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದೇತೇ ಪಶವೋ ಭವನ್ತಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಬೃಹತೀ ಬೃಹತ್ಯಾಮಧಿ
ಸ್ವರ್ಗೋ ಲೋಕಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತದ್ವನ್ತತೋ ಬೃಹತ್ಯೈವ ಚನ್ದಸಾ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೬।೧।[೧]

ಪುರುಷೋ ಹ ನಾರಾಯಣೋಽಕಾಮಯತ ಅತಿತಿಷ್ಠೇಯಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯಹಮೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ
ಸ್ಯಾಮಿತಿ ಸ ಏತಂ ಪುರುಷಮೇಧಂ ಪಞ್ಚರಾತ್ರಮ್
ಯಜ್ಞಕ್ರತುಮಪಶ್ಯತ್ತಮಾಹರತ್ತೇನಾಯಜತ ತೇನೇಷ್ಟ್ವಾತ್ಯತಿಷ್ಠತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನೀದಂ
ಸರ್ವಮಭವದತಿತಿಷ್ಠತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನೀದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಮ್
ವಿದ್ವಾನ್ಪುರುಷಮೇಧೇನ ಯಜತೇ ಯೋ ವೈತದೇವಂ ವೇದ
೧೩।೬।೧।[೨]

ತಸ್ಯ ತ್ರಯೋವಿಂಶತಿರ್ದೀಕ್ಷಾಃ ದ್ವಾದಶೋಪಸದಃ ಪಞ್ಚ ಸುತ್ಯಾಃ ಸ ಏಷ ಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ರಾತ್ರಃ
ಸದೀಕ್ಷೋಪಸತ್ಕಶ್ಚತ್ವಾರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ವಿರಾಟ್ತದ್ವಿರಾಜಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತತೋ ವಿರಾಡಜಾಯತ
ವಿರಾಜೋ ಅಧಿ ಪೂರುಷ ಇತ್ಯೇಷಾ ವೈ ಸಾ ವಿರಾಡೇತಸ್ಯಾ ಏವೈತದ್ವಿರಾಜೋ ಯಜ್ಞಂ ಪುರುಷಂ ಜನಯತಿ
೧೩।೬।೧।[೩]

ತಾ ವಾ ಏತಾಃ ಚತಸ್ರೋ ದಶತೋ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯದೇತಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ದಶತೋ ಭವನ್ತ್ಯೇಷಾಂ ಚೈವ
ಲೋಕಾನಾಮಾಪ್ತ್ಯೇ ದಿಶಾಂ ಚೇಮಮೇವ ಲೋಕಂ ಪ್ರಥಮಯಾ ದಶತಾಪ್ನುವನ್ನನ್ತರಿಕ್ಷಂ
ದ್ವಿತೀಯಯಾ ದಿವಂ ತೃತೀಯಯಾ ದಿಶಶ್ಚತುರ್ಥ್ಯಾ ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನ ಇಮಮೇವ ಲೋಕಮ್
ಪ್ರಥಮಯಾ ದಶತಾಪ್ನೋತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ವಿತೀಯಯಾ ದಿವಂ ತೃತೀಯಯಾ ದಿಶಶ್ಚತುರ್ಥ್ಯೈತಾವದ್ವಾ
ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯಾವಾದಿಮೇ ಚ ಲೋಕಾ ದಿಶಶ್ಚ ಸರ್ವಂ ಪುರುಷಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ
ಸ್!ರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೬।೧।[೪]

ಏಕಾದಶಾಗ್ನಿಷೋಮೀಯಾಃ ಪಶವ ಉಪವಸಥೇ ತೇಷಾಂ ಸಮಾನಂ ಕರ್ಮೈಕಾದಶ ಯೂಪಾ
ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನಃ
ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
೧೩।೬।೧।[೫]

ಏಕಾದಶಿನಾಃ ಸುತ್ಯಾಸು ಪಶವೋ ಭವನ್ತಿ ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ
ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನಃ ಪುರಸ್ತಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
೧೩।೬।೧।[೬]

ಯದ್ವೇವೈಕಾದಶಿನಾ ಭವನ್ತಿ ಏಕಾದಶಿನೀ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ್ಯೇಕಾದಶಿನೀ ಸರ್ವಂ
ಹಿ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸರ್ವಂ ಪುರುಷಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೬।೧।[೭]

ಸ ವಾ ಏಷ ಪುರುಷಮೇಧಃ ಪಞ್ಚರಾತ್ರೋ ಯಜ್ಞಕ್ರತುರ್ಭವತಿ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ
ಪಶುಃ ಪಞ್ಚರ್ತವಃ ಸಮ್ವತ್ಸರೋ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ಪಞ್ಚವಿಧಮಧಿದೇವತಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ತದೇನೇನ ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ
೧೩।೬।೧।[೮]

ತಸ್ಯಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಃ ಪ್ರಥಮಮಹರ್ಭವತಿ ಅಥೋಕ್ಥ್ಯೋಽಥಾತಿರಾತ್ರೋಽಥೋಕ್ಥ್ಯೋಽಥಾಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಃ
ಸ ವಾ ಏಷ ಉಭಯತೋಜ್ಯೋತಿರುಭಯತೌಕ್ಥ್ಯಃ
೧೩।೬।೧।[೯]

ಯವಮಧ್ಯಃ ಪಞ್ಚರಾತ್ರೋ ಭವತಿ ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪುರುಷಮೇಧ ಉಭಯತೋಜ್ಯೋತಿಷೋ ವಾ
ಇಮೇ ಲೋಕಾ ಅಗ್ನಿನೇತ ಆದಿತ್ಯೇನಾಮುತಸ್ತಸ್ಮಾದುಭಯತೋಜ್ಯೋತಿರನ್ನಮುಕ್ಥ್ಯ
ಆತ್ಮಾತಿರಾತ್ರಸ್ತದ್ಯದೇತಾ ಉಕ್ಥ್ಯಾವತಿರಾತ್ರಮಭಿತೋ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾದಯಮಾತ್ಮಾನ್ನೇನ
ಪರಿವೃಢೋಽಥ ಯದೇಷ ವರ್ಷಿಷ್ಟೋಽತಿರಾತ್ರೋಽಹ್ನಾಂ ಸ ಮಧ್ಯೇ ತಸ್ಮಾದ್ಯವಮಧ್ಯೋ ಯುತೇ ಹ
ವೈ ದ್ವಿಷನ್ತಂ ಭ್ರಾತ್ರೃವ್ಯಮಯಮೇವಾಸ್ತಿ ನಾಸ್ಯ ದ್ವಿಷನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯ ಇತ್ಯಾಹುರ್ಯ ಏವಂ ವೇದ
೧೩।೬।೧।[೧೦]

ತಸ್ಯಾಸ್ಯಮೇವ ಲೋಕಃ ಪ್ರಥಮಮಹಃ ಅಯಮಸ್ಯ ಲೋಕೋ ವಸನ್ತ
ಋತುರ್ಯದೂರ್ಧ್ವಮಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದರ್ವಾಚೀನಮನ್ತರಿಕ್ಷಾತ್ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಹಸ್ತದ್ವಸ್ಯಾಗ್ರೀಷ್ಮ
ಋತುರನ್ತರಿಕ್ಷಮೇವಾಸ್ಯ ಮಧ್ಯಮಮಹರನ್ತರಿಕ್ಷಮಸ್ಯ ವರ್ಷಾಶರದಾವೃತೂ
ಯದೂರ್ಧ್ವಮ್ನ್ತರಿಕ್ಷಾದರ್ವಾಚೀನಂ ದಿವಸ್ತಚ್ಚತುರ್ಥಮಹಸ್ತದ್ವಸ್ಯ ಹೇಮನ್ತ
ಋತುರ್ದ್ಯೌರೇವಾಸ್ಯ ಪಞ್ಚಮಮಹರ್ದ್ಯೌರಸ್ಯ ಶಿಶಿರ ಋತುರಿತ್ಯಧಿದೇವತಮ್
೧೩।೬।೧।[೧೧]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಪ್ರತಿಷ್ಥೈವಾಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಮಹಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠೋ ಅಸ್ಯ ವಸನ್ತ
ಋತುರ್ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾ ಅವಾಚೀನಂ ಮದ್ಧ್ಯಾತ್ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಹಸ್ತದ್ವಸ್ಯ ಗ್ರೀಷ್ಮ
ಋತುರ್ಮಧ್ಯಮೇವಾಸ್ಯ ಮಧ್ಯಮಮಹರ್ಮಧ್ಯಮಸ್ಯ ವರ್ಷಾಶರದಾವೃತೂ ಯದೂರ್ಧ್ವಮ್
ಮಧ್ಯಾದವಾಚೀನಂ ಶೀರ್ಷ್ಣಸ್ತಚ್ಚತುರ್ಥಮಹಸ್ತದ್ವಸ್ಯ ಹೇಮನ್ತ ಋತುಃ ಶಿರ ಏವಾಸ್ಯ
ಪಞ್ಚಮಮಹಃ ಶಿರೋಽಸ್ಯ ಶಿಶಿರ ಋತುರೇವಮಿಮೇ ಚ ಲೋಕಾ ಸಮ್ವತ್ಸರಶ್ಚಾತ್ಮಾ ಚ
ಪುರುಷಮೇಧಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಸರ್ವಂ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ವಂ ಸಮ್ವತ್ಸರಃ
ಸರ್ವಮಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಂ ಪುರುಷಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೬।೨।[೧]

ಅಥ ಯಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷಮೇಧೋ ನಾಮ ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪೂರಯಮೇವ ಪುರುಷೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ
ಸೋಽಸ್ಯಾಂ ಪುರಿ ಶೇತೇ ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷಸ್ತಸ್ಯ ಯದೇಷು ಲೋಕೇಷ್ವನ್ನಂ ತದಸ್ಯಾನ್ನಮ್
ಮೇಧಸ್ತದ್ಯದಸ್ಯೈತದನ್ನಂ ಮೇಧಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷಮೇಧೋಽಥೋ
ಯದಸ್ಮಿನ್ಮೇಧ್ಯಾನ್ಪುರುಷಾನಾಲಭತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ಪುರುಷಮೇಧಃ
೧೩।೬।೨।[೨]

ತಾನ್ವೈ ಮಧ್ಯಮೇಽಹನ್ನಾಲಭತೇ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ ಮಧ್ಯಮಮಹರನ್ತರಿಕ್ಷಮು ವೈ
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮಾಯತನಮಥೋ ಅನ್ನಂ ವಾ ಏತೇ ಪಶವ ಉದರಮ್
ಮಧ್ಯಮಮಹರುದರೇ ತದನ್ನಂ ದಧಾತಿ
೧೩।೬।೨।[೩]

ತಾನ್ವೈ ದಶದಶಾಲಭತೇ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡು ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ
ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯೈವಾನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೬।೨।[೪]
ಏಕಾದಶ ದಶತ ಆಲಭತೇ ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ
ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನೋ ಮಧ್ಯತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
೧೩।೬।೨।[೫]

ಅಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶತಂ ಮಧ್ಯಮೇ ಯೂಪ ಆಲಭತೇ ಅಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶದಕ್ಷರಾ ಜಗತೀ ಜಾಗತಾಃ
ಪಶವೋ ಜಗತ್ಯೈವಾಸ್ಮೈ ಪಶೂನವರುನ್ದ್ಧೇ
೧೩।೬।೨।[೬]

ಏಕಾದಶೈಕಾದಶೇತರೇಷು ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ
ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನೋಽಭಿತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
೧೩।೬।೨।[೭]

ಅಷ್ಟಾ ಉತ್ತಮಾನಾಲಭತೇ ಅಷ್ಟಾಕ್ಷರಾ ಗಾಯತ್ರೀ ಬ್ರಹ್ಮ ಗಾಯತ್ರೀ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೈವೈತದಸ್ಯ
ಸರ್ವಸ್ಯೋತ್ತಮಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯೋತ್ತಮಮಿತ್ಯಾಹುಃ
೧೩।೬।೨।[೮]

ತೇ ವೈ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಬ್ರಾಹ್ಮೋ ಹಿ
ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ
೧೩।೬।೨।[೯]

ಸ ವೈ ಪಶೂನುಪಾಕರಿಷ್ಯನ್ ಏತಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಸಾವಿತ್ರೀರಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತಿ ದೇವ
ಸವಿತಸ್ತತ್ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ ವಿಶ್ವಾನಿ ದೇವ ಸವಿತರಿತಿ ಸವಿತಾರಂ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸೋಽಸ್ಮೈ ಪ್ರೀತ
ಏತಾನ್ಪುರುಷಾನ್ಪ್ರಸೌತಿ ತೇನ ಪ್ರಸೂತಾನಾಲಭತೇ
೧೩।೬।೨।[೧೦]

ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮಾಲಭತೇ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮೇವ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣಾ
ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ರಾಜನ್ಯಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೈ ರಾಜನ್ಯಃ ಕ್ಷತ್ರಮೇವ ತತ್ಕ್ಷತ್ರೇಣ
ಸಮರ್ಧಯತಿ ಮರುದ್ಭ್ಯೋ ವೈಶ್ಯಮ್ಂ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ವಿಶಮೇವ ತದ್ವಿಶಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ
ತಪಸೇ ಶೂದ್ರಂ ತಪೋ ವೈ ಶೂದ್ರಸ್ತಪ ಏವ ತತ್ತಪಸಾ ಸಮರ್ಧಯತ್ಯೇವಮೇತಾ ದೇವತಾ
ಯಥಾರೂಪಂ ಪಶುಭಿಃ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತಾ ಏನಂ ಸಮೃದ್ಧಾಃ ಸಮರ್ಧಯನ್ತಿ ಸರ್ವೈಃ ಕಾಮೈಃ
೧೩।೬।೨।[೧೧]

ಆಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತಿ ತೇಜೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ತೇಜಸೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತತ್ತೇಜೋ ದಧಾತ್ಯಾಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತ್ಯೇತದ್ವೈ
ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ಯದಾಜ್ಯಂ ಪ್ರಿಯೇಣೈವೈನಾನ್ಧಾಮ್ನಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ತ ಏನಂ
ಸಮೃದ್ಧಾಃ ಸಮರ್ಧಯನ್ತಿ ಸರ್ವೈಃ ಕಾಮೈಃ
೧೩।೬।೨।[೧೨]

ನಿಯುಕ್ತಾನ್ಪುರುಷಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪುರುಷೇಣ ನಾರಾಯಣೇನಾಭಿಷ್ಟೌತಿ ಸಹಸ್ರಶೀರ್ಷಾ
ಪುರುಷಃ ಸಹಸ್ರಾಕ್ಷಃ ಸಹಸ್ರಪಾದಿತ್ಯೇತೇನ ಷೋಡಶರ್ಚೇನ ಷೋಡಶಕಲಂ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ
ಸರ್ವಂ ಪುರುಷಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯಾ
ಇತ್ಥಮಸೀತ್ಥಮಸೀತ್ಯುಪಸ್ತೌತ್ಯೇವೈನಮೇತನ್ಮಹಯತ್ಯೇವಾಥೋ ಯಥೈಷ
ತಥೈನಮೇತದಾಹ ತತ್ಪರ್ಯಗ್ನಿಕೃತಾಃ ಪಶವೋ ಬಭೂವುರಸಞ್ಜ್ಞಪ್ತಾಃ
೧೩।೬।೨।[೧೩]

ಅಥ ಹೈನಂ ವಾಗಭ್ಯುವಾದ ಪುರುಷ ಮಾ ಸನ್ತಿಷ್ಠಿಪೋ ಯದಿ ಸಂಸ್ಥಾಪಯಿಷ್ಯಸಿ ಪುರುಷ
ಏವ ಪುರುಷಮತ್ಸ್ಯತೀತಿ ತಾನ್ಪರ್ಯಗ್ನಿಕೃತಾನೇವೋದಸೃಜತ್ತದ್ದೇವತ್ಯಾ ಆಹುತೀರಜುಹೋತ್ತಾಭಿಸ್ತಾ
ದೇವತಾ ಅಪ್ರೀಣಾತ್ತಾ ಏನಂ ಪ್ರೀತಾ ಅಪ್ರೀಣನ್ತ್ಸರ್ವೈಃ ಕಾಮೈಃ
೧೩।೬।೨।[೧೪]

ಆಜ್ಯೇನ ಜುಹೋತಿ ತೇಜೋ ವಾ ಆಜ್ಯಂ ತೇಜಸೈವಾಸ್ಮಿಂಸ್ತತ್ತೇಜೋ ದಧಾತಿ
೧೩।೬।೨।[೧೫]

ಏಕಾದಶಿನೈಃ ಸಂಸ್ಥಾಪಯತಿ ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ
ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನೋ ಮಧ್ಯತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
೧೩।೬।೨।[೧೬]

ಉದಯನೀಯಾಯಾಂ ಸಂಸ್ಥಿತಾಯಾಮ್ ಏಕಾದಶ ವಶಾ ಅನೂಬನ್ಧ್ಯಾ ಆಲಭತೇ
ಮೈತ್ರಾವರುಣೀರ್ವೈಶ್ವದೇವೀರ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾ ಏತಾಸಾಂ ದೇವತಾನಾಮಾಪ್ತ್ಯೈ ತದ್ಯದ್ಬಾರ್ಹಸ್ಪತ್ಯಾ
ಅನ್ತ್ಯಾ ಭವನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿಸ್ತದು ಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯೇವಾನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
೧೩।೬।೨।[೧೭]

ಅಥ ವದೇಕಾದಶ ಭವನ್ತಿ ಏಕಾದಶಾಕ್ಷರಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರಸ್ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವೀರ್ಯಂ
ತ್ರಿಷ್ಟುಬ್ವಜ್ರೇಣೈವೈತದ್ವೀರ್ಯೇಣ ಯಜಮಾನೋ ಮಧ್ಯತಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹತೇ
ತ್ರೈಧಾತವ್ಯುದವಸಾನೀಯಾಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ
೧೩।೬।೨।[೧೮]

ಅಥಾತೋ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಮ್ ಮಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಯದನ್ಯದ್ಭೂಮೇಶ್ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಚ
ವಿತ್ತಾತ್ಸತ್ಪುರುಷಂ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಗ್ಘೋರ್ತುದಕ್ಷಿಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ
ಪ್ರತೀಚ್ಯಧ್ವರ್ಯೋರುದೀಚ್ಯುದ್ಗಾತುಸ್ತದೇವ ಹೋತೃಕಾ ಅನ್ವಾಭಕ್ತಾಃ
೧೩।೬।೨।[೧೯]

ಅಥ ಯದಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಜೇತ್ ಸರ್ವವೇದಸಂ ದದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸರ್ವಂ
ಸರ್ವವೇದಸಂ ಸರ್ವಂ ಪುರುಷಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೬।೨।[೨೦]

ಅಥಾತ್ಮನ್ನಗ್ನೀ ಸಮಾರೋಹ್ಯ
ಉತ್ತರನಾರಾಯಣೇನಾದಿತ್ಯಮುದಸ್ಥಾಯಾನಪೇಕ್ಷಮಾಣೋಽರಣ್ಯಮಭಿಪ್ರೇಯಾತ್ತದೇವ
ಮನುಷ್ಯೇಭ್ಯಸ್ತಿರೋ ಭವತಿ ಯದ್ಯು ಗ್ರಾಮೇ ವಿವತ್ಸೇದರಣ್ಯೋರಗ್ನೀ
ಸಮಾರೋಹ್ಯೋತ್ತರನಾರಾಯಣೇನೈವಾದಿತ್ಯಮುಪಸ್ಥಾಯ ಗೃಹೇಷು ಪ್ರತ್ಯವಸ್ಯೇದಥ
ತಾನ್ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನಾಹರೇತ ಯಾನಭ್ಯಾಪ್ನುಯಾತ್ಸ ವಾ ಏಷ ನ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಅನುವಕ್ತವ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ಹಿ
ಪುರುಷಮೇಧೋ ನೇತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾಽಿವ ಸರ್ವಂ ಬ್ರವಾಣೀತಿ ಯೋ ನ್ವೇವ ಜ್ಞಾತಸ್ತಸ್ಮೈ ಬ್ರೂಯಾದಥ
ಯೋಽನೂಚಾನೋಽಥ ಯೋಽಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಸ್ಯಾನ್ನೈತ್ತ್ವೇವ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಇವ
೧೩।೭।೧।[೧]

ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಸ್ವಯಮ್ಭು ತಪೋಽತಪ್ಯತ ತದೈಕ್ಷತ ನ ವೈ ತಪಸ್ಯಾನನ್ತ್ಯಮಸ್ತಿ ಹನ್ತಾಹಮ್
ಭೂತೇಷ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಜುಹವಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಚಾತ್ತ್ಮನೀತಿ ತತ್ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷ್ವಾತ್ಮಾನಂ ಹುತ್ವಾ
ಭೂತಾನಿ ಚಾತ್ಮನಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಂ ಸ್ವಾರಾಜ್ಯಮಾಧಿಪತ್ಯಮ್
ಪರ್ಯೈತ್ತಥೈವೈತದ್ಯಜಮಾನಃ ಸರ್ವಮೇಧೇ ಸರ್ವಾನ್ಮೇಧಾನ್ಹುತ್ವಾ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ
ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಂ ಸ್ವಾರಾಜ್ಯಮಾಧಿಪತ್ಯಂ ಪರ್ಯೇತಿ
೧೩।೭।೧।[೨]

ಸ ವಾ ಏಷ ಸರ್ವಮೇಧೋ ದಶರಾತ್ರೋ ಯಜ್ಞಕ್ರತುರ್ಭವತಿ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡು
ಕೃತ್ಸ್ನಮನ್ನಂ ಕೃತ್ಸ್ನಸ್ಯೈವಾನ್ನಾದ್ಯಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನಿಂ ಪರಾರ್ಧ್ಯಂ ಚಿನೋತಿ
ಪರಮೋ ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನಾಂ ಯತ್ಸರ್ವಮೇಧಃ ಪರಮೇಣೈವೈನಂ ಪರಮತಾಂ ಗಮಯತಿ
೧೩।೭।೧।[೩]

ತಸ್ಯಾಗ್ನಿಷ್ಟುದಗ್ನಿಷ್ಟೋಮಃ ಪ್ರಥಮಮಹರ್ಭವತಿ ಅಗ್ನಿರ್ವಾ
ಅಗ್ನಿಷ್ಟುದಗ್ನಿಷ್ಟೋಮೋಽಗ್ನಿಮುಖಾ ಉ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಪ್ತ್ಯೈ ತಸ್ಯಾಗ್ನೇಯಾ
ಗ್ರಹಾ ಭವನ್ತ್ಯಗ್ನಿಯ್ಯಃ ಪುರೋರುಚಃ ಸರ್ವಮಾಗ್ನೇಯಮಸದಿತಿ
೧೩।೭।೧।[೪]

ಇನ್ದ್ರಸ್ತುದುಕ್ಥ್ಯೋ ದ್ವಿತೀಯಮಹರ್ಭವತಿ ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ
ದೇವಾನಾಮಾಪ್ತ್ಯೈ ತಸ್ಯೈನ್ದ್ರಾ ಗ್ರಹಾ ಭವನ್ತ್ಯೈನ್ದ್ರ್ಯಃ ಪುರೋರುಚಃ ಸರ್ವಮೈನ್ದ್ರಮಸದಿತಿ೧೩।೭।೧।[೫]

ಸೂರ್ಯಸ್ತುದುಕ್ಥ್ಯಸ್ತೃತೀಯಮಹರ್ಭವತಿ ಸೂರ್ಯೋ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಪ್ತ್ಯೈ
ಸೌರ್ಯಾ ಗ್ರಹಾ ಭವನ್ತಿ ಸೌರ್ಯ್ಯಃ ಪುರೋರುಚಃ ಸರ್ವಂ ಸೌರ್ಯಮಸದಿತಿ
೧೩।೭।೧।[೬]

ವೈಶ್ವದೇವಶ್ಚತುರ್ಥಮಹರ್ಭವತಿ ವಿಶ್ವೇ ವೈ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಪ್ತ್ಯೈ
ವೈಶ್ವದೇವಾ ಗ್ರಹಾ ಭವನ್ತಿ ವೈಶ್ವದೇವ್ಯಃ ಪರೋರುಚಃ ಸರ್ವಂ ವೈಶ್ವದೇವಮಸದಿತಿ
೧೩।೭।೧।[೭]

ಆಶ್ವಮೇಧಿಕಂ ಮಧ್ಯಮಂ ಪಞ್ಚಮಮಹರ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಶ್ವಮ್
ಮೇಧ್ಯಮಾಲಭತೇಽಶ್ವಮೇಧಸ್ಯೈವಾಪ್ತ್ಯೈ
೧೩।೭।೧।[೮]

ಪೌರುಷಮೇಧಿಕಂ ಮಧ್ಯಮಂ ಷಷ್ಠಮಹರ್ಭವತಿ
ತಸ್ಮಿನ್ಮೇಧ್ಯಾನ್ಪುರುಷಾನಾಲಭತೇ ಪುರುಷಮೇಧಸ್ಯೈವಾಪ್ತ್ಯೈ
೧೩।೭।೧।[೯]

ಅಪ್ತೋರ್ಯಾಮಃ ಸಪ್ತಮಮಹರ್ಭವತಿ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಯಜ್ಞಕ್ರತೂನಾಮಾಪ್ತ್ಯೈ
ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಾನ್ಮೇಧ್ಯಾನಾಲಭತೇ ಯಚ್ಚ ಪ್ರಾಣಿ ಯಚ್ಚಾಪ್ರಾಣಂ ವಪಾ ವಪಾವತಂ ಜುಹೋತಿ ತ್ವಚ
ಉತ್ಕರ್ತಮವಪಾಕಾನಾಂ ಸಮ್ವ್ರಶ್ಚಮೋಷಧಿವನಸ್ಪತೀನಾಂ ಪ್ರಕಿರನ್ತಿ ಶುಷ್ಕಾಣಾಂ
ಚಾರ್ದ್ರಾಣಾಂ ಚಾನ್ನಮನ್ನಂ ಜುಹೋತ್ಯನ್ನಸ್ಯಾನ್ನಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಂ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಸ್ಮೈ ಜುಹೋತಿ
ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯಜ್ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ ಪ್ರಾತಃಸವನೇ ಹುತಾಸು ವಪಾಸ್ವೇವಮೇವ ತೃತೀಯಸವನೇ
ಹುತೇಷು ಹವಿಃಷು
೧೩।೭।೧।[೧೦]

ತ್ರಿಣವಮಷ್ಟಮಮಹರ್ಭವತಿ ವಜ್ರೋ ವೈ ತ್ರಿಣವೋ ವಜ್ರೇಣ ಖಲು ವೈ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸ್ಪೃತಂ
ತದ್ವಜ್ರೇಣೈವ ಕ್ಷತ್ರಂ ಸ್ಪೃಣೋತಿ
೧೩।೭।೧।[೧೧]

ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಂ ನವಮಮಹರ್ಭವತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ತ್ರವಸ್ತ್ರಿಂಶಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ್ಯೈ
೧೩।೭।೧।[೧೨]

ವಿಶ್ವಜಿತ್ಸರ್ವಪೃಷ್ಠೋಽತಿರಾತ್ರೋ ದಶಮಮಹರ್ಭವತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ
ವಿಶ್ವಜಿತ್ಸರ್ವಪೃಷ್ಠೋಽತಿರಾತ್ರಃ ಸರ್ವಂ ಸರ್ವಮೇಧಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಪ್ತ್ಯೈ ಸರ್ವಸ್ಯಾವರುದ್ಧ್ಯೈ
೧೩।೭।೧।[೧೩]

ಅಥಾತೋ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಮ್ ಮಧ್ಯಂ ಪ್ರತಿ ರಾಷ್ಟ್ರಸ್ಯ ಯದನ್ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ವಿತ್ತಾತ್ಸಭೂಮಿ
ಸಪುರುಷಂ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಗ್ಘೋತುರ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪ್ರತೀಚ್ಯಧ್ವರ್ಯೋರುದೀಚ್ಯುದ್ಗಾತುಸ್ತದೇವ
ಹೋತೃಕಾ ಅನ್ವಾಭಕ್ತಾಃ
೧೩।೭।೧।[೧೪]

ತೇನ ಹೈತೇನ ವಿಶ್ವಕರ್ಮಾ ಭೌವನ ಈಜೇ ತೇನೇಷ್ಟ್ವಾತ್ಯತಿಷ್ಠತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನೀದಂ
ಸರ್ವಮಭವದತಿತಿಷ್ಠತಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನೀದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಮ್
ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸರ್ವಮೇಧೇನ ಯಜತೇ ಯೋ ವೈತದೇವಂ ವೇದ
೧೩।೭।೧।[೧೫]

ತಂ ಹ ಕಶ್ಯಪೋ ಯಾಜಯಾಂ ಚಕಾರ ತದಪಿ ಭೂಮಿಃ ಶ್ಲೋಕಂ ಜಗೌ ನ ಮಾ ಮರ್ತ್ಯಃ ಕಶ್ಚನ
ದಾತುಮರ್ಹತಿ ವಿಶ್ವಕರ್ಮನ್ಭೌವನ ಮನ್ದ ಆಸಿಥ ಉಪಮಞ್ಘ್ಯತಿ ಸ್ಯಾ ಸಲಿಲಸ್ಯ ಮಧ್ಯೇ
ಮೃಷೈಷ ತೇ ಸಙ್ಗರಃ ಕಶ್ಯಪಾಯೇತಿ
೧೩।೮।೧।[೧]

ಅಥಾಸ್ಮೈ ಕಲ್ಯಾಣಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಅಥಾಸ್ಮೈ ಶ್ಮಶಾನಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಗೃಹಾನ್ವಾ ಪ್ರಜ್ಞಾನಂ ವಾ ಯೋ
ವೈ ಕಶ್ಚ ಮ್ರಿಯತೇ ಸ ಶವಸ್ತಸ್ಮಾ ಏತದನ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾಚವಾನ್ನಂ ಶವಾನ್ನಂ ಹ ವೈ
ತಚ್ಮಶಾನಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಕ್ಷಂ ಶ್ಮಶಾ ಉ ಹೈವ ನಾಮ ಪಿತೄಣಾಮತ್ತಾರಸ್ತೇ
ಹಾಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಕೃತಶ್ಮಶಾನಸ್ಯ ಸಾಧುಕೃತ್ಯಾಮುಪದಮ್ಭಯನ್ತಿ ತೇಭ್ಯ ಏತದನ್ನಂ
ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾಚ್ಮಶಾನ್ನಂ ಶ್ಮಶಾನ್ನಂ ಹ ವೈ ತಚ್ಮಶಾನಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಮ್
೧೩।೮।೧।[೨]

ತದ್ವೈ ನ ಕ್ಷಿಪ್ರಂ ಕುರ್ಯಾತ್ ನೇನ್ನವಮಘಂ ಕರವಾಣೀತಿ ಚಿರ ಏವ ಕುರ್ಯಾದಘಮೇವ
ತತ್ತಿರಃ ಕರೋತಿ ಯತ್ರ ಸಮಾನಾನು ಚನ ಸ್ಮರೇಯುರಶ್ರುತಿಮೇವ ತದಘಂ ಗಮಯತಿ
ಯದ್ಯನುಸ್ಮರೇಯುಃ
೧೩।೮।೧।[೩]

ಅಯುಙ್ಗೇಷು ಸಮ್ವತ್ಸರೇಷು ಕುರ್ಯಾತ್ ಅಯುಙ್ಗಂ ಹಿ ಪಿತೄಣಾಮೇಕನಕ್ಷತ್ರ ಏಕನಕ್ಷತ್ರಂ ಹಿ
ಪಿತೄಣಾಮಮಾವಾಸ್ಯಾಯಾಮಮಾವಾಸ್ಯಾ ವಾ ಏಕನಕ್ಷತ್ರಮೇಕೋ ಹಿ ಯದ್ವೇತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನಿ ಸಮ್ವಸನ್ತಿ ತೇನೋ ತಂ ಕಾಮಮಾಪ್ನೋತಿ ಯಃ ಸರ್ವೇಷು ನಕ್ಷತ್ರೇಷು
೧೩।೮।೧।[೪]
ಶರದಿ ಕುರ್ಯಾತ್ ಸ್ವಧಾ ವೈ ಶರತ್ಸ್ವಧೋ ವೈ ಪಿತೄಣಾಮನ್ನಂ ತದೇನಮನ್ನೇ ಸ್ವಧಾಯಾಂ
ದಧಾತಿ ಮಾಘೇ ವಾ ಮಾ ನೋಽಘಂ ಭೂದಿತಿ ನಿದಾಘೇ ವಾ ನಿ ನೋಽಘಂ ಧೀಯಾತಾ ಇತಿ
೧೩।೮।೧।[೫]

ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿ ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ದಿಕ್ಷ್ವಸ್ಪರ್ಧನ್ತ ತೇ
ದೇವಾಅಸುರಾನ್ತ್ಸಪತ್ನಾನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾನ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋಽನುದನ್ತ ತೇಽದಿಕ್ಕಾಃ ಪರಾಭವಂಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಾ
ದೈವ್ಯಃ ಪ್ರಜಾಶ್ಚತುಃಸ್ರಕ್ತೀನಿ ತಾಃ ಶ್ಮಶಾನಾನಿ ಕುರ್ವತೇಽಥ ಯಾ ಆಸುರ್ಯಃ ಪ್ರಾಚ್ಯಾಸ್ತ್ವದ್ಯೇ
ತ್ವತ್ಪರಿಮಣ್ಡಲಾನಿ ತೇಽನುದನ್ತ ಹ್ಯೇನಾನ್ದಿಗ್ಭ್ಯ ಉಭೇ ದಿಶಾವನ್ತರೇಣ ವಿದಧಾತಿ ಪ್ರಾಚೀಂ ಚ
ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಚೈತಸ್ಯಾಂ ಹ ದಿಶಿ ಪಿತೃಲೋಕಸ್ಯ ದ್ವಾರಂ ದ್ವಾರೈವೈನಂ ಪಿತೃಲೋಕಂ ಪ್ರಪಾದಯತಿ
ಸ್ರಕ್ತಿಭಿರ್ದಿಕ್ಷು ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತೀತರೇಣಾತ್ಮನಾವನ್ತರದಿಕ್ಷು ತದೇನಂ ಸರ್ವಾಸು ದಿಕ್ಷು
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೧೩।೮।೧।[೬]

ಅಥಾತೋ ಭೂಮಿಜೋಷಣಸ್ಯ ಉದೀಚೀನಪ್ರವಣೇ ಕರೋತ್ಯುದೀಚೀ ವೈ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಕ್ತದೇನಮ್
ಮನುಷ್ಯಲೋಕ ಆಭಜತ್ಯೇತದ್ಧ ವೈ ಪಿತರೋ ಮನುಷ್ಯಲೋಕ ಆಭಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಯದೇಷಾಮ್
ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ ಪ್ರಜಾ ಹಾಸ್ಸ್ಯ ಶ್ರೇಯಸೀ ಭವತಿ
೧೩।೮।೧।[೭]

ದಕ್ಷಿಣಾಪ್ರವಣೇ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯಾಹುಃ ದಕ್ಷಿಣಾಪ್ರವಣೋ ವೈ ಪಿತೃಲೋಕಸ್ತದೇನಂ ಪಿತೃಲೋಕ
ಆಭಜತೀತಿ ನ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾದಾಮೀವದ್ಧ ನಾಮ ತಚ್ಮಶಾನಕರಣಂ ಕ್ಷಿಪ್ರೇ
ಹೈಷಾಮಪರೋಽನುಪ್ರೈತಿ
೧೩।೮।೧।[೮]

ದಕ್ಷಿಣಾಪ್ರವಣಸ್ಯ ಪ್ರತ್ಯರ್ಷೇ ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ ತತ್ಪ್ರತ್ಯುಚ್ರಿತಮಘಂ ಭವತೀತಿ
ನೋ ಏವ ತ್!ಥಾ ಕುರ್ಯಾದ್ಯದ್ವಾ ಉದೀಚೀನಪ್ರವಣೇ ಕರೋತಿ ತದೇವ ಪ್ರತ್ಯುಚ್ರಿತಮಘಂ ಭವತಿ
೧೩।೮।೧।[೯]

ಯಸ್ಯೈವ ಸಮಸ್ಯ ಸತಃ ದಕ್ಷಿಣತಹ್ಪುರಸ್ತಾದಾಪ ಏತ್ಯ ಸಂಸ್ಥಾಯಾಪ್ರಘ್ನತ್ಯ ಏತಾಂ
ದಿಶಮಭಿನಿಷ್ಪದ್ಯಾಕ್ಷಯ್ಯಾ ಅಪೋಽಪಿಪದ್ಯೇರಂಸ್ತತ್ಕುರ್ಯಾದನ್ನಮ್
ವಾಽಾಪೋಽನ್ನಾದ್ಯಮೇವಾಸ್ಮಾಽೇತತ್ಪುರಸ್ತಾತ್ಪ್ರತ್ಯಗ್ದಧಾತ್ಯಮೃತಮು ವಾ ಆಪ ಏಷೋ ಹ ಜೀವಾನಾಮ್
ದಿಗನ್ತರೇಣ ಸಪ್ತರ್ಷೀಣಾಂ ಚೋದಯನಮಾದಿತ್ಯಸ್ಯಚಾಸ್ತಮಯನಮಮೃತಮೇವ ತಜ್ಜೀವೇಷು
ದಧಾತಿ ತದ್ಧೈತತ್ಪ್ರತಿಮೀವನ್ನಾಮ ಶ್ಮಶಾನಕರಣಂ ಜೀವೇಭ್ಯೋ ಹಿತಂ ಯದ್ವಾವ
ಜೀವೇಭ್ಯೋ ಹಿತಂ ತತ್ಪಿತೃಭ್ಯಃ
೧೩।೮।೧।[೧೦]

ಕಮ್ವತಿ ಕುರ್ಯಾತ್ ಕಂ ಮೇಽಸದಿತ್ಯಥೋ ಶಮ್ವತಿ ಶಂ ಮೇಽಸದಿತಿ ನಾಧಿಪಥಂ
ಕುರ್ಯಾನ್ನಾಕಾಶೇ ನೇದಾವಿರಘಂ ಕರವಾಣೀತಿ೧೩।೮।೧।[೧೧]

ಗುಹಾ ಸದವತಾಪಿ ಸ್ಯಾತ್ ತದ್ಯದ್ಗುಹಾ ಭವತ್ಯಘಮೇವ ತದ್ಗುಹಾ ಕರೋತ್ಯಥ
ಯದವತಾಪ್ಯಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯಃ ಪಾಪ್ಮನೋಽಪಹನ್ತಾ ಸ ಏವಾಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮಾನಮಪಹನ್ತ್ಯಥೋ
ಆದಿತ್ಯಜ್ಯೋತಿಷಮೇವೈನಂ ಕರೋತಿ
೧೩।೮।೧।[೧೨]

ನ ತಸ್ಮಿನ್ಕುರ್ಯಾತ್ ಯಸ್ಯೇತ್ಥಾದನೂಕಾಶಃ ಸ್ಯಾದ್ಯಾಚಮಾನಂ ಹ ನಾಮ ತತ್ಕ್ಷಿಪ್ರೇ
ಹೈಷಾಮಪರೋಽನುಪ್ರೈತಿ
೧೩।೮।೧।[೧೩]

ಚಿತ್ರಂ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರಜಾ ವೈ ಚಿತ್ರಂ ಚಿತ್ರಂ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ ಯದಿ ಚಿತ್ರಂ ನ ಸ್ಯಾದಾಪಃ
ಪಶ್ಚಾದ್ವೋತ್ತರತೋ ವಾ ಸ್ಯುರಾಪೋಹ್ಯೇವ ಚಿತ್ರ್!ಂ ಹೈವಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ
೧೩।೮।೧।[೧೪]

ಊಷರೇ ಕರೋತಿ ರೇತೋ ವಾ ಊಷಾಃ ಪ್ರಜನನಂ ತದೇನಂ ಪ್ರಜನನ ಆಭಜತ್ಯೇತದ್ಧ ವೈ
ಪಿತರಃ ಪ್ರಜನನ ಆಭಕ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಯದೇಷಾಂ ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ ಪ್ರಜಾ ಹಾಸ್ಯ ಶ್ರೇಯಸೀ
ಭವತಿ
೧೩।೮।೧।[೧೫]

ಸಮೂಲೇ ಸಮೂಲಂ ಹಿ ಪಿತೄಣಾಂ ವೀರಿಣಮಿಶ್ರಮೇತದ್ಧಾಸ್ಯಾಃ ಪಿತ್ರ್ಯಮನತಿರಿಕ್ತಮಥೋ
ಅಘಮೇವ ತದ್ಬದ್ಧೃ ಕರೋತಿ
೧೩।೮।೧।[೧೬]

ನ ಭೂಮಿಪಾಶಮಭಿವಿದಧ್ಯಾತ್ ನ ಶರಂ ನಾಶ್ಮಗನ್ಧಾಂ ನಾಧ್ಯಾಣ್ಡಾಂ ನ ಪೃಶ್ನಿಪರ್ಣೀ
ನಾಶ್ವತ್ಥಸ್ಯಾನ್ತಿಕಂ ಕುರ್ಯಾನ್ನ ವಿಭೀತಕಸ್ಯ ನ ತಿಲ್ವಕಸ್ಯ ನ ಸ್ಫೂರ್ಜಕಸ್ಯ ನ
ಹರಿದ್ರೋರ್ನ ನ್ಯಗ್ರೋಧಸ್ಯ ಯೇ ಚಾನ್ಯೇ ಪಾಪನಾಮಾನೋ ಮಙ್ಗಲೋಪೇಪ್ಸಯಾ ನಾಮ್ನಾಮೇವ
ಪರಿಹಾರಾಯ
೧೩।೮।೧।[೧೭]

ಅಥಾತ ಆವೃದೇವ ಅಗ್ನಿವಿಧಯಾಗ್ನಿಚಿತಃ ಶ್ಮಶಾನಂ ಕರೋತಿ ಯದ್ವೈ ಯಜಮಾನೋಽಗ್ನಿಂ
ಚಿನುತೇಽಮುಷ್ಮೈ ತಲ್ಲೋಕಾಯ ಯಜ್ಞೇನಾತ್ಮಾನಂ ಸಂಸ್ಕುರುತ ಏತದು ಹ ಯಜ್ಞಿಯಂ
ಕರ್ಮಾಸಂಸ್ಥಿತಮಾ ಶ್ಮಶಾನಕರಣಾತ್ತದ್ಯದಗ್ನಿವಿಧಯಾಗ್ನಿಚಿತಃ ಶ್ಮಶಾನಂ
ಕರೋತ್ಯಗ್ನಿಚಿತ್ಯಾಮೇವ ತತ್ಸಂಸ್ಥಾಪಯತಿ೧೩।೮।೧।[೧೮]

ತದ್ವೈ ನ ಮಹತ್ಜುರ್ಯಾತ್ ನೇನ್ಮಹದಘಂ ಕರವಾಣೀತಿ
ಯಾವಾನಪಕ್ಷಪುಚೋಽಗ್ನಿಸ್ತಾವತ್ಜುರ್ಯಾದಿತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ ಸಮಾನೋ ಹ್ಯಸ್ಯೈಷ ಆತ್ಮಾ
ಯಥೈವಾಗ್ನೇಸ್ತಥೇತಿ
೧೩।೮।೧।[೧೯]

ಪುರುಷಮಾತ್ರಂ ತ್ವೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ ತಥಾಪರಸ್ಮಾ ಅವಕಾಶಂ ನ ಕರೋತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ವರೀಯಃ ಪ್ರಜಾ
ವೈ ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಜಾಮೇವ ತದ್ವರೀಯಸೀಂ ಕುರುತ ಉತ್ತರತೋ ವರ್ಷೀಯಃ ಪ್ರಜಾ ವಾ ಉತ್ತರಾ ಪ್ರಜಾಮೇವ
ತದ್ವರ್ಷೀಯಸೀಂ ಕುರುತೇ ತದ್ವಿಧಾಯಾಪಸಲವಿಸೃಷ್ಟಾಭಿ ಸ್ಪನ್ದ್ಯಾಭಿಃ ಪರ್ಯಾತನೋತ್ಯಪಸಲವಿ
ಪಿತ್ರ್ಯಂ ಹಿ ಕರ್ಮ
೧೩।೮।೧।[೨೦]

ಅಥೋದ್ಧನ್ತವಾ ಆಹ ಸ ಯಾವತ್ಯೇವ ನಿವಪ್ಸ್ಯನ್ತ್ಸ್ಯಾತ್ತಾವದುದ್ಧನ್ಯಾತ್ಪುರುಷಮಾತ್ರಂ
ತ್ವೇವೋದ್ಧನ್ಯಾತ್ತಥಾಪರಸ್ಮಾ ಅವಕಾಶಂ ನ ಕರೋತ್ಯಥೋ ಓಷಧಿಲೋಕೋ ವೈ ಪಿತವ್ರ
ಓಷಧೀನಾಂ ಹ ಮೂಲಾನ್ಯುಪಸರ್ಪನ್ತ್ಯಥೋ ನೇದಸ್ಯಾ ಅನ್ತರ್ಹಿತೋಽಸದಿತಿ
೧೩।೮।೨।[೧]

ಅನ್ತರ್ಧಾವೋ ಹೈಕೇ ನಿವಪನ್ತಿ ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾಶ್ಚೋಭಯೇ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾ ಅಸ್ಮಿಂಲೋಕೇಽಸ್ಪರ್ಧನ್ತ ತೇ
ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ತ್ಸಪತ್ನಾನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾನಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದನುದನ್ತ ತಸ್ಮಾದ್ಯಾ ದೈವ್ಯಃ ಪ್ರಜಾ
ಅನನ್ತರ್ಹಿತಾನಿ ತಾಃ ಶ್ಮಶಾನಾನಿ ಕುರ್ವತೇಽಥ ಯಾ ಆಸುರ್ಯಃ ಪ್ರಾಚ್ಯಾಸ್ತ್ವದ್ಯೇ ತ್ವದನ್ತರ್ಹಿತಾನಿ ತೇ
ಚಮ್ವಾಂ ತ್ವದ್ಯಸ್ಮಿಂಸ್ತ್ವತ್
೧೩।೮।೨।[೨]

ಅಥೈನತ್ಪರಿಶ್ರಿದ್ಭಿಃ ಪರಿಶ್ರವತಿ ಯಾ ಏವಾಮೂಃ ಪರಿಶ್ರಿತಸ್ತಾ ಏತಾ ಯಜುಷಾ ತಾಃ ಪರಿಶ್ರಯತಿ
ತೂಷ್ಣೀಮಿಮಾ ದೈವಂ ತತ್ಪಿತ್ರ್ಯಂ ಚ ವ್ಯಾಕರೋತ್ಯಪರಿಮಿತಾಭಿರಪರಿಮಿತೋ ಹ್ಯಸೌ ಲೋಕಃ
೧೩।೮।೨।[೩]

ಅಥೈನತ್ಪಲಾಶಶಾಖಯಾ ವ್ಯುದೂಹತಿ ಯದೇವಾದೋ ವ್ಯುದೂಹನಂ ತದೇತದಪೇತೋ ಯನ್ತು
ಪಣಯೋಽಸುಮ್ನಾ ದೇವಪೀಯವ ಇತಿ
ಪಣೀನೇವೈತದಸುಮ್ನಾನ್ದೇವಪೀಯೂನಸುರರಕ್ಷಸಾನ್ಯಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾದಪಹನ್ತ್ಯಸ್ಯ ಲೋಕಃ
ಸುತಾವತ ಇತಿ ಸುತವಾನ್ಹಿ ಯ ಈಜಾನೋದ್ಯುಭಿರಹೋಭಿರಕ್ತುಭಿರ್ವ್ಯಕ್ತಮಿತಿ
ತದೇನಮೃತುಭಿಶ್ಚಾಹೋರಾತ್ರೈಶ್ಚ ಸಲೋಕಂ ಕರೋತಿ
೧೩।೮।೨।[೪]

ಯಮೋ ದದಾತ್ವವಸಾನಮಸ್ಮಾ ಇತಿ ಯಮೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಮವಸಾನಸ್ಯೇಷ್ಟೇ ತಮೇವಾಸ್ಮಾ
ಅಸ್ಯಾಮವಸಾನಂ ಯಾಚತಿ ತಾಂ ದಕ್ಷಿಣೋದಸ್ಯತ್ಯುದಗಿತರಾಂ ದೈವಂ ಚೈವ ತತ್ಪಿತ್ರ್ಯಂ ಚ
ವ್ಯಾಕರೋತಿ
೧೩।೮।೨।[೫]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸೀರಂ ಯುನಕ್ತಿ ಉತ್ತರತ ಇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ ಸ ಯಥಾ ಕಾಮಯೇತ ತಥಾ
ಕುರ್ಯಾದ್ಯುಙ್ಕ್ತೇತಿ ಸಮ್ಪ್ರೇಷ್ಯಾಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ ಸವಿತಾ ತೇ ಶರೀರೇಭ್ಯಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ
ಲೋಕಮಿಚತ್ವಿತಿ ಸವಿತೈವಾಸ್ಯೈತಚರೀರೇಭ್ಯಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಲೋಕಮಿಚತಿ ತಸ್ಮೈ ಯುಜ್ಯನ್ತಾಮುಸ್ರಿಯಾ
ಇತ್ಯೇತಸ್ಮಾ ಉ ಹಿ ಕರ್ಮಣ ಉಸ್ರಿಯಾ ಯುಜ್ಯನ್ತೇ
೧೩।೮।೨।[೬]

ಷಙ್ಗವಂ ಭವತಿ ಷಡೃತವಃ ಸಮ್ವತ್ಸರ ಋತುಷ್ವೇವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ವತ್ವರೇ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತದಪಸಲವಿ ಪರ್ಯಾಹೃತ್ಯೋತ್ತರತಃ ಪ್ರತೀಚೀಂ ಪ್ರಥಮಾಂ
ಸೀತಾಂ ಕೃಷತಿ ವಾಯುಃ ಪುನಾತ್ವಿತಿ ಜಘನಾರ್ಧೇನ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನೇರ್ಭ್ರಾಜಸೇತಿ ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧೇನ
ಪ್ರಾಚೀಂ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ವರ್ಚಸೇತ್ಯಗ್ರೇಣೋದೀಚೀಮ್
೧೩।೮।೨।[೭]

ಚತಸ್ರಃ ಸೀತಾ ಯಜುಷಾ ಕೃಷತಿ ತದ್ಯಚ್ಚತಸೃಷು ದಿಕ್ಷ್ವನ್ನಂ
ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತದ್ವೈ ಯಜುಷಾದ್ಧಾ ವೈ ತದ್ಯದ್ಯಜುರದ್ಧೋ
ತದ್ಯದಿಮಾ ದಿಶಃ
೧೩।೮।೨।[೮]

ಅಥಾತ್ಮಾನಂ ವಿಕೃಷತಿ ತದ್ಯದೇವ ಸಮ್ವತ್ಸರೇಽನ್ನಂ
ತಸ್ಮಿನ್ನೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ತೂಷ್ಣೀಮಪರಿಮಿತಾಭಿರಪರಿಮಿತೋಹ್ಯಸೌ ಲೋಕಃ
೧೩।೮।೨।[೯]

ಅಥೈನದ್ವಿಮುಞ್ಚತಿ ಕೃತ್ವಾ ತತ್ಕರ್ಮ ಯಸ್ಮೈ ಕರ್ಮಣ ಏನದ್ಯುಙ್ಕ್ತೇ ವಿಮುಚ್ಯನ್ತಾಮುಸ್ರಿಯಾ
ಇತ್ಯೇತಸ್ಮಾ ಉ ಹಿ ಕರ್ಮಣ ಉಸ್ರಿಯಾ ಯುಜ್ಯನ್ತೇ ತದ್ದಕ್ಷಿಣೋದಸ್ಯತ್ಯುದಗಿತರದ್ದೈವಂ ಚೈವ
ತತ್ಪಿತ್ರ್ಯಂ ಚ ವ್ಯಾಕರೋತಿ
೧೩।೮।೩।[೧]

ಅಥ ಸರ್ವೌಷಧಂ ವಪತಿ ಯದೇವಾದಃ ಸರ್ವೌಷಧಂ
ತದೇತದ್ಬಹ್ವೀಭಿಸ್ತದ್ವಪತ್ಯೇಕಯೇದಂ ದೈವಂ ಚೈವ ತತ್ಪಿತ್ರ್ಯಂ ಚ ವ್ಯಾಕರೋತ್ಯಶ್ವತ್ಥೇ ವೋ
ನಿಷದನಂ ಪರ್ಣೇ ವೋ ವಸತಿಷ್ಕೃತೇತಿ ಜ್ಯೋಗ್ಜೀವಾತುಮೇವೈಭ್ಯ ಏತದಾಶಾಸ್ತೇ ತಥೋ
ಹೈಷಾಮೇಕೈಕೋಽಪರೋ ಜರಸಾನುಪ್ರೈತಿ
೧೩।೮।೩।[೨]

ಅಥೈನನ್ನಿವಪತಿ ಇಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ್ಯಾಮೇವೈನಮೇತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ ಪುರಾದಿತ್ಯಸ್ಯೋದಯಾತ್ತಿರೈವ ವೈ ಪಿತರಸ್ತಿರೈವ ರಾತ್ರಿಸ್ತಿರ ಏವ ತತ್ಕರೋತಿ
ಯಥಾ ಕುರ್ವತೋಽಭ್ಯುದಿಯಾತ್ತದೇನಮುಭಯೋರಹೋರಾತ್ರಯೋಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೧೩।೮।೩।[೩]

ಸವಿತಾ ತೇ ಶರೀರಾಣಿ ಮಾತುರುಪಸ್ಥ ಆವಪತ್ವಿತಿ ಸವಿತೈವಾಸ್ಯೈತಚರೀರಾಣ್ಯಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ
ಮಾತುರುಪಸ್ಥ ಆವಪತಿ ತಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವಿ ಶಮ್ಭವೇತಿ ಯಥೈವಾಸ್ಮಾ ಇಯಂ ಶಂ
ಸ್ಯಾದೇವಮೇತದಾಹ ಪ್ರಜಾಪತೌ ತ್ವಾ ದೇವತಾಯಾಮುಪೋದಕೇ ಲೋಕೇ ನಿದಧಾಮ್ಯಸಾವಿತಿ ನಾಮ
ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಯಂ ವೈ ಲೋಕ ಉಪೋದಕಸ್ತದೇನಂ ಪ್ರಜಾಪತೌ ದೇವತಾಯಾಮುಪೋದಕೇ ಲೋಕೇ ನಿದಧಾತಿ
೧೩।೮।೩।[೪]

ಅಥ ಕಞ್ಚಿದಾಹ ಏತಾಂ ದಿಶಮನವಾನನ್ತ್ಸೃತ್ವಾ ಕುಮ್ಭಂ ಪ್ರಕ್ಷೀಯಾಣಪ್ರೇಕ್ಷಮಾಣ ಏಹೀತಿ
ತತ್ರ ಜಪತಿ ಪರಂ ಮೃತ್ಯೋ ಅನು ಪರೇಹಿ ಪನ್ಥಾಂ ಯಸ್ತೇ ಅನ್ಯ ಇತರೋ ದೇವಯಾನಾತ್ ಚಕ್ಷುಷ್ಮತೇ
ಶೃಣ್ವತೇ ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ ಮಾ ನಃ ಪ್ರಜಾಂ ರೀರಿಷೋ ಮೋತ ವೀರಾನಿತಿ ಜ್ಯೋಗ್ಜೀವಾತುಮೇವೈಭ್ಯ
ಏತದಾಶಾಸ್ತೇ ತಥೋ ಹೈಷಾಮೇಕೈಕೋಽಪರೋ ಜರಸಾನುಪ್ರೈತಿ
೧೩।೮।೩।[೫]

ಅಥೈನಂ ಯಥಾಙ್ಗಂ ಕಲ್ಪಯತಿ ಶಂ ವಾತಃ ಶಂ ಹಿ ತೇ ಘೃಣಿಃ ಶಂ ತೇ ಭವನ್ತ್ವಿಷ್ಟಕಾಃ
ಶಂ ತೇ ಭವನ್ತ್ವಗ್ನಯಃ ಪಾರ್ಥಿವಾಸೋ ಮಾ ತ್ವಾಭಿಶೂಶುಚನ್ ಕಲ್ಪನ್ತಾಂ ತೇ ದಿಶಸ್ತುಭ್ಯಮಾಪಃ
ಶಿವತಮಾಸ್ತುಭ್ಯಂ ಭವನ್ತು ಸಿನ್ಧವಃ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಶಿವಂ ತುಭ್ಯಂ ಕಲ್ಪನ್ತಾಂ ತೇ ದಿಶಃ
ಸರ್ವಾ ಇತ್ಯೇತದೇವಾಸ್ಮೈ ಸರ್ವಂ ಕಲ್ಪಯತ್ಯೇತದಸ್ಮೈ ಶಿವಂ ಕರೋತಿ
೧೩।೮।೩।[೬]

ಅಥ ತ್ರಯೋದಶ ಪಾದಮಾತ್ರ್ಯ ಇಷ್ಟಕಾ ಅಲಕ್ಷಣಾಃ ಕೃತಾ ಭವನ್ತಿ ಯಾ ಏವಾಮೂರಗ್ನಾವಿಷ್ಟಕಾಸ್ತಾ
ಏತಾ ಯಜುಷಾ ತಾ ಉಪದಧಾತಿ ತೂಷ್ಣೀಮಿಮಾ ದೈವಂ ಚೈವ ತತ್ಪಿತ್ರ್ಯಂ ಚ ವ್ಯಾಕರೋತಿ
೧೩।೮।೩।[೭]

ತ್ರಯೋದಶ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಯೋದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಮ್ವತ್ಸರ ಋತುಷ್ವೇವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ವತ್ಸರೇ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಯಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ
೧೩।೮।೩।[೮]

ಪಾದಮಾತ್ರ್ಯೋ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವೈ ಪಾದಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮೇವಾಸ್ಮೈ ಕರೋತ್ಯಲಕ್ಷಣಾ
ಭವನ್ತಿ ತಿರೈವ ವೈ ಪಿತರಸ್ತಿರೈವ ತದ್ಯದಲಕ್ಷಣಂ ತಿರ ಏವ ತತ್ತಿರಃ ಕರೋತಿ೧೩।೮।೩।[೯]

ತಾಸಾಮೇಕಾಂ ಮಧ್ಯೇ ಪ್ರಾಚೀಮುಪದಧಾತಿ ಸ ಆತ್ಮಾ ತಿಸ್ರಃ
ಪುರಸ್ತಾನ್ಮೂರ್ಧಸ+ಹಿತಾಸ್ತಚಿರಸ್ತಿಸ್ರೋ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸ ದಕ್ಷಿಣಃ ಪಕ್ಷಸ್ತಿಸ್ರ ಉತ್ತರತಃ ಸ
ಉತ್ತರಃ ಪಕ್ಷಸ್ತಿಸ್ರಃ ಪಶ್ಚಾತ್ತತ್ಪುಚಂ ಸೋಽಸ್ಯೈಷ ಪಕ್ಷಪುಚವಾನಾತ್ಮಾ ಯಥೈವಾಗ್ನೇಸ್ತಥಾ
೧೩।೮।೩।[೧೦]

ಅಥ ಪ್ರದರಾತ್ಪುರೀಷಮಾಹರ್ತವಾ ಆಹ ಏತದ್ಧಾಸ್ಯಾಃ ಪಿತ್ರ್ಯಮನತಿರಿಕ್ತಮಥೋ ಅಘಮೇವ
ತದ್ಬದ್ಧೃ ಕರೋತ್ಯಸ್ಮಿನ್ನು ಹೈಕೇಽವಾನ್ತರದೇಶೇ ಕರ್ಷೂಂ ಖಾತ್ವಾ ತತೋಽಭ್ಯಾಹಾರಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ
ಪರಿಕೃಷನ್ತ್ಯು ಹೈಕೇ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪಶ್ಚಾದುತ್ತರತಸ್ತತೋಽಭ್ಯಾಹಾರಂ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಸ ಯಥಾ
ಕಾಮಯೇತ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್
೧೩।೮।೩।[೧೧]

ತದ್ವೈ ನ ಮಹತ್ಕುರ್ಯಾತ್ ನೇನ್ಮಹದಘಂ ಕರವಾಣೀತಿ ಯಾವಾನುದ್ಬಾಹುಃ
ಪುರುಷಸ್ತಾವತ್ಕ್ಷತ್ರಿಯಸ್ಯ ಕುರ್ಯಾನ್ಮುಖದಘ್ನಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯೋಪಸ್ಥದಘ್ನಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾ
ಊರುದಘ್ನಂ ವೈಶ್ಯಸ್ಯಾಷ್ಠೀವದ್ದಘ್ನಂ ಶೂದ್ರಸ್ಯೈವಮ್ವೀರ್ಯಾ ಹ್ಯೇತ ಇತಿ
೧೩।೮।೩।[೧೨]

ಅಧೋಜಾನು ತ್ವೇವ ಕುರ್ಯಾತ್ ತಥಾಪರಸ್ಮಾ ಅವಕಾಶಂ ನ ಕರೋತಿ ತಸ್ಯ ಕ್ರಿಯಮಾಣಸ್ಯ
ತೇಜನೀಮುತ್ತರತೋ ಧಾರಯನ್ತಿ ಪ್ರಜಾ ಹ ಸಾ ಪ್ರಜಾಮೇವ ತದುತ್ತರತೋ ಧಾರಯನ್ತಿ ತಾಂ ನ
ನ್ಯಸ್ಯೇದ್ಧೃತ್ವಾ ವೈನಾಮೂಢ್ವಾ ವಾ ಗೃಹೇಷೂಚ್ರಯೇತ್ಪ್ರಜಾಮೇವ ತದ್ಗೃಹೇಷೂಚ್ರಯತಿ
೧೩।೮।೩।[೧೩]

ಕೃತ್ವಾ ಯವಾನ್ವಪತಿ ಅಘಂ ಮೇ ಯವಯಾನಿತ್ಯವಕಾಭಿಃ ಪ್ರಚಾದಯತಿ ಕಂ ಮೇಽಸದಿತಿ
ದರ್ಭೈಃ ಪ್ರಚಾದಯತ್ಯರೂಕ್ಷತಾಯೈ
೧೩।೮।೪।[೧]

ಅಥೈನಚಙ್ಕುಭಿಃ ಪರಿಣಿಹನ್ತಿ ಪಾಲಾಶಂ ಪುರಸ್ತಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ವೈ ಪಲಾಶೋ
ಬ್ರಹ್ಮಪುರೋಗವಮೇವೈನಂ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಗಮಯತಿ ಶಮೀಮಯಮುತ್ತರತಃ ಶಮ್
ಮೇಽಸದಿತಿ ವಾರಣಂ ಪಶ್ಚಾದಘಂ ಮೇ ವಾರಯಾತಾ ಇತಿ ವೃತ್ರಶಙ್ಕುಂ
ದಕ್ಷಿಣತೋಽಘಸ್ಯೈವಾನತ್ಯಯಾಯ
೧೩।೮।೪।[೨]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರಿವಕ್ರೇ ಖನನ್ತಿ ತೇ ಕ್ಷೀರೇಣ ಚೋದಕೇನ ಚ ಪೂರಯನ್ತಿ ತೇ
ಹೈನಮಮುಷ್ಮಿಂಲೋಕೇಋಕ್ಷಿತೇ ಕುಲ್ಯೇ ಉಪಧಾವತಃ ಸಪ್ತೋತ್ತರಸ್ತಾ ಉದಕೇನ ಪೂರಯನ್ತಿ ನ ಹ
ವೈ ಸಪ್ತ ಸ್ರವನ್ತೀರಘಮತ್ಯೇತುಮರ್ಹತ್ಯಘಸ್ಯೈವಾನತ್ಯಯಾಯ೧೩।೮।೪।[೩]

ಅಶ್ಮನಸ್ತ್ರೀಂಸ್ತ್ರೀನ್ಪ್ರಕಿರನ್ತಿ ತಾ ಅಭ್ಯುತ್ತರನ್ತ್ಯಶ್ಮನ್ವತೀ ರೀಯತೇ
ಸಂರಭಧ್ವಮುತ್ತಿಷ್ಠತ ಪ್ರತರತ ಸಖಾಯಃ ಅತ್ರಾ ಜಹೀಮೋಽಶಿವಾ ಯೇ
ಅಸಞ್ಚಿವಾನ್ವಯಮುತ್ತರೇಮಾಭಿ ವಾಜಾನಿತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೧೩।೮।೪।[೪]

ಅಪಾಮಾರ್ಗೈರಪಮೃಜತೇ ಅಘಮೇವ ತದಪಮೃಜತೇಽಪಾಘಮಪ ಕಿಲ್ವಿಷಮಪ ಕೃತ್ಯಾಮಪೋ
ರಪಃ ಅಪಾಮಾರ್ಗ ತ್ವಮಸ್ಮದಪ ದುಃಷ್ವಪ್ನ್ಯಂ ಸುವೇತಿ ಯಥೈವ ಯಜುಸ್ತಥಾ ಬನ್ಧುಃ
೧೩।೮।೪।[೫]

ಯತ್ರೋದಕಂ ಭವತಿ ತತ್ಸ್ನಾನ್ತಿ ಸುಮಿತ್ರಿಯಾ ನ ಆಪ ಓಷಧಯಃ ಸನ್ತ್ವಿತ್ಯಞ್ಜಲಿನಾಪ ಉಪಾಚತಿ
ವಜ್ರೋ ವಾ ಆಪೋ ವಜ್ರೇಣೈವೈತನ್ಮಿತ್ರಧೇಯಂ ಕುರುತೇ ದುರ್ಮಿತ್ರಿಯಾಸ್ತಸ್ಮೈ ಸನ್ತು
ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ ಚಪರಾಸಿಞ್ಚೇತ್ತೇನೈವ ತಂ ಪರಾಭಾವಯತಿ
೧೩।೮।೪।[೬]

ಸ ಯ್!ದಿ ಸ್ಥಾವರಾ ಆಪೋ ಭವನ್ತಿ ಸ್ಥಾಪಯನ್ತ್ಯೇಷಾಂ ಪಾಪ್ಮಾನಮಥ ಯದಿ ವಹನ್ತಿ
ವಹನ್ತ್ಯೇವೈಷಾಂ ಪಾದ್ಮಾನಂ ಸ್ನಾತ್ವಾಹತಾನಿ ವಾಸಾಂಸಿ ಪರಿಧಾಯಾನಡುಹಃ
ಪುಚಮನ್ವಾರಭ್ಯಾಯನ್ತ್ಯಾಸ್ನೇಯೋ ವಾ ಅನಡ್ವಾನಗ್ನಿಮುಖಾ ಏವ
ತತ್ಪಿತೃಲೋಕಾಜ್ಜೀವಲೋಕಮಭ್ಯಾಯನ್ತ್ಯಥೋ ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಪಥೋಽತಿವೋಡಾ ಸ ಏನಾನತಿವಹತಿ
೧೩।೮।೪।[೭]

ಉದ್ವಯಂ ತಮಸಸ್ಪರೀತಿ ಏತಾಮೃಚಂ ಜಪನ್ತೋ ಯನ್ತಿ ತತ್ತಮಸಃ ಪಿತೃಲೋಕಾದಾದಿತ್ಯಂ
ಜ್ಯೋತಿರಭ್ಯಾಯನ್ತಿ ತೇಭ್ಯ ಆಗತೇಭ್ಯ ಆಞ್ಜನಾಭ್ಯಞ್ಜನೇ ಪ್ರಯಚನ್ತ್ಯೇಷ ಹ
ಮಾನುಷೋಽಲಙ್ಕಾರಸ್ತೇನೈವ ತಂ ಮೃತ್ಯುಮನ್ತರ್ದಧತೇ
೧೩।೮।೪।[೮]

ಅಥ ಗೃಹೇಷ್ವಗ್ನಿಂ ಸಮಾಧಾಯ ವಾರಣಾನ್ಪರಿಧೀನ್ಪರಿಧಾಯ ವಾರಣೇನ ಸ್ರುವೇಣಾಗ್ನಯ
ಆಯುಷ್ಮತ ಆಹುತಿಂ ಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಿರ್ವಾ ಆ ಆಯುಷ್ಮಾನಾಯುಷ ಈಷ್ಟೇ ತಮೇವೈಭ್ಯ ಆಯುರ್ಯಾಚತ್ಯಗ್ನ
ಆಯೂಂಷಿ ಪವಸ ಇತಿ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಾಭಾಜನಮ್
೧೩।೮।೪।[೯]

ಅಥ ಜುಹೋತಿ ಆಯುಷ್ಮಾನಗ್ನೇ ಹವಿಷಾ ವೃಧಾನೋ ಘೃತಪ್ರತೀಕೋ ಘೃತಯೋನಿರೇಧಿ ಗೃತಂ ಪೀತ್ವಾ
ಮಧು ಚಾರು ಗವ್ಯಂ ಪಿತೇವ ಪುತ್ರಮಭಿರಕ್ಷತಾದಿಮಾನ್ತ್ಸ್ವಾಹೇತಿ
ಯಥೈವೈನಾನಭಿರಕ್ಷೇದ್ಯಥಾಭಿಗೋಪಾಯೇದೇವಮೇತದಾಹ೧೩।೮।೪।[೧೦]

ತಸ್ಯ ಪುರಾಣೋಽನಡ್ವಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಪುರಾಣಾ ಯವಾಃ ಪುರಾಣ್ಯಾಸನ್ದೀ ಸೋಪಬರ್ಹಣೈಷಾ ನ್ವಾದಿಷ್ಟಾ
ದಕ್ಷಿಣಾ ಕಾಮಂ ಯಥಾಶ್ರದ್ಧಂ ಭೂಯಸೀರ್ದದ್ಯಾದಿತಿ ನ್ವಗ್ನಿಚಿತಃ
೧೩।೮।೪।[೧೧]

ಅಥಾನಗ್ನಿಚಿತಃ ಏತದೇವ ಭೂಮಿಜೋಷಣಮೇತತ್ಸಮಾನಂ ಕರ್ಮ ಯದನ್ಯದಗ್ನಿಕರ್ಮಣಃ
ಕುರ್ವಾದಾಹಿತಾಗ್ನೇಃ ಶರ್ಕರಾ ಇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುರ್ಯಾ ಏವಾಮೂರಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಶರ್ಕರಾಸ್ತಾ ಏತಾ ಇತಿ ನ
ಕುರ್ಯಾದಿತ್ಯೇಕ ಈಶ್ವರೋ ಹೈತಾ ಅನಗ್ನಿಚಿತಂ ಸನ್ತಪ್ತೋರಿತಿ ಸ ಯಥಾ ಕಾಮಯೇತ ತಥಾ ಕುರ್ಯಾತ್
೧೩।೮।೪।[೧೨]

ಮರ್ಯಾದಾಯಾ ಏವ ಲೋಷ್ಟಮಾಹೃತ್ಯ ಅನ್ತರೇಣ ನಿದಧಾತೀಮಂ ಜೀವೇಭ್ಯಃ ಪರಿಧಿಂ ದಧಾಮಿ
ಮೈಷಾಂ ನು ಗಾದಪರೋ ಅರ್ಥಮೇತಂ ಶತಂ ಜೀವನ್ತು ಶರದಃ ಪುರೂಚೀರನ್ತರ್ಮೃತ್ಯುಂ
ದಧತಾಂ ಪರ್ವತೇನೇತಿ ಜೀವೇಭ್ಯಶ್ಚೈವೈತಾಂ ಪಿತೃಭ್ಯಶ್ಚ ಮರ್ಯಾದಾಂ ಕರೋತ್ಯಸಮ್ಭೇದಾಯ
ತಸ್ಮಾದು ಹೈತಜ್ಜೀವಾಶ್ಚ ಪಿತರಶ್ಚ ನ ಸನ್ದೃಶ್ಯನ್ತೇ
೧೪।೧।೧।[೧]

ಓಮ್ ದೇವಾ ಹ ವೈ ಸತ್ತ್ರಂ ನಿಷೇದುಃ ಅಗ್ನಿರಿನ್ದ್ರಃ ಸೋಮೋ ಮಖೋ ವಿಷ್ಣುರ್ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ
ಅನ್ಯತ್ರೈವಾಶ್ವಿಭ್ಯಾಮ್೧೪।೧।೧।[೨]

ತೇಷಾಂ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ ದೇವಯಜನಮಾಸ ತಸ್ಮಾದಾಹುಃ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಂ ದೇವಾನಾಂ
ದೇವಯಜನಮಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯತ್ರ ಕ್ವ ಚ ಕುರುಕ್ಷೇತ್ರಸ್ಯ ನಿಗಚತಿ ತದೇವ ಮನ್ಯತ ಇದಮ್
ದೇವಯಜನಮಿತಿ ತದ್ಧಿ ದೇವಾನಾಂ ದೇವಯಜನಮ್೧೪।೧।೧।[೩]

ತ ಆಸತ ಶ್ರಿಯಂ ಗಚೇಮ ಯಶಃ ಸ್ಯಾಮಾನ್ನಾದಾಃ ಸ್ಯಾಮೇತಿ ತಥೋ ಏವೇಮೇ ಸತ್ತ್ರಮಾಸತೇ ಶ್ರಿಯಂ
ಗಚೇಮ ಯಶಃ ಸ್ಯಾಮಾನ್ನಾದಾಃ ಸ್ಯಾಮೇತಿ೧೪।೧।೧।[೪]

ತೇ ಹೋಚುಃ ಯೋ ನಃ ಶ್ರಮೇಣ ತಪಸಾ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಯೈಞೇನಾಹುತಿಭಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದೃಚಮ್
ಪೂರ್ವೋಽವಗಚಾತ್ಸ ನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋಽಸತ್ತದು ನಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಹೇತಿ ತಥೇತಿ೧೪।೧।೧।[೫]

ತದ್ವಿಷ್ಣುಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಾಪ ಸ ದೇವಾನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠೋಽಭವತ್ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ವಿಷ್ಣುರ್ದೇವಾನಾಂ
ಶ್ರೇಷ್ಠ ಇತಿ೧೪।೧।೧।[೬]

ಸ ಯಃ ಸ ವಿಷ್ಣುರ್ಯಜ್ಞಃ ಸ ಸ ಯಃ ಸ ಯಜ್ಞೋಽಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯಸ್ತದ್ಧೇದಂ ಯಶೋ ವಿಷ್ನುರ್ನ
ಶಶಾಕ ಸಂಯನ್ತು ತದಿದಮಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ನೈವ ಸರ್ವೈವ ಯಶಃ ಶಕ್ನೋತಿ ಸಂಯನ್ತುಮ್೧೪।೧।೧।[೭]

ಸ ತಿಸೃಧನ್ವಮಾದಾಯಾಪಚಕ್ರಾಮ ಸ ಧನುರಾರ್ತ್ನ್ಯಾ ಶಿರ ಉಪಸ್ತಭ್ಯ ತಸ್ಥೌ ತಂ ದೇವಾ
ಅನಭಿಧೃಷ್ಣುವನ್ತಃ ಸಮನ್ತಂ ಪರಿಣ್ಯವಿಶನ್ತ೧೪।೧।೧।[೮]

ತಾ ಹ ವಮ್ರ್ಯ ಊಚುಃ ಇಮಾ ವೈ ವಮ್ರ್ಯೋ ಯದುಪದೀಕಾ ಯೋಽಸ್ಯ ಜ್ಯಾಮಪ್ಯದ್ಯಾತ್ಕಿಮಸ್ಮೈ
ಪ್ರಯಚೇತೇತ್ಯನ್ನಾದ್ಯಮಸ್ಮೈ ಪ್ರಯಚೇಮಾಪಿ ಧನ್ವನ್ನಪೋಽಧಿಗಚೇತ್ತಥಾಸ್ಮೈ
ಸರ್ವಮನ್ನಾದ್ಯಂ ಪ್ರಯಚೇಮೇತಿ ತಥೇತಿ೧೪।೧।೧।[೯]

ತಸ್ಯೋಪಪರಾಸೃತ್ಯ ಜ್ಯಾಮಪಿಜಕ್ಷುಸ್ತಸ್ಯಾಂ ಚಿನ್ನಾಯಾಂ ಧನುರಾರ್ತ್ನ್ಯೌ ವಿಷ್ಫುರನ್ತ್ಯೌ
ವಿಷ್ಣೋಃ ಶಿರಃ ಪ್ರಚಿಚಿದತುಃ೧೪।೧।೧।[೧೦]

ತದ್ಘೃಙ್ಙಿತಿ ಪಪಾತ ತತ್ಪತಿತ್ವಾಸಾವಾದಿತ್ಯೋಽಭವದಥೇತರಃ ಪ್ರಾಙೇವ ಪ್ರಾವೃಜ್ಯತ
ತದ್ಯದ್ಘೃಙ್ಙಿತ್ಯಪತತ್ತಸ್ಮಾದ್ಘರ್ಮೋಽಥ ಯತ್ಪ್ರಾವೃಜ್ಯತ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ೧೪।೧।೧।[೧೧]

ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ ಮಹಾನ್ಬತ ನೋ ವೀರೋಽದಾದೀತಿ ತಸ್ಮಾನ್ಮಹಾವೀರಸ್ತಸ್ಯ ಯೋ ರಸೋ
ವ್ಯಕ್ಷರತ್ತಂ ಪಾಣಿಭಿಃ ಸಮ್ಮಮೃಜುಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ಮ್ರಾಟ್೧೪।೧।೧।[೧೨]

ತಂ ದೇವಾ ಅಭ್ಯಮೃಜ್ಯನ್ತ ಯಥಾ ವಿತ್ತಿಂ ವೇತ್ಸ್ಯಮಾನಾ ಏವಂ ತಮಿನ್ದ್ರಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಾಪ
ತಮನ್ವಙ್ಗಮನುನ್ಯಪದ್ಯತ ತಂ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣಾತ್ತಂ ಪರಿಗೃಹ್ಯೇದಂ
ಯಶೋಽಭವದ್ಯದಿದಮಿನ್ದ್ರೋ ಯಶೋ ಯಶೋ ಹ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೧।೧।[೧೩]

ಸ ಉ ಏವ ಮಖಃ ಸ ವಿಷ್ಣುಃ ತತ ಇನ್ದ್ರೋ ಮಖವಾನಭವನ್ಮಖವಾನ್ಹ ವೈ ತಮ್
ಮಘವಾನಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷಂ ಪರೋಽಕ್ಷಕಾಮಾ ಹಿ ದೇವಾಃ೧೪।೧।೧।[೧೪]

ತಾಭ್ಯೋ ವಮ್ರೀಭ್ಯೋಽನ್ನಾದ್ಯಂ ಪ್ರಾಯಚನ್ ಆಪೋ ವೈ ಸರ್ವಮನ್ನಂ
ತಾಭಿರ್ಹೀದಮಭಿಕ್ನೂಯಮಿವಾದನ್ತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಮ್ವದನ್ತಿ೧೪।೧।೧।[೧೫]

ಅಥೇಮಂ ವಿಷ್ಣುಂ ಯಜ್ಞಂ ತ್ರೇಧಾ ವ್ಯಭಜನ್ತ ವಸವಃ ಪ್ರಾತಃಸವನಂ ರುದ್ರಾ
ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಮಾದಿತ್ಯಾಸ್ತೃತೀಯಸವನಮ್೧೪।೧।೧।[೧೬]

ಅಗ್ನಿಃ ಪ್ರಾತಃಸವನಮ್ ಇನ್ದ್ರೋ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಸ್ತೃತೀಯಸವನಮ್೧೪।೧।೧।[೧೭]

ಗಾಯತ್ರೀ ಪ್ರತಃಸವನಮ್ ತ್ರಿಷ್ಟುಮ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಜಗತೀ ತೃತೀಯಸವನಂ
ತೇನಾಪಶೀರ್ಷ್ಣಾ ಯಜ್ಞೇನ ದೇವಾ ಅರ್ಚನ್ತಃ ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಃ೧೪।೧।೧।[೧೮]

ದಧ್ಯಙ್ಹ ವಾ ಆಥರ್ವಣಃ ಏತಂ ಶುಕ್ರಮೇತಂ ಯಜ್ಞಂ ವಿದಾಂ ಚಕಾರ
ಯಥಾಯಥೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿಧೀಯತೇ ಯಥೈಷ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ೧೪।೧।೧।[೧೯]

ಸ ಹೇನ್ದ್ರೇಣೋಕ್ತ ಆಸ ಏತಂ ಚೇದನ್ಯಸ್ಮಾ ಅನುಬ್ರೂಯಾಸ್ತತ ಏವ ತೇ ಶಿರಶ್ಚಿನ್ದ್ಯಾಮಿತಿ೧೪।೧।೧।[೨೦]

ತದು ಹಾಶ್ವಿನೋರನುಶ್ರುತಮಾಸ ದಧ್ಯಙ್ಙು ಹ ವಾ ಆಥರ್ವಣ ಏತಂ ಶುಕ್ರಮೇತಂ ಯಜ್ಞಮ್
ವೇದ ಯಥಾಯಥೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿಧೀಯತೇ ಯಥೈಷ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ೧೪।೧।೧।[೨೧]

ತೌ ಹೇತ್ಯೋಚತುಃ ಉಪ ತ್ವಾಯಾವೇತಿ ಕಿಮನುವಕ್ಷ್ಯಮಾಣಾವಿತ್ಯೇತಂ ಶುಕ್ರಮೇತಂ ಯಜ್ಞಮ್
ಯಥಾಯಥೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿಧೀಯತೇ ಯಥೈಷ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ಯಜ್ಞೋ ಭವತೀತಿ೧೪।೧।೧।[೨೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಇನ್ದ್ರೇಣ ವಾ ಉಕ್ತೋಽಸ್ಮ್ಯೇತಂ ಚೇದನ್ಯಸ್ಮಾ ಅನುಬ್ರೂಯಾಸ್ತತ ಏವ ತೇ ಶಿರಶ್ಚಿನ್ದ್ಯಾಮಿತಿ
ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಬಿಭೇಮಿ ಯದ್ವೈ ಮೇ ಸ ಶಿರೋ ನ ಚಿನ್ದ್ಯಾನ್ನ ವಾಮುಪನೇಷ್ಯ ಇತಿ೧೪।೧।೧।[೨೩]

ತೌ ಹೋಚತುಃ ಆವಾಂ ತ್ವಾ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಾಸ್ಯಾವಹ ಇತಿ ಕಥಂ ಮಾ ತ್ರಾಸ್ಯೇಥೇ ಇತಿ ಯದಾ ನಾ
ಉಪನೇಷ್ಯಸೇಽಥ ತೇ ಶಿರಶ್ಚಿತ್ತ್ವಾನ್ಯತ್ರಾಪನಿಧಾಸ್ಯಾವೋಽಥಾಶ್ವಸ್ಯ ಶಿರ ಆಹೃತ್ಯ ತತ್ತೇ
ಪ್ರತಿಧಾಸ್ಯಾವಸ್ತೇನ ನಾವನುವಕ್ಷ್ಯಸಿ ಸ ಯದಾ ನಾವನುವಕ್ಷ್ಯಸ್ಯಥ ತೇ ಶಿರಶ್ಚೇತ್ಸ್ಯತ್ಯಥ
ತೇ ಸ್ವಂ ಶಿರ ಆಹೃತ್ಯ ತತ್ತೇ ಪ್ರತಿಧಾಸ್ಯಾವ ಇತಿ ತಥೇತಿ೧೪।೧।೧।[೨೪]

ತೌ ಹೋಪನಿನ್ಯೇ ತೌ ಯದೋಪನಿನ್ಯೇಽಥಾಸ್ಯ ಶಿರಶ್ಚಿತ್ತ್ವಾನ್ಯತ್ರಾಪನಿದಧತುರಥಾಶ್ವಸ್ಯ ಶಿರ
ಆಹೃತ್ಯ ತದ್ಧಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿದಧತುಸ್ತೇನ ಹಾಭ್ಯಾಮನೂವಾಚ ಸ ಯದಾಭ್ಯಾಮನೂವಾಚಾಥಾಸ್ಯ
ತದಿನ್ದ್ರಃ ಶಿರಶ್ಚಿಚೇದಾಥಾಸ್ಯ ಸ್ವಂ ಶಿರ ಆಹೃತ್ಯ ತದ್ಧಾಸ್ಯ ಪ್ರತಿದಧತುಃ೧೪।೧।೧।[೨೫]

ತಸ್ಮಾದೇತದೃಷಿಣಾಭ್ಯನೂಕ್ತಮ್ ದಧ್ಯಙ್ಹ ಯನ್ಮಧ್ವಾಥರ್ವಣೋ ವಾಮಶ್ವಸ್ಯ ಶೀರ್ಷ್ಣಾ ಪ್ರ
ಯದೀಮುವಾಚೇತ್ಯಯತಂ ತದುವಾಚೇತಿ ಹೈವೈತದುಕ್ತಮ್೧೪।೧।೧।[೨೬]
ತನ್ನ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಅನುಬ್ರೂಯಾತ್ ಏನಸ್ಯಂ ಹಿ ತದಥೋ ನೇನ್ಮ ಇನ್ದ್ರಃ ಶಿರಶ್ಚಿನದದಿತಿ ಯೋ ನ್ವೇವ
ಜ್ಞಾತಸ್ತಸ್ಮೈ ಬ್ರೂಯಾದಥ ಯೋಽನೂಚಾನೋಽಥ ಯೋಽಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಸ್ಯಾನ್ನ ತ್ವೇವ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಇವ೧೪।೧।೧।[೨೭]

ಸಮ್ವತ್ಸರವಾಸಿನೇಽನುಬ್ರೂಯಾತ್ ಏಷ ವೈ ಸಮ್ವತ್ಸರೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಸಮ್ವತ್ಸರವಾಸಿನೇಽನುಬ್ರೂಯಾತ್೧೪।೧।೧।[೨೮]

ತಿಸ್ರೋ ರಾತ್ರೀರ್ವ್ರತಂ ಚರತಿ ತ್ರಯೋ ವಾ ಋತವಃ ಸಮ್ವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಮ್ವತ್ಸರ ಏಷ ಯ ಏಷ
ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಿಸ್ರೋ ರಾತ್ರೀರ್ವ್ರತಂ ಚರತಿ೧೪।೧।೧।[೨೯]

ತಪ್ತಮಾಚಾಮತಿ ತಪಸ್ವ್ಯನುಬ್ರವಾ ಇತ್ಯಮಾಂಸಾಶ್ಯನುಬ್ರೂತೇ ತಪಸ್ವ್ಯನುಬ್ರವಾ ಇತಿ೧೪।೧।೧।[೩೦]

ಅಮೃನ್ಮಯಪಾಯೀ ಅಸ್ತಿ ವಾ ಅಸ್ಯಾಂ ಸಂಸೃಷ್ಟಮಿವ ಯದಸ್ಯಾಮನೃತಂ ವದತಿ
ತಸ್ಮಾದಮೃನ್ಮಯದಾಯೀ೧೪।೧।೧।[೩೧]

ಅಶೂದ್ರೋಚಿಷ್ಟೀ ಏಷ ವೈ ಧರ್ಮೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸೈಷಾ ಶ್ರೀಃ ಸತ್ಯಂ ಜ್ಯೋತಿರನೃತಂ ಸ್ತ್ರೀ ಶೂದ್ರಃ
ಶ್ವಾ ಕೃಷ್ಣಃ ಶಕುನಿಸ್ತಾನಿ ನ ಪ್ರೇಕ್ಷೇತ ನೇಚ್ರಿಯಂ ಚ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಚ ನೇಜ್ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚ ತಮಶ್ಚ
ನೇತ್ಸತ್ಯಾನೃತೇ ಸಂಸೃಜಾನೀತಿ೧೪।೧।೧।[೩೨]

ಅಥೈಷ ವಾವ ಯಶಃ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತದ್ಯತ್ತದಾದಿತ್ಯೋ ಯಶೋ ಯಜ್ಞೋ ಹೈವ
ತದ್ಯಶಸ್ತದ್ಯತ್ತದ್ಯಜ್ಞೋ ಯಶೋ ಯಜಮಾನೋ ಹೈವ ತದ್ಯಶಸ್ತದ್ಯತ್ತದ್ಯಜಮಾನೋ ಯಶ ಋತ್ವಿಜೋ
ಹೈವ ತದ್ಯಶಸ್ತದ್ಯತ್ತದೃತ್ವಿಜೋ ಯಶೋ ದಕ್ಷಿಣಾ ಹೈವ ತದ್ಯಶಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಾಮಸ್ಮೈ
ದಕ್ಷಿಣಾಮಾನಯೇಯುರ್ನ ತಾ ಇತ್ಸದ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಾ ಅತಿದಿಶೇನ್ನೇದ್ಯನ್ಮೇದಂ ಯಶ
ಆಗಂಸ್ತತ್ಸದ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಾ ಅತಿದಿಶಾನೀತಿ ಶ್ವೋ ವೈವ ಭೂತೇ ದ್ವ್ಯಹೇ ವಾ ತದಾತ್ಮನ್ಯೇವೈತದ್ಯಶಃ
ಕೃತ್ವಾ ಯದೇವ ತದ್ಭವತಿ ತತ್ಸ ದದಾತಿ ಹಿರಣ್ಯಂ ಗಾಂ ವಾಸೋಽಶ್ವಂ ವಾ೧೪।೧।೧।[೩೩]

ಅಥೈತದ್ವಾ ಆಯುರೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮನು ವಾ ಬ್ರೂತೇಭಕ್ಷಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ
ವ್ರತಚರ್ಯಾ ನಾತಪತಿ ಪ್ರಚಾದಯೇತ ನೇದೇತಸ್ಮಾತ್ತಿರೋಽಸಾನೀತಿ ನಾತಪತಿ
ನಿಷ್ಠೀವೇನ್ನೇದೇತಮಭಿನಿಷ್ಠೀವಾನೀತಿ ನಾತಪತಿ ಪ್ರಸ್ರಾವಯೇತ ನೇದೇತಮಭಿಪ್ರಸ್ರಾವಯಾ ಇತಿ
ಯಾವದ್ವಾ ಏಷ ಆತಪತಿ ತಾವಾನೇಷ ನೇದೇತಮೇತೈರ್ಹಿನಸಾನೀತ್ಯವಜ್ಯೋತ್ಯ
ರಾತ್ರಾವಶ್ನೀಯಾತ್ತದೇತದಸ್ಯ ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ತದು ಹೋವಾಚಾಸುರಿರೇಕಂ ಹ ವೈ
ದೇವಾ ವ್ರತಂ ಚರನ್ತಿ ಯತ್ಸತ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದು ಸತ್ಯಮೇವ ವದೇತ್೧೪।೧।೨।[೧]
ಸ ವೈ ಸಮ್ಭಾರಾನ್ತ್ಸಮ್ಭರತಿ ಸ ಯದ್ವಾ ಏನಾನಿತ್ಥಾಚ್ಚೇತ್ಥಾಚ್ಚ ಸಮ್ಭರತಿ
ತತ್ಸಮ್ಭಾರಾಣಾಂ ಸಮ್ಭಾರತ್ವಂ ಸ ವೈ ಯತ್ರಯತ್ರ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನ್ಯಕ್ತಂ ತತಸ್ತತಃ
ಸಮ್ಭರತಿ೧೪।೧।೨।[೨]

ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ಸಮ್ಭರತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಕೃಷ್ಣಜಿನಂ ಯಜ್ಞ ಏವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ಭರತಿ
ಲೋಮತಶ್ಚನ್ದಾಂಸಿ ವೈ ಲೋಮಾನಿ ಚನ್ದಃಸ್ವೇವೈನಮೇತತ್ಸಮ್ಭರತ್ಯುತ್ತರತ ಉದೀಚೀ ಹಿ
ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ದಿಕ್ಪ್ರಾಚೀನಗ್ರೀವೇ ತದ್ಧಿ ದೇವತ್ರಾ೧೪।೧।೨।[೩]

ಅಭ್ರ್ಯಾ ವಜ್ರೋ ವಾ ಅಭ್ರಿರ್ವೀರ್ಯಂ ವೈ ವಜ್ರೋ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ
ಕರೋತಿ೧೪।೧।೨।[೪]

ಔದುಮ್ಬರೀ ಭವತಿ ಊರ್ಗ್ವೈ ರಸ ಉದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೧।೨।[೫]

ಅಥೋ ವೈಕಙ್ಕತೀ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಾಂ ಪ್ರಥಮಾಮಾಹುತಿಮಜುಹೋತ್ಸ ಹುತ್ವಾ ಯತ್ರ ನ್ಯಮೃಷ್ಟ ತತೋ
ವಿಕಙ್ಕತಃ ಸಮಭವದ್ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಆಹುತಿರ್ಯಜ್ಞೋ ವಿಕಙ್ಕತೋ
ಯಜ್ಞೇನೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೧।೨।[೬]

ಅರತ್ನಿಮಾತ್ರೀ ಭವತಿ ಬಾಹುರ್ವಾ ಅರತ್ನಿರ್ಬಾಹುನೋ ವೈ ವೀರ್ಯಂ ಕ್ರಿಯತೇ ವೀರ್ಯಸಮ್ಮಿತೈವ
ತದ್ಭವತಿ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೧।೨।[೭]

ತಾಮಾದತ್ತೇ ದೇವಸ್ಯ ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾದದೇ
ನಾರಿರಸೀತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೧।೨।[೮]

ತಾಂ ಸವ್ಯೇ ಪಾಣೌ ಕೃತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣೇನಾಭಿಮೃಶ್ಯ ಜಪತಿ ಯುಞ್ಜತೇ ಮನ ಉತ ಯುಞ್ಜತೇ ಧಿಯೋ
ವಿಪ್ರಾ ವಿಪ್ರಸ್ಯ ಬೃಹತೋ ವಿಪಶ್ಚಿತಃ ವಿ ಹೋತ್ರಾ ದಧೇ ವಯುನಾವಿದೇಕ ಇನ್ಮಹೀ ದೇವಸ್ಯ
ಸವಿತುಃ ಪರಿಷ್ಟುತಿರಿತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೧।೨।[೯]

ಅಥ ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಂ ಪವ್ರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ಅಭ್ರ್ಯಾ ಚ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಹಸ್ತೇನ ಚ ಹಸ್ತೇನೈವೋತ್ತರತೋ ದೇವೀ
ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ ರಸೋ ವ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ ಇಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ
ಅಗಚದ್ಯನ್ಮೃದಿಯಂ ತದ್ಯದಾಪೋಽಸೌ ತನ್ಮೃದಶ್ಚಾಪಾಂ ಚ ಮಹಾವೀರಾಃ ಕೃತಾ ಭವನ್ತಿ
ತೇನೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವೀ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇತಿ
ಮಖಸ್ಯ ವಾಮದ್ಯ ಶಿರೋ ರಾಧ್ಯಾಸಮಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಮಖೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಾಮದ್ಯ ಶಿರೋ
ರಾಧ್ಯಾಸಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ದೇವಯಜನೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಇತಿ ದೇವಯಜನೇ ಹಿ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಸಮ್ಭರತಿ
ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಮಖೋ ಯಜ್ಞಾಯ ತ್ವಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತ್ವಾ
ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ೧೪।೧।೨।[೧೦]

ಅಥ ವಲ್ಮೀಕವಪಾಮ್ ದೇವ್ಯೋ ವಮ್ರ್ಯ ಇತ್ಯೇತಾ ವಾ ಏತದಕುರ್ವತ ಯಥಾಯಥೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ
ಶಿರೋಽಚಿದ್ಯತ ತಾಭಿರೇವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ಭೂತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಜಾ
ಇತೀಯಂ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ಭೂತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಜಾ ತದನಯೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ
ಕರೋತಿ ಮಖಸ್ಯ ವೋಽದ್ಯ ಶಿರೋ ರಾಧ್ಯಾಸಂ ದೇವಯಜನೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ
ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೧।೨।[೧೧]

ಅಥ ವರಾಹವಿಹತಮ್ ಇಯತ್ಯಗ್ರ ಆಸೀದಿತೀಯತೀ ಹ ವಾ ಇಯಮಗ್ರೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾಸ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೀ
ತಾಮೇಮೂಷ ಇತಿ ವರಾಹ ಉಜ್ಜಘಾನ ಸೋಽಸ್ಯಾಃ ಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತೇನೈವೈನಮೇತನ್ಮಿಥುನೇನ
ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ಮಖಸ್ಯ ತೇಽದ್ಯ ಶಿರೋ ರಾಧ್ಯಾಸಂ
ದೇವಯಜನೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೧।೨।[೧೨]

ಅಥಾದಾರಾನ್ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯೌಜ ಸ್ಥೇತಿ ಯತ್ರ ವಾ ಏನಮಿನ್ದ್ರ ಓಜಸಾ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣಾತ್ತದಸ್ಯ
ಪರಿಗೃಹೀತಸ್ಯ ರಸೋ ವ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ ಪೂಯನ್ನಿವಾಶೇತ ಸೋಽಬ್ರವೀದಾದೀರ್ಯೇವ ಬತ ಮ ಏಷ
ರಸೋಽಸ್ತೌಷೀದಿತಿ ತಸ್ಮಾದಾದಾರಾ ಅಥ ಯತ್ಪೂಯನ್ನಿವಾಶೇತ
ತಸ್ಮಾತ್ಪೂತೀಕಾಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಾವಾಹುತಿರಿವಾಭ್ಯಾಹಿತಾ ಜ್ವಲನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದು ಸುರಭಯೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹಿ
ರಸಾತ್ಸಮ್ಭೂತಾ ಅಥ ಯದೇನಂ ತದಿನ್ದ್ರ ಓಜಸಾ ಪರ್ಯಗೃಹ್ಣಾತ್ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಸ್ಯೌಜ ಸ್ಥೇತಿ
ಮಖಸ್ಯ ವೋಽದ್ಯ ಶಿರೋ ರಾಧ್ಯಾಸಂ ದೇವಯಜನೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ ತ್ವಾ
ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೧।೨।[೧೩]

ಅಥಾಜಾಕ್ಷೀರಮ್ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ ಶುಗುದಕ್ರಾಮತ್ತತೋಽಜಾ
ಸಮಭವತ್ತಯೈವೈನಮೇತಚುಚಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ
ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೧।೨।[೧೪]

ತಾನ್ವಾ ಏತಾನ್ಪಞ್ಚ ಸಮ್ಭಾರಾನ್ಸಮ್ಭರತಿ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುಃ ಪಞ್ಚರ್ತವಃ
ಸಮ್ವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಮ್ವತ್ಸರ ಏಷ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
ತಾನ್ತ್ಸಮ್ಭೃತಾನಭಿಮೃಶತಿ ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೧।೨।[೧೫]

ಅಥೋತ್ತರತಃ ಪರಿಶ್ರಿತಂ ಭವತಿ ತದಭಿಪ್ರಯನ್ತೋ ಜಪನ್ತಿ ಪ್ರೈತು ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿರಿತ್ಯೇಷ
ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿರ್ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ
ಪ್ರೈತು ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿರಿತಿ ಪ್ರದೇವ್ಯೇತು ಸೂನೃತೇತಿ ದೇವೀ ಹ್ಯೇಷಾ ಸೂನೃತಾಚಾ ವೀರಂ ನರ್ಯಮ್
ಪಙ್ಕ್ತಿರಾಧಸಮಿತ್ಯುಪಸ್ತೌತ್ಯೇವೈನಮೇತನ್ಮಹಯತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಜ್ಞಂ ನಯನ್ತು ನ ಇತಿ
ಸರ್ವಾನೇವಾಸ್ಮಾ ಏತದ್ದೇವಾನಭಿಗೋಪ್ತೄ!ನ್ಕರೋತಿ೧೪।೧।೨।[೧೬]

ಪರಿಶ್ರಿತಂ ಭವತಿ ಏತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಿಹ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ
ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಾಂ ಪುರಂ ಪರ್ಯಶ್ರಯಂಸ್ತಥೈವಾಸ್ಮಾ ಅಯಮೇತಾಂ ಪುರಂ ಪರಿಷ್ರಯತಿ೧೪।೧।೨।[೧೭]

ಅಥ ಖರೇ ಸಾದಯತಿ ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುರಥ
ಮೃತ್ಪಿಣ್ಡಮಪಾದಾಯ ಮಹಾವೀರಂ ಕರೋತಿ ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ
ಬನ್ಧುಃ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರಂ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರಮಿವ ಹಿ ಶಿರೋ ಮಧ್ಯೇ ಸಙ್ಗೃಹೀತಂ ಮಧ್ಯೇ
ಸಙ್ಗೃಹೀತಮಿವ ಹಿ ಶಿರೋಽಥಾಸ್ಯೋಪರಿಷ್ಟಾತ್ತ್ರ್ಯಙ್ಗುಲಂ ಮುಖಮುನ್ನಯತಿ
ನಾಸಿಕಾಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಂ ನಿಷ್ಠಿತಮಭಿಮೃಶತಿ ಮಖಸ್ಯ ಶಿರೋಽಸೀತಿ ಮಖಸ್ಯ
ಹ್ಯೇತತ್ಸೌಮ್ಯಸ್ಯ ಶಿರ ಏವಮಿತರೌ ತೂಷ್ಣೀಂ ಪಿನ್ವನೇ ತೂಷ್ಣೀಂ ರೌಹಿಣಕಪಾಲೇ೧೪।೧।೨।[೧೮]

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವಾ ಏಷ ಯಜ್ಞೋ ಭವತಿ ಉಭಯಂ ವಾ ಏತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ನಿರುಕ್ತಶ್ಚಾನಿರುಕ್ತಶ್ಚ
ಪರಿಮಿತಶ್ಚಾಪರಿಮಿತಶ್ಚ ತದ್ಯದ್ಯಜುಷಾ ಕರೋತಿ ಯದೇವಾಸ್ಯ ನಿರುಕ್ತಂ ಪರಿಮಿತಂ ರೂಪಂ
ತದಸ್ಯ ತೇನ ಸಂಸ್ಕರೋತ್ಯಥ ಯತ್ತೂಷ್ಣೀಂ ಯದೇವಾಸ್ಯಾನಿರುಕ್ತಮಪರಿಮಿತಂ ರೂಪಂ ತದಸ್ಯ
ತೇನ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಸ ಹ ವಾ ಏತಂ ಸರ್ವಂ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಪ್ರಜಾಪತಿಂ ಸಂಸ್ಕರೋತಿ ಯ ಏವಮ್
ವಿದ್ವಾನೇತದೇವಂ ಕರೋತ್ಯಥೋಪಶಯಾಯೈ ಪಿಣ್ಡಂ ಪರಿಶಿನಷ್ಟಿ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಭ್ಯಃ೧೪।೧।೨।[೧೯]

ಅಥ ಗವೇಧುಕಾಭಿರ್ಹಿನ್ವತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ ರಸೋ ವ್ಯಕ್ಷರತ್ತತ ಏತಾ ಓಷಧಯೋ
ಜಜ್ಞಿರೇ ತೇನೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ
ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುರೇವಮಿತರೌ ತೂಷ್ಣೀಂ ಪಿನ್ವನೇ ತೂಷ್ಣೀಂ ರೌಹಿಣಕಪಾಲೇ೧೪।೧।೨।[೨೦]

ಅಥೈನಾನ್ಧೂಪಯತಿ ಅಶ್ವಸ್ಯ ತ್ವಾ ವೃಷ್ಣಃ ಶಕ್ನಾ ಧೂಪಯಾಮೀತಿ ವೃಷಾ ವಾ ಅಶ್ವೋ ವೀರ್ಯಂ ವೈ
ವೃಷಾ ವೀರ್ಯೇಣೈವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ ದೇವಯಜನೇ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಮಖಾಯ
ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುರೇವಮಿತರೌ ತೂಷ್ಣೀಂ ಪಿನ್ವನೇ ತೂಷ್ನೀಂ
ರೌಹಿಣಕಪಾಲೇ೧೪।೧।೨।[೨೧]

ಅಥೈನಾಞ್ಚ್ರಪಯತಿ ಶೃತಂ ಹಿ ದೇವಾನಾಮಿಷ್ಟ್ಕಾಭಿಃ ಶ್ರಪಯತ್ಯೇತ ವಾ ಏತದಕುರ್ವತ
ಯಥಾಯಥೈತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರೋಽಚಿದ್ಯತ ತಾಭಿರೇವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ
ತದು ಯೇನೈವ ಸುಶೃತಾಃ ಸ್ಯುಸ್ತೇನ ಶ್ರಪಯೇದಥ ಪಚನಮವಧಾಯ ಮಹಾವೀರಮವದಧಾತಿ
ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುರೇವಮಿತರೌ ತೂಷ್ಣೀಂ ಪಿನ್ವನೇ
ತೂಷ್ಣೀಂ ರೌಹಿಣಕಪಾಲೇ ತಾನ್ದಿವೈವೋಪವಪೇದ್ದಿವೋದ್ವಪೇದಹರ್ಹಿ ದೇವಾನಾಮ್೧೪।೧।೨।[೨೨]

ಸ ಉದ್ವಪತಿ ಋಜವೇ ತ್ವೇತ್ಯಸೌ ವೈ ಲೋಕ ಋಜುಃ ಸತ್ಯಂ ಹ್ಯೃಜುಃ ಸತ್ಯಮೇಷ ಯ ಏಷ ತವ್ಪತ್ಯೇಷ
ಉ ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹರ್ಜವೇ ತ್ವೇತಿ೧೪।೧।೨।[೨೩]

ಸಾಧವೇ ತ್ವೇತಿ ಅಯಂ ವೈ ಸಾಧುರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಏಷ ಹೀಮಾಂಲೋಕಾನ್ತ್ಸಿದ್ಧೋಽನುಪವತ ಏಷ
ಉ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸಾಧವೇ ತ್ವೇತಿ೧೪।೧।೨।[೨೪]

ಸುಕ್ಷಿತ್ಯೈ ತ್ವೇತಿ ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕಃ ಸುಕ್ಷಿತಿರಸ್ಮಿನ್ಹಿ ಲೋಕೇ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಕ್ಷಿಯನ್ತ್ಯಥೋ
ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಸುಕ್ಷಿತಿರಗ್ನಿರ್ಹ್ಯೇವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಕ್ಷಿಯತ್ಯೇಷ ಉ ತೃತೀಯಃ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸುಕ್ಷಿತ್ಯೈ ತ್ವೇತಿ ತೂಷ್ಣೀಂ ಪಿನ್ವನೇ ತೂಷ್ಣೀಂ
ರೌಹಿಣಕಪಾಲೇ೧೪।೧।೨।[೨೫]

ಅಥೈನಾನಾಚೃಣತ್ತಿ ಅಜಾಯೈ ಪಯಸಾ ಮಖಾಯ ತ್ವಾ ಮಖಸ್ಯ ತ್ವಾ ಶೀರ್ಷ್ಣ ಇತ್ಯಸಾವೇವ
ಬನ್ಧುರೇವಮಿತರೌ ತೂಷ್ಣೀಂ ಪಿನ್ವನೇ ತೂಷ್ಣೀಂ ರೌಹಿಣಕಪಾಲೇ೧೪।೧।೨।[೨೬]

ಅಥೈತದ್ವೈ ಆಯುರೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮನು ವಾ ಬ್ರೂತೇ ಭಕ್ಷಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ
ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಯಾ ಸೃಷ್ಟೌ೧೪।೧।೩।[೧]

ಸ ಯದೈತದಾತಿಥ್ಯೇನ ಪ್ರಚರತಿ ಅಥ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೇಣ ಚರಿಷ್ಯನ್ಪುರೋಪಸದೋಽಗ್ರೇಣ
ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಪ್ರಾಚಃ ಕುಶಾನ್ತ್ಸಂಸ್ತೀರ್ಯ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ಪಾತ್ರಾಣ್ಯುಪಸಾದಯತ್ಯುಪಯಮನೀಮ್
ಮಹಾವೀರಂ ಪರೀಷಾಸೌ ಪಿನ್ವನೇ ರೌಹಿಣಕಪಾಲೇ ರೌಹಿಣಹವನ್ಯೌ ಸ್ರುಚೌ ಯದು
ಚಾನ್ಯದ್ಭವತಿ ತದ್ದಶ ದಶಾಕ್ಷರಾ ವೈ ವಿರಾಡ್ವಿರಾಡ್ವೈ
ಯಜ್ಞಸ್ತದ್ವಿರಾಜಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಮಭಿಸಮ್ಪಾದಯತ್ಯಥ ಯದ್ದ್ವನ್ದ್ವಮ್ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ
ವೀರ್ಯಂ ಯದಾ ವೈ ದ್ವೌ ಸಂರಭೇತೇ ಅಥ ತೌ ವೀರ್ಯಂ ಕುರುತೋ ದ್ವನ್ದ್ವಂ ವೈ ಮಿಥುನಮ್
ಪ್ರಜನನಂ ಮಿಥುನೇನೈವೈನಮೇತತ್ಪ್ರಜನನೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೧।೩।[೨]

ಅಥಾಧ್ವರ್ಯುಃ ಪ್ರೋಕ್ಷಣೀರಾದಾಯೋಪೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ನಾಹ ಬ್ರಹ್ಮನ್ಪ್ರಚರಿಷ್ಯಾಮೋ
ಹೋತರಭಿಷ್ಟುಹೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತ ಆಸ್ತೇಽಭಿಗೋಪ್ತಾ
ತಮೇವೈತದಾಹಾಪ್ರಮತ್ತ ಆಸ್ಸ್ವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿಧಾಸ್ಯಾಮ ಇತಿ ಹೋತರಭಿಷ್ಟುಹೀತಿ ಯಜ್ಞೋ
ವೈ ಹೋತಾ ತಮೇವೈತದಾಹ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿಧೇಹೀತಿ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಹೋತಾ೧೪।೧।೩।[೩]

ಬ್ರಹ್ಮ ಜಜ್ಞಾನಂ ಪ್ರಥಮಂ ಪುರಸ್ತಾದಿತಿ ಅಸೌ ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಹರಹಃ
ಪುರಸ್ತಾಜ್ಜಾಯತ ಏಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಜ್ಞಾನಮ್
ಪ್ರಥಮಂ ಪುರಸ್ತಾದಿತ್ಯಥ ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೧।೩।[೪]

ಸ ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ಯಮಾಯ ತ್ವೇತ್ಯೇಷ ವೈ ಯಮೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ
ಯಮಯತ್ಯೇತೇನೇದಂ ಸರ್ವಂ ಯತಮೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ
ಯಮಾಯ ತ್ವೇತಿ೧೪।೧।೩।[೫]

ಮಖಾಯ ತ್ವೇತಿ ಏಷ ವೈ ಮಖೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ
ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಖಾಯ ತ್ವೇತಿ೧೪।೧।೩।[೬]

ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ತ್ವಾ ತಪಸ ಇತಿ ಏಷ ವೈ ಸೂರ್ಯೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ತ್ವಾ ತಪಸ ಇತಿ೧೪।೧।೩।[೭]

ಪೂರ್ವಯಾ ದ್ವಾರಾ ಸ್ಥೂಣಾಂ ನಿರ್ಹೃತ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತೋ ನಿಮಿನ್ವನ್ತಿ ಯಥೈನಾಂ
ಹೋತಾಭಿಷ್ಟುವನ್ಪರಾಪಶ್ಯೇದ್ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಹೋತಾ ಸ ಏವಾಸ್ಯಾಮೇತದ್ಯಜ್ಞಂ ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ತಥೈಷಾ
ಘರ್ಮಂ ಪಿನ್ವತೇ೧೪।೧।೩।[೮]

ಅಗ್ರೇಣಾಹವನೀಯಮ್ ಸಮ್ರಾಡಾಸನ್ದೀಂ ಪರ್ಯಾಹೃತ್ಯ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪ್ರಾಚೀಮಾಸಾದಯತ್ಯುತ್ತರಾಂ
ರಾಜಾಸನ್ದ್ಯೈ೧೪।೧।೩।[೯]

ಔದುಮ್ಬರೀ ಭವತಿ ಊರ್ಗ್ವೈ ರಸ ಉದುಮ್ಬರ ಊರ್ಜೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೧।೩।[೧೦]

ಅಂಸದಘ್ನಾ ಭವತಿ ಅಂಸಯೋರ್ವಾ ಇದಂ ಶಿರಃ ಪ್ರತಿಷ್ಥಿತಂ ತದಂಸಯೋರೇವೈತಚಿರಃ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯತಿ೧೪।೧।೩।[೧೧]

ಬಾಲ್ವಜೀಭೀ ರಜ್ಜುಭಿರ್ವ್ಯುತಾ ಭವತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ ರಸೋ ವ್ಯಕ್ಷರತ್ತತ ಏತಾ
ಓಷಧಯೋ ಜಜ್ಞಿರೇ ತೇನೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೧।೩।[೧೨]

ಅಥ ಯದುತ್ತರತ ಆಸಾದಯತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಸೋಮಃ ಶಿರಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯ ಉತ್ತರಂ ವೈ
ಶಿರಸ್ತಸ್ಮಾದುತ್ತರತ ಆಸಾದಯತ್ಯಥೋ ರಾಜಾ ವೈ ಸೋಮಃ ಸಮ್ರಾಟ್ಪ್ರವರ್ಗ್ಯ ಉತ್ತರಂ ವೈ
ರಾಜ್ಯಾತ್ಸಾಮ್ರಾಜ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದುತ್ತರತ ಆಸಾದಯತಿ

೧೪।೧।೩।[೧೩]

ಸ ಯತ್ರೈತಾಂ ಹೋತಾನ್ವಾಹ ಅಞ್ಜನ್ತಿ ಯಂ ಪ್ರಥಯನ್ತೋ ನ ವಿಪ್ರಾ ಇತಿ ತದೇತಂ ಪ್ರಚರಣೀಯಮ್
ಮಹಾವೀರಮಾಜ್ಯೇನ ಸಮನಕ್ತಿ ದೇವಸ್ತ್ವಾ ಸವಿತಾ ಮಧ್ವಾನಕ್ತ್ವಿತಿ ಸವಿತಾ ವೈ ದೇವಾನಾಮ್
ಪ್ರಸವಿತಾ ಸರ್ವಮ್ವಾ ಇದಂ ಮಧು ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ತದೇನಮನೇನ ಸರ್ವೇಣ ಸಮನಕ್ತಿ
ತದಸ್ಮೈ ಸವಿತಾ ಪ್ರಸವಿತಾ ಪ್ರಸೌತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ದೇವಸ್ತ್ವಾ ಸವಿತಾ ಮಧ್ವಾನಕ್ತ್ವಿತಿ೧೪।೧।೩।[೧೪]

ಅಥೋತ್ತರತಃ ಸಿಕತಾ ಉಪಕೀರ್ಣಾ ಭವನ್ತಿ ತದ್ರಜತಂ ಹಿರಣ್ಯಮಧಸ್ತಾದುಪಾಸ್ಯತಿ ಪೃಥಿವ್ಯಾಃ
ಸಂಸ್ಪೃಶಸ್ಪಾಹೀತ್ಯೇತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮಧಸ್ತಾದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ
ಹನ್ಯುರಿತ್ಯಗ್ನೇರ್ವಾ ಏತದ್ರೇತೋ ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹತ್ಯಾ ಅಥೋ ಪೃಥಿವ್ಯು
ಹ ವಾ ಏತಸ್ಮಾದ್ಬಿಭಯಾಂ ಚಕಾರ ಯದ್ವೈ ಮಾಯಂ ತಪ್ತಃ ಶುಶುಚಾನೋ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾದಿತಿ ತದೇವಾಸ್ಯಾ
ಏತದನ್ತರ್ದಧಾತಿ ರಜತಂ ಭವತಿ ರಜತೈವ ಹೀಯಂ ಪೃಥಿವೀ೧೪।೧।೩।[೧೫]

ಸ ಯತ್ರೈತಾಂ ಹೋತಾನ್ವಾಹ ಸಂಸೀದಸ್ವ ಮಹಾಂ ಮಹಾಮ್ ಅಸೀತಿ ತದುಭಯತ ಆದೀಪ್ತಾ
ಮೌಞ್ಜಾಃ ಪ್ರಲವಾ ಭವನ್ತಿ ತಾನುಪಾಸ್ಯ ತೇಷು ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ ರಸೋ
ವ್ಯಕ್ಷರತ್ತತ ಏತಾ ಓಷಧಯೋ ಜಜ್ಞಿರೇ ತೇನೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ
ಕರೋತಿ೧೪।೧।೩।[೧೬]

ಅಥ ಯದುಭಯತ ಆದೀಪ್ತಾ ಭವನ್ತಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯ ಏವೈತದ್ದಿಗ್ಭ್ಯೋ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ
ಅಪಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಿನ್ಪ್ರವೃಜ್ಯಮಾನೇ ಪತ್ನೀ ಶಿರಃ ಪ್ರೋರ್ಣುತೇ ತಪ್ತೋ ವಾ ಏಷ ಶುಶುಚಾನೋ ಭವತಿ
ನೇನ್ಮೇಽಯಂ ತಪ್ತಃ ಶುಶುಚಾನಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಪ್ರಮುಷ್ಣಾದಿತಿ೧೪।೧।೩।[೧೭]

ಸ ಪ್ರವೃಣಕ್ತಿ ಅರ್ಚಿರಸಿ ಶೋಚಿರಸಿ ತಪೋಽಸೀತ್ಯೇಷ ವೈ ಘರ್ಮೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಸರ್ವಂ ವಾ
ಏತದೇಷ ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾರ್ಚಿರಸಿ ಶೋಚಿರಸಿ ತಪೋಽಸೀತಿ೧೪।೧।೩।[೧೮]

ಅಥಾಸ್ಯಾಮಾಶಿಷ ಆಶಾಸ್ತ ಇಯಂ ವೈ ಯಜ್ಞೋಽಸ್ಯಾಮೇವೈತದಾಶಿಷ ಆಶಾಸ್ತೇ ತಾ ಅಸ್ಮಾ ಇಯಂ ಸರ್ವಾಃ
ಸಮರ್ಧಯತಿ೧೪।೧।೩।[೧೯]

ಅನಾಧೃಷ್ಟಾ ಪುರಸ್ತಾದಿತಿ ಅನಾಧೃಷ್ಟಾ ಹ್ಯೇಷಾ
ಪುರಸ್ತಾದ್ರಕ್ಷೋಭಿರ್ನಾಷ್ಟ್ರಾಭಿರಗ್ನೇರಾಧಿಪತ್ಯ ಇತ್ಯಗ್ನಿಮೇವಾಸ್ಯಾ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರೋತಿ
ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹತ್ಯಾ ಆಯುರ್ಮೇ ದಾ ಇತ್ಯಾಯುರೇವಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಥೋ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ೧೪।೧।೩।[೨೦]

ಪುತ್ರವತೀ ದಕ್ಷಿಣತ ಇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತೀನ್ದ್ರಸ್ಯಾಧಿಪತ್ಯ ಇತೀನ್ದ್ರಮೇವಾಸ್ಯಾ
ಅಧಿಪತಿಂ ಕರೋತಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹತ್ಯೈ ಪ್ರಜಾಂ ಮೇ ದಾ ಇತಿ ಪ್ರಜಾಮೇವ
ಪಶೂನಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಥೋ ಹ ಪುತ್ರೀ ಪಶುಮಾನ್ಭವತಿ೧೪।೧।೩।[೨೧]

ಸುಷದಾ ಪಶ್ಚಾದಿವ್ತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ ದೇವಸ್ಯ ಸವಿತುರಾಧಿಪತ್ಯ ಇತಿ ದೇವಮೇವಾಸ್ಯೈ
ಸವಿತಾರಮಧಿಪತಿಂ ಕರೋತಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹತ್ಯೈ ಚಕ್ಷುರ್ಮೇ ದಾ ಇತಿ
ಚಕ್ಷುರೇವಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಥೋ ಹ ಚಕ್ಷುಷ್ಮಾನ್ಭವತಿ೧೪।೧।೩।[೨೨]

ಆಶ್ರುತಿರುತ್ತರತ ಇತಿ ಆಶ್ರಾವಯನ್ನುತ್ತರತ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಧಾತುರಾಧಿಪತ್ಯ ಇತಿ
ಧಾತಾರಮೇವಾಸ್ಯಾ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರೋತಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹತ್ಯೈ ರಾಯಸ್ಪೋಷಂ ಮೇ ದಾ
ಇತಿ ರಯಿಮೇವ ಪುಷ್ಟಿಮಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಥೋ ಹ ರಯಿಮಾನ್ಪುಷ್ಟಿಮಾನ್ಭವತಿ೧೪।೧।೩।[೨೩]

ವಿಧೃತಿರುಪರಿಷ್ಟಾದಿತಿ ವಿಧಾರಯನ್ನುಪರಿಷ್ಟಾದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಬೃಹಸ್ಪತೇರಾಧಿಪತ್ಯ ಇತಿ
ಬೃಹಸ್ಪತಿಮೇವಾಸ್ಯಾ ಅಧಿಪತಿಂ ಕರೋತಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹತ್ಯಾ ಓಜೋ ಮೇ ದಾ ಇತ್ಯೋಜ
ಏವಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ ತಥೌಜಸ್ವೀ ಬಲವಾನ್ಭವತಿ೧೪।೧।೩।[೨೪]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತ ಉತ್ತಾನೇನ ಪಾಣಿನಾ ನಿಹ್ನುತೇ ವಿಶ್ವಾಭ್ಯೋ ಮಾ ನಾಷ್ಟ್ರಾಭ್ಯಸ್ಪಾಹೀತಿ ಸರ್ವಾಭ್ಯೋ
ಮಾರ್ತಿಭ್ಯೋ ಗೋಪಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ [ರಸೋ ವ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ]
ಪಿತೄ!ನಗಚತ್ತ್ರಯಾ ವೈ ಪಿತರಸ್ತೈರೇವೈನಮೇತತ್ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೧।೩।[೨೫]

ಅಥೇಮಾಮಭಿಮೃಶ್ಯ ಜಪತಿ ಮನೋರಶ್ವಾಸೀತ್ಯಶ್ವಾ ಹ ವಾ ಇಯಂ ಭೂತ್ವಾ ಮನುಮುವಾಹ
ಸೋಽಸ್ಯಾಃ ಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಸ್ತೇನೈವೈನಮೇತನ್ಮಿಥುನೇನ ಪ್ರಿಯೇಣ ಧಾಮ್ನಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ
ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೧।೩।[೨೬]

ಅಥ ವೈಕಙ್ಕತೌ ಶಕಲೌ ಪರಿಶ್ರಯತಿ ಪ್ರಾಞ್ಚೌ ಸ್ವಾಹಾ ಮರುದ್ಭಿಃ ಪರಿಶ್ರೀಯಸ್ವೇತ್ಯವರಂ
ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ ದೇವತಾಮೇಷ ವೈ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದವರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ದರಾಂ ದೇವತಾಮ್೧೪।೧।೩।[೨೭]

ಮರುದ್ಭಿಃ ಪರಿಶ್ರೀಯಸ್ವೇತಿ ವಿಶೋ ವೈ ಮರುತೋ ವಿಶೈವೈತತ್ಕ್ಷತ್ರಂ ಪರಿಬೃಂಹತಿ ತದಿದಂ
ಕ್ಷತ್ರಮುಭಯತೋ ವಿಶಾ ಪರಿಬೃಢಂ ತೂಷ್ಣೀಮುದಞ್ಚೌ ತೂಷ್ಣೀಂ ಪ್ರಾಞ್ಚೌ ತೂಷ್ಣೀಮುದಞ್ಚೌ
ತೂಷ್ಣೀಂ ಪ್ರಾಞ್ಚೌ೧೪।೧।೩।[೨೮]

ತ್ರಯೋದಶ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ ತ್ರಯೋದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಮ್ವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಮ್ವತ್ಸರ ಏಷ ಯ ಏಷ
ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತ್ರಯೋದಶ ಸಮ್ಪಾದಯತಿ೧೪।೧।೩।[೨೯]

ಅಥ ಸುವರ್ಣಂ ಹಿರಣ್ಯಮುಪರಿಷ್ಟಾನ್ನಿದಧಾತಿ ದಿವಃ ಸಂಸ್ಪೃಶಸ್ಪಾಹೀತ್ಯೇತದ್ವೈ ದೇವಾ
ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮುಪರಿಷ್ಟಾದ್ರಕ್ಷಾಂಸಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತ್ಯಗ್ನೇರ್ವಾ ಏತದ್ರೇತೋ
ಯದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹತ್ಯಾ ಅಥೋ ದ್ಯೌರ್ಹ ವಾ ಏತಸ್ಮಾದ್ಬಿಭಯಾಂ ಚಕಾರ
ಯದ್ವೈ ಮಾಯಂ ತಪ್ತಃ ಶುಶುಚಾನೋ ನ ಹಿಂಸ್ಯಾದಿತಿ ತದೇವಾಸ್ಯಾ ಏತದನ್ತರ್ದಧಾತಿ ಹರಿತಮ್
ಭವತಿ ಹರಿಣೀವ ಹಿ ದ್ಯೌಃ೧೪।೧।೩।[೩೦]

ಅಥ ಧವಿತ್ರೈರಾಧೂನೋತಿ ಮಧು ಮಧ್ವಿತಿ ತ್ರಿಃ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಮಧು
ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತ್ರೀಣಿ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ
ವ್ಯಾನಸ್ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ೧೪।೧।೩।[೩೧]

ಅಥಾಪಸಲವಿ ತ್ರಿರ್ಧೂನ್ವನ್ತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ [ರಸೋ ವ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ]
ಪಿತೄ!ನಗಚತ್ತ್ರಯಾ ವೈ ಪಿತರಸ್ತೈರೇವೈನಮೇತತ್ಸಮೀರಯತಿ೧೪।೧।೩।[೩೨]

ಅಪ ವಾ ಏತೇಭ್ಯಃಪ್ರಣಾಃ ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಯೇ ಯಜ್ಞೇ ಧುವನಂ ತನ್ವತೇ ಪುನಃ ಪ್ರಸಲವಿ
ತ್ರಿರ್ಧೂನ್ವನ್ತಿ ಷಟ್ಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ ಷಡ್ವಾ ಇಮೇ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
ಶ್ರಪಯನ್ತಿ ರೌಹಿಣೌ ಸ ಯದಾರ್ಚಿರ್ಜಾಯತೇ ಅಥ ಹಿರಣ್ಯಮಾದತ್ತೇ೧೪।೧।೩।[೩೩]

ಸ ಯತ್ರೈತಾಂ ಹೋತಾನ್ವಾಹ ಅಪ್ನಸ್ವತೀಮಶ್ವಿನಾ ವಾಚಮಸ್ಮೇ ಇತಿ
ತದಧ್ವರ್ಯುರುಪೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ನಾಹ ರುಚಿತೋ ಘರ್ಮ ಇತಿ ಸ ಯದಿ ರುಚಿತಃ ಸ್ಯಾಚ್ರೇಯಾನ್ಯಜಮಾನೋ
ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ವಿದ್ಯಾದಥ ಯದ್ಯರುಚಿತಃ ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ವಿದ್ಯಾದಥ ಯದಿ ನೈವ
ರುಚಿತೋ ನಾರುಚಿತೋ ನೈವ ಶ್ರೇಯನ್ನ ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ವಿದ್ಯಾದ್ಯಥಾ ನ್ವೇವ ರುಚಿತಃ
ಸ್ಯಾತ್ತಥಾ ಧವಿತವ್ಯಃ೧೪।೧।೩।[೩೪]

ಅಥೈತದ್ವೈ ಆಯ್ರೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮನುವಾ ಬ್ರೂತೇ ಭಕ್ಷ್ ।ಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ ವ್ರತಚರ್ಯಾ
ಯಾ ಸೃಸ್।ತ್ ।ೌ೧೪।೧।೪।[೧]

ಸ ಯದೈತದಧ್ವರ್ಯುಃ ಉಪೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ನಾಹ ರುಚಿತೋ ಘರ್ಮ ಇತಿ
ತದುಪೋತ್ಥಾಯಾವಕಾಶೈರುಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾ ವಾ ಅವಕಾಶಾಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
ಷಡುಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ ಷಡ್ವಾ ಇಮೇ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ೧೪।೧।೪।[೨]

ಗರ್ಭೋ ದೇವಾನಾಮಿತಿ ಏಷ ವೈ ಗರ್ಭೋ ದೇವಾನಾಂ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ
ಗೃಹ್ಣಾತ್ಯೇತೇನೇದಂ ಸರ್ವಂ ಗೃಭೀತಮೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ
ಗರ್ಭೋ ದೇವಾನಾಮಿತಿ೧೪।೧।೪।[೩]

ಪಿತಾ ಮತೀನಾಮಿತಿ ಪಿತಾ ಹ್ಯೇಷ ಮತೀನಾಂ ಪತಿಃ ಪ್ರಜಾನಾಮಿತಿ ಪತಿರ್ಹ್ಯೇಷ ಪ್ರಜಾನಾಮ್೧೪।೧।೪।[೪]

ಸಂ ದೇವೋ ದೇವೇನ ಸವಿತ್ರಾಗತೇತಿ ಸಂ ಹಿ ದೇವೋ ದೇವೇನ ಸವಿತ್ರಾಗತ ಸಂ ಸೂರ್ಯೇಣ ರೋಚತ ಇತಿ ಸಂ
ಹಿ ಸೂರ್ಯೇಣ ರೋಚತೇ೧೪।೧।೪।[೫]

ಸಮಗ್ನಿರಗ್ನಿನಾಗತೇತಿ ಸಂ ಹ್ಯಗ್ನಿರಗ್ನಿನಾಗತ ಸಂ ದೈವೇನ ಸವಿತ್ರೇತಿ ಸಂ ಹಿ ದೈವೇನ
ಸವಿತ್ರಾಗತ ಸಂ ಸೂರ್ಯೇಣಾರೋಚಿಷ್ಟೇತಿ ಸಂ ಹಿ ಸೂರ್ಯೇಣಾರೋಚಿಷ್ಟ೧೪।೧।೪।[೬]

ಸ್ವಾಹಾ ಸಮಗ್ನಿಸ್ತಪಸಾಗತೇತಿ ಸಂ ಹ್ಯಗ್ನಿಸ್ತಪಸಾಗತಾವರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ
ದೇವತಾಮಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ ಸಂ ದೈವ್ಯೇನ ಸವಿತ್ರೇತಿ ಸಂ ಹಿ ದೈವ್ಯೇನ ಸವಿತ್ರಾಗತ ಸಂ
ಸೂರ್ಯೇಣಾರೂರುಚತೇತಿ ಸಂ ಹಿ ಸೂರ್ಯೇಣಾರೂರುಚತ೧೪।೧।೪।[೭]

ತೇ ವಾ ಏತೇ ತ್ರಯೋಽವಕಾಶಾ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಾನೋ
ವ್ಯಾನಸ್ತೇನೈವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ೧೪।೧।೪।[೮]

ಧರ್ತಾ ದಿವೋ ವಿಭಾತಿ ತಪಸಸ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಮಿತಿ ಧರ್ತಾ ಹ್ಯೇಷ ದಿವೋ ವಿಭಾತಿ ತಪಸಸ್ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ
ಧರ್ತಾ ದೇವೋ ದೇವಾನಾಮಮರ್ತ್ಯಸ್ತಪೋಜಾ ಇತಿ ಧರ್ತಾ ಹ್ಯೇಷ ದೇವೋ ದೇವಾನಾಮಮರ್ತ್ಯಸ್ತಪೋಜಾ
ವಾಚಮಸ್ಮೇ ನಿಯಚ ದೇವಾಯುವಮಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಾಗ್ಯಜ್ಞಮಸ್ಮಭ್ಯಂ ಪ್ರಯಚ ಯೇನ
ದೇವಾನ್ಪ್ರೀಣಾಮೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ೧೪।೧।೪।[೯]

ಅಪಶ್ಯಂ ಗೋಪಾಮನಿಪದ್ಯಮಾನಮಿತಿ ಏಷ ವೈ ಗೋಪಾ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ
ಗೋಪಾಯತ್ಯಥೋ ನ ನಿಪದ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಪಶ್ಯಂ ಗೋಪಾಮನಿಪದ್ಯಮಾನಮಿತಿ೧೪।೧।೪।[೧೦]

ಆ ಚ ಪರಾ ಚ ಪಥಿಭಿಶ್ಚರನ್ತಮಿತಿ ಆ ಚ ಹ್ಯೇಷ ಪರಾ ಚ ದೇವೈಃ ಪಥಿಭಿಶ್ಚರತಿ ಸ
ಸಧ್ರೀಚೀಃ ಸ ವಿಶೂಚೀರ್ವಸಾನ ಇತಿ ಸಧ್ರೀಚೀಶ್ಚ ಹ್ಯೇಷ ವಿಶೂಚೀಶ್ಚ ದಿಶೋ ವಸ್ತೇಽಥೋ
ರಶ್ಮೀನಾವರೀವರ್ತ್ತಿ ಭುವನೇಷ್ವನ್ತರಿತಿ ಪುನಃಪುನರ್ಹ್ಯೇಷ ಏಷು ಲೋಕೇಷು
ವರೀವರ್ತ್ಯಮಾನಶ್ಚರತಿ೧೪।೧।೪।[೧೧]

ವಿಶ್ವಾಸಾಂ ಭುವಾಂ ಪತೇ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ಮನಸಸ್ಪತೇ ವಿಶ್ವಸ್ಯ ವಚಸಸ್ಪತೇ ಸರ್ವಸ್ಯ
ವಚಸಸ್ಪತ ಇತ್ಯೇತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಪತ ಇತ್ಯೇತದ್ದೇವಶ್ರುತ್ತ್ವಂ ದೇವ ಘರ್ಮ ದೇವೋ
ದೇವಾನ್ಪಾಹೀತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ೧೪।೧।೪।[೧೨]

ಅತ್ರ ಪ್ರಾವೀರನು ವಾಂ ದೇವವೀತಯ ಇತಿ ಅಶ್ವಿನಾವೇವೈತದಾಹಾಶ್ವಿನೌ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ
ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ ತಾವೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾತ್ರ ಪ್ರಾವೀರನು ವಾಂ ದೇವವೀತಯ ಇತಿ೧೪।೧।೪।[೧೩]

ಮಧು ಮಾಧ್ವೀಭ್ಯಾಂ ಮಧು ಮಾಧೂಚೀಭ್ಯಾಮಿತಿ ದಧ್ಯಙ್ಹ ವಾ ಆಭ್ಯಾಮಾಥರ್ವಣೋ
ಮಧು ನಾಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮುವಾಚ ತದೇನಯೋಃ ಪ್ರಿಯಂ ಧಾಮ ತದೇವೈನಯೋರೇತೇನೋಪಗಚತಿ
ತಸ್ಮಾದಾಹ ಮಧು ಮಾಧ್ವೀಭ್ಯಾಂ ಮಧು ಮಾಧೂಚೀಭ್ಯಾಮಿತಿ೧೪।೧।೪।[೧೪]

ಹೃದೇ ತ್ವಾ ಮನಸೇ ತ್ವಾ ದಿವೇ ತ್ವಾ ಸೂರ್ಯಾಯ ತ್ವಾ ಊರ್ಧ್ವೋ ಅಧ್ವರಂ ದಿವಿ ದೇವೇಷು ಧೇಹೀತಿ ನಾತ್ರ
ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ೧೪।೧।೪।[೧೫]

ಪಿತಾ ನೋಽಸಿ ಪಿತಾ ನೋ ಬೋಧೀತಿ ಏಷ ವೈ ಪಿತಾ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪಿತಾ ನೋಽಸಿ ಪಿತಾ ನೋ ಬೋಧೀತಿ ನಮಸ್ತೇ ಅಸ್ತು
ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ೧೪।೧।೪।[೧೬]

ಅಥ ಪತ್ನ್ಯೈ ಶಿರೋಽಪವೃತ್ಯ ಮಹಾವೀರಮೀಕ್ಷಮಾಣಾಂ ವಾಚಯತಿ ತ್ವಷ್ಟೃಮನ್ತಸ್ತ್ವಾ ಸಪೇಮೇತಿ
ವೃಷಾ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋ ಯೋಷಾ ಪತ್ನೀ ಮಿಥುನಮೇವೈತತ್ಪ್ರಜನನಂ ಕ್ರಿಯತೇ೧೪।೧।೪।[೧೭]

ಅಥೈತದ್ವೈ ಆಯುರೇತ್ಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮು ವಾ ಬ್ರೂತೇಭ್ಕ್ಷ್ ।ಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ ಬ್ರತಚರ್ಯಾ ಯಾ
ಸೃಸ್।ತ್ ।ೌ೧೪।೨।೧।[೧]

ಅಥಾತೋ ರೋಹಿಣೌ ಜುಹೋತಿ ಅಹಃ ಕೇತುನಾ ಜುಷತಾಂ ಸುಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯುಭಾವೇತೇನ ಯಜುಷಾ
ಪ್ರಾತಾ ರಾತ್ರಿಃ ಕೇತುನಾ ಜುಷತಾಂ ಸುಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯುಭಾವೇತೇನ ಯಜುಷಾ ಸಾಯಮ್೧೪।೨।೧।[೨]

ತದ್ಯದ್ರೋಹಿಣೌ ಜುಹೋತಿ ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಹ ವಾ ಆದಿತ್ಯಶ್ಚ ರೌಹಿಣಾವೇತಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ದೇವತಾಭ್ಯಾಂ
ಯಜಮಾನಾಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ರೋಹನ್ತಿ೧೪।೨।೧।[೩]

ಅಥೋ ಅಹೋರಾತ್ರೇ ವೈ ರೌಹಿಣೌ ಆದಿತ್ಯಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮ್
ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷೋಽಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹೀತಃ೧೪।೨।೧।[೪]

ಅಥೋ ಇಮೌ ವೈ ಲೋಕೌ ರೌಹಿಣೌ ಆದಿತ್ಯಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಾಭ್ಯಾಂ ಲೋಕಾಭ್ಯಾಮ್
ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಆಭ್ಯಾಂ ಲೋಕಾಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹೀತಃ೧೪।೨।೧।[೫]

ಅಥೋ ಚಕ್ಷುಷೀ ವೈ ರೌಹಿಣೌ ಶಿರಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಶೀರ್ಷಂಸ್ತಚ್ಚಕ್ಷುರ್ದಧಾತಿ೧೪।೨।೧।[೬]

ಅಥ ರಜ್ಜುಮಾದತ್ತೇ ದೇವೇಭ್ಯಸ್ತ್ವಾ ಸವಿತುಃ ಪ್ರಸವೇಽಶ್ವಿನೋರ್ಬಾಹುಭ್ಯಾಂ ಪೂಷ್ಣೋ
ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಮಾದದೇ ರಾಸ್ನಾಸೀತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೧।[೭]

ಅಥ ಗಾಮಾಹ್ವಯತಿ ಜಘನೇನ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಂ ಯನ್ನಿಡ ಏಹ್ಯದಿತ ಏಹಿ ಸರಸ್ವತ್ಯೇಹೀತೀಡಾ ಹಿ
ಗೌರದಿತಿರ್ಹಿ ಗೌಃ ಸರಸ್ವತೀ ಹಿ ಗೌರಥೋ ತೈರಾಹ್ವಯತಿ ನಾಮ್ನಾಸಾವೇಹ್ಯಸಾವೇಹೀತಿ ತ್ರಿಃ೧೪।೨।೧।[೮]

ತಾಮಾಗತಾಮಭಿದಧಾತಿ ಅದಿತ್ಯೈ ರಾಸ್ನಾಸೀನ್ದ್ರಾಣ್ಯಾ ಉಷ್ಣೀಷ ಇತೀನ್ದ್ರಾಣೀ ಹ ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಾ
ಪತ್ನೀ ತಸ್ಯಾ ಉಷ್ಣೀಷೋ ವಿಶ್ವರೂಪತಮಃ ಸೋಽಸೀತಿ ತದಾಹ ತಮೇವೈನಮೇತತ್ಕರೋತಿ೧೪।೨।೧।[೯]

ಅಥ ವತ್ಸಮುಪಾರ್ಜತಿ ಪೂಷಾಸೀತ್ಯಯಂ ವೈ ಪೂಷಾ ಯೋಯಂ ಪವತ ಏಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮ್
ಪುಷ್ಯತ್ಯೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಪೂಷಾಸೀತಿ೧೪।೨।೧।[೧೦]

ಅಥೋನ್ನಯತಿ ಘರ್ಮಾಯ ದೀಷ್ವೇತ್ಯೇಷ ವಾ ಅತ್ರ ಘರ್ಮೋ ರಸೋ ಭವತಿ ಯಮೇಷಾ ಪಿನ್ವತೇ
ತಸ್ಯೈ ದಯಸ್ವೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ೧೪।೨।೧।[೧೧]
ಅಥ ಪಿನ್ವನೇ ಪಿನ್ವಯತಿ ಅಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತ್ಯಶ್ವಿನಾವೇವೈತದಾಹಾಶ್ವಿನೌ ವಾ
ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ ತಾವೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾಶ್ವಿಭ್ಯಾಂ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ೧೪।೨।೧।[೧೨]

ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ವಾಚಾ ವಾ ಏತದಶ್ವಿನೌ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ
ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ ತಾವೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸರಸ್ವತ್ಯೈ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ೧೪।೨।೧।[೧೩]

ಇನ್ದ್ರಾಯ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ಸಾ ಯೈವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ
ತಯೈವೈತದಶ್ವಿನೌ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ ತಾವೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯ
ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ೧೪।೨।೧।[೧೪]

ಅಥ ವಿಪ್ರುಷೋಽಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ ಸ್ವಾಹೇನ್ದ್ರವತ್ಸ್ವಾಹೇನ್ದ್ರವದಿತೀನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ಸಾ
ಯೈವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ತಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಾಹೇನ್ದ್ರವತ್ಸ್ವಾಹೇನ್ದ್ರವದಿತಿ
ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವ ಆಹ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞೋಽವರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ ದೇವತಾಮಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೧।[೧೫]

ಅಥಾಸ್ಯೈ ಸ್ತನಮಭಿಪದ್ಯತೇ ಯಸ್ತೇ ಸ್ತನಃ ಶಶಯೋ ಯೋ ಮಯೋಭೂರಿತಿ ಯಸ್ತೇ ಸ್ತನೋ ನಿಹಿತೋ
ಗುಹಾಯಾಮಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯೋ ರತ್ನಧಾ ವಸುವಿದ್ಯಃ ಸುದತ್ರ ಇತಿ ಯೋ ಧನಾನಾಂ ದಾತಾ
ವಸುವಿತ್ಪಣಾವ್ಯ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಯೇನ ವಿಶ್ವಾ ಪುಷ್ಯಸಿ ವಾರ್ಯಾಣೀತಿ ಯೇನ ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ತ್ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನಿ ಬಿಭರ್ಷೀತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸರಸ್ವತಿ ತಮಿಹ ಧಾತವೇಽಕರಿತಿ ವಾಗ್ವೈ ಸರಸ್ವತೀ ಸೈಷಾ
ಘರ್ಮದುಘಾ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ವಾಗ್ಯಜ್ಞಮಸ್ಮಭ್ಯಂ ಪ್ರಯಚ ಯೇನ
ದೇವಾನ್ಪ್ರೀಣಾಮೇತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಥ
ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ಯಾರ್ಧಮೈತ್ಯುರ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಮನ್ವೇಮೀತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೧।[೧೬]

ಅಥ ಶಫಾವಾದತ್ತೇ ಗಾಯತ್ರಂ ಚನ್ದೋಽಸಿ ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಚನ್ದೋಽಸೀತಿ ಗಾಯತ್ರೇಣ
ಚೈವೈನಾವೇತತ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭೇನ ಚ ಚನ್ದಸಾದತ್ತೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ತ್ವಾ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾಮೀತೀಮೇ
ವೈ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಪರೀಶಾಸಾವಾದಿತ್ಯಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಽಮುಂ ತದಾದಿತ್ಯಮಾಭ್ಯಾಂ
ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಥ ಮೌಞ್ಜೇನ ವೇದೇನೋಪಮಾರ್ಷ್ಟ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೧।[೧೭]

ಅಥೋದಯಮನ್ಯೋಪಗೃಹ್ಣಾತಿ ಅನ್ತರಿಕ್ಷೇಣೋಪಯಚಾಮೀತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾ
ಉಪಯಮನ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷೇಣ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮುಪಯತಮತ್>ಓ ಉದರಂ ವಾ ಉಪಯಮನ್ಯುದರೇಣ
ಹೀದಂ ಸರ್ವಮನ್ನಾದ್ಯಮುಪಯತಂ ತಸ್ಮಾದಾಹಾನ್ತರಿಕ್ಷೇಣೋಪಯಚಾಮೀತಿ೧೪।೨।೧।[೧೮]

ಅಥಾಜಾಕ್ಷೀರಮಾನಯತಿ ತಪ್ತೋ ವಾ ಏಷ ಶುಶುಚಾನೋ ಭವತಿ ತಮೇವೈತಚಮಯತಿ ತಸ್ಮಿಞ್ಚಾನ್ತೇ
ಗೋಕ್ಷೀರಮಾನಯತಿ

೧೪।೨।೧।[೧೯]

ಇನ್ದ್ರಾಶ್ವಿನೇತಿ ಇನ್ದ್ರೋ ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ ಸಾ ಯೈವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವತಾ
ತಾಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಶ್ವಿನೇತ್ಯಶ್ವಿನಾವೇವೈತದಾಹಾಶ್ವಿನೌ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ
ತಾವೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಶ್ವಿನೇತಿ೧೪।೨।೧।[೨೦]

ಮಧುನಃ ಸಾರಘಸ್ಯೇತಿ ಏತದ್ವೈ ಮಧು ಸಾರಘಂ ಘರ್ಮಂ ಪಾತೇತಿ ರಸಮ್
ಪಾತೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವಸವ ಇತ್ಯೇತೇ ವೈ ವಸವ ಏತೇ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವಾಸಯನ್ತೇ ಯಜತ ವಾಡಿತಿ
ತದ್ಯಥಾ ವಷಟ್ಕೃತಂ ಹುತಮೇವಮಸ್ಯೈತದ್ಭವತಿ೧೪।೨।೧।[೨೧]

ಸ್ವಾಹಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಯೇ ವೃಷ್ಟಿವನಯ ಇತಿ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ಹ ವಾ ಏಕೋ ರಶ್ಮಿರ್ವೃಷ್ಟಿವನಿರ್ನಾಮ
ಯೇನೇಮಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪ್ರಜಾ ಬಿಭರ್ತಿ ತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಾಹಾ ಸೂರ್ಯಸ್ಯ ರಶ್ಮಯೇ
ವೃಷ್ಟಿವನಯ ಇತ್ಯವರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ ದೇವತಾಮಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೧।[೨೨]

ಅಥೈತದ್ವೈ ಆಯುರೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮನು ವಾ ಬ್ರೂತೇ ಭಕ್ಷ್ ।ಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ
ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಯ॑! ಸೃಸ್।ತ್ ।ೌ
೧೪।೨।೨।[೧]

ಸ ಯತ್ರೈತಾಂ ಹೋತಾನ್ವಾಹ ಪ್ರೈತು ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಃ ಪ್ರ ದೇವ್ಯೇತು ಸೂನೃತೇತಿ ತದಧ್ವರ್ಯುಃ
ಪ್ರಾಙುದಾಯನ್ವಾತನಾಮಾನಿ ಜುಹೋತ್ಯೇತದ್ವೈ ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುರ್ಯದ್ವೈ ನ ಇಮಮನ್ತರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ
ನಾಷ್ಟ್ರಾ ನ ಹನ್ಯುರಿತಿ ತಮೇತತ್ಪುರೈವಾಹವನೀಯಾತ್ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣಾಜುಹವುಸ್ತಂ ಹುತಮೇವ
ಸನ್ತಮಗ್ನಾವ ಜುಹುವುಸ್ತಥೋ ಏವೈನಮೇಷ ಏತತ್ಪುರೈವಾಹವನೀಯಾತ್ಸ್ವಾಹಾಕಾರೇಣ ಜುಹೋತಿ ತಂ
ಹುತಮೇವ ಸನ್ತಮಗ್ನೌ ಜುಹೋತಿ೧೪।೨।೨।[೨]

ಸಮುದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವೈ ಸಮುದ್ರೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಏತಸ್ಮಾದ್ವೈ
ಸಮುದ್ರಾತ್ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸಮುದ್ದ್ರವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ
ಸಮುದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹಾ೧೪।೨।೨।[೩]

ಸರಿರಾಯ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವೈ ಸರಿರೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಏತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಸರಿರಾತ್ಸರ್ವೇ
ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸಹೇರತೇ ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸರಿರಾಯ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ
ಸ್ವಾಹಾ೧೪।೨।೨।[೪]
ಅನಾಧೃಷ್ಯಾಯ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹಾಪ್ರತಿಧೃಷ್ಯಾಯ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವಾ
ಅನಾಧೃಷ್ಯೋಽಪ್ರತಿಧೃಷ್ಯೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾನಾಧೃಷ್ಯಾಯ
ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹಾಪ್ರತಿಧೃಷ್ಯಾಯ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ೧೪।೨।೨।[೫]

ಅವಸ್ಯವೇ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹಾಶಿಮಿದಾಯ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವಾ ಅವಸ್ಯುರಶಿಮಿದೋ ಯೋಽಯಮ್
ಪವತೇ ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹಾವಸ್ಯವೇ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ ಸ್ವಾಹಾಶಿಮಿದಾಯ ತ್ವಾ ವಾತಾಯ
ಸ್ವಾಹೇತಿ೧೪।೨।೨।[೬]

ಇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ವಸುಮತೇ ರುದ್ರವತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಂ
ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತಿ ವಸುಮತೇ ರುದ್ರವತ ಇತಿ ತದಿನ್ದ್ರಮೇವಾನು ವಸೂಂಶ್ಚ
ರುದ್ರಾಂಶ್ಚಾಭಜತ್ಯಥೋ ಪ್ರಾತಃಸವನಸ್ಯ ಚೈವೈತನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಸ್ಯ ಚ ಸವನಸ್ಯ ರೂಪಂ
ಕ್ರಿಯತೇ೧೪।೨।೨।[೭]

ಇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾದಿತ್ಯವತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ
ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತ್ಯಾದಿತ್ಯವತ ಇತಿ ತದಿನ್ದ್ರಮೇವಾನ್ವಾದಿತ್ಯಾನಾಭಜತ್ಯಥೋ
ತೃತೀಯಸವನಸ್ಯೈವೈತದ್ರೂಪಂ ಕ್ರಿಯತೇ೧೪।೨।೨।[೮]

ಇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾಭಿಮಾತಿಘ್ನೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವಾ ಇನ್ದ್ರೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ
ತಸ್ಮಾದಾಹೇನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವೇತ್ಯಭಿಮಾತಿಘ್ನ ಇತಿ ಸಪತ್ನೋ ವಾಅಭಿಮಾತಿರಿನ್ದ್ರಾಯ ತ್ವಾ ಸಪತ್ನಘ್ನ
ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸೋಽಸ್ಯೋದ್ಧಾರೋ ಯಥಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ಯೋದ್ಧಾರ ಏವಮಸ್ಯೈಷ ಋತೇ ದೇವೇಭ್ಯಃ೧೪।೨।೨।[೯]

ಸವಿತ್ರೇ ತ್ವ ಋಭುಮತೇ ವಿಭುಮತೇ ವಾಜವತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವೈ ಸವಿತಾ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ
ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸವಿತ್ರೇ ತ್ವೇತ್ಯೃಭುಮತೇ ವಿಭುಮತೇ ವಾಜವತ ಇತಿ
ತದಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವಾನ್ದೇವಾನನ್ವಾಭಜತಿ೧೪।೨।೨।[೧೦]

ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ತ್ವಾ ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವೈ ಬೃಹಸ್ಪತಿರ್ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತಸ್ಮಾ
ಏವೈನಂ ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಬೃಹಸ್ಪತಯೇ ತ್ವೇತಿ ವಿಶ್ವದೇವ್ಯಾವತ ಇತಿ
ತದಸ್ಮಿನ್ವಿಶ್ವಾನ್ತ್ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನ್ನ್ವಾಭಜತಿ೧೪।೨।೨।[೧೧]

ಯಮಾಯ ತ್ವಾಙ್ಗಿರಸ್ವತೇ ಪಿತೃಮತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಯಂ ವೈ ಯಮೋ ಯೋಽಯಂ ಪವತೇ ತಸ್ಮಾ ಏವೈನಂ
ಜುಹೋತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಯಮಾಯ ತ್ವೇತ್ಯಙ್ಗಿರಸ್ವತೇ ಪಿತೃಮತ ಇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ [ರಸೋ
ವ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ] ಪಿತೄ!ನಗಚತ್ತ್ರಯಾ ವೈ ಪಿತರಸ್ತಾನೇವೈತದನ್ವಾಭಜತಿ೧೪।೨।೨।[೧೨]

ದ್ವಾದಶೈತಾನಿ ನಾಮಾನಿ ಭವನ್ತಿ ದ್ವಾದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಮ್ವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಮ್ವತ್ಸರ ಏಷ ಯ
ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಾದಶ ಭವನ್ತಿ೧೪।೨।೨।[೧೩]

ಅಥೋಪಯಮನ್ಯಾ ಮಹಾವೀರ ಆನಯತಿ ಸ್ವಾಹಾ ಘರ್ಮಾಯೇತ್ಯೇಷ ವೈ ಘರ್ಮೋ ಯ ಏಷ
ತಪತ್ಯೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಾಹಾ ಘರ್ಮಾಯೇತ್ಯವರಂ
ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ ದೇವತಾಮಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೨।[೧೪]

ಆನೀತೇ ಜಪತಿ ಸ್ವಾಹಾ ಘರ್ಮಃ ಪಿತ್ರ ಇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ [ರಸೋ ವ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ]
ಪಿತೄ!ನಗಚತ್ತ್ರಯಾ ವೈ ಪಿತರಸ್ತಾನೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯವರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ
ದೇವತಾಮಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೨।[೧೫]

ನಾನುವಾಕ್ಯಾಮನ್ವಾಹ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ ಪರಾಞ್ಚಃ
ಪಿತರಸ್ತಸ್ಮಾನ್ನಾನುವಾಕ್ಯಾಮನ್ವಾಹಾತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ ಘರ್ಮಸ್ಯ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ೧೪।೨।೨।[೧೬]

ವಿಶ್ವಾ ಆಶಾ ದಕ್ಷಿಣಸದಿತಿ ಸರ್ವಾ ಆಶಾ ದಕ್ಷಿಣಸದಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವಿಶ್ವಾನ್ದೇವಾನಯಾಡಿಹೇತಿ
ಸರ್ವಾನ್ದೇವಾನಯಾಕ್ಷೀದಿಹೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸ್ವಾಹಾಕೃತಸ್ಯ ಘರ್ಮಸ್ಯ ಮಧೋಃ
ಪಿಬತಮಶ್ವಿನೇತ್ಯಶ್ವಿನಾವೇವೈತದಾಹಾಶ್ವಿನೌ ಹ್ಯೇತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ
ತಾವೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯವರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ ದೇವತಾಮಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೨।[೧೭]

ಅಥ ಹುತ್ವೋರ್ಧ್ವಮುತ್ಕಮ್ಪಯತಿ ದಿವಿ ಧಾ ಇಮಂ ಯಜ್ಞಮಿಮಂ ಯಜ್ಞಂ ದಿವಿ ಧಾ ಇತ್ಯಸೌ
ವಾ ಆದಿತ್ಯೋ ಘರ್ಮೋ ಯಜ್ಞೋ ದಿವಿ ವಾ ಏಷ ಹಿತೋ ದಿವಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ
ದಿವಿ ಧಾ ಇಮಂ ಯಜ್ಞಮಿಮಂ ಯೈಞಂ ದಿವಿ ಧಾ ಇತ್ಯನುವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತಿ೧೪।೨।೨।[೧೮]

ಸ್ವಾಹಾಗ್ನಯೇ ಯಜ್ಞಿಯಾಯೇತಿ ತತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ಭಾಜನಮಗ್ನಿರ್ಹಿ ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃಚಂ ಯಜುರ್ಭ್ಯ ಇತಿ
ಯಜುರ್ಭಿರ್ಹ್ಯೇಷೋಽಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಸ್ತಾನ್ಯೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯವರಂ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ
ಪರಾಂ ದೇವತಾಮಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೨।[೧೯]

ಅಥ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಮನ್ತ್ರಯತೇ ಬ್ರಹ್ಮಾ ವಾ ಋತ್ವಿಜಾಂ ಭಿಷಕ್ತಮಸ್ತದ್ಯ ಏವರ್ತ್ವಿಜಾಮ್
ಭಿಷಕ್ತಮಸ್ತೇನೈವೈನಮೇತದ್ಯಜ್ಞಂ ಭಿಷಜ್ಯತಿ೧೪।೨।೨।[೨೦]
ಅಶ್ವಿನಾ ಘರ್ಮಂ ಪಾತಮಿತಿ ಅಶ್ವಿನಾವೇವೈತದಾಹಾಶ್ವಿನೌ ಹ್ಯೇತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ
ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ ತಾವೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ೧೪।೨।೨।[೨೧]

ಹಾರ್ದ್ವಾನಮಹರ್ದಿವಾಭಿರೂತಿಭಿರಿತಿ ಅನಿರುಕ್ತಮನ್ ರುಕ್ತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಭಿಷಜ್ಯತಿ೧೪।೨।೨।[೨೨]

ತನ್ತ್ರಾಯಿಣ ಇತಿ ಏಷ ವೈ ತನ್ತ್ರಾಯೀ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ
ಹೀಮಾಂಲೋಕಾಂಸ್ತನ್ತ್ರಮಿವಾನುಸಞ್ಚರತ್ಯೇಷ ಉ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ
ತನ್ತ್ರಾಯಿಣ ಇತಿ೧೪।೨।೨।[೨೩]

ನಮೋ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮಿತಿ ತದಾಭ್ಯಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ನಿಹ್ನುತೇ ಯಯೋರಿದಂ
ಸರ್ವಮಧಿ೧೪।೨।೨।[೨೪]

ಅಥ ಯಜಮಾನಃ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಯಜಮಾನೋ ಯಜ್ಞೇನೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಭಿಷಜ್ಯತಿ೧೪।೨।೨।[೨೫]

ಅಪಾತಾಮಶ್ವಿನಾ ಘರ್ಮಮಿತಿ ಅಶ್ವಿನಾವೇವೈತದಾಹಾಶ್ವಿನೌ ಹ್ಯೇತದ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ
ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಂ ತಾವೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ೧೪।೨।೨।[೨೬]

ಅನುದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅಮಂಸಾತಾಮಿತಿ ತದಿಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಆಹ ಯಯೋರಿದಂ ಸರ್ವಮಧೀಹೈವ
ರಾತಯಃ ಸನ್ತ್ವಿತೀಹೈವ ನೋ ಧನಾನಿ ಸನ್ತ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ೧೪।೨।೨।[೨೭]

ಅಥ ಪಿನ್ವಮಾನಮನುಮನ್ತ್ರಯತೇ ಇಷೇ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ ವೃಷ್ಟ್ಯೈ ತದಾಹ ಯದಾಹೇಷೇ
ಪಿನ್ವಸ್ವೇತ್ಯೂರ್ಜೇ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ ಯೋ ವೃಷ್ಟಾದೂರ್ಗ್ರಸೋ ಜಾಯತೇ ತಸ್ಮೈ ತದಾಹ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ
ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣ ಆಹ ಕ್ಷತ್ರಾಯ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ ತತ್ಕ್ಷತ್ರಾಯಾಹ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಂ ಪಿನ್ವಸ್ವೇತಿ
ತದಾಭ್ಯಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮಾಹ ಯಯೋರಿದಂ ಸರ್ವಮಧಿ೧೪।೨।೨।[೨೮]

ಸ ಯದೂರ್ಧ್ವಃ ಪಿನ್ವತೇ ತದ್ಯಜಮಾನಾಯ ಪಿನ್ವತೇ ಯತ್ಪ್ರಾಙ್ತದ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಯದ್ದಕ್ಷಿಣಾ
ತತ್ಪಿತೃಭ್ಯೋ ಯತ್ಪ್ರತ್ಯಙ್ತತ್ಪಶುಭ್ಯೋ ಯದುದಙ್ತತ್ಪ್ರಜಾಯಾ ಅನಪರಾದ್ಧಂ ನ್ವೇವ
ಯಜಮಾನಸ್ಯೋರ್ಧ್ವೋ ಹ್ಯೇವ ಪಿನ್ವತ್ಯಾಥ ಯಾಂ ದಿಶಂ ಪಿನ್ವತೇ ತಾಂ ಪಿನ್ವತೇ ಯದಾ ಶಾಮ್ಯನ್ತಿ
ವಿಪ್ರುಷಃ

೧೪।೨।೨।[೨೯]

ಅಥ ಪ್ರಾಙಿವೋದಙ್ಙುತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಧರ್ಮಾಸಿ ಸುಧರ್ಮೇತ್ಯೇಷ ವೈ ಧರ್ಮೋ ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ
ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಧಾರಯತ್ಯೇತೇನೇದಂ ಸರ್ವಂ ಧೃತಮೇಷ ಉ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಧರ್ಮಾಸಿ ಸುಧರ್ಮೇತಿ೧೪।೨।೨।[೩೦]

ಅಥ ಖರೇ ಸಾದಯತಿ ಅಮೇನ್ಯಸ್ಮೇ ನೃಮ್ಣಾನಿ ಧಾರಯೇತ್ಯಕ್ರುಧ್ಯನ್ನೋ ಧನಾನಿ
ಧಾರಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಬ್ರಹ್ಮ ಧಾರಯ ಕ್ಷತ್ರಂ ಧಾರಯ ವಿಶಂ ಧಾರಯೇತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಂ
ಧಾರಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ೧೪।೨।೨।[೩೧]

ಅಥ ಶಾಕಲೈರ್ಜುಹೋತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಶಾಕಲಾಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ೧೪।೨।೨।[೩೨]

ಸ್ವಾಹಾ ಪೂಷ್ಣೇ ಶರಸ ಇತಿ ಅಯಂ ವೈ ಪೂಷಾ ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಏಷ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಪುಷ್ಯತ್ಯೇಷ
ಉ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ಸ್ವಾಹಾ ಪೂಷ್ಣೇ ಶರಸ ಇತ್ಯವರಂ
ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ ದೇವತಾಮಸಾವೇವ ಬನ್ಧುರ್ಹುತ್ವಾ ಮಧ್ಯಮೇ ಪರಿಧಾಉಪಶ್ರಯತಿ೧೪।೨।೨।[೩೩]

ಸ್ವಾಹಾ ಗ್ರಾವಭ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಗ್ರಾವಾಣಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಮಧ್ಯಮೇ
ಪರಿಧಾಉಪಶ್ರಯತಿ೧೪।೨।೨।[೩೪]

ಸ್ವಾಹಾ ಪ್ರತಿರವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಪ್ರತಿರವಾಃ ಪ್ರಾಣಾನ್ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿರತಮ್
ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಮಧ್ಯಮೇ ಪರಿಧಾಉಪಶ್ರಯತಿ೧೪।೨।೨।[೩೫]

ಸ್ವಾಹಾ ಪಿತೃಭ್ಯ ಊರ್ಧ್ವಬರ್ಹಿರ್ಭ್ಯೋ ಘರ್ಮಪಾವಭ್ಯ ಇತಿ ಅಹುತ್ವೈವೋದಙ್ಙೀಕ್ಷಮಾಣೋ
ದಕ್ಷಿಣಾರ್ಧೇ ಬರ್ಹಿಷ ಉಪಗೂಹತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚ್>ಇನ್ನಸ್ಯ [ರಸೋ ವ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ]
ಪಿತೄ!ನಗಚತ್ತ್ರಯಾ ವೈ ಪಿತರಸ್ತಾನೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥ ಯನ್ನ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ಸಕೃದು ಹ್ಯೇವ
ಪರಾಞ್ಚಃ ಪಿತರಃ೧೪।೨।೨।[೩೬]

ಸ್ವಾಹಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಭ್ಯಾಮಿತಿ ಪ್ರಾಣೋದಾನೌ ವೈ
ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀಪ್ರಾಣೋದಾನಾವೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಹುತ್ವಾ ಮಧ್ಯಮೇ ಪರಿದ್>ಆಉಪಶ್ರಯತಿ೧೪।೨।೨।[೩೭]

ಸ್ವಾಹಾ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾಃ ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
ಹುತ್ವಾ
ಮಧ್ಯಮೇ ಪರಿಧಾಉಪಶ್ರಯತಿ೧೪।೨।೨।[೩೮]

ಸ್ವಾಹಾ ರುದ್ರಾಯ ರುದ್ರಹೂತಯ ಇತಿ ಅಹುತ್ವೈವ ದಕ್ಷಿಣೇಕ್ಷಮಾಣಃ ಪ್ರತಿಪ್ರಸ್ಥಾತ್ರೇ ಪ್ರಯಚತಿ
ತಂ ಸ ಉತ್ತರತಃ ಶಾಲಾಯಾ ಉದಞ್ಚಂ ನಿರಸ್ಯತ್ಯೇಷಾ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ದೇವಸ್ಯ
ದಿಕ್ಷ್ವಾಯಾಮೇವೈನಮೇತದ್ದಿಶಿ ಪ್ರೀಣಾತ್ಯಥ ಯನ್ನ ಪ್ರೇಕ್ಷತೇ ನೇನ್ಮಾ ರುದ್ರೋ ಹಿನಸದಿತಿ೧೪।೨।೨।[೩೯]

ಸಪ್ತೈತಾ ಆಹುತಯೋ ಭ್ವನ್ತಿ ಸಪ್ತ ವಾ ಇಮೇ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ೧೪।೨।೨।[೪೦]

ಅಥ ಮಹಾವೀರಾದುಪಯಮನ್ಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾನಯತಿ ಸ್ವಾಹಾ ಸಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಜ್ಯೋತಿರಿತಿ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಾ
ಇತರಸ್ಮಿನ್ಪಯೋ ಭವತಿ ಜ್ಯೋತಿರಿತರಸ್ಯಾಂ ತೇ ಹ್ಯೇತದುಭೇ ಜ್ಯೋತಿಷೀ ಸಙ್ಗಚೇತೇ ಅವರಂ
ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಕರೋತಿ ಪರಾಂ ದೇವತಾಮಸಾವೇವ ಬನ್ದುಃ೧೪।೨।೨।[೪೧]

ಅಥ ರೌಹಿಣೌ ಜುಹೋತಿ ಅಹಃ ಕೇತುನಾ ಜುಷತಾಂ ಸುಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧೂ
ರಾತ್ರಿಃ ಕೇತುನಾ ಜುಷತಾಂ ಸುಜ್ಯೋತಿರ್ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೨।೨।[೪೨]

ಅಥ ಯಜಮಾನಾಯ ಘರ್ಮೋಚಿಷ್ಟಂ ಪ್ರಯಚತಿ ಸ ಉಪಹವಮಿಷ್ಟ್ವಾ ಭಕ್ಷಯತಿ ಮಧು
ಹುತಮಿನ್ದ್ರತಮೇ ಅಗ್ನಾವಿತಿ ಮಧು ಹುತಮಿನ್ದ್ರಿಯವತ್ತಮೇಽಗ್ನಾವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹಾಶ್ಯಾಮ ತೇ
ದೇವ ಘರ್ಮ ನಮಸ್ತೇ ಅಸ್ತು ಮಾ ಮಾ ಹಿಂಸೀರಿತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ೧೪।೨।೨।[೪೩]

ಅಥ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸಿಕತಾ ಉಪಕೀರ್ಣಾ ಭವನ್ತಿ ತನ್ಮಾರ್ಜಯನ್ತೇ ಯ ಏವ ಮಾರ್ಜಾಲೀಯೇ ಬನ್ಧುಃ
ಸೋಽತ್ರಾನುಪ್ರಹರತಿ ಶಾಕಲಾನಥೋಪಸದಾ ಚರನ್ತ್ಯೇತದು ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರಃ ಸಂಸ್ಕೃತಂ
ಯಥಾಯಥೈನಂ ತದಶ್ವಿನೌ ಪ್ರತ್ಯಧತ್ತಾಮ್೧೪।೨।೨।[೪೪]

ತಂ ನ ಪ್ರಥಮಯಜ್ಞೇ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಏನಸ್ಯಂ ಹಿ ತದಥೋ ನೇನ್ಮ ಇನ್ದ್ರಃ ಶಿರಶ್ಚಿನದದಿತಿ
ದ್ವಿತೀಯೇ ವೈವ ತೃತೀಯೇ ವಾಪಶೀರ್ಷ್ಣಾ ಹ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ಯಜ್ಞೇನ ದೇವಾ ಅರ್ಚನ್ತಃ
ಶ್ರಾಮ್ಯನ್ತಶ್ಚೇರುಸ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿತೀಯೇ ವೈವ ತೃತೀಯೇ ವಾಥೋ ತಪ್ತೋ ವಾ ಏಷ ಶುಶುಚಾನೋ ಭವತಿ೧೪।೨।೨।[೪೫]

ತಂ ಯತ್ಪ್ರಥಮಯ]ಞೇ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಏಷೋಽಸ್ಯ ತಪ್ತಃ ಶುಶುಚಾನಃ ಪ್ರಜಾಂ ಚ ಪಶೂಂಶ್ಚ
ಪ್ರದಹೇದಥೋ ಆಯುಃ ಪ್ರಮಾಯುಕೋ ಯಜಮಾನಃ ಸ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ದ್ವಿತೀಯೇ ವೈವ ತೃತೀಯೇ ವಾ

೧೪।೨।೨।[೪೬]

ತಂ ನ ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಇವ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋ ನೇತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾ ಇವ ಸರ್ವಂ
ಕರವಾಣೀತಿ ಯೋ ನ್ವೇವ ಜ್ಞತಸ್ತಸ್ಮೈ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾದ್ಯೋ ವಾಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಃ ಸ್ಯಾದ್ಯೋ
ವಾನೂಚಾನೋಽನೂಕ್ತೇನೈನಂ ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾತ್೧೪।೨।೨।[೪೭]

ಸಹಸ್ರೇ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಹಸ್ರಂ ಸರ್ವಮೇಷ ಸರ್ವವೇದಸೇ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವೈ
ಸರ್ವವೇದಸಂ ಸರ್ವಮೇಷ ವಿಶ್ವಜಿತಿ ಸರ್ವಪೃಷ್ಥೇ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವೈ
ವಿಶ್ವಜಿತ್ಸರ್ವಪೃಷ್ಠಃ ಸರ್ವಮೇಷ ವಾಜಪೇಯೇ ರಾಜಸೂಯೇ ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ಹಿ ತತ್ಸತ್ತ್ರೇ
ಪ್ರವೃಞ್ಜ್ಯಾತ್ಸರ್ವಂ ವೈ ಸತ್ತ್ರಂ ಸರ್ವಮೇಷ ಏತಾನ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರವರ್ಜನಾನ್ಯತೋ ನಾನ್ಯತ್ರ೧೪।೨।೨।[೪೮]

ತದಾಹುಃ ಯದಪಶಿರಾ ಅಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಽಥ ಕೇನಾಸ್ಯಾಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ
ಶೀರ್ಷಣ್ವದ್ಭವತೀತ್ಯಾಹವನೀಯೇನೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಕಥಂ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾವಿತ್ಯಾಜ್ಯೇನ ಚ
ಪುರೋಡಾಶೇನ ಚೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಕಥಂ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನೀತಿ ಪಯಸ್ಯಯೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಕಥಂ ಪಶುಬನ್ಧ
ಇತಿ ಪಶುನಾ ಚ ಪುರೋಡಾಶೇನ ಚೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್ಕಥಂ ಸೌಮ್ಯೋಽಧ್ವರ ಇತಿ ಹವಿರ್ಧಾನೇನೇತಿ ಬ್ರೂಯಾತ್೧೪।೨।೨।[೪೯]

ಅಥೋ ಆಹುಃ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ ಶಿರ ಏತದ್ದೇವಾಃ ಪ್ರತ್ಯದಧುರ್ಯದಾತಿಥ್ಯಂ ನ ಹ ವಾ
ಅಸ್ಯಾಪಶೀರ್ಷ್ಣಾ ಕೇನ ಚನ ಯಜ್ಞೇನೇಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೨।೨।[೫೦]

ತದಾಹುಃ ಯತ್ಪ್ರಣೀತಾಃ ಪ್ರಣಯನ್ತಿ ಯಜ್ಞೇಽಥ ಕಸ್ಮಾದತ್ರ ನ ಪ್ರಣಯತೀತಿ ಶಿರೋ ವಾ
ಏತದ್ಯಜ್ಞಾಸ್ಯ ಯತ್ಪ್ರಣೀತಾಃ ಶಿರಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋ ನೇಚಿರಸಾ ಶಿರೋಽಭ್ಯಾರೋಹಯಾಣೀತಿ೧೪।೨।೨।[೫೧]

ತದಾಹುಃ ಯತ್ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾ ಅನ್ಯತ್ರ ಭವನ್ತ್ಯಥ ಕಸ್ಮಾದತ್ರ ನ ಭವನ್ತೀತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ
ಪ್ರಯಾಜಾನುಯಾಜಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಅವಕಾಶಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ ಶಾಕಲ ನೇತ್ಪ್ರಾಣೈಃ ಪ್ರಾಣಾನಭ್ಯಾರೋಹಯಾಣೀತಿ
೧೪।೨।೨।[೫೨]

ತದಾಹುಃ ಯದಾಜ್ಯಭಾಗಾವನ್ಯತ್ರ ಜುಹ್ವತ್ಯಥ ಕಸ್ಮಾದತ್ರ ನ ಜುಹೋತೀತಿ ಚಕ್ಷುಷೀ ವಾ ಏತೇ
ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯದಾಜ್ಯಭಾಗೌ ಚಕ್ಷುಷೀ ರೌಹಿಣೌ ನೇಚ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಚಕ್ಷುರಭ್ಯಾರೋಹಯಾಣೀತಿ೧೪।೨।೨।[೫೩]

ತದಾಹುಃ ಯದ್ವಾನಸ್ಪತ್ಯೈರ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತ್ಯಥ ಕಸ್ಮಾದೇತಂ ಮ್ಂಮಯೇನೈವ ಜುಹೋತೀತಿ
ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ ರಸೋ ವ್ಯಕ್ಷರತ್ಸ ಇಮೇ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಅಗಚದ್ಯನ್ಮೃದಿಯಂ
ತದ್ಯದಾಪೋಽಸೌ ತನ್ಮೃದಶ್ಚಾಪಾಂ ಚ ಮಹಾವೀರಾಃ ಕೃತಾ ಭವನ್ತಿ ತೇನೈವೈನಮೇತದ್ರಸೇನ
ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ

೧೪।೨।೨।[೫೪]

ಸ ಯದ್ವಾನಸ್ಪತ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ ಪ್ರದಹ್ಯೇತ ಯದ್ಧಿರಣ್ಮಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಲೀಯೇತ ಯಲ್ಲೋಹಮಯಃ
ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರಸಿಚ್ಯೇತ ಯದಯಸ್ಮಯಃ ಸ್ಯಾತ್ಪ್ರದಹೇತ್ಪರೀಶಾಸಾವಥೈಷ ಏವೈತಸ್ಮಾಅತಿಷ್ಠತ
ತಸ್ಮಾದೇತಂ ಮೃನ್ಮಯೇನೈವ ಜುಹೋತಿ೧೪।೨।೨।[೫೫]

ಅಥೈತದ್ವೈ ಆಯುರೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮನು ವಾ ಬ್ರೂತೇ ಭಕ್ಷ್ ।ಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ
ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಯಾ ಸೃಸ್।ತ್ ।ೌ೧೪।೩।೧।[೧]

ಸ ವೈ ತೃತೀಯೇಽಹನ್ ಷಷ್ಠೇ ವಾ ದ್ವಾದಶೇ ವಾ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋಪಸದೌ ಸಮಸ್ಯ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಮುತ್ಸಾದಯತ್ಯುತ್ಸನ್ನಮಿವ ಹೀದಂ ಶಿರಸ್ತದ್ಯದೇತಮಭಿತೋ ಭವತಿ ತತ್ಸರ್ವಂ
ಸಮಾದಾಯಾಗ್ರೇಣ ಶಾಲಾಮನ್ತರ್ವೇದ್ಯುಪಸಮಾಯನ್ತಿ೧೪।೩।೧।[೨]

ಅಥಾಗ್ನೀಧ್ರಃ ಆಹವನೀಯೇ ತ್ರೀಞ್ಚಾಲಾಕಾನುಪಕಲ್ಪಯತೇ ತೇಷಾಮೇಕಮುಜ್ಜ್ವಲಯ್ಯ
ಮುಖದಘ್ನೇ ಧಾರಯಮಾಣೋ ಜುಹೋತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶೀರ್ಷಚಿನ್ನಸ್ಯ
ಶುಗುದಕ್ರಾಮತ್ಸೇಮಾಂಲೋಕಾನಾವಿಶತ್ತಯೈವೈನಮೇತಚುಚಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೩।೧।[೩]

ಅಥ ಯನ್ಮುಖದಘ್ನೇ ಉಪರೀವ ವೈ ತದ್ಯನ್ಮುಖದಘ್ನಮುಪರೀವ ತದ್ಯದಸೌ
ಲೋಕಸ್ತದ್ಯಾಮುಂ ಲೋಕಂ ಶುಗಾವಿಶತ್ತಯೈವೈನಮೇತಚುಚಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೩।೧।[೪]

ಯಾ ತೇ ಘರ್ಮ ದಿವ್ಯಾ ಶುಗಿತಿ ಯೈವ ದಿವ್ಯಾ ಶುಗ್ಯಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾಂಹವಿರ್ಧಾನ ಇತಿ ಯೈವ ಗಾಯತ್ರ್ಯಾಂ
ಹವಿರ್ಧಾನೇ ಸಾ ತ ಆಪ್ಯಾಯತಾಂ ನಿಷ್ಟ್ಯಾಯತಾಂ ತಸ್ಯೈ ತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ೧೪।೩।೧।[೫]

ಅಥ ದ್ವಿತೀಯಮುಜ್ಜ್ವಲಯ್ಯ ನಾಭಿದಘ್ನೇ ಧಾರಯಮಾಣೋ ಜುಹೋತಿ ಮಧ್ಯಮಿವ ವೈ
ತದ್ಯನ್ನಾಭಿದಘ್ನಂ ಮಧ್ಯಮಿವಾನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಸ್ತದ್ಯಾನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಂ
ಶುಗಾವಿಶತ್ತಯೈವೈನಮೇತಚುಚಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ ಕರೋತಿ೧೪।೩।೧।[೬]

ಯಾತೇ ಘರ್ಮಾನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಶುಗಿತಿ ಯೈವಾನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಶುಗ್ಯಾ ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರ ಇತಿ ಯೈವ
ತ್ರಿಷ್ಟುಭ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರೇ ಸಾ ತ ಆಪ್ಯಾಯತಾಂ ನಿಷ್ಟ್ಯಾಯತಾಂ ತಸ್ಯೈ ತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ೧೪।೩।೧।[೭]

ಅಥ ತೃತೀಯಮಭ್ಯಾಧಾಯ ತಸ್ಮಿನ್ನಾಸೀನೋ ಜುಹೋತ್ಯಧೈವ ವೈ ತದ್ಯದಾಸೀನೋಽಧೈವ
ತದ್ಯದಯಂ ಲೋಕಸ್ತದ್ಯೇಮಂ ಲೋಕಂ ಶುಗಾವಿಶತ್ತಯೈವೈನಮೇತಚುಚಾ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಕೃತ್ಸ್ನಂ
ಕರೋತಿ೧೪।೩।೧।[೮]

ಯಾ ತೇ ಘರ್ಮ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶುಗಿತಿ ಯೈವ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ಶುಗ್ಯಾ ಜಗತ್ಯಾಂ ಸದಸ್ಯೇತಿ ಯೈವ
ಜಗತ್ಯಾಂ ಸದಸ್ಯಾ ಸಾ ತಆಪ್ಯಾಯತಾಂ ನಿಷ್ಟ್ಯಾಯತಾಂ ತಸ್ಯೈ ತೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ೧೪।೩।೧।[೯]

ಅಥೋಪನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ತ್ವಾ ಪರಸ್ಪಾಯೇತ್ಯೇತದ್ವೈ ದೈವಂ ಕ್ಷತ್ರಂ ಯ ಏಷ
ತಪತ್ಯಸ್ಯ ತ್ವಾ ಮಾನುಷಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಪರಸ್ಪತ್ವಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತನ್ವಮ್
ಪಾಹೀತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಆತ್ಮಾನಂ ಗೋಪಾಯೇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ವಿಶಸ್ತ್ವಾ ಧರ್ಮಣಾ ವಯಮಿತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ
ವಿಡ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತ್ವಾರಿಷ್ಟ್ಯಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಮಾನುಕ್ರಾಮಾಮ ಸುವಿತಾಯ ನವ್ಯಸ ಇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ
ತ್ವಾರಿಷ್ಟ್ಯಾ ಅಹ್ವಲಾಯಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ೧೪।೩।೧।[೧೦]

ಅಥಾಹ ಸಾಮ ಗಾಯೇತಿ ಸಾಮ ಬ್ರೂಹೀತಿ ವಾ ಗಾಯೇತಿ ತ್ವೇವ ಬ್ರೂಯಾದ್ಗಾಯನ್ತಿ ಹಿ ಸಾಮ ತದ್ಯತ್ಸಾಮ
ಗಾಯತಿ ನೇದಿಮಾನ್ಬಹಿರ್ಧಾ ಯಜ್ಞಾಚರೀರಾನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ರಕ್ಷಾಂಸಿ ಹಿನಸನ್ನಿತಿ ಸಾಮ ಹಿ ನಾಷ್ಟ್ರಾಣಾಂ
ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾ೧೪।೩।೧।[೧೧]

ಆಗ್ನೇಯ್ಯಾಂ ಗಾಯತಿ ಅಗ್ನಿರ್ಹಿ ರಕ್ಷಸಾಮಪಹನ್ತಾತಿಚನ್ದಸಿ ಗಾಯತ್ಯೇಷಾ ವೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಚನ್ದಾಂಸಿ
ಯದವ್ತಿಚನ್ದಾಸ್ತಸ್ಮಾದತಿಚನ್ದಸಿ ಗಾಯತಿ೧೪।೩।೧।[೧೨]

ಸ ಗಾಯತಿ ಅಗ್ನಿಷ್ಟಪತಿ ಪ್ರತಿದಹತ್ಯಹಾವೋಽಹಾವ ಇತಿ ತನ್ನಾಷ್ಟ್ರಾ ವೈ
ತದ್ರಕ್ಷಾಂಸ್ಯತೋಽಪಹನ್ತಿ೧೪।೩।೧।[೧೩]

ತ ಉದಞ್ಚೋ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಜಗ್>ಅನೇನ ಚಾತ್ವಾಲಮಗ್ರೇಣಾಗ್ನೀಧ್ರಮೇಷಾ ಹಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದ್ವಾಃ ಸ
ಯಸ್ಯಾಂ ತತೋ ದಿಶ್ಯಾಪೋ ಭವನ್ತಿ ತದ್ಯನ್ತಿ೧೪।೩।೧।[೧೪]

ತಂ ವೈ ಪರಿಷ್ಯನ್ದ ಉತ್ಸಾದಯೇತ್ ತಪ್ತೋ ವಾ ಏಷ ಶುಶುಚಾನೋ ಭವತಿ ತಂ
ಯದಸ್ಯಾಮುತ್ಸಾದಯೇದಿಮಾಮಸ್ಯ ಶುಗೃಚೇದ್ಯದಪ್ಸೂತ್ಸಾದಯೇದಪೋಽಸ್ಯ ಶುಗೃಚೇದಥ
ಯತ್ಪರಿಷ್ಯನ್ದ ಉತ್ಸಾದಯತಿ ತಥೋ ಹ ನೈವಾಪೋ ಹಿನಸ್ತಿ ನೇಮಾಂ ಯದಹಾಪ್ಸು ನ ಪ್ರಾಸ್ಯತಿ
ತೇನಾಪೋ ನ ಹಿನಸ್ತ್ಯಥ ಯತ್ಸಮನ್ತಮಾಪಃ ಪರಿಯನ್ತಿ ಶಾನ್ತಿರ್ವಾ ಆಪಸ್ತೇನೋ ಇಮಾಂ ನ ಹಿನಸ್ತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ಪರಿಷ್ಯನ್ದ ಉತ್ಸಾದಯೇತ್೧೪।೩।೧।[೧೫]
ಉತ್ತರವೇದೌ ತ್ವೇವೋತ್ಸಾದಯೇತ್ ಯಜ್ಞೋ ವಾ ಉತ್ತರವೇದಿಃ ಶಿರಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋ ಯಜ್ಞ ಏವತಚಿರಃ
ಪ್ರತಿದಧಾತಿ೧೪।೩।೧।[೧೬]

ಉತ್ತರನಾಭ್ಯಾ ಸಂಸ್ಪೃಷ್ಟಮ್ ಪ್ರಥಮಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಮುತ್ಸಾದಯತಿ ವಾಗ್ವಾ ಉತ್ತರನಾಭಿಃ
ಶಿರಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಶೀರ್ಷಂಸ್ತದ್ವಾಚಂ ದಧಾತಿ೧೪।೩।೧।[೧೭]

ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿರಿತಿ ಏಷ ವೈ ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿರ್ಯ ಏಷ ತಪತಿ ದಿಶೋ ಹ್ಯೇತಸ್ಯ ಸ್ರಕ್ತಯಸ್ತಸ್ಮಾದಾಹ
ಚತುಃಸ್ರಕ್ತಿರಿತಿ೧೪।೩।೧।[೧೮]

ನಾಭಿರೃತಸ್ಯ ಸಪ್ರಥಾ ಇತಿ ಸತ್ಯಂ ವಾ ಋತಂ ಸತ್ಯಸ್ಯ ನಾಭಿಃ ಸಪ್ರಥಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಸ ನೋ
ವಿಶ್ವಾಯುಃ ಸಪ್ರಥಾ ಇತಿ ಸ ನಃ ಸರ್ವಾಯುಃ ಸಪ್ರಥಾ ಇತ್ಯೇವೈತದಾಹ೧೪।೩।೧।[೧೯]

ಅಪ ದ್ವೇಷೋ ಅಪ ಹ್ವರ ಇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತ್ಯನ್ಯವ್ರತಸ್ಯ ಸಶ್ಚಿಮೇತ್ಯನ್ಯದ್ವಾ ಏತಸ್ಯ
ವ್ರತಮನ್ಯನ್ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ತಸ್ಮಾದಾಹಾನ್ಯವ್ರತಸ್ಯ ಸಶ್ಚಿಮೇತ್ಯೇವಮಿತರೌ ಪ್ರಾಞ್ಚೌ
ತತ್ತ್ರಿವೃತ್ತ್ರಿವೃದ್ಧೀದಂ ಶಿರಃ೧೪।೩।೧।[೨೦]

ಪುರಸ್ತಾದುಪಶಯಾಂ ಮೃದಮ್ ಮಾಂಸಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತದಭಿತಃ ಪರೀಶಾಸೌ ಬಾಹೂ
ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಭಿತಃ ಪರೇ ರೌಹಿಣಹವನ್ಯೌ ಸ್ರುಚೌ
ಹಸ್ತಾವೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ೧೪।೩।೧।[೨೧]

ಉತ್ತರತೋಽಭ್ರಿಮ್ ತದ್ಧಿ ತಸ್ಯಾ ಆಯತನಂ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸಮ್ರಾಡಾಸನ್ದೀಂ ತದ್ಧಿ ತಸ್ಯಾ
ಆಯತನಮುತ್ತರತಃ ಕೃಷ್ಣಾಜಿನಂ ತದ್ಧಿ ತಸ್ಯಾಯತನಂ ಸರ್ವತೋ ಧವಿತ್ರಾಣಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ
ಧವಿತ್ರಾಣಿ ಪ್ರಾಣಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದದ್>ಆತಿ ತ್ರೀಣಿ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಯೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರ್ಣ ಉದಾನೋ
ವ್ಯಾನಸ್ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ೧೪।೩।೧।[೨೨]

ಅಥೈತದ್ರಜ್ಜುಸನ್ದಾನಮ್ ಉಪಯಮನ್ಯಾಮಾಧಾಯ
ಪಶ್ಚಾತ್ಪ್ರಾಚೀಮಾಸಾದಯತ್ಯುದರಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತದಭಿತಃ ಪಿನ್ವನೇ
ಆಣ್ಡಾವೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಾಣ್ಡಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ವೃಷಾ ಪಿನ್ವತೇ ಪಶ್ಚಾತ್ಸ್ಥೂಣಾಮಯೂಖಮೂರೂ
ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಪಶ್ಚಾದ್ರೌಹಿಣಕಪಾಲೇ ಜಾನುನೀ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತೇ
ಯದೇಕಕಪಾಲೇ ಭವತ ಏಕಕಪಾಲೇ ಇವ ಹೀಮೇ ಜಾನುನೀ ಪಶ್ಚಾದ್ಧೃಷ್ಟೀ
ಪಾದಾವೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಪಾದಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ಧೃಷ್ಟಂ ಪ್ರಹರತ್ಯುತ್ತರತಃ ಖರೌ
ಪ್ರಚರಣೀಯೌ ತದ್ಧಿ ತಯೋರಾಯತನಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ ಮಾರ್ಜಾಲೀಯಂ ತದ್ಧಿ ತಸ್ಯಾಯತನಮ್೧೪।೩।೧।[೨೩]

ಅಥಾಸ್ಮಿನ್ಪಯ ಆನಯತಿ ಘರ್ಮೈತತ್ತೇ ಪುರೀಷಮಿತ್ಯನ್ನಂ ವೈ
ಪುರೀಷಮನ್ನಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ತೇನ ವರ್ಧಸ್ವ ಚಾ ಚ ಪ್ಯಾಯಸ್ವೇತಿ ನಾತ್ರ
ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ ವರ್ಧಿಷೀಮಹಿ ಚ ವಯಮಾ ಚ ಪ್ಯಾಸಿಷೀಮಹೀತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ೧೪।೩।೧।[೨೪]

ಸ ವೈ ನ ಸರ್ವಮಿವಾನಯೇತ್ ನೇದ್ಯಜಮಾನಾತ್ಪರಾಗನ್ನಮಸದಿತ್ಯರ್ಧಂ ವಾ ಭೂಯೋ ವಾ
ಪರಿಷಿನಷ್ಟಿ ತಸ್ಮಿನ್ನಪರಾಹ್ಣೇ ಯಜಮಾನಾಯ ವ್ರತಮಭ್ಯುತ್ಸಿಚ್ಯ ಪ್ರಯಚತಿ ತದ್ಯಜಮಾನ
ಏವೈತದನ್ನಾದ್ಯಂ ದಧಾತಿ ತಥೋ ಹ ಯಜಮಾನಾನ್ನ ಪರಾಗನ್ನಂ ಭವತಿ೧೪।೩।೧।[೨೫]

ಅಥೈನಮದ್ಭಿಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚತಿ ಶಾನ್ತಿರ್ವಾ ಆಪಃ ಶಮಯತ್ಯೇವೈನಮೇತತ್ಸರ್ವತಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚತಿ
ಸರ್ವತ ಏವೈನಮೇತಚಮಯತಿ ತ್ರಿಷ್ಕೃತ್ವಃ ಪರಿಷಿಞ್ಚತಿ ತ್ರಿವೃದ್ಧಿ ಯಜ್ಞಃ೧೪।೩।೧।[೨೬]

ಅಥಾಹ ವಾರ್ಷಾಹರಂ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ ಏಷ ವೈ ವೃಷಾ ಹರಿರ್ಯ ಏಷ ತಪತ್ಯೇಷ ಉ
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಸ್ತದೇತಮೇವೈತತ್ಪ್ರೀಣಾತಿ ತಸ್ಮಾದಾಹ ವಾರ್ಷಾಹರಂ ಸಾಮ ಗಾಯತಿ೧೪।೩।೧।[೨೭]

ಅಥ ಚಾತ್ವಾಲೇ ಮಾರ್ಜಯನ್ತೇ ಸುಮಿತ್ರಿಯಾ ನ ಆಪ ಓಷಧಯಃ ಸನ್ತ್ವಿತ್ಯಞ್ಜಲಿನಾಪ ಉಪಾಚತಿ ವಜ್ರೋ
ವಾ ಆಪೋ ವಜ್ರೇಣೈವೈತನ್ಮಿತ್ರಧೇಯಂ ಕುರುತೇ ದುರ್ಮಿತ್ರಿಯಾಸ್ತಸ್ಮೈ ಸನ್ತು ಯೋಽಸ್ಮಾನ್ದ್ವೇಷ್ಟಿ ಯಂ
ಚ ವಯಂ ದ್ವಿಷ್ಮ ಇತಿ ಯಾಮಸ್ಯ ದಿಶಂ ದ್ವೇಷ್ಯಃ ಸ್ಯಾತ್ತಾಂ ದಿಶಂ ಪರಾಸಿಞ್ಚೇತ್ತೇನೈವ ತಮ್
ಪರಾಭಾವಯತಿ೧೪।೩।೧।[೨೮]

ಅಥ ಪ್ರಾಙಿವೋದಙ್ಙುತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಉದ್ವಯಂ ತಮಸಸ್ಪರೀತಿ ಪಾಪ್ಮಾ ವೈ ತಮಃ ಪಾಪ್ಮಾನಮೇವ
ತಮೋಽಪಹತೇ ಸ್ವಃ ಪಶ್ಯನ್ತ ಉತ್ತರಮಿತ್ಯಯಂ ವೈ ಲೋಕೋಽದ್ಭ್ಯ ಉತ್ತರೋಽಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಲೋಕೇ
ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ದೇವಂ ದೇವತ್ರಾ ಸೂರ್ಯಮಗನ್ಮ ಜ್ಯೋತಿರುತ್ತಮಮಿತಿ ಸ್ವರ್ಗೋ ವೈ ಲೋಕಃ ಸೂರ್ಯೋ
ಜ್ಯೋತಿರುತ್ತಮಂ ಸ್ವರ್ಗ ಏವ ಲೋಕೇಽನ್ತತಃ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯನಪೇಕ್ಷಮೇತ್ಯಾಹವನೀಯೇ
ಸಮಿಧಮಭ್ಯಾದಧಾತಿ ಸಮಿದಸಿ ತೇಜೋಽಸಿ ತೇಜೋ ಮಯಿ ಧೇಹೀತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ೧೪।೩।೧।[೨೯]

ಅಥ ಪ್ರಸುತೇ ದಧಿಘರ್ಮೇಣ ಚರನ್ತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಸೋಮಃ ಶಿರಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯೋ ಯಜ್ಞ
ಏವೈತಚಿರಃ ಪ್ರತಿದಧಾತಿ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ ಸವನ ಏತದ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ಸವನಂ
ಯನ್ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಂ ಸವನಂ ಸ್ವ ಏವೈನಮೇತದ್ಭಾಗೇ ಪ್ರೀಣಾತಿ ಸ್ತುತೇ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನೇ
ಪವಮಾನೇ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಮಾಧ್ಯನ್ದಿನಃ ಪವಮಾನಃ
ಪ್ರಾಣಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತ್ಯಗ್ನಿಹೋತ್ರಹವಣ್ಯಾ ಮುಖಂ ವಾ ಏತದ್ಯಜ್ಞಾನಾಂ
ಯದಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಶೀರ್ಷಂಸ್ತನ್ಮುಖಂ ದಧಾತಿ೧೪।೩।೧।[೩೦]

ಸ ಆನೀಯಮಾನ ಆಹ ಹೋತರ್ವದಸ್ವ ಯತ್ತೇ ವಾದ್ಯಮಿತಿ ವದತೇ ಹ್ಯತ್ರ
ಹೋತಾಥೋಪೋತ್ತಿಷ್ಠನ್ನಾಹ ಶ್ರಾತಂ ಹವಿರಿತಿ ಶ್ರಾತಂ ಹಿ ಭವತ್ಯತಿಕ್ರಮ್ಯಾಶ್ರಾವ್ಯಾಹ
ದಧಿಘರ್ಮಸ್ಯ ಯಜೇತಿ ವಷಟ್ಕೃತೇ ಜುಹೋತ್ಯನುವಷಟ್ಕೃತ ಆಹರತಿ ಭಕ್ಷಂ ತಂ
ಯಜಮಾನಾಯ ಪ್ರಯಚತಿ೧೪।೩।೧।[೩೧]

ಸ ಉಪಹವಮಿಷ್ಟ್ವಾ ಭಕ್ಷಯತಿ ಮಯಿ ತ್ಯದಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಬೃಹದಿತ್ಯೇತದ್ವಾ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಬೃಹದ್ಯ
ಏಷ ತಪತಿ ಮಯಿ ದಕ್ಷೋ ಮಯಿ ಕ್ರತುರಿತಿ ಕ್ರತೂದಕ್ಷಾವೇವಾತ್ಮನ್ಧತ್ತೇ
ಘರ್ಮಸ್ತ್ರಿಶುಗ್ವಿರಾಜತೀತಿ ಘರ್ಮೋ ಹ್ಯೇಷ ತ್ರಿಶುಗ್ವಿರಾಜತಿ ವಿರಾಜಾ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಸಹೇತಿ ವಿರಾಜಾ ಹ್ಯೇಷ
ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಸಹ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ತೇಜಸಾ ಸಹೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಹ್ಯೇಷ ತೇಜಸಾ ಸಹ ಪಯಸೋ ರೇತ
ಆಭೃತಮಿತಿ ಪಯಸೋ ಹ್ಯೇತದ್ರೇತ ಆಭೃತಂ ತಸ್ಯ ದೋಹಮಶೀಮಹ್ಯುತ್ತರಾಮುತ್ತರಾಂ
ಸಮಾಮಿತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇಽಥ ಚಾತ್ವಾಲೇ ಮಾರ್ಜಯನ್ತೇಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ೧೪।೩।೧।[೩೨]

ಅಥಾತೋ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಮ್ ಸುವರ್ಣಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಶತಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತ್ಯಾಸೀನೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾ
ಯಶಃ ಶಯಾನಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸುವರ್ಣಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಶತಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ೧೪।೩।೧।[೩೩]

ಅಥ ಯೈಷಾ ಘರ್ಮದುಘಾ ತಾಮಧ್ವರ್ಯವೇ ದದಾತಿ ತಪ್ತೈವ ವೈ
ಘರ್ಮಸ್ತಪ್ತಮಿವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಾಮಧ್ವರ್ಯ ವೇ ದದಾತಿ೧೪।೩।೧।[೩೪]

ಅಥ ಯೈಷಾ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ವ್ರತದುಘಾ ತಾಂ ಹೋತ್ರೇ ದದಾತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಹೋತಾ ಯಜ್ಞೋ
ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಂ ಹೋತ್ರೇ ದದಾತಿ೧೪।೩।೧।[೩೫]

ಅಥ ಯೈಷಾ ಪತ್ನ್ಯೈ ವ್ರತದುಘಾ ತಾಮುದ್ಗಾತೃಭ್ಯೋ ದದಾತಿ ಪತ್ನೀಕರ್ಮೇವ ವಾ ಏತೇಽತ್ರ
ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯದುದ್ಗಾತಾರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಮುದ್ಗಾತೃಭ್ಯೋ ದದಾತಿ೧೪।೩।೧।[೩೬]

ಅಥೈತದ್ವೈ ಆಯುರೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮನು ವಾ ಬ್ರೂತೇ ಭಕ್ಷಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ
ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಯಾ ಸೃಷ್ಟೌ೧೪।೩।೨।[೧]

ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಾ ಏಷ ಭೂತಾನಾಮ್ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಯದ್ಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಮನು
ಯಜಮಾನಃ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರೃಧ್ಯತೇ ವಿ ವಾ ಏಷ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರೃಧ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ಘರ್ಮೋ
ವಿದೀರ್ಯತೇ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ೧೪।೩।೨।[೨]
ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಢಂ
ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।[೩]

ಸ್ವಾಹಾ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಃ ಸಾಧಿಪತಿಕೇಭ್ಯ ಇತಿ ಮನೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾನಾಮಧಿಪತಿರ್ಮನಸಿ ಹಿ ಸರ್ವೇ
ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತನ್ಮನಸೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।[೪]

ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪೃಥಿವೀ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದ್ದೇವತಾಭಿರ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।[೫]

ಅಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದ್ದೇವತಾಭಿರ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಡ್>ಅಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।[೬]

ಅನ್ತರಿಕ್ಷಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ ತತ್ಸರ್ವಾ>೧೪।೩।೨।[೭]

ವಾಯವೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವಾಯುರ್ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ತತ್ಸರ್ವಾ>೧೪।೩।೨।[೮]

ದಿವೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ದ್ಯೌರ್ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ ತತ್ಸರ್ವಾ>೧೪।೩।೨।[೯]

ಸೂರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸೂರ್ಯೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ತತ್ಸರ್ವಾ>೧೪।೩।೨।[೧೦]

ದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ದಿಶೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ ತತ್ಸರ್ವಾ>೧೪।೩।೨।[೧೧]

ಚನ್ದ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಚನ್ದ್ರೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ತತ್ಸರ್ವಾ>೧೪।೩।೨।[೧೨]

ನಕ್ಷತ್ರೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ ತತ್ಸರ್ವಾ>

೧೪।೩।೨।[೧೩]

ಅದ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಆಪೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ ತತ್ಸರ್ವಾ>೧೪।೩।೨।[೧೪]

ವರುಣಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವರುಣೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ತತ್ಸರ್ವಾ>೧೪।೩।೨।[೧೫]

ನಾಭ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾ ಪೂತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅನಿರುಕ್ತಮನಿರುಕ್ತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಭಿಷಜ್ಯತಿ೧೪।೩।೨।[೧೬]

ತ್ರಯೋದಶೈತಾ ಆಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಯೋದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಮ್ವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಮ್ವತ್ಸರಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಭಿಷಜ್ಯತಿ೧೪।೩।೨।[೧೭]

ವಾಚೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಮುಖಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ನಾಸಿಕೇ
ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಚಕ್ಷುಷೇ ಸ್ವಾಹಾ ಚಕ್ಷುಷೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಕ್ಷಿಣೀ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
ಶ್ರೋತ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಶ್ರೋತ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಕರ್ಣಾವೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ೧೪।೩।೨।[೧೮]

ಸಪ್ತೈತಾ ಆಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತ ವಾ ಇಮೇ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಮುತ್ತಮಾಂ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।[೧೯]

ಮನಸಃ ಕಾಮಮಾಕೂತಿಮಿತಿ ಮನಸಾ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ತನ್ಮನಸೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ
ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।[೨೦]

ವಾಚಃ ಸತ್ಯಮಶೀಯೇತಿ ವಾಚಾ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ತದ್ವಾಚೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪಶೂನಾಂ ರೂಪಮನ್ನಸ್ಯ ರಸೋ ಯಶಃ ಶ್ರೀಃ ಶ್ರಯತಾಂ ಮಯಿ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ೧೪।೩।೨।[೨೧]

ಅಥ ತಂ ಚೋಪಶಯಾಂ ಚ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಮಾರ್ತ್ಸ್ನಯಾ ಮೃದಾ ಸಂಸೃಜ್ಯಾವೃತಾ ಕರೋತ್ಯಾವೃತಾ
ಪಚತ್ಯುತ್ಸಾದನಾರ್ಥಮಥ ಯ ಉಪಶಯಯೋರ್ದೃಢಃ ಸ್ಯಾತ್ತೇನ ಪ್ರಚರೇತ್

೧೪।೩।೨।[೨೨]

ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯತ್ಪ್ರವೃಕ್ತಸ್ತದ್ವಸನ್ತೋ ಯದ್ರುಚಿತಸ್ತದ್ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ಯತ್ಪಿನ್ವಿತಸ್ತದ್ವರ್ಷಾ ಯದಾ ವೈ ವರ್ಷಾಹ್
ಪಿನ್ವನ್ತೇಽಥೈನಾಃ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವನ್ತೇ ಹ ವಾಅಸ್ಮೈ ವರ್ಷಾ ಯ
ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।[೨೩]

ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯತ್ಪ್ರವೃಕ್ತಸ್ತದಯಂ ಲೋಕೋ ಯದ್ರುಚಿತಸ್ತದನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೋ ಯತ್ಪಿನ್ವಿತಸ್ತದಸೌ ಲೋಕೋ ಯದಾ ವಾ
ಅಸೌ ಲೋಕಃ ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮ್
ಅಸೌ ಲೋಕೋ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।[೨೪]

ಏತಾ ವೈ ದೇವತಾಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಅಗ್ನಿರ್ವಾಯುರಾದಿತ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಏತಾ ದೇವತಾ ಸರ್ವಮ್
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ ಯತ್ಪ್ರವೃಕ್ತಸ್ತದಗ್ನಿರ್ಯದ್ರುಚಿತಸ್ತದ್ವಾಯುರ್ಯತ್ಪಿನ್ವಿತಸ್ತದಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ಯದಾ ವಾ
ಅಸಾವಾದಿತ್ಯಃಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾ
ಅಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।[೨೫]

ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ತಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜಾ ಪಶವಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಯಜಮಾನಃ ಸರ್ವಮ್
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ ಯತ್ಪ್ರವೃಕ್ತಸ್ತದಾತ್ಮಾ ಯದ್ರುಚಿತಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾ ಯತ್ಪಿನ್ವಿತಸ್ತತ್ಪಶವೋ ಯದಾ ವೈ
ಪಶವಃ ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಾನ್ತ್ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವನ್ತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮೈ
ಪಶವೋ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।[೨೬]

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವಾಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ ಯದಧಿಶ್ರಿತಂ
ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದುನ್ನೀತಂ ತದ್ರುಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಂ ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವಾಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಮ್
ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನತ್ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ
ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।[೨೭]

ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯದಧಿಶ್ರಿತಂ ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದಾಸನ್ನಂ ತದ್ರುಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಂ ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವೈ
ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಪಿನ್ವೇತೇ ಅಥೈನೌ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವೇತೇ ಹ
ವಾ ಅಸ್ಮೈ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।[೨೮]

ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯದಧಿಶ್ರಿತಂ ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದಾಸನ್ನಂ ತದ್ರು
=====================================
ದತೇ fರಿ, ೨೬ ಜುಲ್೧ಋಋ೬ ೧೫೪೩೨೨ ೦೬೦೦ (ಚ್ಸ್ಥ್fರೋಮ್ "ವ್। ಪ್। ಲೇಹ್ಮನ್ನ್"
ಸುಬ್ಜೇಚ್ತ್ ಸ್ಬ್೧೪ ಓ
ಜ್ಗರ್ದ್ನೇರ್॰ಬ್ಲುಏ।ವೇಏಗ್।ಉಇಓವೈದುಮಿಮೇವೇರ್ಸಿಓನ್ ೧।೦ ತತುಸ್ರೋಕ್ಷ್ಸ್ತತುಸ್ಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಂ ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವೈ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ಪಿನ್ವನ್ತೇಽಥೈನಾನಿ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವನ್ತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮೈ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।[೨೯]

ಪಶುಬನ್ಧೋ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪಶುಬನ್ಧಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯದಧಿಶ್ರಿತಸ್ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದಾಸನ್ನಸ್ತದ್ರುಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಸ್ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವೈ
ಪಶುಬನ್ಧಃ ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ
ಅಸ್ಮೈ ಪಶುಬನ್ಧೋ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।[೩೦]

ಸೋಮೋ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸೋಮಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯದಭಿಷುತಸ್ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದುನ್ನೀತಸ್ತದ್ರುಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಸ್ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವೈ ಸೋಮಃ
ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮೈ ಸೋಮೋ ಯ
ಏವಮೇತದ್ವೇದ ನ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಪ್ರವರ್ಗ್ಯೇಣ ಕೇನ ಚನ ಯಜ್ಞೇನೇಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯ
ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।[೩೧]

ಅಥೈತದ್ವೈ ಆಯುರೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮನು ವಾ ಬ್ರೂತೇ ಭಕ್ಷಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ
ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಯಾ ಸೃಷ್ಟೌ೧೪।೪।೧।೧

ದ್ವಯಾ ಹ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ದೇವಾಶ್ಚಾಸುರಾಶ್ಚ ತತಃ ಕಾನೀಯಸಾ ಏವ ದೇವಾ ಜ್ಯಾಯಸಾ ಅಸುರಾಸ್ತಏಷು
ಲೋಕೇಷ್ವಸ್ಪರ್ಧನ್ತ೧೪।೪।೧।೨

ತೇ ಹ ದೇವಾ ಊಚುಃ ಹನ್ತಾಸುರಾನ್ಯಜ್ಞ ಉದ್ಗೀಥೇನಾತ್ಯಯಾಮೇತಿ
೧೪।೪।೧।೩
ತೇ ಹ ವಾಚಮೂಚುಃ ತ್ವಂ ನ ಉದ್ಗಾಯೇತಿ ತಥೇತಿ ತೇಭ್ಯೋ ವಾಗುದಗಾಯದ್ಯೋ ವಾಚಿ ಭೋಗಸ್ತಂ
ದೇವೇಭ್ಯ ಆಗಾಯದ್ಯತ್ಕಲ್ಯಾಣಂ ವದತಿ ತದಾತ್ಮನೇ ತೇಽವಿದುರನೇನ ವೈ ನ
ಉದ್ಗಾತ್ರಾತ್ಯೇಷ್ಯನ್ತೀತಿ ತಮಭಿದ್ರುತ್ಯ ಪಾಪ್ಮನಾವಿಧ್ಯನ್ತ್ಸ ಯಃ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ
ಯದೇವೇದಮಪ್ರತಿರೂಪಂ ವದತಿ ಸ ಏವ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ೧೪।೪।೧।೪

ಅಥ ಹ ಪ್ರಾಣಮೂಚುಃ ತ್ವಂ ನ ಉದ್ಗಾಯೇತಿ ತಥೇತಿ ತೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣ ಉದಗಾಯದ್ಯಃ ಪ್ರಾಣೇ
ಭೋಗಸ್ತಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಗಾಯದ್ಯತ್ಕಲ್ಯಾಣಂ ಜಿಘ್ರತಿ ತದಾತ್ಮನೇ ತೇಽವಿದುರನೇನ ವೈ ನ
ಉದ್ಗಾತ್ರಾತ್ಯೇಷ್ಯನ್ತೀತಿ ತಮಭಿದ್ರುತ್ಯ ಪಾಪ್ಮನಾವಿಧ್ಯನ್ತ್ಸ ಯಃ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ
ಯದೇವೇದಮಪ್ರತಿರೂಪಂ ಜಿಘ್ರತಿ ಸ ಏವ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ೧೪।೪।೧।೫

ಅಥ ಹ ಚಕ್ಷುರೂಚುಃ ತ್ವಂ ನ ಉದ್ಗಾಯೇತಿ ತಥೇತಿ ತೇಭ್ಯಶ್ಚಕ್ಷುರುದಗಾಯದ್ಯಶ್ಚಕ್ಷುಷಿ
ಭೋಗಸ್ತಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಗಾಯದ್ಯತ್ಕಲ್ಯಾಣಂ ಪಶ್ಯತಿ ತದಾತ್ಮನೇ ತೇಽವಿದುರನೇನ ವೈ ನ
ಉದ್ಗಾತ್ರಾತ್ಯೇಷ್ಯನ್ತೀತಿ ತಮಭಿದ್ರುತ್ಯ ಪಾಪ್ಮನಾವಿಧ್ಯನ್ತ್ಸ ಯಃ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ
ಯದೇವೇದಮಪ್ರತಿರೂಪಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಏವ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ೧೪।೪।೧।೬

ಅಥ ಹ ಶ್ರೋತ್ರಮೂಚುಃ ತ್ವಂ ನ ಉದ್ಗಾಯೇತಿ ತಥೇತಿ ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರೋತ್ರಮುದಗಾಯದ್ಯಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ
ಭೋಗಸ್ತಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಗಾಯದ್ಯತ್ಕಲ್ಯಾಣಂ ಶೃಣೋತಿ ತದಾತ್ಮನೇ ತೇಽವಿದುರನೇನ ವೈ ನ
ಉದ್ಗಾತ್ರಾತ್ಯೇಷ್ಯನ್ತೀತಿ ತಮಭಿದ್ರುತ್ಯ ಪಾಪ್ಮನಾವಿಧ್ಯನ್ತ್ಸ ಯಃ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ
ಯದೇವೇದಮಪ್ರತಿರೂಪಂ ಶೃಣೋತಿ ಸ ಏವ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ೧೪।೪।೧।೭

ಅಥ ಹ ಮನ ಊಚುಃ ತ್ವಂ ನ ಉದ್ಗಾಯೇತಿ ತಥೇತಿ ತೇಭ್ಯೋ ಮನ ಉದಗಾಯದ್ಯೋ ಮನಸಿ
ಭೋಗಸ್ತಂ ದೇವೇಭ್ಯ ಆಗಾಯದ್ಯತ್ಕಲ್ಯಾಣಂ ಸಙ್ಕಲ್ಪಯತಿ ತದಾತ್ಮನೇ ತೇಽವಿದುರನೇನ ವೈ ನ
ಉದ್ಗಾತ್ರಾತ್ಯೇಷ್ಯನ್ತೀತಿ ತಮಭಿದ್ರುತ್ಯ ಪಾಪ್ಮನಾವಿಧ್ಯನ್ತ್ಸ ಯಃ ಸ ಪಾಪ್ಮಾ
ಯದೇವೇದಮಪ್ರತಿರೂಪಂ ಸಙ್ಕಲ್ಪಯತಿ ಸ ಏವ ಸ ಪಾಪ್ಮೈವಮು ಖಲ್ವೇತಾ ದೇವತಾಃ
ಪಾಪ್ಮಭಿರುಪಾಸೃಜನ್ನೇವಮೇನಾಃ ಪಾಪ್ಮನಾವಿಧ್ಯನ್೧೪।೪।೧।೮

ಅಥ ಹೇಮಮಾಸನ್ಯಂ ಪ್ರಾಣಮೂಚುಃ ತ್ವಂ ನ ಉದ್ಗಾಯೇತಿ ತಥೇತಿ ತೇಭ್ಯ ಏಷ ಪ್ರಾಣ
ಉದಗಾಯತ್ತೇಽವಿದುರನೇನ ವೈ ನ ಉದ್ಗಾತ್ರಾತ್ಯೇಷ್ಯನ್ತೀತಿ ತಮಭಿದ್ರುತ್ಯ ಪಾಪ್ಮನಾವಿವ್ಯತ್ಸನ್ತ್ಸ
ಯಥಾಶ್ಮಾನಮೃತ್ವಾ ಲೋಷ್ಟೋ ವಿಧ್ವಂಸೇತೈವಂ ಹೈವ ವಿಧ್ವಂಸಮಾನಾ ವಿಷ್ವಞ್ಚೋ ವಿನೇಶುಸ್ತತೋ
ದೇವಾ ಅಭವನ್ಪರಾಸುರಾ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಾ ಪರಾಸ್ಯ ದ್ವಿಷನ್ಭ್ರಾತೃವ್ಯೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೧।೯

ತೇ ಹೋಚುಃ ಕ್ವ ನು ಸೋಽಭೂದ್ಯೋ ನ ಇತ್ಥಮಸಕ್ತೇತ್ಯಯಮಾಸ್ಯೇಽನ್ತರಿತಿ ಸೋಽಯಾಸ್ಯ
ಆಙ್ಗಿರಸೋಽಙ್ಗಾನಾಂ ಹಿ ರಸಃ೧೪।೪।೧।೧೦

ಸಾ ವಾ ಏಷಾ ದೇವತಾ ದೂಃ ನಾಮ ದೂರಂ ಹ್ಯಸ್ಯಾ ಮೃತ್ಯುರ್ದೂರಂ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾನ್ಮೃತ್ಯುರ್ಭವತಿ ಯ
ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೧।೧೧

ಸಾ ವಾ ಏಷಾ ದೇವತಾ ಏತಾಸಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಮೃತ್ಯುಮಪಹತ್ಯ ಯತ್ರಾಸಾಂ
ದಿಶಾಮನ್ತಸ್ತದ್ಗಮಯಾಂ ಚಕಾರ ತದಾಸಾಂ ಪಾಪ್ಮನೋ ವಿನ್ಯದಧಾತ್ತಸ್ಮಾನ್ನ
ಜನಮಿಯಾನ್ನಾನ್ತಮಿಯಾನ್ನೇತ್ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಮೃತ್ಯುಮನ್ವವಾಯಾನೀತಿ೧೪।೪।೧।೧೨

ಸಾ ವಾ ಏಷಾ ದೇವತಾ ಏತಾಸಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಮೃತ್ಯುಮಪಹತ್ಯಾಥೈನಾ
ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯವಹತ್೧೪।೪।೧।೧೩

ಸ ವೈ ವಾಚಮೇವ ಪ್ರಥಮಾಮತ್ಯವಹತ್ ಸಾ ಯದಾ ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯಮುಚ್ಯತ
ಸೋಽಗ್ನಿರಭವತ್ಸೋಽಯಮಗ್ನಿಃ ಪರೇಣ ಮೃತ್ಯುಮತಿಕ್ರಾನ್ತೋ ದೀಪ್ಯತೇ೧೪।೪।೧।೧೪

ಅಥ ಪ್ರಾಣಮತ್ಯವಹತ್ ಸ ಯದಾ ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯಮುಚ್ಯತ ಸ ವಾಯುರಭವತ್ಸೋಽಯಂ ವಾಯುಃ
ಪರೇಣ ಮೃತ್ಯುಮತಿಕ್ರಾನ್ತಃ ಪವತೇ೧೪।೪।೧।೧೫

ಅಥ ಚಕ್ಷುರತ್ಯವಹತ್ ತದ್ಯದಾ ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯಮುಚ್ಯತ ಸ ಆದಿತ್ಯೋಽಭವತ್ಸೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯಃ
ಪರೇಣ ಮೃತ್ಯುಮತಿಕ್ರಾನ್ತಸ್ತಪತಿ೧೪।೪।೧।೧೬

ಅಥ ಶ್ರೋತ್ರಮತ್ಯವಹತ್ ತದ್ಯದಾ ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯಮುಚ್ಯತ ತಾ ದಿಶೋಽಭವಂಸ್ತಾ ಇಮಾ ದಿಶಃ
ಪರೇಣ ಮೃತ್ಯುಮತಿಕ್ರಾನ್ತಾಃ೧೪।೪।೧।೧೭

ಅಥ ಮನೋಽತ್ಯವಹತ್ ತದ್ಯದಾ ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯಮುಚ್ಯತ ಸ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಅಭವತ್ಸೋಽಸೌ ಚನ್ದ್ರಃ
ಪರೇಣ ಮೃತ್ಯುಮತಿಕ್ರಾನ್ತೋ ಭಾತ್ಯೇವಂ ಹ ವಾ ಏನಮೇಷಾ ದೇವತಾ ಮೃತ್ಯುಮತಿವಹತಿ ಯ ಏವಮ್
ವೇದ೧೪।೪।೧।೧೮

ಅಥಾತ್ಮನೇಽನ್ನಾದ್ಯಮಾಗಾಯತ್ ಯದ್ಧಿ ಕಿಂ ಚಾನ್ನಮದ್ಯತೇಽನೇನೈವ ತದದ್ಯತ ಇಹ
ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ೧೪।೪।೧।೧೯
ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ ಏತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯದನ್ನಂ ತದಾತ್ಮನ ಆಗಾಸೀರನು ನೋಽಸ್ಮಿನ್ನನ್ನ
ಆಭಜಸ್ವೇತಿ ತೇ ವೈ ಮಾಭಿಸಮ್ವಿಶತೇತಿ ತಥೇತಿ ತಂ ಸಮನ್ತಂ ಪರಿಣ್ಯವಿಶನ್ತ
ತಸ್ಮಾದ್ಯದನೇನಾನ್ನಮತ್ತಿ ತೇನೈತಾಸ್ತೃಪ್ಯನ್ತ್ಯೇವಂ ಹ ವಾ ಏನಂ ಸ್ವಾ ಅಭಿಸಮ್ವಿಶನ್ತಿ ಭರ್ತಾ
ಸ್ವಾನಾಂ ಶ್ರೇಷ್ಠಃ ಪುರಏತಾ ಭವತ್ಯನ್ನಾದೋಽಧಿಪತಿರ್ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೧।೨೦

ಯ ಉ ಹೈವಮ್ವಿದಮ್ ಸ್ವೇಷು ಪ್ರತಿಪ್ರತಿರ್ಬುಭೂಷತಿ ನ ಹೈವಾಲಂ ಭಾರ್ಯೇಭ್ಯೋ ಭವತ್ಯಥ
ಯ ಏವೈತಮನು ಭವತಿ ಯೋ ವೈತಮನು ಭಾರ್ಯಾನ್ಬುಭೂರ್ಷತಿ ಸ ಹೈವಾಲಂ ಭಾರ್ಯೇಭ್ಯೋ
ಭವತಿ೧೪।೪।೧।೨೧

ಸೋಽಯಾಸ್ಯ ಆಙಿರಸೋ ಅಙ್ಗಾನಾಂ ಹಿ ರಸಃ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಙ್ಗಾನಾಂ ರಸಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ವಾ ಅಙ್ಗಾನಾಂ
ರಸಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಸ್ಮಾತ್ಕಸ್ಮಾಚ್ಚಾಙ್ಗಾತ್ಪ್ರಾಣ ಉತ್ಕ್ರಾಮತಿ ತದೇವ ತಚುಷ್ಯತ್ಯೇಷ ಹಿ ವಾ ಅಙ್ಗಾನಾಂ
ರಸಃ೧೪।೪।೧।೨೨

ಏಷ ಉ ಏವ ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ ವಾಗ್ವೈ ಬೃಹತೀ ತಸ್ಯಾ ಏಷ ಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದು ಬೃಹಸ್ಪತಿಃ೧೪।೪।೧।೨೩

ಏಷ ಉ ಏವ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಃ ವಾಗ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಯಾ ಏಷ ಪತಿಸ್ತಸ್ಮಾದು ಹ ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ಪತಿಃ೧೪।೪।೧।೨೪

ಏಷ ಉ ಏವ ಸಾಮ ವಾಗ್ವೈ ಸಾಮೈಷ ಸಾ ಚಾಮಶ್ಚೇತಿ ತತ್ಸಾಮ್ನಃ ಸಾಮತ್ವಂ ಯದ್ವೇವ ಸಮಃ
ಪ್ಲುಷಿಣಾ ಸಮೋ ಮಶಕೇನ ಸಮೋ ನಾಗೇನ ಸಮ ಏಭಿಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ಲೋಕೈಃ ಸಮೋಽನೇನ ಸರ್ವೇಣ
ತಸ್ಮಾದ್ವೇವ ಸಾಮಾಶ್ನುತೇ ಸಾಮ್ನಃ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಯ ಏವಮೇತತ್ಸಾಮ ವೇದ೧೪।೪।೧।೨೫

ಏಷ ಉ ವಾ ಉದ್ಗೀಥಃ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಉತ್ಪ್ರಾಣೇನ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮುತ್ತಬ್ಧಂ ವಾಗೇವ ಗೀಥೋಚ್ಚ
ಗೀಥಾ ಚೇತಿ ಸ ಉದ್ಗೀಥಃ೧೪।೪।೧।೨೬

ತದ್ಧಾಪಿ ಬ್ರಹ್ಮದತ್ತಶ್ಚೈಕಿತಾನೇಯೋ ರಾಜಾನಂ ಭಕ್ಷಯನ್ನುವಾಚಾಯಂ ತ್ಯಸ್ಯ ರಾಜಾ
ಮೂರ್ಧಾನಂ ವಿಪಾತಯತಾದ್ಯದಿತೋಽಯಾಸ್ಯ ಆಙ್ಗಿರಸೋಽನ್ಯೇನೋದಗಾಯದಿತಿ ವಾಚಾ ಚ ಹ್ಯೇವ ಸ
ಪ್ರಾಣೇನ ಚೋದಗಾಯದಿತಿ೧೪।೪।೧।೨೭

ತಸ್ಯ ಹೈತಸ್ಯ ಸಾಮ್ನೋ ಯಃ ಸ್ವಂ ವೇದ ಭವತಿ ಹಾಸ್ಯ ಸ್ವಂ ತಸ್ಯ ವೈ ಸ್ವರ ಏವ ಸ್ವಂ
ತಸ್ಮಾದಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ಕರಿಷ್ಯನ್ವಾಚಿ ಸ್ವರಮಿಚೇತ ತಯಾ ವಾಚಾ ಸ್ವರಸಮ್ಪನ್ನಯಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ
ಕುರ್ಯಾತ್ತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞೇ ಸ್ವರವನ್ತಂ ದಿದೃಕ್ಷನ್ತ ಏವಾಥೋ ಯಸ್ಯ ಸ್ವಂ ಭವತಿ ಭವತಿ ಹಾಸ್ಯ
ಸ್ವಂ ಯ ಏವಮೇತತ್ಸಾಮನಃ ಸ್ವಂ ವೇದ೧೪।೪।೧।೨೮

ತಸ್ಯ ಹೈತಸ್ಯ ಸಾಮ್ನೋ ಯಃ ಸುವರ್ಣಂ ವೇದ ಭವತಿ ಹಾಸ್ಯ ಸುವರ್ಣಂ ತಸ್ಯ ವೈ ಸ್ವರ ಏವ
ಸುವರ್ಣಂ ಭವತಿ ಹಾಸ್ಯ ಸುವರ್ಣಂ ಯ ಏವಮೇತತ್ಸಾಮ್ನಃ ಸುವರ್ಣಂ ವೇದ೧೪।೪।೧।೨೯

ತಸ್ಯ ಹೈತಸ್ಯ ಸಾಮ್ನೋ ಯಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ವೇದ ಪ್ರತಿ ಹ ತಿಷ್ಠತಿ ತಸ್ಯ ವೈ ವಾಗೇವ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ವಾಚಿ ಹಿ ಖಲ್ವೇಷ ಏತತ್ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ಗೀಯತೇಽನ್ನ ಇತ್ಯು ಹೈಕ ಆಹುಃ೧೪।೪।೧।೩೦

ಅಥಾತಃ ಪವಮಾನಾನಾಮೇವಾಭ್ಯಾರೋಹಃ ಸ ವೈ ಖಲು ಪ್ರಸ್ತೋತಾ ಸಾಮ ಪ್ರಸ್ತೌತಿ ಸ ಯತ್ರ
ಪ್ರಸ್ತ್ಯುಆತ್ತದೇತಾನಿ ಜಪೇದಸತೋ ಮಾ ಸದ್ಗಮಯ ತಮಸೋ ಮಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಮಯ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾಮೃತಂ
ಗಮಯೇತಿ೧೪।೪।೧।೩೧

ಸ ಯದಾಹಾಸತೋ ಮಾ ಸದ್ಗಮಯೇತಿ ಮೃತ್ಯುರ್ವಾ ಅಸತ್ಸದಮೃತಂ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾಮೃತಂ
ಗಮಯಾಮೃತಂ ಮಾ ಕುರ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ೧೪।೪।೧।೩೨

ತಮಸೋ ಮಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಮಯೇತಿ ಮೃತ್ಯುರ್ವೈ ತಮೋ ಜ್ಯೋತಿರಮೃತಂ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾಮೃತಂ
ಗಮಯಾಮೃತಂ ಮಾ ಕುರ್ವಿತ್ಯೇವೈತದಾಹ ಮೃತ್ಯೋರ್ಮಾಮೃತಂ ಗಮಯೇತಿ ನಾತ್ರ ತಿರೋಹಿತಮಿವಾಸ್ತಿ೧೪।೪।೧।೩೩

ಅಥ ಯಾನೀತರಾಣಿ ಸ್ತೋತ್ರಾಣಿ ತೇಷ್ವಾತ್ಮನೇಽನ್ನಾದ್ಯಮಾಗಾಯೇತ್ತಸ್ಮಾದು ತೇಷು ವರಂ ವೃಣೀತ ಯಮ್
ಕಾಮಂ ಕಾಮಯೇತ ತಂ ಸ ಏಷ ಏವಮ್ವಿದುದ್ಗಾತಾತ್ಮನೇ ವಾ ಯಜಮಾನಾಯ ವಾ ಯಂ ಕಾಮಂ
ಕಾಮಯತೇ ತಮಾಗಾಯತಿ ತದ್ಧೈತಲ್ಲೋಕಜಿದೇವ ನ ಹೈವಾಲೋಕ್ಯತಾಯಾ ಆಶಾಸ್ತಿ ಯ ಏವಮೇತತ್ಸಾಮ
ವೇದ೧೪।೪।೨।[೧]

ಆತ್ಮೈವೇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ ಪುರುಷವಿಧಃ ಸೋಽನುವೀಕ್ಷ್ಯ
ನಾನ್ಯದಾತ್ಮನೋಽಪಶ್ಯತ್ಸೋಽಹಮಸ್ಮೀತ್ಯಗ್ರೇವ್ಯಾಹರತ್ತತೋಽಹಂನಾಮಾಭವತ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯಾ
ಮನ್ತ್ರಿತೋಽಹಮಯಮಿತ್ಯೇವಾಗ್ರ ಉಕ್ತ್ವಾಥಾನ್ಯನ್ನಾಮ ಪ್ರಬ್ರೂತೇ ಯದಸ್ಯ ಭವತಿ೧೪।೪।೨।[೨]

ಸ ಯತ್ಪೂರ್ವೋಽಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಾನ್ಪಾಪ್ಮನ ಔಷತ್ತಸ್ಮಾತ್ಪುರುಷ ಓಷತಿ ಹ ವೈ ಸ ತಂ
ಯೋಽಸ್ಮಾತ್ಪೂರ್ವೋ ಬುಭೂಷತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೨।[೩]

ಸೋಽಬಿಭೇತ್ ತಸ್ಮಾದೇಕಾಕೀ ಬಿಭೇತಿ ಸ ಹಾಯಮೀಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಯನ್ಮದನ್ಯನ್ನಾಸ್ತಿ ಕಸ್ಮಾನ್ನು
ಬಿಭೇಮೀತಿ ತತ ಏವಾಸ್ಯ ಭಯಂ ವೀಯಾಯ ಕಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯಭೇಷ್ಯದ್ದ್ವಿತೀಯದ್ವೈ ಭಯಮ್
ಭವತಿ೧೪।೪।೨।[೪]

ಸ ವೈ ನೈವ ರೇಮೇ ತಸ್ಮಾದೇಕಾಕೀ ನ ರಮತೇ ಸ ದ್ವಿತೀಯಮೈಚತ್ಸ ಹೈತಾವಾನಾಸ ಯಥಾ
ಸ್ತ್ರೀಪುಮಾಂಸೌ ಸಮ್ಪರಿಷ್ವಕ್ತೌ೧೪।೪।೨।[೫]

ಸ ಇಮಮೇವಾತ್ಮಾನಂ ದ್ವೇಧಾಪಾತಯತ್ ತತಃ ಪತಿಶ್ಚ ಪತ್ನೀ ಚಾಭವತಾಂ
ತಸ್ಮಾದಿದಮರ್ಧವೃಗಲಮಿವ ಸ್ವ ಇತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಸ್ತಸ್ಮಾದಯಮಾಕಾಶ ಸ್ತ್ರಿಯಾ
ಪೂರ್ಯತ ಏವ ತಾಂ ಸಮಭವತ್ತತೋ ಮನುಷ್ಯಾ ಅಜಾಯನ್ತ೧೪।೪।೨।[೬]

ಸೋ ಹೇಯಮೀಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಕಥಂ ನು ಮಾತ್ಮನ ಏವ ಜನಯಿತ್ವಾ ಸಮ್ಭವತಿ ಹನ್ತ
ತಿರೋಽಸಾನೀತಿ೧೪।೪।೨।[೭]

ಸಾ ಗೌರಭವತ್ ವೃಷಭ ಇತರಸ್ತಾಂ ಸಮೇವಾಭವತ್ತತೋ ಗಾವೋಽಜಾಯನ್ತ೧೪।೪।೨।[೮]

ವಡವೇತರಾಭವತ್ ಅಶ್ವವೃಷ ಇತರೋ ಗರ್ದಭೀತರಾ ಗರ್ದಭ ಇತರಸ್ತಾಂ ಸಮೇವಾಭವತ್ತತ
ಏಕಶಫಮಜಾಯತ೧೪।೪।೨।[೯]

ಅಜೇತರಾಭವತ್ ವಸ್ತ ಇತರೋಽವಿರಿತರೋ ಮೇಷ ಇತರಸ್ತಾಂ
ಸಮೇವಾಭ್ವತ್ತತೋಽಜಾವಯೋಽಜಾಯನ್ತೈವಮೇವ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಮಿಥುನಮಾ
ಪಿಪೀಲಿಕಾಭ್ಯಸ್ತತ್ಸರ್ವಮಸೃಜತ೧೪।೪।೨।[೧೦]

ಸೋಽವೇತ್ ಅಹಂ ವಾವ ಸೃಷ್ಟಿರಸ್ಮ್ಯಹಂ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮಸೃಕ್ಷೀತಿ ತತಃ ಸೃಷ್ಟಿರಭವತ್ಸೃಷ್ಟ್ಯಾಂ
ಹಾಸ್ಯೈತಸ್ಯಾಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೨।[೧೧]

ಅಥೇತ್ಯಭ್ಯಮನ್ಥತ್ ಸ ಮುಖಾಚ್ಚ ಯೋನೇರ್ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಚಾಗ್ನಿಮಸೃಜತ
ತಸ್ಮಾದೇತದುಭಯಮಲೋಮಕಮನ್ತರತೋಽಲೋಮಕಾ ಹಿ ಯೋನಿರನ್ತರತಃ

೧೪।೪।೨।[೧೨]

ತದ್ಯದಿದಮಾಹುಃ ಅಮುಂ ಯಜಾಮುಂ ಯಜೇತ್ಯೇಕೈಕಂ ದೇವಮೇತಸ್ಯೈವ ಸಾ ವಿಸೃಷ್ಟಿರೇಷ ಉ
ಹ್ಯೇವ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ೧೪।೪।೨।[೧೩]

ಅಥ ಯತ್ಕಿಂ ಚೇದಮಾರ್ದ್ರಮ್ ತದ್ರೇತಸೋಽಸೃಜತ ತದು ಸೋಮ ಏತಾವದ್ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮನ್ನಂ
ಚೈವಾನ್ನಾದಶ್ಚ ಸೋಮ ಏವಾನ್ನಮಗ್ನಿರನ್ನಾದಃ೧೪।೪।೨।[೧೪]

ಸೈಷಾ ಬ್ರಹ್ಮಣೋಽತಿಸೃಷ್ಟಿಃ ಯಚ್ರೇಯಸೋ ದೇವಾನಸೃಜತಾಥ ಯನ್ಮರ್ತ್ಯಃ ಸನ್ನಮೃತಾನಸೃಜತ
ತಸ್ಮಾದತಿಸೃಷ್ಟಿರತಿಸೃಷ್ಟ್ಯಾಂ ಹಾಸ್ಯೈತಸ್ಯಾಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೨।[೧೫]

ತದ್ಧೇದಂ ತರ್ಹ್ಯವ್ಯಾಕೃತಮಾಸೀತ್ ತನ್ನಾಮರೂಪಾಭ್ಯಾಮೇವ
ವ್ಯಾಕ್ರಿಯತಾಸೌನಾಮಾಯಮಿದಂರೂಪ ಇತಿ ತದಿದಮಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ನಾಮರೂಪಾಭ್ಯಾಮೇವ
ವ್ಯಾಕ್ರಿಯತೇಽಸೌನಾಮಾಯಮಿದಂರೂಪ ಇತಿ೧೪।೪।೨।[೧೬]

ಸ ಏಷ ಇಹ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಆ ನಖಾಗ್ರೇಭ್ಯೋ ಯಥಾ ಕ್ಷುರಃ ಕ್ಷುರಧಾನೇಽವಹಿತಃ
ಸ್ಯಾದ್ವಿಶ್ವಮ್ಭರೋ ವಾ ವಿಶ್ವಮ್ಭರಕುಲಾಯೇ ತಂ ನ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಕೃತ್ಸ್ನೋ ಹಿ ಸಃ೧೪।೪।೨।[೧೭]

ಪ್ರಾಣನ್ನೇವ ಪ್ರಾಣೋ ನಾಮ ಭವತಿ ವದನ್ವಾಕ್ಪಶ್ಯಂಶ್ಚಕ್ಷುಃ ಶೃಣ್ವಞ್ಚ್ರೋತ್ರಂ ಮನ್ವಾನೋ
ಮನಸ್ತಾನ್ಯಸ್ಯೈತಾನಿ ಕರ್ಮನಾಮಾನ್ಯೇವ ಸ ಯೋಽತ ಏಕೈಕಮುಪಾಸ್ತೇ ನ ಸ ವೇದಾಕೃತ್ಸ್ನೋ
ಹ್ಯೇಷೋಽತ ಏಕೈಕೇನ ಭವತಿ೧೪।೪।೨।[೧೮]

ಆತ್ಮೇತ್ಯೇವೋಪಾಸೀತ ಅತ್ರ ಹ್ಯೇತೇ ಸರ್ವ ಏಕಂ ಭವನ್ತಿ ತದೇತತ್ಪದನೀಯಮಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ
ಯದಯಮಾತ್ಮಾನೇನ ಹ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಂ ವೇದ ಯಥಾ ಹ ವೈ ಪದೇನಾನುವಿನ್ದೇದೇವಂ ಕೀರ್ತಿಂ
ಶ್ಲೋಕಂ ವಿನ್ದತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೨।[೧೯]

ತದೇತತ್ಪ್ರೇಯಃ ಪುತ್ರಾತ್ ಪ್ರೇಯೋ ವಿತ್ತಾತ್ಪ್ರೇಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಾತ್ಸರ್ವಸ್ಮಾದನ್ತರತರಂ ಯದಯಮಾತ್ಮಾ ಸ
ಯೋಽನ್ಯಮಾತ್ಮನಃ ಪ್ರಿಯಂ ಬ್ರುವಾಣಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ಪ್ರಿಯಂ ರೋತ್ಸ್ಯತೀತೀಶ್ವರೋ ಹ ತಥೈವ
ಸ್ಯಾದಾತ್ಮಾನಮೇವ ಪ್ರಿಯಮುಪಾಸೀತ ಸ ಯ ಆತ್ಮಾನಮೇವ ಪ್ರಿಯಮುಪಾಸ್ತೇ ನ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಿಯಮ್
ಪ್ರಮಾಯುಕಂ ಭವತಿ೧೪।೪।೨।[೨೦]

ತದಾಹುಃ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮವಿದ್ಯಯಾ ಸರ್ವಂ ಭವಿಷ್ಯನ್ತೋ ಮನುಷ್ಯಾ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಕಿಮು
ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾವೇದ್ಯಸ್ಮಾತ್ತತ್ಸರ್ವಮಭವದಿತಿ೧೪।೪।೨।[೨೧]

ಬ್ರಹ್ಮ ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ ತದಾತ್ಮಾನಮೇವಾವೇದಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮೀತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ತತ್ಸರ್ವಮಭವತ್ತದ್ಯೋಯೋ ದೇವಾನಾಂ ಪ್ರತ್ಯಬುಧ್ಯತ ಸ ಏವ
ತದಭವತ್ತಥರ್ಷೀಣಾಂ ತಥಾ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮ್೧೪।೪।೨।[೨೨]

ತದ್ಧೈತತ್ಪಶ್ಯನ್ನೃಷಿರ್ವಾಮದೇವಃ ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಅಹಂ ಮನುರಭವಂ ಸೂರ್ಯಶ್ಚೇತಿ
ತದಿದಮಪ್ಯೇತರ್ಹಿ ಯ ಏವಂ ವೇದಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಸ್ಮೀತಿ ಸ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ಹ ನ
ದೇವಾಶ್ಚನಾಭೂತ್ಯಾ ಈಶತ ಆತ್ಮಾ ಹ್ಯೇಷಾಂ ಸ ಭವತ್ಯಥ ಯೋಽನ್ಯಾಂ
ದೇವತಾಮುಪಾಸ್ತೇಽನ್ಯೋಽಸಾವನ್ಯೋಽಹಮಸ್ಮೀತಿ ನ ಸ ವೇದ ಯಥಾ ಪಶುರೇವಂ ಸ ದೇವಾನಾಂ ಯಥಾ
ಹ ವೈ ಬಹವಃ ಪಶವೋ ಮನುಷ್ಯಂ ಭುಞ್ಜ್ಯುರೇವಮೇಕೈಕಃ ಪುರುಷೋ
ದೇವಾನ್ಭುನಕ್ತ್ಯೇಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ಪಶಾವಾದೀಯಮಾನೇಽಪ್ರಿಯಂ ಭವತಿ ಕಿಮು ಬಹುಷು
ತಸ್ಮಾದೇಷಾಂ ತನ್ನ ಪ್ರಿಯಂ ಯದೇತನ್ಮನುಷ್ಯಾ ವಿದ್ಯುಃ೧೪।೪।೨।[೨೩]

ಬ್ರಹ್ಮ ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ ಏಕಮೇವ ತದೇಕಂ ಸನ್ನ ವ್ಯಭವತ್ತಚ್ರೇಯೋ ರೂಪಮತ್ಯಸೃಜತ
ಕ್ಷತ್ರಂ ಯಾನ್ಯೇತಾನಿ ದೇವತ್ರಾ ಕ್ಷತ್ರಾಣೀನ್ದ್ರೋ ವರುಣಃ ಸೋಮೋ ರುದ್ರಃ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಯಮೋ
ಮೃತ್ಯುರೀಶಾನ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಕ್ಷತ್ರಾತ್ಪರಂ ನಾಸ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಮಧಸ್ತಾದುಪಾಸ್ತೇ
ರಾಜಸೂಯೇ ಕ್ಷತ್ರ ಏವ ತದ್ಯಶೋ ದಧಾತಿ ಸೈಷಾ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಯೋನಿರ್ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಪಿ
ರಾಜಾ ಪರಮತಾಂ ಗಚತಿ ಬ್ರಹ್ಮೈವಾನ್ತತ ಉಪನಿಶ್ರಯತಿ ಸ್ವಾಂ ಯೋನಿಂ ಯ ಉ ಏನಂ ಹಿನಸ್ತಿ ಸ್ವಾಂ
ಸ ಯೋನಿಮೃಚತಿ ಸ ಪಾಪೀಯಾನ್ಭವತಿ ಯಥಾ ಶ್ರೇಯಾಂಸಂ ಹಿಂಸಿತ್ವಾ೧೪।೪।೨।[೨೪]

ಸ ನೈವ ವ್ಯಭವತ್ ಸ ವಿಶಮಸೃಜತ ಯಾನ್ಯೇತಾನಿ ದೇವಜಾತಾನಿ ಗಣಶ ಆಖ್ಯಾಯನ್ತೇ ವಸವೋ
ರುದ್ರಾ ಆದಿತ್ಯಾ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಮರುತ ಇತಿ೧೪।೪।೨।[೨೫]

ಸ ನೈವ ವ್ಯಭವತ್ ಸ ಶೌದ್ರಂ ವರ್ಣಮಸೃಜತ ಪೂಷಣಮಿಯಂ ವೈ ಪೂಷೇಯಂ ಹೀದಂ
ಸರ್ವಂ ಪುಷ್ಯತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ೧೪।೪।೨।[೨೬]

ಸ ನೈವ ವ್ಯಭವತ್ ತಚ್ರೇಯೋ ರೂಪಮತ್ಯಸೃಜತ ಧರ್ಮಂ ತದೇತತ್ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಕ್ಷತ್ರಂ
ಯದ್ಧರ್ಮಸ್ತಸ್ಮಾದ್ಧರ್ಮಾತ್ಪರಂ ನಾಸ್ತ್ಯಥೋ ಅಬಲೀಯಾನ್ಬಲೀಯಾಂಸ್ಮಮ್!ಶಂಸತೇ ಧರ್ಮೇಣ
ಯಥಾ ರಾಜ್ಞೈವಂ ಯೋ ವೈ ಸ ಧರ್ಮಃ ಸತ್ಯಂ ವೈ ತತ್ತಸ್ಮಾತ್ಸತ್ಯಮ್
ವದನ್ತಮಾಹುರ್ಧರ್ಮಂ ವದತೀತಿ ಧರ್ಮಂ ವಾ ವದನ್ತಂ ಸತ್ಯಮ್
ವದತೀತ್ಯೇತದ್ಧ್ಯೇವೈತದುಭಯಂ ಭವತಿ೧೪।೪।೨।[೨೭]

ತದೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಕ್ಷತ್ರಂ ವಿಟ್ಶೂದ್ರಃ ತದಗ್ನಿನೈವ ದೇವೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಾಭವದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ
ಮನುಷ್ಯೇಷು ಕ್ಷತ್ರಿಯೇಣ ಕ್ಷತ್ರಿಯೋ ವೈಶ್ಯೇನ ವೈಶ್ಯಃ ಶೂದ್ರೇಣ ಶೂದ್ರಸ್ತಸ್ಮಾದಗ್ನಾವೇವ
ದೇವೇಷು ಲೋಕಮಿಚನ್ತೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಮನುಷ್ಯೇಷ್ವೇತಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ರೂಪಾಭ್ಯಾಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಭವತ್೧೪।೪।೨।[೨೮]

ಅಥ ಯೋ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಸ್ವಂ ಲೋಕಮದೃಷ್ಟ್ವಾ ಪ್ರೈತಿ ಸ ಏನಮವಿದಿತೋ ನ ಭುನಕ್ತಿ ಯಥಾ
ವೇದೋ ವಾನನೂಕ್ತೋಽನ್ಯದ್ವಾ ಕರ್ಮಾಕೃತಂ ಯದಿ ಹ ವಾ ಅಪ್ಯನೇವಮ್ವಿನ್ಮಹತ್ಪುಣ್ಯಂ ಕರ್ಮ
ಕರೋತಿ ತದ್ಧಾಸ್ಯಾನ್ತತಃ ಕ್ಷೀಯತ ಏವಾತ್ಮಾನಮೇವ ಲೋಕಮುಪಾಸೀತ ಸ ಯ ಆತ್ಮಾನಮೇವ
ಲೋಕಮುಪಾಸ್ತೇ ನ ಹಾಸ್ಯ ಕರ್ಮ ಕ್ಷೀಯತೇಽಸ್ಮಾದ್ಧ್ಯೇವಾತ್ಮನೋ ಯದ್ಯತ್ಕಾಮಯತೇ ತತ್ತತ್ಸೃಜತೇ೧೪।೪।೨।[೨೯]

ಅಥೋ ಅಯಂ ವಾ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಲೋಕಃ ಸ ಯಜ್ಜುಹೋತಿ ಯದ್ಯಜತೇ ತೇನ ದೇವಾನಾಂ
ಲೋಕೋಽಥ ಯದನುಬ್ರೂತೇ ತೇನರ್ಷೀಣಾಮಥ ಯತ್ಪ್ರಜಾಮಿಚತೇ ಯತ್ಪಿತೃಭ್ಯೋ ನಿಪೃಣಾತಿ ತೇನ
ಪಿತೄಣಾಮಥ ಯನ್ಮನುಷ್ಯಾನ್ವಾಸಯತೇ ಯದೇಭ್ಯೋಽಶನಂ ದದಾತಿ ತೇನ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಥ
ಯತ್ಪಶುಭ್ಯಸ್ತೃಣೋದಕಂ ವಿನ್ದತಿ ತೇನ ಪಶೂನಾಂ ಯದಸ್ಯ ಗೃಹೇಷು ಶ್ವಾಪದಾ ವಯಾಂಸ್ಯಾ
ಪಿಪೀಲಿಕಾಭ್ಯ ಉಪಜೀವನ್ತಿ ತೇನ ತೇಷಾಂ ಲೋಕೋ ಯಥಾ ಹ ವೈ ಸ್ವಾಯ ಲೋಕಾಯಾರಿಷ್ಟಿಮಿಚೇದೇವಂ
ಹೈವಮ್ವಿದೇ ಸರ್ವದಾ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯರಿಷ್ಟಿಮಿಚನ್ತಿ ತದ್ವಾ ಏತದ್ವಿದಿತಂ ಮೀಮಾಂಸಿತಮ್೧೪।೪।೨।[೩೦]

ಆತ್ಮೈವೇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ ಏಕ ಏವ ಸೋಽಕಾಮಯತ ಜಾಯಾ ಮೇ ಸ್ಯಾದಥ ಪ್ರಜಾಯೇಯಾಥ ವಿತ್ತಂ ಮೇ
ಸ್ಯಾದಥ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತಾನ್ವಾವೈ ಕಾಮೋ ನೇಚಂಶ್ಚನಾತೋ ಭೂಯೋ
ವಿನ್ದೇತ್ತಸ್ಮಾದಪ್ಯೇತರ್ಹ್ಯೇಕಾಕೀ ಕಾಮಯತೇ ಜಾಯಾ ಮೇ ಸ್ಯಾದಥ ಪ್ರಜಾಯೇಯಾಥ ವಿತ್ತಂ ಮೇ
ಸ್ಯಾದಥ ಕರ್ಮ ಕುರ್ವೀಯೇತಿ ಸ ಯಾವದಪ್ಯೇತೇಷಾಮೇಕೈಕಂ ನ ಪ್ರಾಪ್ನೋತ್ಯಕೃತ್ಸ್ನ ಏವ
ತಾವನ್ಮನ್ಯತೇ ತಸ್ಯೋ ಕೃತ್ಸ್ನತಾ೧೪।೪।೨।[೩೧]

ಮನ ಏವಾಸ್ಯಾತ್ಮಾ ವಾಗ್ಜಾಯಾ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಜಾ ಚಕ್ಷುರ್ಮಾನುಷಂ ವಿತ್ತಂ ಚಕ್ಷುಷಾ ಹಿ
ತದ್ವಿನ್ದತಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ದೈವಂ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಹಿ ತಚೃಣೋತ್ಯಾತ್ಮೈವಾಸ್ಯ ಕರ್ಮಾತ್ಮನಾ ಹಿ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ
ಸ ಏಷ ಪಾಙ್ಕ್ತೋ ಯಜ್ಞಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪಶುಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಃ ಪುರುಷಃ ಪಾಙ್ಕ್ತಮಿದಂ ಕಿಂ ಚ ತದಿದಂ
ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೩।[೧]

ಯತ್ಸಪ್ತಾನ್ನಾನಿ ಮೇಧಯಾ ತಪಸಾಜನಯತ್ಪಿತಾ ಏಕಮಸ್ಯ ಸಾಧಾರಣಂ ದ್ವೇ ದೇವಾನಭಾಜಯತ್
ತ್ರೀಣ್ಯಾತ್ಮನೇಽಕುರುತ ಪಶುಭ್ಯ ಏಕಂ ಪ್ರಾಯಚತ್ ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಯಚ್ಚ
ಪ್ರಾಣಿತಿ ಯಚ್ಚ ನ ಕಸ್ಮಾತ್ತಾನಿ ನ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇಽದ್ಯಮಾನಾನಿ ಸರ್ವದಾ ಯೋ ವೈ ತಾಮಕ್ಷಿತಿಂ ವೇದ
ಸೋಽನ್ನಮತ್ತಿ ಪ್ರತೀಕೇನ ಸ ದೇವಾನಪಿಗಚತಿ ಸ ಊರ್ಜಮುಪಜೀವತೀತಿ ಶ್ಲೋಕಾಃ೧೪।೪।೩।[೨]

ಯತ್ಸಪ್ತಾನ್ನಾನಿ ಮೇಧಯಾ ತಪಸಾಜನಯತ್ಪಿತೇತಿ ಮೇಧಯಾ ಹಿ ತಪಸಾಜನಯತ್ಪಿತೈಕಮಸ್ಯ
ಸಾಧಾರಣಮಿತೀದಮೇವಾಸ್ಯ ತತ್ಸಾಧಾರಣಮನ್ನಂ ಯದಿದಮದ್ಯತೇ ಸ ಯ ಏತದುಪಾಸ್ತೇ ನ ಸ
ಪಾಪ್ಮನೋ ವ್ಯಾವರ್ತತೇ ಮಿಷ್ರಂ ಹ್ಯೇತತ್೧೪।೪।೩।[೩]

ದ್ವೇ ದೇವಾನಭಾಜಯದಿತಿ ಹುತಂ ಚ ಪ್ರಹುತಂ ಚ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವೇಭ್ಯೋ ಜುಹ್ವತಿ ಚ ಪ್ರ ಚ
ಜುಹ್ವತ್ಯಥೋ ಆಹುರ್ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸಾವಿತಿ ತಸ್ಮಾನ್ನೇಷ್ಟಿಯಾಜುಕಃ ಸ್ಯಾತ್೧೪।೪।೩।[೪]

ಪಶುಭ್ಯ ಏಕಂ ಪ್ರಾಯಚದಿತಿ ತತ್ಪಯಃ ಪಯೋ ಹ್ಯೇವಾಗ್ರೇ ಮನುಷ್ಯಾಶ್ಚ ಪಶವಶ್ಚೋಪಜೀವನ್ತಿ
ತಸ್ಮಾತ್ಕುಮಾರಂ ಜಾತಂ ಘೃತಂ ವೈವಾಗ್ರೇ ಪ್ರತಿಲೇಹಯನ್ತಿ ಸ್ತನಂ ವಾನುಧಾಪ್ಯನ್ತಿ೧೪।೪।೩।[೫]

ಅಥ ವತ್ಸಂ ಜಾತಮಾಹುಃ ಅತೃಣಾದ ಇತಿ ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಯಚ್ಚ ಪ್ರಾಣಿತಿ ಯಚ್ಚ ನೇತಿ
ಪಯಸಿ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಯಚ್ಚ ಪ್ರಾಣಿತಿ ಯಚ್ಚ ನ೧೪।೪।೩।[೬]

ತದ್ಯದಿದಮಾಹುಃ ಸಮ್ವತ್ಸರಂ ಪಯಸಾ ಜುಹ್ವದಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತೀತಿ ನ ತಥಾ
ವಿದ್ಯಾದ್ಯದಹರೇವ ಜುಹೋತಿ ತದಹಃ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಮಾಪಜಯತ್ಯೇವಂ ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸರ್ವಂ ಹಿ
ದೇವೇಭ್ಯೋಽನ್ನಾದ್ಯಂ ಪ್ರಯಚತಿ ಕಸ್ಮಾತ್ತಾನಿ ನ ಕ್ಷೀಯನ್ತೇಽದ್ಯಮಾನಾನಿ ಸರ್ವದೇತಿ೧೪।೪।೩।[೭]

ಪುರುಷೋ ವಾ ಅಕ್ಷಿತಿಃ ಸ ಹೀದಮನ್ನಂ ಪುನಃಪುನರ್ಜನಯತೇ ಯೋ ವೈ ತಾಮಕ್ಷಿತಿಂ ವೇದೇತಿ
ಪುರುಷೋ ವಾ ಅಕ್ಷಿತಿಃ ಸ ಹೀದಮನ್ನಂ ಧಿಯಾಧಿಯಾ ಜನಯತೇ ಕರ್ಮಭಿರ್ಯದ್ಧೈತನ್ನ
ಕುರ್ಯಾತ್ಕ್ಷೀಯೇತ ಹ ಸೋಽನ್ನಮತ್ತಿ ಪ್ರತೀಕೇನೇತಿ ಮುಖಂ ಪ್ರತೀಕಂ ಮುಖೇನೇತ್ಯೇತತ್ಸ
ದೇವಾನಪಿಗಚತಿ ಸ ಊರ್ಜಮುಪಜೀವತೀತಿ ಪ್ರಶಂಸಾ೧೪।೪।೩।[೮]

ತ್ರೀಣ್ಯಾತ್ಮನೇಽಕುರುತೇತಿ ಮನೋ ವಾಚಂ ಪ್ರಾಣಂ ತಾನ್ಯಾತ್ಮನೇಽಕುರುತಾನ್ಯತ್ರಮನಾ ಅಭೂವಂ
ನಾದರ್ಶಮನ್ಯತ್ರಮನಾ ಅಭೂವಂ ನಾಶ್ರೌಷಮಿತಿ ಮನಸಾ ಹ್ಯೇವ ಪಶ್ಯತಿ ಮನಸಾ ಶೃಣೋತಿ೧೪।೪।೩।[೯]

ಕಾಮಃ ಸಙ್ಕಲ್ಪೋ ವಿಚಿಕಿತ್ಸಾ ಶ್ರದ್ಧಾಶ್ರದ್ಧಾ ಧೃತಿರಧೃತಿರ್ಹ್ರೀರ್ಧೀರ್ಭೀರಿತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಮ್
ಮನ ಏವ ತಸ್ಮಾದಪಿ ಪೃಷ್ಠತ ಉಪಸ್ಪೃಷ್ಟೋ ಮನಸಾ ವಿಜಾನಾತಿ೧೪।೪।೩।[೧೦]

ಯಃ ಕಶ್ಚ ಶಬ್ದೋ ವಾಗೇವ ಸೈಷಾ ಹ್ಯನ್ತಮಾಯತ್ತೈಷಾ ಹಿ ನ ಪ್ರಾಣೋಽಪಾನೋ ವ್ಯಾನ ಉದಾನಃ
ಸಮಾನೋಽನ ಇತ್ಯೇತತ್ಸರ್ವಂ ಪ್ರಾಣ ಏವೈತನ್ಮನ್ಯೋ ವಾ ಅಯಮಾತ್ಮಾ ವಾಙ್ಮಯೋ ಮನೋಮಯಃ
ಪ್ರಾಣಮಯಃ೧೪।೪।೩।[೧೧]

ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾ ಏತ ಏವ ವಾಗೇವಾಯಂ ಲೋಕೋ ಮನೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಃ ಪ್ರಾಣೋಽಸೌ ಲೋಕಃ

೧೪।೪।೩।[೧೨]

ತ್ರಯೋ ವೇದಾ ಏತ ಏವ ವಾಗೇವರ್ಗ್ವೇದೋ ಮನೋ ಯಜುರ್ವೇದಃ ಪ್ರಾಣಃ ಸಾಮವೇದಃ೧೪।೪।೩।[೧೩]

ದೇವಾಃ ಪಿತರೋ ಮನುಷ್ಯಾ ಏತ ಏವ ವಾಗೇವ ದೇವಾ ಮನಃ ಪಿತರಃ ಪ್ರಾಣೋ ಮನುಷ್ಯಾಃ೧೪।೪।೩।[೧೪]

ಪಿತಾ ಮಾತಾ ಪ್ರಜೈತ ಏವ ಮನ ಏವ ಪಿತಾ ವಾಙ್ಗ್ಮಾತಾ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಜಾ೧೪।೪।೩।[೧೫]

ವಿಜ್ಞಾತಂ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸ್ಯಮ್ ಅವಿಜ್ಞಾತಮೇತ ಏವ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿಜ್ಞಾತಂ ವಾಚಸ್ತದ್ರೂಪಂ ವಾಗ್ಘಿ
ವಿಜ್ಞಾತಾ ವಾಗೇನಂ ತದ್ಭೂತ್ವಾವತಿ೧೪।೪।೩।[೧೬]

ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸ್ಯಮ್ ಮನಸ್ತದ್ರೂಪಂ ಮನೋ ಹಿ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸ್ಯಂ ಮನ ಏವ ತದ್ಭೂತ್ವಾವತಿ೧೪।೪।೩।[೧೭]

ಯತ್ಕಿಂ ಚಾವಿಜ್ಞಾತಮ್ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ತದ್ರೂಪಂ ಪ್ರಾಣೋ ಹ್ಯವಿಜ್ಞಾತಃ ಪ್ರಾಣ ಏವ ತದ್ಭೂತ್ವಾವತಿ೧೪।೪।೩।[೧೮]

ತಸ್ಯೈ ವಾಚಃ ಪೃಥಿವೀ ಶರೀರಮ್ ಜ್ಯೋತೀ ರೂಪಮಯಮಗ್ನಿಸ್ತದ್ಯಾವತ್ಯೇವ ವಾಕ್ತಾವತೀ ಪೃಥಿವೀ
ತಾವಾನಯಮಗ್ನಿಃ೧೪।೪।೩।[೧೯]

ಅಥೈತಸ್ಯ ಮನಸೋ ದ್ಯೌಃ ಶರೀರಂ ಜ್ಯೋತೀ ರೂಪಮಸಾವಾದಿತ್ಯಸ್ತದ್ಯಾವದೇವ ಮನಸ್ತಾವತೀ
ದ್ಯೌಸ್ತಾವಾನಸಾವಾದಿತ್ಯಸ್ತೌ ಮಿಥುನಂ ಸಮೈತಾಂ ತತಃ ಪ್ರಾಣೋಽಜಾಯತ ಸ ಇನ್ದ್ರಃ ಸ
ಏಷೋಽಸಪತ್ನೋ ದ್ವಿತೀಯೋ ವೈ ಸಪತ್ನೋ ನಾಸ್ಯ ಸಪತ್ನೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೩।[೨೦]

ಅಥೈತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಸ್ಯಾಪಃ ಶರೀರಂ ಜ್ಯೋತೀ ರೂಪಮಸೌ ಚನ್ದ್ರಸ್ತದ್ಯಾವಾ ನೇವ ಪ್ರಾಣಸ್ತಾವತ್ಯ
ಆಪಸ್ತಾವಾನಸೌ ಚನ್ದ್ರಃ೧೪।೪।೩।[೨೧]

ತ ಏತೇ ಸರ್ವ ಏವ ಸಮಾಃ ಸರ್ವೇಽನನ್ತಾಃ ಸ ಯೋ ಹೈತಾನನ್ತವತ ಉಪಾಸ್ತೇಽನ್ತವತಂ ಸ ಲೋಕಂ
ಜಯತ್ಯಥ ಯೋ ಹೈತಾನನನ್ತಾನುಪಾಸ್ತೇಽನನ್ತಂ ಸ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ

೧೪।೪।೩।[೨೨]

ಸ ಏಷ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಷೋಡಶಕಲಸ್ತಸ್ಯ ರಾತ್ರಯ ಏವ ಪಞ್ಚದಶ ಕಲಾ
ಧ್ರುವೈವಾಸ್ಯ ಷೋಡಶೀ ಕಲಾ ಸ ರಾತ್ರಿಭಿರೇವಾ ಚ ಪೂರ್ಯತೇಽಪ ಚ ಕ್ಷೀಯತೇ ಸೋಽಮಾವಾಸ್ಯಾಂ
ರಾತ್ರಿಮೇತಯಾ ಷೋಡಶ್ಯಾ ಕಲಯಾ ಸರ್ವಮಿದಂ ಪ್ರಾಣಭೃದನುಪ್ರವಿಶ್ಯ ತತಃ ಪ್ರಾತರ್ಜಾಯತೇ
ತಸ್ಮಾದೇತಾಂ ರಾತ್ರಿಂ ಪ್ರಾಣಭೃತಃ ಪ್ರಾಣಂ ನ ವಿಚಿನ್ದ್ಯಾದಪಿ ಕೃಕಲಾಸಸ್ಯೈತಸ್ಯಾ ಏವ ದೇವತಾಯಾ
ಅಪಚಿತ್ಯೈ೧೪।೪।೩।[೨೩]

ಯೋ ವೈ ಸ ಸಂವತ್ಸರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಷೋಡಶಕಲೋಽಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮೇವಂವಿತ್ಪುರುಷಸ್ತಸ್ಯ
ವಿತ್ತಮೇವ ಪಞ್ಚದಶ ಕಲಾ ಆತ್ಮೈವಾಸ್ಯ ಷೋಡಶೀ ಕಲಾ ಸ ವಿತ್ತೇನೈವಾ ಚ ಪೂರ್ಯತೇಽಪ ಚ
ಕ್ಷೀಯತೇ ತದೇತನ್ನಭ್ಯಂ ಯದಯಮಾತ್ಮಾ ಪ್ರಧಿರ್ವಿತ್ತಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯದ್ಯಪಿ ಸರ್ವಜ್ಯಾನಿಂ
ಜೀಯತ ಆತ್ಮನಾ ಚೇಜ್ಜೀವತಿ ಪ್ರಧಿನಾಗಾದಿತ್ಯಾಹುಃ೧೪।೪।೩।[೨೪]

ಅಥ ತ್ರಯೋ ವಾವ ಲೋಕಾಃ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಃ ಪಿತೃಲೋಕೋ ದೇವಲೋಕ ಇತಿ ಸೋಽಯಂ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಃ
ಪುತ್ರೇಣೈವ ಜಯ್ಯೋ ನಾನ್ಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಪಿತೃಲೋಕೋ ವಿದ್ಯಯಾ ದೇವಲೋಕೋ ದೇವಲೋಕೋ ವೈ ಲೋಕಾನಾಂ
ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತಸ್ಮಾದ್ವಿದ್ಯಾಂ ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ೧೪।೪।೩।[೨೫]

ಅಥಾತಃ ಸಮ್ಪ್ರತ್ತಿಃ ಯದಾ ಪ್ರೈಷ್ಯನ್ಮನ್ಯತೇಽಥ ಪುತ್ರಮಾಹ ತ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ವಂ
ಯಜ್ಞಸ್ತ್ವಂ ಲೋಕ ಇತಿ ಸ ಪುತ್ರಃ ಪ್ರತ್ಯಾಹಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಹಂ ಯಜ್ಞೋಽಹಂ ಲೋಕ ಇತಿ೧೪।೪।೩।[೨೬]

ಯದ್ವೈ ಕಿಂ ಚಾನೂಕ್ತಮ್ ತಸ್ಯ ಸರ್ವಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯೇಕತಾ ಯೇ ವೈ ಕೇ ಚ ಯಜ್ಞಾಸ್ತೇಷಾಂ
ಸರ್ವೇಷಾಂ ಯಜ್ಞ ಇತ್ಯೇಕತಾ ಯೇ ವೈ ಕೇ ಚ ಲೋಕಾಸ್ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಲೋಕ ಇತ್ಯೇಕತೈತಾವದ್ವಾ ಇದಂ
ಸರ್ವಮೇತನ್ಮಾ ಸರ್ವಂ ಸನ್ನಯಮಿತೋ ಭುನಜದಿತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರಮನುಶಿಷ್ಟಂ
ಲೋಕ್ಯಮಾಹುಸ್ತಸ್ಮಾದೇನಮನುಶಾಸತಿ ಸ ಯದೈವಂವಿದಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತ್ಯಥೈಭಿರೇವ ಪ್ರಾಣೈಃ
ಸಹ ಪುತ್ರಮಾವಿಶತಿ ಸ ಯದ್ಯನೇನ ಕಿಂಚಿದಕ್ಷ್ಣಯಾಕೃತಂ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದೇನಂ
ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರೋ ಮುಞ್ಚತಿ ತಸ್ಮಾತ್ಪುತ್ರೋ ನಾಮ ಸ ಪುತ್ರೇಣೈವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ
ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತ್ಯಥೈನಮೇತೇ ದೈವಾಃ ಪ್ರಾಣಾ ಅಮೃತಾ ಆವಿಶನ್ತಿ೧೪।೪।೩।[೨೭]

ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಚೈನಮಗ್ನೇಶ್ಚ ದೈವೀ ವಾಗಾವಿಶತಿ ಸಾ ವೈ ದೈವೀ ವಾಗ್ಯಯಾ ಯದ್ಯದೇವ ವದತಿ
ತತ್ತದ್ಭವತಿ೧೪।೪।೩।[೨೮]

ದಿವಶ್ಚೈನಮಾದಿತ್ಯಾಚ್ಚ ದೈವಂ ಮನ ಆವಿಶತಿ ತದ್ವೈ ದೈವಂ ಮನೋ ಯೇನಾನನ್ದ್ಯೇವ
ಭವತ್ಯಥೋ ನ ಶೋಚತಿ೧೪।೪।೩।[೨೯]
ಅದ್ಭ್ಯಶ್ಚೈನಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಶ್ಚ ದೈವಃ ಪ್ರಾಣ ಆವಿಶತಿ ಸ ವೈ ದೈವಃ ಪ್ರಾಣೋ ಯಃ
ಸಂಚರಂಶ್ಚಾಸಂಚರಂಶ್ಚ ನ ವ್ಯಥತೇಽಥೋ ನ ರಿಶ್ಯತಿ ಸ ಏಷ ಏವಂವಿತ್ಸರ್ವೇಷಾಮ್
ಭೂತಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ಯಥೈಷಾ ದೇವತೈವಂ ಸ ಯಥೈತಾಂ ದೇವತಾಂ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನ್ಯವನ್ತ್ಯೇವಂ ಹೈವಂವಿದಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯವನ್ತಿ ಯದು ಕಿಂ ಚೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ
ಶೋಚನ್ತ್ಯಮೈವಾಸಾಂ ತದ್ಭವತಿ ಪುಣ್ಯಮೇವಾಮುಂ ಗಚತಿ ನ ಹ ವೈ ದೇವಾನ್ಪಾಪಂ ಗಚತಿ೧೪।೪।೩।[೩೦]

ಅಥಾತೋ ವ್ರತಮೀಮಾಂಸಾ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಹ ಕರ್ಮಾಣಿ ಸಸೃಜೇ ತಾನಿ ಸೃಷ್ಟಾನ್ಯನ್ಯೋಽನ್ಯೇನಾಸ್ಪರ್ಧನ್ತ
ವದಿಷ್ಯಾಮ್ಯೇವಾಹಮಿತಿ ವಾಗ್ದಧ್ರೇ ದ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮ್ಯಹಮಿತಿ ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರೋಷ್ಯಾಮ್ಯಹಮಿತಿ
ಶ್ರೋತ್ರಮೇವಮನ್ಯಾನಿ ಕರ್ಮಾಣಿ ಯಥಾಕರ್ಮ೧೪।೪।೩।[೩೧]

ತಾನಿ ಮೃತ್ಯುಃ ಶ್ರಮೋ ಭೂತ್ವೋಪಯೇಮೇ ತಾನ್ಯಾಪ್ನೋತ್ತಾನ್ಯಾಪ್ತ್ವಾ ಮೃತ್ಯುರವಾರುನ್ದ್ಧ
ತಸ್ಮಾಚ್ರಾಮ್ಯತ್ಯೇವ ವಾಕ್ಶ್ರಾಮ್ಯತಿ ಚಕ್ಷುಃ ಶ್ರಾಮ್ಯತಿ ಶ್ರೋತ್ರಮಥೇಮಮೇವ ನಾಪ್ನೋದ್ಯೋಽಯಮ್
ಮಧ್ಯಮಃ ಪ್ರಾಣಃ೧೪।೪।೩।[೩೨]

ತಾನಿ ಜ್ಞಾತುಂ ದಧ್ರಿರೇ ಽಯಂ ವೈ ನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಯಃ ಸಂಚರಂಶ್ಚಾಸಂಚರಂಶ್ಚ ನ
ವ್ಯಥತೇಽಥೋ ನ ರಿಷ್ಯತಿ ಹನ್ತಾಸ್ಯೈವ ಸರ್ವೇ ರೂಪಂ ಭವಾಮೇತಿ ತ ಏತಸ್ಯೈವ ಸರ್ವೇ
ರೂಪಮಭವಂಸ್ತಸ್ಮಾದೇತ ಏತೇನಾಖ್ಯಾಯನ್ತೇ ಪ್ರಾಣಾ ಇತಿ ತೇನ ಹ ವಾವ ತತ್ಕುಲಮಾಖ್ಯಾಯತೇ
ಯಸ್ಮಿನ್ಕುಲೇ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯ ಉ ಹೈವಂವಿದಾ ಸ್ಪರ್ಧತೇಽನುಶುಷ್ಯ ಹೈವಾನ್ತತೋ
ಮ್ರಿಯತ ಇತ್ಯಧ್ಯಾತ್ಮಮ್೧೪।೪।೩।[೩೩]

ಅಥಾಧಿದೇವತಂ ಜ್ವಲಿಷ್ಯಾಮ್ಯೇವಾಹಮಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ದಧ್ರೇ ತಪ್ಸ್ಯಾಸ್ಯಹಮಿತ್ಯಾದಿತ್ಯೋ
ಭಾಸ್ಯಾಮ್ಯಹಮಿತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಏವಮನ್ಯಾ ದೇವತಾ ಯಥಾದೇವತಂ ಸ ಯಥೈಷಾಂ ಪ್ರಾಣಾನಾಮ್
ಮಧ್ಯಮಃ ಪ್ರಾಣ ಏವಮೇತಾಸಾಂ ದೇವತಾನಾಂ ವಾಯುರ್ಮ್ಲೋಚನ್ತಿ ಹ್ಯನ್ಯಾ ದೇವತಾ ನ ವಾಯುಃ
ಸೈಷಾನಸ್ತಮಿತಾ ದೇವತಾ ಯದ್ವಾಯುಃ೧೪।೪।೩।[೩೪]

ಅಥೈಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ ಯತಶ್ಚೋದೇತಿ ಸೂರ್ಯೋಽಸ್ತಂ ಯತ್ರ ಚ ಗಚತೀತಿ ಪ್ರಾಣಾದ್ವಾ ಏಷ ಉದೇತಿ
ಪ್ರಾಣೇಽಸ್ತಮೇತಿ ತಂ ದೇವಾಶ್ಚಕ್ರಿರೇ ಧರ್ಮಂ ಸ ಏವಾದ್ಯ ಸ ಉ ಶ್ವ ಇತಿ ಯದ್ವಾ
ಏತೇಽಮುರ್ಹ್ಯಧ್ರಿಯನ್ತ ತದೇವಾಪ್ಯದ್ಯ ಕುರ್ವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದೇಕಮೇವ ವ್ರತಂ
ಚರೇತ್ಪ್ರಾಣ್ಯಾಚ್ಚೈವಾಪಾನ್ಯಾಚ್ಚ ನೇನ್ಮಾ ಪಾಪ್ಮಾ ಮೃತ್ಯುರಾಪ್ನವದಿತಿ ಯದ್ಯು
ಚರೇತ್ಸಮಾಪಿಪಯಿಷೇತ್ತೇನೋ ಏತಸ್ಯೈ ದೇವತಾಯೈ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೪।೪।[೧]

ತ್ರಯಂ ವಾ ಇದಂ ನಾಮ ರೂಪಂ ಕರ್ಮ ತೇಷಾಂ ನಾಮ್ನಾಂ ವಾಗಿತ್ಯೇತದೇಷಾಮುಕ್ಥಮತೋ ಹಿ
ಸರ್ವಾಣಿ ನಾಮಾನ್ಯುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯೇತದೇಷಾಂ ಸಾಮೈತದ್ಧಿ ಸರ್ವೈರ್ನಾಮಭಿಃ ಸಮಮೇತದೇಷಾಮ್
ಬ್ರಹ್ಮೈತದ್ಧಿ ಸರ್ವಾಣಿ ನಾಮಾನಿ ಬಿಭರ್ತಿ೧೪।೪।೪।[೨]
ಅಥ ರೂಪಾಣಾಮ್ ಚಕ್ಷುರಿತ್ಯೇತದೇಷಾಮುಕ್ಥಮತೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣ್ಯುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯೇತದೇಷಾಂ
ಸಾಮೈತದ್ಧಿ ಸರ್ವೈ ರೂಪೈಃ ಸಮಮೇತದೇಷಾಂ ಬ್ರಹ್ಮೈತದ್ಧಿ ಸರ್ವಾಣಿ ರೂಪಾಣಿ ಬಿಭರ್ತಿ೧೪।೪।೪।[೩]

ಅಥ ಕರ್ಮಣಾಮ್ ಆತ್ಮೇತ್ಯೇತದೇಷಾಮುಕ್ಥಮತೋ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣ್ಯುತ್ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯೇತದೇಷಾಂ
ಸಾಮೈತದ್ಧಿ ಸರ್ವೈಃ ಕರ್ಮಭಿಃ ಸಮಮೇತದೇಷಾಂ ಬ್ರಹ್ಮೈತದ್ಧಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಕರ್ಮಾಣಿ
ಬಿಭರ್ತಿ ತದೇತತ್ತ್ರಯಂ ಸದೇಕಮಯಮಾತ್ಮಾತ್ಮೋ ಏಕಃ ಸನ್ನೇತತ್ತ್ರಯಂ ತದೇತದಮೃತಂ
ಸತ್ಯೇನ ಚನ್ನಂ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಅಮೃತಂ ನಾಮರೂಪೇ ಸತ್ಯಂ ತಾಭ್ಯಾಮಯಂ ಪ್ರಾಣಶ್ಚನ್ನಃ೧೪।೫।೧।[೧]

ದೃಪ್ತಬಾಲಾಕಿರ್ಹಾನೂಚಾನೋ ಗಾರ್ಗ್ಯ ಆಸ ಸ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುಂ ಕಾಶ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ತೇ ಬ್ರವಾಣೀತಿ
ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುಃ ಸಹಸ್ರಮೇತಸ್ಯಾಂ ವಾಚಿ ದದ್ಮೋ ಜನಕೋ ಜನಕ ಇತಿ ವೈ ಜನಾ ಧಾವನ್ತೀತಿ೧೪।೫।೧।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಸಾವಾದಿತ್ಯೇ ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾ ಅತಿಷ್ಠಾಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮೂರ್ಧಾ
ರಾಜೇತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇಽತಿಷ್ಠಾಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮ್
ಮೂರ್ಧಾ ರಾಜಾ ಭವತಿ೧೪।೫।೧।[೩]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಸೌ ಚನ್ದ್ರೇ ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾ ಬೃಹನ್ಪಾಣ್ಡರವಾಸಾಃ ಸೋಮೋ ರಾಜೇತಿ ವಾ
ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯ ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇಽಹರಹರ್ಹ ಸುತಃ ಪ್ರಸುತೋ ಭವತಿ ನಾಸ್ಯಾನ್ನಂ
ಕ್ಷೀಯತೇ೧೪।೫।೧।[೪]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಯಂ ವಿದ್ಯುತಿ ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾಸ್ತೇಜಸ್ವೀತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯ
ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇ ತೇಜಸ್ವೀ ಹ ಭವತಿ ತೇಜಸ್ವಿನೀ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ೧೪।೫।೧।[೫]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಯಮಾಕಾಶೇ ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾಃ ಪೂರ್ಣಮಪ್ರವರ್ತೀತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ
ಸ ಯ ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇ ಪೂರ್ಯತೇ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ನಾಸ್ಯಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರಜೋದ್ವರ್ತತೇ೧೪।೫।೧।[೬]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಯಂ ವಾಯೌ ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾ ಇನ್ದ್ರೋ ವೈಕುಣ್ಠೋಽಪರಾಜಿತಾ ಸೇನೇತಿ ವಾ
ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯ ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇ ಜಿಷ್ಣುರ್ಹಾಪರಾಜಿಷ್ಣುರ್ಭವತ್ಯನ್ಯತಸ್ತ್ಯಜಾಯೀ

೧೪।೫।೧।[೭]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಯಮಗ್ನೌ ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾ ವಿಷಾಸಹಿರಿತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯ
ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇ ವಿಷಾಸಹಿರ್ಹ ಭವತಿ ವಿಷಾಸಹಿರ್ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ೧೪।೫।೧।[೮]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಯಮಪ್ಸು ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾಃ ಪ್ರತಿರೂಪ ಇತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯ
ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇ ಪ್ರತಿರೂಪಂ ಹೈವೈನಮುಪಗಚತಿ ನಾಪ್ರತಿರೂಪಮಥೋ
ಪ್ರತಿರೂಪೋಽಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯತೇ೧೪।೫।೧।[೯]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಯಮಾದರ್ಶೇ ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾ ರೋಚಿಷ್ಣುರಿತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯ
ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇ ರೋಚಿಷ್ಣುರ್ಹ ಭವತಿ ರೋಚಿಷ್ಣುರ್ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಭವತ್ಯಥೋ ಯೈಃ ಸಂನಿಗಚತಿ
ಸರ್ವಾಂಸ್ತಾನತಿರೋಚತೇ೧೪।೫।೧।[೧೦]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಯಂ ದಿಕ್ಷು ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾ ದ್ವಿತೀಯೋಽನಪಗ ಇತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ
ಸ ಯ ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇ ದ್ವಿತೀಯವಾನ್ಹ ಭವತಿ ನಾಸ್ಮಾದ್ಗಣಶ್ಚಿದ್ಯತೇ೧೪।೫।೧।[೧೧]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಯಂ ಯನ್ತಂ ಪಶ್ಚಾಚಬ್ದೋಽನೂದೈತ್ಯೇತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ
ಸ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾ ಅಸುರಿತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯ
ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕ ಆಯುರೇತಿ ನೈನಂ ಪುರಾ ಕಾಲಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಜಹಾತಿ೧೪।೫।೧।[೧೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯ ಏವಾಯಂ ಚಾಯಾಮಯಃ ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾ ಮೃತ್ಯುರಿತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯ
ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತೇ ಸರ್ವಂ ಹೈವಾಸ್ಮಿಂಲೋಕ ಆಯುರೇತಿ ನೈನಂ ಪುರಾ ಕಾಲಾನ್ಮೃತ್ಯುರಾಗಚತಿ೧೪।೫।೧।[೧೩]

ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗ್ಯೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಾತ್ಮನಿ ಪುರುಷ ಏತಮೇವಾಹಂ ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಸ ಇತಿ ಸ
ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುರ್ಮಾ ಮೈತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂವದಿಷ್ಠಾ ಆತ್ಮನ್ವೀತಿ ವಾ ಅಹಮೇತಮುಪಾಸ ಇತಿ ಸ ಯ
ಏತಮೇವಮುಪಾಸ್ತ ಆತ್ಮನ್ವೀ ಹ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನ್ವಿನೀ ಹಾಸ್ಯ ಪ್ರಜಾ ಭವತಿ ಸ ಹ ತೂಷ್ಣೀಮಾಸ
ಗಾರ್ಗ್ಯಃ೧೪।೫।೧।[೧೪]

ಸ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುಃ ಏತಾವನ್ನೂ೩ ತ್ಯೇತಾವದ್ಧೀತಿ ನೈತಾವತಾ ವಿದಿತಂ ಭವತೀತಿ ಸ ಹೋವಾಚ
ಗಾರ್ಗ್ಯ ಉಪ ತ್ವಾಯಾನೀತಿ೧೪।೫।೧।[೧೫]

ಸ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುಃ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ ವೈ ತದ್ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕ್ಷತ್ರಿಯಮುಪೇಯಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಮೇ
ವಕ್ಷ್ಯತೀತಿ ವ್ಯೇವ ತ್ವಾ ಜ್ಞಪಯಿಷ್ಯಾಮೀತಿ ತಂ ಪಾಣಾವಾದಾಯೋತ್ತಸ್ಥೌ ತೌ ಹ ಪುರುಷಂ
ಸುಪ್ತಮಾಜಗ್ಮತುಸ್ತಮೇತೈರ್ನಾಮಭಿರಾಮನ್ತ್ರಯಾಂ ಚಕ್ರೇ ಬೃಹನ್ಪಾಣ್ಡರವಾಸಃ ಸೋಮ
ರಾಜನ್ನಿತಿ ಸ ನೋತ್ತಸ್ಥೌ ತಂ ಪಾಣಿನಾಪೇಷಂ ಬೋಧಯಾಂ ಚಕಾರ ಸ ಹೋತ್ತಸ್ಥೌ೧೪।೫।೧।[೧೬]

ಸ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುಃ ಯತ್ರೈಷ ಏತತ್ಸುಪ್ತೋಽಭೂದ್ಯ ಏಷ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ ಪುರುಷಃ ಕ್ವೈಷ
ತದಾಭೂತ್ಕುತ ಏತದಾಗಾದಿತಿ ತದು ಹ ನ ಮೇನೇ ಗಾರ್ಗ್ಯಃ೧೪।೫।೧।[೧೭]

ಸ ಹೋವಾಚಾಜಾತಶತ್ರುಃ ಯತ್ರೈಷ ಏತತ್ಸುಪ್ತೋಽಭೂದ್ಯ ಏಷ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ ಪುರುಷಸ್ತದೇಷಾಮ್
ಪ್ರಾಣಾನಾಂ ವಿಜ್ಞಾನೇನ ವಿಜ್ಞಾನಮಾದಾಯ ಯ ಏಷೋಽನ್ತರ್ಹೃದಯ ಆಕಾಶಸ್ತಸ್ಮಿಞ್ಚೇತಿ೧೪।೫।೧।[೧೮]

ತಾನಿ ಯದಾ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಅಥ ಹೈತತ್ಪುರುಷಃ ಸ್ವಪಿತಿ ನಾಮ ತದ್ಗೃಹೀತ ಏವ ಪ್ರಾಣೋ ಭವತಿ ಗೃಹೀತಾ
ವಾಗ್ಗೃಹೀತಂ ಚಕ್ಷುರ್ಗೃಹೀತಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಗೃಹೀತಂ ಮನಃ೧೪।೫।೧।[೧೯]

ಸ ಯತ್ರೈತತ್ಸ್ವಪ್ನ್ಯಯಾ ಚರತಿ ತೇ ಹಾಸ್ಯ ಲೋಕಾಸ್ತದುತೇವ ಮಹಾರಾಜೋ ಭವತ್ಯುತೇವ
ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉತೇವೋಚ್ಚಾವಚಂ ನಿಗಚತಿ೧೪।೫।೧।[೨೦]

ಸ ಯಥಾ ಮಹಾರಾಜೋ ಜಾನಪದಾನ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಜನಪದೇ ಯಥಾಕಾಮಮ್
ಪರಿವರ್ತೇತೈವಮೇವೈಷ ಏತತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ಗೃಹೀತ್ವಾ ಸ್ವೇ ಶರೀರೇ ಯಥಾಕಾಮಂ ಪರಿವರ್ತತೇ೧೪।೫।೧।[೨೧]

ಅಥ ಯದಾ ಸುಷುಪ್ತೋ ಭವತಿ ಯದಾ ನ ಕಸ್ಯ ಚನ ವೇದ ಹಿತಾ ನಾಮ ನಾಡ್ಯೋ ದ್ವಾಸಪ್ತತಿಃ
ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಹೃದಯಾತ್ಪುರೀತತಮಭಿಪ್ರತಿಷ್ಠನ್ತೇ ತಾಭಿಃ ಪ್ರತ್ಯವಸೃಪ್ಯ ಪುರೀತತಿ ಶೇತೇ೧೪।೫।೧।[೨೨]

ಸ ಯಥಾ ಕುಮಾರೋ ವಾ ಮಹಾಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಽತಿಘ್ನೀಮಾನನ್ದಸ್ಯ ಗತ್ವಾ ಶಯೀತೈವಮೇವೈಷ
ಏತಚೇತೇ೧೪।೫।೧।[೨೩]
ಸ ಯಥೋರ್ಣವಾಭಿಸ್ತನ್ತುನೋಚ್ಚರೇತ್ ಯಥಾಗ್ನೇಃ ಕ್ಷುದ್ರಾ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾ
ವ್ಯುಚ್ಚರನ್ತ್ಯೇವಮೇವಾಸ್ಮಾದಾತ್ಮನಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನಿ
ಸರ್ವ ಏತ ಆತ್ಮಾನೋ ವ್ಯುಚ್ಚರನ್ತಿ ತಸ್ಯೋಪನಿಷತ್ಸತ್ಯಸ್ಯ ಸತ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸತ್ಯಂ
ತೇಷಾಮೇಷ ಸತ್ಯಮ್೧೪।೫।೨।[೧]

ಯೋ ಹ ವೈ ಶಿಶುಂ ಸಾಧನಂ ಸಪ್ರತ್ಯಾಧಾನಂ ಸಸ್ಥೂಣಂ ಸದಾಮಂ ವೇದ ಸಪ್ತ ಹ ದ್ವಿಷತೋ
ಭ್ರಾತೃವ್ಯಾನವರುಣದ್ಧಿ೧೪।೫।೨।[೨]

ಅಯಂ ವಾವ ಶಿಶುರ್ಯೋಽಯಂ ಮಧ್ಯಮಃ ಪ್ರಾಣಃ ತಸ್ಯೇದಮೇವಾಧಾನಮಿದಂ ಪ್ರತ್ಯಾಧಾನಮ್
ಪ್ರಾಣ ಸ್ಥೂಣಾನ್ನಂ ದಾಮ ತಮೇತಾಃ ಸಪ್ತಾಕ್ಷಿತಯ ಉಪತಿಷ್ಠನ್ತೇ೧೪।೫।೨।[೩]

ತದ್ಯಾ ಇಮಾ ಅಕ್ಷಂಲೋಹಿನ್ಯೋ ರಾಜಯಃ ತಾಭಿರೇನಂ ರುದ್ರೋಽನ್ವಾಯತ್ತೋಽಥ ಯಾ ಅಕ್ಷನ್ನಾಪಸ್ತಾಭಿಃ
ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಯಾ ಕನೀನಕಾ ತಯಾದಿತ್ಯೋ ಯಚುಕ್ಲಂ ತೇನಾಗ್ನಿರ್ಯತ್ಕೃಷ್ಣಂ ತೇನೇನ್ದ್ರೋಽಧರಯೈನಂ
ವರ್ತನ್ಯಾ ಪೃಥಿವ್ಯನ್ವಾಯತ್ತಾ ದ್ಯೌರುತ್ತರಯಾ ನಾಸ್ಯಾನ್ನಂ ಕ್ಷೀಯತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೫।೨।[೪]

ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ ಅರ್ವಾಗ್ಬಿಲಶ್ಚಮಸ ಊರ್ಧ್ವಬುಧ್ನಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಯಶೋ ನಿಹಿತಂ
ವಿಶ್ವರೂಪಮ್ ತಸ್ಯಾಸತ ಋಷಯಃ ಸಪ್ತ ತೀರೇ ವಾಗಷ್ಟಮೀ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಂವಿದಾನೇತಿ೧೪।೫।೨।[೫]

ಅರ್ವಾಗ್ಬಿಲಶ್ಚಮಸ ಊರ್ಧ್ವಬುಧ್ನ ಇತಿ ಇದಂ ತಚಿರ ಏಷ ಹ್ಯರ್ವಾಗ್ಬಿಲಶ್ಚಮಸ
ಊರ್ಧ್ವಬುಧ್ನಸ್ತಸ್ಮಿನ್ಯಶೋ ನಿಹಿತಂ ವಿಶ್ವರೂಪಮಿತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಯಶೋ ನಿಹಿತಂ ವಿಶ್ವರೂಪಮ್
ಪ್ರಾಣಾನೇತದಾಹ ತಸ್ಯಾಸತ ಋಷಯಃ ಸಪ್ತ ತೀರ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವಾ ಋಷಯಃ ಪ್ರಾಣಾನೇತದಾಹ
ವಾಗಷ್ಟಮೀ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಂವಿದಾನೇತಿ ವಾಗ್ಘ್ಯಷ್ಟಮೀ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಸಂವಿತ್ತೇ೧೪।೫।೨।[೬]

ಇಮಾವೇವ ಗೋತಮಭರದ್ವಾಜೌ ಅಯಮೇವ ಗೋತಮೋಽಯಂ ಭರದ್ವಾಜ ಇಮಾವೇವ
ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಜಮದಗ್ನೀ ಅಯಮೇವ ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರೋಽಯಂ ಜಮದಗ್ನಿರಿಮಾವೇವ
ವಸಷ್ಠಿಕಶ್ಯಪಾವಯಮೇವ ವಸಿಷ್ಠೋಽಯಂ ಕಶ್ಯಪೋ ವಾಗೇವಾತ್ರಿರ್ವಾಚಾ
ಹ್ಯನ್ನಮದ್ಯತೇಽತ್ತಿರ್ಹ ವೈ ನಾಮೈತದ್ಯದತ್ರಿರಿತಿ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ತಾ ಭವತಿ ಸರ್ವಮಸ್ಯಾನ್ನಮ್
ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೫।೩।[೧]

ದ್ವೇ ವಾವ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ರೂಪೇ ಮೂರ್ತಂ ಚೈವಾಮೂರ್ತಂ ಚ ಮರ್ತ್ಯಂ ಚಾಮೃತಂ ಚ ಸ್ಥಿತಂ ಚ ಯಚ್ಚ
ಸಚ್ಚ ತ್ಯಂ ಚ೧೪।೫।೩।[೨]

ತದೇತನ್ಮೂರ್ತಮ್ ಯದನ್ಯದ್ವಾಯೋಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಾಚ್ಚೈತನ್ಮರ್ತ್ಯಮೇತತ್ಸ್ಥಿತಮೇತತ್ಸತ್೧೪।೫।೩।[೩]

ತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಮೂರ್ತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಮರ್ತ್ಯಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಸತ ಏಷ ರಸೋ ಯ ಏಷ ತಪತಿ
ಸತೋ ಹ್ಯೇಷ ರಸಃ೧೪।೫।೩।[೪]

ಅಥಾಮೂರ್ತಮ್ ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚೈತದಮೃತಮೇತದ್ಯದೇತತ್ತ್ಯಮ್
೧೪।೫।೩।[೫]

ತಸ್ಯೈತಸ್ಯಾಮೂರ್ತಸ್ಯ ಏತಸ್ಯಾಮೃತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಯತ ಏತಸ್ಯ ತ್ಯಸ್ಯೈಷ ರಸೋ ಯ ಏಷ
ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷ ರಸ ಇತ್ಯಧಿದೇವತಮ್೧೪।೫।೩।[೬]

ಅಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್ ಇದಮೇವ ಮೂರ್ತಂ ಯದನ್ಯತ್ಪ್ರಾಣಾಚ್ಚ ಯಶ್ಚಾಯಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾಕಾಶ
ಏತನ್ಮರ್ತ್ಯಮೇತತ್ಸ್ಥಿತಮೇತತ್ಸತ್೧೪।೫।೩।[೭]

ತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಮೂರ್ತಸ್ಯ ಏತಸ್ಯ ಮರ್ತ್ಯಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಸ್ಥಿತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಸತ ಏಷ ರಸೋ ಯಚ್ಚಕ್ಷುಃ
ಸತೋ ಹ್ಯೇಷ ರಸಃ೧೪।೫।೩।[೮]

ಅಥಾಮೂರ್ತಮ್ ಪ್ರಾಣಶ್ಚ ಯಶ್ಚಾಯಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ನಾಕಾಶ ಏತದಮೃತಮೇತದ್ಯದೇತತ್ತ್ಯಮ್೧೪।೫।೩।[೯]

ತಸ್ಯೈತಸ್ಯಾಮೂರ್ತಸ್ಯ ಏತಸ್ಯಾಮೃತಸ್ಯೈತಸ್ಯ ಯತ ಏತಸ್ಯ ತ್ಯಸ್ಯೈಷ ರಸೋ ಯೋಽಯಂ
ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷಸ್ತ್ಯಸ್ಯ ಹ್ಯೇಷ ರಸಃ೧೪।೫।೩।[೧೦]

ತಸ್ಯ ಹೈತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ರೂಪಮ್ ಯಥಾ ಮಾಹಾರಜನಂ ವಾಸೋ ಯಥಾ ಪಾಣ್ಡ್ವಾವಿಕಂ
ಯಥೇನ್ದ್ರಗೋಪೋ ಯಥಾಗ್ನ್ಯರ್ಚಿರ್ಯಥಾ ಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಯಥಾ ಸಕೃದ್ವಿದ್ಯುತ್ತಂ ಸಕೃದ್ವಿದ್ಯುತ್ತೇವ
ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಶ್ರೀರ್ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೫।೩।[೧೧]

ಅಥಾತ ಆದೇಶೋ ನೇತಿ ನೇತಿ ನ ಹ್ಯೇತಸ್ಮಾದಿತಿ ನೇತ್ಯನ್ಯತ್ಪರಮಸ್ತ್ಯಥ ನಾಮಧೇಯಂ ಸತ್ಯಸ್ಯ
ಸತ್ಯಮಿತಿ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಸತ್ಯಂ ತೇಷಾಮೇಷ ಸತ್ಯಮ್೧೪।೫।೪।[೧]

ಮೈತ್ರೇಯೀತಿ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಉದ್ಯಾಸ್ಯನ್ವಾ ಅರೇಽಹಮಸ್ಮಾತ್ಸ್ಥಾನಾದಸ್ಮಿ ಹನ್ತ ತೇಽನಯಾ
ಕಾತ್ಯಾಯನ್ಯಾನ್ತಂ ಕರವಾಣೀತಿ೧೪।೫।೪।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಮೈತ್ರೇಯೀ ಯನ್ಮ ಇಯಂ ಭಗೋಃ ಸರ್ವಾ ಪೃಥಿವೀ ವಿತ್ತೇನ ಪೂರ್ಣಾ ಸ್ಯಾತ್ಕಥಂ
ತೇನಾಮೃತಾ ಸ್ಯಾಮಿತಿ ನೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಯಥೈವೋಪಕರಣವತಾಂ ಜೀವಿತಂ ತಥೈವ ತೇ
ಜೀವಿತಂ ಸ್ಯಾದಮೃತತ್ವಸ್ಯ ತು ನಾಶಾಸ್ತಿ ವಿತ್ತೇನೇತಿ೧೪।೫।೪।[೩]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಮೈತ್ರೇಯೀ ಯೇನಾಹಂ ನಾಮೃತಾ ಸ್ಯಾಂ ಕಿಮಹಂ ತೇನ ಕುರ್ಯಾಂ ಯದೇವ ಭಗವಾನ್ವೇದ
ತದೇವ ಮೇ ಬ್ರೂಹೀತಿ೧೪।೫।೪।[೪]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಪ್ರಿಯಾ ವತಾರೇ ನಃ ಸತೀ ಪ್ರಿಯಂ ಭಾಷಸ ಏಹ್ಯಾಸ್ವ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಿ
ತೇ ವ್ಯಾಚಕ್ಷಾಣಸ್ಯ ತು ಮೇ ನಿದಿಧ್ಯಾಸಸ್ವೇತಿ ಬ್ರವೀತು ಭಗವಾನಿತಿ೧೪।೫।೪।[೫]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ನ ವಾ ಅರೇ ಪತ್ಯುಃ ಕಾಮಾಯ ಪತಿಃ ಪ್ರಿಯೋ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು
ಕಾಮಾಯ ಪತಿಃ ಪ್ರಿಯೋ ಭವತಿ ನವಾ ಅರೇ ಜಾಯಾಯೈ ಕಾಮಾಯ ಜಾಯಾ ಪ್ರಿಯಾ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು
ಕಾಮಾಯ ಜಾಯಾ ಪ್ರಿಯಾ ಭವತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ಪುತ್ರಾಣಾಂ ಕಾಮಾಯ ಪುತ್ರಾಃ ಪ್ರಿಯಾ
ಭವನ್ತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ಪುತ್ರಾಃ ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ವಿತ್ತಸ್ಯ ಕಾಮಾಯ ವಿತ್ತಮ್
ಪ್ರಿಯಂ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ವಿತ್ತಂ ಪ್ರಿಯಂ ಭವತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ
ಕಾಮಾಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಿಯಂ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಿಯಂ ಭವತಿ ನ ವಾ ಅರೇ
ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಕಾಮಾಯ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪ್ರಿಯಂ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪ್ರಿಯಮ್
ಭವತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ಲೋಕಾನಾಂ ಕಾಮಾಯ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರಿಯಾ
ಭವನ್ತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ದೇವಾನಾಂ ಕಾಮಾಯ ದೇವಾಃ ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ದೇವಾಃ
ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ಭೂತಾನಾಂ ಕಾಮಾಯ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಭವನ್ತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು
ಕಾಮಾಯ
ಭೂತಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ಸರ್ವಸ್ಯ ಕಾಮಾಯ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಿಯಂ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು
ಕಾಮಾಯ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಿಯಂ ಭವತ್ಯಾತ್ಮಾ ವಾ ಅರೇ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಶ್ರೋತವ್ಯೋ ಮನ್ತವ್ಯೋ
ನಿದಿಧ್ಯಾಸಿತವ್ಯೋ ಮೈತ್ರೇಯ್ಯಾತ್ಮನೋ ವಾ ಅರೇ ದರ್ಶನೇನ ಶ್ರವಣೇನ ಮತ್ಯಾ ವಿಜ್ಞಾನೇನೇದಂ
ಸರ್ವಂ ವಿದಿತಮ್೧೪।೫।೪।[೬]

ಬ್ರಹ್ಮ ತಂ ಪರಾದಾತ್ ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದ ಕ್ಷತ್ರಂ ತಮ್
ಪರಾದಾದ್ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನಃ ಕ್ಷತ್ರಂ ವೇದ ಲೋಕಾಸ್ತಂ ಪರಾದುರ್ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನೋ ಲೋಕಾನ್ವೇದ
ದೇವಾಸ್ತಂ ಪರಾದುರ್ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನೋ ದೇವಾನ್ವೇದ ಭೂತಾನಿ ತಂ ಪರಾದುರ್ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನೋ
ಭೂತಾನಿ ವೇದ ಸರ್ವಂ ತಂ ಪರಾದಾದ್ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನಃ ಸರ್ವಂ ವೇದೇದಂ ಬ್ರಹ್ಮೇದಂ
ಕ್ಷತ್ರಮಿಮೇ ಲೋಕಾ ಇಮೇ ದೇವಾ ಇಮಾನಿ ಭೂತಾನೀದಂ ಸರ್ವಂ ಯದಯಮಾತ್ಮಾ

೧೪।೫।೪।[೭]

ಸ ಯಥಾ ದುನ್ದುಭೇರ್ಹನ್ಯಮಾನಸ್ಯ ನ ಬಾಹ್ಯಾಞ್ಚಬ್ದಾಞ್ಚಕ್ನುಯಾದ್ಗ್ರಹಣಾಯ ದುನ್ದುಭೇಸ್ತು
ಗ್ರಹಣೇನ ದುನ್ದುಭ್ಯಾಘಾತಸ್ಯ ವಾ ಶಬ್ದೋ ಭವತಿ ಗೃಹೀತಃ೧೪।೫।೪।[೮]

ಸ ಯಥಾ ವೀಣಾಯೈ ವಾದ್ಯಮಾನಾಯೈ ನ ಬಾಹ್ಯಾಞ್ಚಬ್ದಾಞ್ಚಕ್ನುಯಾದ್ಗ್ರಹಣಾಯ ವೀಣಾಯೈ ತು
ಗ್ರಹಣೇನ ವೀಣಾವಾದಸ್ಯ ವಾ ಶಬ್ದೋ ಗೃಹೀತಃ೧೪।೫।೪।[೯]

ಸ ಯಥಾ ಶಙ್ಖಸ್ಯ ಧ್ಮಾಯಮಾನಸ್ಯ ನ ಬಾಹ್ಯಾಞ್ಚಬ್ದಾಞ್ಚಕ್ನುಯಾದ್ಗ್ರಹಣಾಯ ಶಙ್ಖಸ್ಯ
ತು ಗ್ರಹಣೇನ ಶಙ್ಖಧ್ಮಸ್ಯ ವಾ ಶಬ್ದೋ ಗೃಹೀತಃ೧೪।೫।೪।[೧೦]

ಸ ಯಥಾರ್ದ್ರೈಧಾಗ್ನೇರಭ್ಯಾಹಿತಸ್ಯ ಪೃಥಗ್ಧೂಮಾ ವಿನಿಶ್ಚರನ್ತ್ಯೇವಂ ವಾ ಅರೇಽಸ್ಯ ಮಹತೋ
ಭೂತಸ್ಯ ನಿಶ್ವಸಿತಮೇತದ್ಯದೃಗ್ವೇದೋ ಯಜುರ್ವೇದಃ ಸಾಮವೇದೋಽಥರ್ವಾಙ್ಗಿರಸ ಇತಿಹಾಸಃ
ಪುರಾಣಂ ವಿದ್ಯಾ ಉಪನಿಷದಃ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಸೂತ್ರಾಣ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾನ್ಯಸ್ಯೈವೈತಾನಿ
ಸರ್ವಾಣಿ ನಿಶ್ವಸಿತಾನಿ೧೪।೫।೪।[೧೧]

ಸ ಯಥಾ ಸರ್ವಾಸಾಮಪಾಂ ಸಮುದ್ರ ಏಕಾಯನಮ್ ಏವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸ್ಪರ್ಶಾನಾಂ
ತ್ವಗೇಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಗನ್ಧಾನಾಂ ನಾಸಿಕೇ ಏಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರಸಾನಾಂ
ಜಿಹ್ವೈಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ರೂಪಾಣಾಂ ಚಕ್ಷುರೇಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಶಬ್ದಾನಾಂ
ಶ್ರೋತ್ರಮೇಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಸಂಕಲ್ಪಾನಾಂ ಮನ ಏಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ
ವೇದಾನಾಂ ಹೃದಯಮೇಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಕರ್ಮಣಾಂ ಹಸ್ತಾವೇಕಾಯನಮೇವಂ
ಸರ್ವೇಷಾಮಧ್ವನಾಂ ಪಾದಾವೇಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವೇಷಾಮಾನನ್ದಾನನ್ದಾನಾಮುಪಸ್ಥ
ಏಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಿಸರ್ಗಾಣಾಂ ಪಾಯುರೇಕಾಯನಮೇವಂ ಸರ್ವಾಸಾಂ ವಿದ್ಯಾನಾಂ
ವಾಗೇಕಾಯನಮ್೧೪।೫।೪।[೧೨]

ಸ ಯಥಾ ಸೈನ್ಧವಖಿಲ್ಯಃ ಉದಕೇ ಪ್ರಾಸ್ತ ಉದಕಮೇವಾನುವಿಲೀಯೇತ ನಾಹಾಸ್ಯೋದ್ಗ್ರಹಣಾಯೇವ
ಸ್ಯಾದ್ಯತೋಯತಸ್ತ್ವಾದದೀತ ಲವಣಮೇವೈವಂ ವಾ ಅರ ಇದಂ ಮಹದ್ಭೂತಮನನ್ತಮಪಾರಂ
ವಿಜ್ಞಾನಘನ ಏವೈತೇಭ್ಯೋ ಭೂತೇಭ್ಯಃ ಸಮುತ್ಥಾಯ ತಾನ್ಯೇವಾನುವಿನಶ್ಯತಿ ನ ಪ್ರೇತ್ಯ
ಸಂಜ್ಞಾಸ್ತೀತ್ಯರೇ ಬ್ರವೀಮೀತಿ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ೧೪।೫।೪।[೧೩]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಮೈತ್ರೇಯೀ ಅತ್ರೈವ ಮಾ ಭಗವಾನಮೂಮುಹನ್ನ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸಂಜ್ಞಾಸ್ತೀತಿ೧೪।೫।೪।[೧೪]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ನ ವಾ ಅರೇ ಹಂ ಮೋಹಂ ಬ್ರವೀಮ್ಯಲಂ ವಾ ಅರ ಇದಂ ವಿಜ್ಞಾನಾಯ

೧೪।೫।೪।[೧೫]

ಯತ್ರ ಹಿ ದ್ವೈತಮಿವ ಭವತಿ ತದಿತರ ಇತರಂ ಪಶ್ಯತಿ ತದಿತರ ಇತರಂ ಜಿಘ್ರತಿ ತದಿತರ
ಇತರಮಭಿವದತಿ ತದಿತರ ಇತರಂ ಶೃಣೋತಿ ತದಿತರ ಇತರಂ ಮನುತೇ ತದಿತರ ಇತರಂ ವಿಜಾನಾತಿ೧೪।೫।೪।[೧೬]

ಯತ್ರ ತ್ವಸ್ಯ ಸರ್ವಮಾತ್ಮೈವಾಭೂತ್ ತತ್ಕೇನ ಕಂ ಪಶ್ಯೇತ್ತತ್ಕೇನ ಕಂ ಜಿಘ್ರೇತ್ತತ್ಕೇನ
ಕಮಭಿವದೇತ್ತತ್ಕೇನ ಕಂ ಶೃಣುಯಾತ್ತತ್ಕೇನ ಕಂ ಮನ್ವೀತ ತತ್ಕೇನ ಕಂ
ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಯೇನೇದಂ ಸರ್ವಂ ವಿಜಾನಾತಿ ತಂ ಕೇನ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ವಿಜ್ಞಾತಾರಮರೇ ಕೇನ ವಿಜಾನೀಯಾದಿತಿ೧೪।೫।೫।[೧]

ಇಯಂ ಪೃಥಿವೀ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯೈ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಯಾಂ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ಶಾರೀರಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋಽಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಾತ್ಮೇದಮಮೃತಮಿದಮ್
ಬ್ರಹ್ಮೇದಂ ಸರ್ವಮ್೧೪।೫।೫।[೨]

ಇಮಾ ಆಪಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಾಸಾಮಪಾಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಾಸ್ವಪ್ಸು ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ರೈತಸಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೩]

ಅಯಮಗ್ನಿಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯಾಗ್ನೇಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ವಾಙ್ಮಯಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೪]

ಅಯಮಾಕಾಶಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯಾಕಾಶಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿನ್ನಾಕಾಶೇ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ಹೃದ್ಯಾಕಾಶಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೫]

ಅಯಂ ವಾಯುಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯ ವಾಯೋಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿನ್ವಾಯೌ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಮ್
ಪ್ರಾಣಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೬]

ಅಯಮಾದಿತ್ಯಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯಾದಿತ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿನ್ನಾದಿತ್ಯೇ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ಚಕ್ಷುಷಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>

೧೪।೫।೫।[೭]

ಅಯಂ ಚನ್ದ್ರಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯ ಚನ್ದ್ರಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿಂಶ್ಚನ್ದ್ರೇ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಮ್
ಮಾನಸಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೮]

ಇಮಾ ದಿಶಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಾಸಾಂ ದಿಶಾಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಾಸು
ದಿಕ್ಷು ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಶ್ರೌತ್ರಃ
ಪ್ರಾತಿಶ್ರುತ್ಕಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೯]

ಇಯಂ ವಿದ್ಯುತ್ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯೈ ವಿದ್ಯುತಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಯಾಂ ವಿದ್ಯುತಿ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ತೈಜಸಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೧೦]

ಅಯಂ ಸ್ತನಯಿತ್ನುಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯ ಸ್ತನಯಿತ್ನೋಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿನ್ತ್ಸ್ತನಯಿತ್ನೌ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಶಾಬ್ದಃ
ಸೌವರಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೧೧]

ಅಯಂ ಧರ್ಮಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯ ಧರ್ಮಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿನ್ಧರ್ಮೇ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ಧಾರ್ಮಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೧೨]

ಇದಂ ಸತ್ಯಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯ ಸತ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿನ್ತ್ಸತ್ಯೇ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ಸಾತ್ಯಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೧೩]

ಇದಂ ಮಾನುಷಮ್ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯ ಮಾನುಷಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿನ್ಮಾನುಷೇ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಧ್ಯಾತ್ಮಮ್
ಮಾನುಷಸ್ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತ>೧೪।೫।೫।[೧೪]

ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಮಧ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಮಧು
ಯಶ್ಚಾಯಮಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನಿ ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಮಾತ್ಮಾ
ತೇಜೋಮಯೋಽಮೃತಮಯಃ ಪುರುಷೋಽಯಮೇವ ಸ ಯೋಽಯಮಾತ್ಮೇದಮಮೃತಮಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮೇದಮ್
ಸರ್ವಮ್೧೪।೫।೫।[೧೫]

ಸ ವಾ ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಮಧಿಪತಿಃ ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ರಾಜಾ ತದ್ಯಥಾ
ರಥನಾಭೌ ಚ ರಥನೇಮೌ ಚಾರಾಃ ಸರ್ವೇ ಸಮರ್ಪಿತಾ ಏವಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನಾತ್ಮನಿ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾಃ
ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸರ್ವಂ ಏತ ಆತ್ಮಾನಃ ಸಮರ್ಪಿತಾಃ೧೪।೫।೫।[೧೬]

ಇದಂ ವೈ ತನ್ಮಧು ದಧ್ಯಙ್ಙಾಥರ್ವಣೋಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಮುವಾಚ ತದೇತದೃಷಿಃ ಪಶ್ಯನ್ನವೋಚತ್
ತದ್ವಾಂ ನರಾ ಸನಯೇ ದಂಸ ಉಗ್ರಮಾವಿಷ್ಕೃಣೋಮಿ ತನ್ಯತುರ್ನ ವೃಷ್ಟಿಂ ದಧ್ಯಙ್ಹ
ಯನ್ಮಧ್ವಾಥರ್ವಣೋ ವಾಮಶ್ವಸ್ಯ ಶೀರ್ಷ್ಣಾ ಪ್ರ ಯದೀಮುವಾಚೇತಿ೧೪।೫।೫।[೧೭]

ಇದಂ ವೈ ತನ್ಮಧು ದಧ್ಯಙ್ಙಾಥರ್ವಣೋಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಮುವಾಚ ತದೇತದೃಷಿಃ ಪಶ್ಯನ್ನವೋಚತ್
ಆಥರ್ವಣಾಯಾಶ್ವಿನಾ ದಧೀಚೇಽಶ್ವ್ಯಂ ಶಿರಃ ಪ್ರತ್ಯೈರಯತಂ ಸ ವಾಂ ಮಧು
ಪ್ರವೋಚದೃತಾಯನ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಂ ಯದ್ದಸ್ರಾವಪಿಕಕ್ಷ್ಯಂ ವಾಮಿತಿ೧೪।೫।೫।[೧೮]

ಇದಂ ವೈ ತನ್ಮಧು ದಧ್ಯಙ್ಙಾಥರ್ವಣೋಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಮುವಾಚ ತದೇತದೃಷಿಃ ಪಶ್ಯನ್ನವೋಚತ್
ಪುರಶ್ಚಕ್ರೇ ದ್ವಿಪದಃ ಪುರಶ್ಚಕ್ರೇ ಚತುಷ್ಪದಃ ಪುರಃ ಸ ಪಕ್ಷೀ ಭೂತ್ವಾ ಪುರಃ ಪುರುಷ
ಆವಿಷದಿತಿ ಸ ವಾ ಅಯಂ ಪುರುಷಃ ಸರ್ವಾಸು ಪೂರ್ಷು ಪುರಿಶಯೋ ನೈನೇನ ಕಿಂ ಚನಾನಾವೃತಂ
ನೈನೇನ ಕಿಂ ಚನಾಸಂವೃತಮ್೧೪।೫।೫।[೧೯]

ಇದಂ ವೈ ತನ್ಮಧು ದಧ್ಯಙ್ಙಾಥರ್ವಣೋಽೃ=ವಿಭ್ಯಾಮುವಾಚ ತದೇತದೃಷಿಃ ಪಶ್ಯನ್ನವೋಚತ್
ರೂಪಂರೂಪಂ ಪ್ರತಿರೂಪೋ ಬಭೂವ ತದಸ್ಯ ರೂಪಂ ಪ್ರತಿಚಕ್ಷಣಾಯ ಇನ್ದ್ರೋ ಮಾಯಾಭಿಃ
ಪುರುರೂಪ ಈಯತೇ ಯುಕ್ತಾ ಹ್ಯಸ್ಯ ಹರಯಃ ಶತಾ ದಶೇತ್ಯಯಂ ವೈ ಹರಯೋಽಯಂ ವೈ ದಶ ಚ
ಸಹಸ್ರಾಣಿ ಬಹೂನಿ ಚಾನನ್ತಾನಿ ಚ ತದೇತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಪೂರ್ವಮನಪರಮಬಾಹ್ಯ ಮಯಮಾತ್ಮಾ
ಬ್ರಹ್ಮ ಸರ್ವಾನುಭೂರಿತ್ಯನುಶಾವ್ಸನಮ್೧೪।೫।೫।[೨೦]

ಅಥ ವಂಶಃ ತದಿದಂ ವಯಂ ಶೌರ್ಪಣಾಯ್ಯಾಚೌರ್ಪಣಾಯ್ಯೋ ಗೌತಮಾದ್ಗೌತಮೋ ವಾತ್ಸ್ಯಾದ್ವಾತ್ಸ್ಯೋ
ವಾತ್ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಪಾರಾಶರ್ಯಾಚ್ಚ ಪಾರಾಶರ್ಯಃ ಸಾಂಕೃತ್ಯಾಚ್ಚ ಭಾರದ್ವಾಜಾಚ್ಚ ಭಾರದ್ವಾಜ
ಔದವಾಹೇಶ್ಚ
ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಚ್ಚ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯೋ ವೈಜವಾಪಾಚ್ಚ ಗೌತಮಾಚ್ಚ ಗೌತಮೋ ವೈಜವಾಪಾಯನಾಚ್ಚ
ವೈಷ್ಟಪುರೇಯಾಚ್ಚ ವೈಷ್ಟಪುರೇಯಃ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಚ್ಚ ರೌಹಿಣಾಯನಾಚ್ಚ ರೌಹಿಣಾಯನಃ
ಶೌನಕಾಚ್ಚಾತ್ರೇಯಾಚ್ಚ ರೈಭ್ಯಾಚ್ಚ ರೈಭ್ಯಃ ಪೌತಿಮಾಷ್ಯಾಯಣಾಚ್ಚ ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾಯನಾಚ್ಚ
ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾಯನಃ ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾತ್ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಃ ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾತ್ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಃ
ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾಚ್ಚಾಗ್ನಿವೇಶ್ಯಾಚ್ಚ೧೪।೫।೫।[೨೧]

ಆಗ್ನಿವೇಶ್ಯಃ ಸೈತವಾತ್ ಸೈತವಃ ಪಾರಾಶರ್ಯಾತ್ಪಾರಾಶರ್ಯೋ ಜಾತೂಕಾರ್ಣ್ಯಾಜ್ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯೋ
ಭಾರದ್ವಾಜಾದ್ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಭಾರದ್ವಾಜಾಚ್ಚಾಸುರಾಯಣಾಚ್ಚ ಗೌತಮಾಚ್ಚ ಗೌತಮೋ
ಭಾರದ್ವಾಜಾದ್ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವೈಜವಾಪಾಯನಾದ್ವೈಜವಾಪಾಯನಃ ಕೌಶಿಕಾಯನೇಃ
ಕೌಶಿಕಾಯನಿರ್ಘೃತಕೌಶಿಕಾದ್ಘೃತಕೌಶಿಕಃ ಪಾರಾಶರ್ಯಾಯಣಾತ್ಪಾರಾಶರ್ಯಾಯಣಃ
ಪಾರಾಶರ್ಯಾತ್ಪಾರಾಶರ್ಯೋ ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯಾಜ್ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯೋ ಭಾರದ್ವಾಜಾದ್ಭಾರದ್ವಾಜೋ
ಭಾರದ್ವಾಜಾಚ್ಚಾಸುರಾಯಣಾಚ್ಚ
ಯಾಸ್ಕಾಚ್ಚಾಸುರಾಯಣಸ್ತ್ರೈವಣೇಸ್ತ್ರೈವಣಿರೌಪಜನ್ಧನೇರೌಪಜನ್ಧನಿರಾಸುರೇರಾಸುರಿರ್ಭಾರದ್ವಾಜಾ
ದ್ಭಾರದ್ವಾಜ ಆತ್ರೇಯಾತ್೧೪।೫।೫।[೨೨]

ಆತ್ರೇಯೋ ಮಾಣ್ಟೇಃ ಮಾಣ್ಟಿರ್ಗೌತಮಾದ್ಗೌತಮೋ ಗೌತಮಾದ್ಗೌತಮೋ ವಾತ್ಸ್ಯಾದ್ವಾತ್ಸ್ಯಃ
ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಚಾಣ್ಡಿಲ್ಯಃ ಕೈಶೋರ್ಯಾತ್ಕಾಪ್ಯಾತ್ಕೈಶೋರ್ಯಃ ಕಾಪ್ಯಃ ಕುಮಾರಹಾರಿತಾತ್ಕುಮಾರಹಾರಿತೋ
ಗಾಲವಾದ್ಗಾಲವೋ ವಿದರ್ಭೀಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾದ್ವಿದರ್ಭೀಕೌಣ್ಡಿನ್ಯೋ ವತ್ಸನಪಾತೋ
ಬಾಭ್ರವಾದ್ವತ್ಸನಪಾದ್ಬಾಭ್ರವಃ ಪಥಃ ಸೌಭರಾತ್ಪನ್ಥಾಃ
ಸೌಭರೋಽಯಾಸ್ಯಾದಾಙ್ಗಿರಸಾದಯಾಸ್ಯ ಆಙ್ಗಿರಸ ಆಭೂತೇಸ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಾದಾಭೂತಿಸ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೋ
ವಿಶ್ವರೂಪಾತ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಾದ್ವಿಶ್ವರೂಪಸ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೋಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಮಶ್ವಿನೌ ದಧೀಚ
ಆಥರ್ವಣಾದ್ದಧ್ಯಙ್ಙಾಥರ್ವಣೋಽಥರ್ವಣೋ ದೈವಾದಥರ್ವಾ ದೈವೋ ಮೃತ್ಯೋಃ
ಪ್ರಾಧ್ವಂಸನಾನ್ಮೃತ್ಯುಃ ಪ್ರಾಧ್ವಂಸನಃ ಪ್ರಧ್ವಂಸನಾತ್ಪ್ರಧ್ವಂಸನ
ಏಕರ್ಷೇರೇಕರ್ಷಿವಿಪ್ರಜಿತ್ತೇರ್ವಿಪ್ರಜಿತ್ತಿರ್ವ್ಯಷ್ಟೇರ್ವ್ಯಷ್ಟಿಃ ಸನಾರೋಃ ಸನಾರುಃ ಸನಾತನಾತ್ಸನಾತನಃ
ಸನಗಾತ್ಸನಗಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಸ್ವಯಮ್ಭು ಬ್ರಹ್ಮಣೇ
ನಮಃ೧೪।೬।೧।[೧]

ಜನಕೋ ಹ ವೈದೇಹೋ ಬಹುದಕ್ಷಿಣೇನ ಯಜ್ಞೇನೇಜೇ ತತ್ರ ಹ ಕುರುಪಞ್ಚಾಲಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ
ಅಭಿಸಮೇತಾ ಬಭೂವುಸ್ತಸ್ಯ ಹ ಜನಕಸ್ಯ ವೈದೇಹಸ್ಯ ವಿಜಿಜ್ಞಾಸಾ ಬಭೂವ ಕಃ ಸ್ವಿದೇಷಾಮ್
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನಾಮನೂಚಾನತಮ ಇತಿ೧೪।೬।೧।[೨]

ಸ ಹ ಗವಾಂ ಸಹಸ್ರಮವರುರೋಧ ದಶದಶ ಪಾದಾ ಏಕೈಕಸ್ಯಾಃ ಶೃಙ್ಗಯೋರಾಬದ್ಧಾ
ಬಭೂವುಸ್ತಾನ್ಹೋವಾಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತೋ ಯೋ ವೋ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಃ ಸ ಏತಾ ಗಾ ಉದಜತಾಮಿತಿ ತೇ
ಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ನ ದಧೃಷುಃ೧೪।೬।೧।[೩]

ಅಥ ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಸ್ವಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಮುವಾಚೈತಾಃ ಸೌಮ್ಯೋದಜ ಸಾಮಶ್ರವಾ೩ ಇತಿ ತಾ
ಹೋದಾಚಕಾರ ತೇ ಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಶ್ಚುಕ್ರುಧುಃ ಕಥಂ ನು ನೋ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠೋ ಬ್ರುವೀತೇತಿ೧೪।೬।೧।[೪]

ಅಥ ಹ ಜನಕಸ್ಯ ವೈದೇ ಹಸ್ಯ ಹೋತಾಶ್ವಲೋ ಬಭೂವ ಸ ಹೈನಂ ಪಪ್ರಚ ತ್ವಂ ನು ಖಲು
ನೋ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠೋಽಸೀ೩ ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ನಮೋ ವಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠಾಯ ಕುರ್ಮೋ
ಗೋಕಾಮಾ ಏವ ವಯಂ ಸ್ಮ ಇತಿ ತಂ ಹ ತತ ಏವ ಪ್ರಷ್ಟುಂ ದಧ್ರೇ ಹೋತಾಶ್ವಲಃ೧೪।೬।೧।[೫]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಮೃತ್ಯುನಾಪ್ತಂ ಸರ್ವಂ ಮೃತ್ಯುನಾಭಿಪನ್ನಂ ಕೇನ
ಯಜಮಾನೋ ಮೃತ್ಯೋರಾಪ್ತಿಮತಿಮುಚ್ಯತ ಇತಿ ಹೋತ್ರರ್ತ್ವಿಜಾಗ್ನಿನಾ ವಾಚಾ ವಾಗ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಹೋವ್ತಾ
ತದ್ಯೇಯಂ ವಾಕ್ಷೋಽಯಮಗ್ನಿಃ ಸ ಹೋತಾ ಸಾ ಮುಕ್ತಿಃ ಸಾತಿಮುಕ್ತಿಃ೧೪।೬।೧।[೬]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯದಿದಂ ಸರ್ವಮಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮಾಪ್ತಂ
ಸರ್ವಮಹೋರಾತ್ರಾಭ್ಯಾಮಭಿಪನ್ನಂ ಕೇನ ಯಜಮಾನೋಽಹೋರಾತ್ರಯೋರಾಪ್ತಿಮತಿಮುಚ್ಯತ
ಇತ್ಯಧ್ವರ್ಯುಣರ್ತ್ವಿಜಾ ಚಕ್ಷುಷಾದಿತ್ಯೇನ ಚಕ್ಷುರ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುಸ್ತದ್ಯದಿದಂ ಚಕ್ಷುಃ
ಸೋಽಸಾವಾದಿತ್ಯಃ ಸೋಽಧ್ವರ್ಯುಃ ಸಾ ಮುಕ್ತಿಃ ಸಾತಿಮುಕ್ತಿಃ೧೪।೬।೧।[೭]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾಪರಪಕ್ಷಾಭ್ಯಾಮಾಪ್ತಂ ಸರ್ವಮ್
ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾಪರಪಕ್ಷಾಭ್ಯಾಮಭಿಪನ್ನಂ ಕೇನ ಯಜಮಾನಃ
ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾಪರಪಕ್ಷಯೋರಾಪ್ತಿಮತಿಮುಚ್ಯತ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣರ್ತ್ವಿಜಾ ಮನಸಾ ಚನ್ದ್ರೇಣ ಮನೋ
ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತದ್ಯದಿದಂ ಮನಃ ಸೋಽಸೌ ಚನ್ದ್ರಃ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಾ ಮುಕ್ತಿಃ
ಸಾತಿಮುಕ್ತಿಃ೧೪।೬।೧।[೮]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯದಿದಮನ್ತರಿಕ್ಷಮನಾರಮ್ಬಣಮಿವಾಥ ಕೇನಾಕ್ರಮೇಣ
ಯಜಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಾಕ್ರಮತ ಇತ್ಯುದ್ಗಾತ್ರರ್ತ್ವಿಜಾ ವಾಯುನಾ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ
ಯಜ್ಞಸ್ಯೋದ್ಗಾತಾ ತದ್ಯೋಽಯಂ ಪ್ರಾಣ ಸ ವಾಯುಃ ಸ ಉದ್ಗಾತಾ ಸಾ ಮುಕ್ತಿಃ ಸಾತಿಮುಕ್ತಿರಿತ್ಯತಿಮೋಕ್ಷಾ
ಅಥ ಸಮ್ಪದಃ೧೪।೬।೧।[೯]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಕತಿಭಿರಯಮದ್ಯರ್ಗ್ಭಿರ್ಹೋತಾಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಕರಿಷ್ಯತೀತಿ ತಿಸೃಭಿರಿತಿ
ಕತಮಾಸ್ತಾಸ್ತಿಸ್ರ ಇತಿ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಾ ಚ ಯಾಜ್ಯಾ ಚ ಶಸ್ಯೈವ ತೃತೀಯಾ ಕಿಂ ತಾಭಿರ್ಜಯತೀತಿ
ಪೃಥಿವಿಲೋಕಮೇವ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಯಾ ಜಯತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಂ ಯಾಜ್ಯಯಾ ದ್ಯೌರ್ಲೋಕಂ ಶಸ್ಯಯಾ೧೪।೬।೧।[೧೦]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯಯಮದ್ಯಾಧ್ವರ್ಯುರಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞ ಆಹುತೀರ್ಹೋಷ್ಯತೀತಿ ತಿಸ್ರ ಇತಿ
ಕತಮಾಸ್ತಾಸ್ತಿಸ್ರ ಇತಿ ಯಾ ಹುತಾ ಉಜ್ಜ್ವಲನ್ತಿ ಯಾ ಹುತಾ ಅತಿನೇದನ್ತಿ ಯಾ ಹುತಾ ಅಧಿಶೇರತೇ ಕಿಂ
ತಾಭಿರ್ಜಯತೀತಿ ಯಾ ಹುತಾ ಉಜ್ಜ್ವಲನ್ತಿ ದೇವಲೋಕಮೇವ ತಾಭಿರ್ಜಯತಿ ದೀಪ್ಯತ ಇವ ಹಿ ದೇವಲೋಕೋ ಯಾ
ಹುತಾ ಅತಿನೇದನ್ತಿ ಮನುಷ್ಯಲೋಕಮೇವ ತಾಭಿರ್ಜಯತ್ಯತೀವ ಹಿ ಮನುಷ್ಯಲೋಕೋ ಯಾ ಹುತಾ
ಅಧಿಶೇರತೇ ಪಿತೃಲೋಕಮೇವ ತಾಭಿರ್ಜಯತ್ಯಧ ಇವ ಹಿ ಪಿತೃಲೋಕಃ೧೪।೬।೧।[೧೧]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಕತಿಭಿರಯಮದ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಯಜ್ಞಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ
ದೇವತಾಭಿರ್ಗೋಪಾಯಿಷ್ಯತೀತ್ಯೇಕಯೇತಿ ಕತಮಾ ಸೈಕೇತಿ ಮನ ಏವೇತ್ಯನನ್ತಂ ವೈ ಮನೋಽನನ್ತಾ
ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅನನ್ತಮೇವ ಸ ತೇನ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ೧೪।೬।೧।[೧೨]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯಯಮದ್ಯೋದ್ಗಾತಾಸ್ಮಿನ್ಯಜ್ಞೇ ಸ್ತೋತ್ರಿಯಾ ಸ್ತೋಷ್ಯತೀತಿ ತಿಸ್ರ ಇತಿ
ಕತಮಾಸ್ತಾಸ್ತಿಸ್ರ ಇತಿ ಪುರೋಽನುವಾಕ್ಯಾ ಚ ಯಾಜ್ಯಾ ಚ ಶಸ್ಯೈವ ತೃತೀಯಾಧಿದೇವತಮಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಂ
ಕತಮಾಸ್ತಾ ಯಾ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಮಿತಿ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಪುರೋನುವಾಕ್ಯಾಪಾನೋ ಯಾಜ್ಯಾ ವ್ಯಾನಃ ಶಸ್ಯಾ ಕಿಂ
ತಾಭಿರ್ಜಯತೀತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚೇದಂ ಪ್ರಾಣಭೃದಿತಿ ತತೋ ಹ ಹೋತಾಶ್ವಲ ಉಪರರಾಮ೧೪।೬।೨।[೧]

ಅಥ ಹೈನಂ ಜಾರತ್ಕಾರವ ಆರ್ತಭಾಗಃ ಪಪ್ರಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಕತಿ ಗ್ರಹಾಃ
ಕತ್ಯತಿಗ್ರಹಾ ಇತ್ಯಷ್ಟೌ ಗ್ರಹಾ ಅಷ್ಟಾವತಿಗ್ರಹಾ ಯೇ ತೇಽಷ್ಟೌ ಗ್ರಹಾ ಅಷ್ಟಾವತಿಗ್ರಹಾಃ ಕತಮೇ
ತ ಇತಿ೧೪।೬।೨।[೨]

ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಗ್ರಹಃ ಸೋಽಪಾನೇನಾತಿಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತೋಽಪಾನೇನ ಹಿ ಗನ್ಧಾನ್ಜಿಘ್ರತಿ೧೪।೬।೨।[೩]

ಜಿಹ್ವಾ ವೈ ಗ್ರಹಃ ಸ ರಸೇನಾತಿಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತೋ ಜಿಹ್ವಯಾ ಹಿ ರಸಾನ್ವಿಜಾನಾತಿ೧೪।೬।೨।[೪]

ವಾಗ್ವೈ ಗ್ರಹಃ ಸ ನಾಮ್ನಾತಿಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತೋ ವಾಚಾ ಹಿ ನಾಮಾನ್ಯಭಿವದತಿ೧೪।೬।೨।[೫]

ಚಕ್ಷುರ್ವೈ ಗ್ರಹಃ ಸ ರೂಪೇಣಾತಿಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಹಿ ರೂಪಾಣಿ ಪಶ್ಯತಿ೧೪।೬।೨।[೬]

ಶ್ರೋತ್ರಂ ವೈ ಗ್ರಹಃ ಸ ಶಬ್ದೇನಾತಿಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಹಿ ಶಬ್ದಾಞ್ಚೃಣೋತಿ೧೪।೬।೨।[೭]

ಮನೋ ವೈ ಗ್ರಹಃ ಸ ಕಾಮೇನಾತಿಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತೋ ಮನಸಾ ಹಿ ಕಾಮಾನ್ಕಾಮಯತೇ೧೪।೬।೨।[೮]

ಹಸ್ತೌ ವೈ ಗ್ರಹಃ ಸ ಕರ್ಮಣಾತಿಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತೋ ಹಸ್ತಾಭ್ಯಾಂ ಹಿ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ೧೪।೬।೨।[೯]

ತ್ವಗ್ವೈ ಗ್ರಹಃ ಸ ಸ್ಪರ್ಶೇನಾತಿಗ್ರಹೇಣ ಗೃಹೀತಸ್ತ್ವಚಾ ಹಿ ಸ್ಪರ್ಶಾನ್ವೇದಯತ ಇತ್ಯಷ್ಟೌ ಗ್ರಹಾ
ಅಷ್ಟಾವತಿಗ್ರಹಾಃ೧೪।೬।೨।[೧೦]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯದಿದಂ ಸರ್ವಂ ಮೃತ್ಯೋರನ್ನಂ ಕಾ ಸ್ವಿತ್ಸಾ ದೇವತಾ ಯಸ್ಯಾ
ಮೃತ್ಯುರನ್ನಮಿತ್ಯಗ್ನಿರ್ವೈ ಮೃತ್ಯುಃ ಸೋಽಪಾಮನ್ನಮಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ೧೪।೬।೨।[೧೧]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯತ್ರಾಯಂ ಪುರುಷೋ ಮ್ರಿಯತೇ ಕಿಮೇನಂ ನ ಜಹಾತೀತಿ ನಾಮೇತ್ಯನನ್ತಂ
ವೈ ನಾಮಾನನ್ತಾ ವಿಶ್ವೇ ದೇವಾ ಅನನ್ತಮೇವ ಸ ತೇನ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ ಏವ ಸ ತೇನ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ೧೪।೬।೨।[೧೨]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯತ್ರಾಯಂ ಪುರುಷೋ ಮ್ರಿಯತ ಉದಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಾಃ ಕ್ರಾಮನ್ತ್ಯಾಹೋ ನೇತಿ ನೇತಿ
ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋಽತ್ರೈವ ಸಮವನೀಯನ್ತೇ ಸ ಉಚ್ವಯತ್ಯಾಧ್ಮಾಯತ್ಯಾಧ್ಮಾತೋ ಮೃತಃ ಶೇತೇ೧೪।೬।೨।[೧೩]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯತ್ರಾಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಮೃತಸ್ಯಾಗ್ನಿಂ ವಾಗಪ್ಯೇತಿ ವಾತಮ್
ಪ್ರಾಣಶ್ಚಕ್ಷುರಾದಿತ್ಯಂ ಮನಶ್ಚನ್ದ್ರಂ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಪೃಥಿವೀಂ
ಶರೀರಮಾಕಾಶಮಾತ್ಮೌಷಧೀರ್ಲೋಮಾನಿ ವನಸ್ಪತೀನ್ಕೇಶಾ ಅಪ್ಸು ಲೋಹಿತಂ ಚ ರೇತಶ್ಚ ನಿಧೀಯತೇ
ಕ್ವಾಯಂ ತದಾ ಪುರುಷೋ ಭವತೀತ್ಯಾಹರ ಸೌಮ್ಯ ಹಸ್ತಮ್೧೪।೬।೨।[೧೪]

ಆರ್ತಭಾಗೇತಿ ಹೋವಾಚ ಆವಮೇವೈತದ್ವೇದಿಷ್ಯಾವೋ ನ ನಾವೇತತ್ಸಜನ ಇತಿ ತೌ ಹೋತ್ಕ್ರಸ್ಯ
ಮನ್ತ್ರಯಾಂ ಚಕ್ರತುಸ್ತೌ ಹ ಯದೂಚತುಃ ಕರ್ಮ ಹೈವ ತದೂಚತುರಥ ಹ ಯತ್ಪ್ರಶಶಂಸತುಃ
ಕರ್ಮ ಹೈವ ತತ್ಪ್ರಶಶಂಸತುಃ ಪುಣ್ಯೋ ವೈ ಪುಣ್ಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಭವತಿ ಪಾಪಃ ಪಾಪೇನೇತಿ ತತೋ
ಹ ಜಾರತ್ಕಾರವ ಆರ್ತಭಾಗ ಉಪರರಾಮ೧೪।೬।೩।[೧]

ಅಥ ಹೈನಂ ಭುಜ್ಯುರ್ಲಾಹ್ಯಾಯನಿಃ ಪಪ್ರಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಮದ್ರೇಷು ಚರಕಾಃ
ಪರ್ಯವ್ರಜಾಮ ತೇ ಏತಞ್ಚಲಸ್ಯ ಕಾಪ್ಯಸ್ಯ ಗೃಹಾನೈಮ ತಸ್ಯಾಸೀದ್ದುಹಿತಾ ಗನ್ಧರ್ವಗೃಹೀತಾ
ತಮಪೃಚಾಮ ಕೋಽಸೀತಿ ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ಸುಧನ್ವಾಙ್ಗಿರಸ ಇತಿ ತಂ ಯದಾ
ಲೋಕಾನಾಮನ್ತಾನಪೃಚಾಮಾಥೈತಮಬ್ರೂಮ ಕ್ವ ಪಾರಿಕ್ಷಿತಾ ಅಭವನ್ಕ್ವ ಪಾರಿಕ್ಷಿತಾ
ಅಭವನ್ನಿತಿ ತತ್ತ್ವಾ ಪೃಚಾಮಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಕ್ವ ಪಾರಿಕ್ಷಿತಾ ಅಭವನ್ನಿತಿ೧೪।೬।೩।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಉವಾಚ ವೈ ಸ ತದಗಚನ್ವೈ ತೇ ತತ್ರ ಯತ್ರಾಶ್ವಮೇಧಯಾಜಿನೋ ಗಚನ್ತೀತಿ ಕ್ವ
ನ್ವಶ್ವಮೇಧಯಾಜಿನೋ ಗಚನ್ತೀತಿ ದ್ವಾತ್ರಿಂಶತಂ ವೈ ದೇವರಥಾಹ್ನೂಯಾನ್ಯಯಂ ಲೋಕಸ್ತಂ
ಸಮನ್ತಂ ಲೋಕಂ ದ್ವಿಸ್ತಾವತ್ಪೃಥಿವೀ ಪರ್ಯೇತಿ ತಾಂ ಪೃಥಿವೀಂ ದ್ವಿಸ್ತಾವತ್ಸಮುದ್ರಃ ಪರ್ಯೇತಿ
ತದ್ಯಾವತೀ ಕ್ಷುರಸ್ಯ ಧಾರಾ ಯಾವದ್ವಾ ಮಕ್ಷಿಕಾಯಾಃ ಪತ್ರಂ ತಾವಾನನ್ತರೇಣಾಕಾಶಸ್ತಾನಿನ್ದ್ರಃ
ಸುಪರ್ಣೋ ಭೂತ್ವಾ ವಾಯವೇ ಪ್ರಾಯಚತ್ತಾನ್ವಾಯುರಾತ್ಮನಿ ಧಿತ್ವಾ ತತ್ರಾಗಮಯದ್ಯತ್ರ ಪಾರಿಕ್ಷಿತಾ
ಅಭವನ್ನಿತ್ಯೇವಮಿವ ವೈ ಸ ವಾಯುಮೇವ ಪ್ರಶಶಂಸ ತಸ್ಮಾದ್ವಾಯುರೇವ ವ್ಯಷ್ಟಿರ್ವಾಯುಃ
ಸಮಷ್ಟಿರಪ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಂ ಜಯತಿ ಸರ್ವಮಾಯುರೇತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ತತೋ ಹ
ಭುಜ್ಯುರ್ಲಾಹ್ಯಾಯನಿರುಪರರಾಮ೧೪।೬।೪।

ಅಥ ಹೈನಂ ಕಹೋಡಃ ಕೌಷೀತಕೇಯಃ ಪಪ್ರಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ
ಯತ್ಸಾಕ್ಷಾದಪರೋಕ್ಷಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಯ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರಸ್ತಂ ಮೇ ವ್ಯಾಚಕ್ಷ್ವೇತ್ಯೇಷ ತ ಆತ್ಮಾ
ಸರ್ವಾನ್ತರಃ ಕತಮೋ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಸರ್ವಾನ್ತರೋ ಯೋಽಷನಾಯಾಪಿಪಾಸೇ ಶೋಕಂ ಮೋಹಂ ಜರಾಮ್
ಮೃತ್ಯುಮತ್ಯೇತ್ಯೇತಂ ವೈ ತಮಾತ್ಮಾನಂ ವಿದಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಪುತ್ರೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ವಿತ್ತೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ
ಲೋಕೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ವ್ಯುತ್ಥಾಯಾಥ ಭಿಕ್ಷಾಚರ್ಯಂ ಚರನ್ತಿ ಯಾ ಹ್ಯೇವ ಪುತ್ರೈಷಣಾ ಸಾ ವಿತ್ತೈಷಣಾ
ಯಾ ವಿತ್ತೈಷಣಾ ಸಾ ಲೋಕೈಷಣೋಭೇ ಹ್ಯೇತೇ ಏಷಣೇ ಏವ ಭವತಸ್ತಸ್ಮಾತ್ಪಣ್ಡಿತಃ ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಂ
ನಿರ್ವಿದ್ಯ ಬಾಲ್ಯೇನ ತಿಷ್ಠಾಸೇದ್ಬಾಲ್ಯಂ ಚ ಪಾಣ್ಡಿತ್ಯಂ ಚ ನಿರ್ವಿದ್ಯಾಥ ಮುನಿರಮೌನಂ ಚ
ಮೌನಂ ಚ ನಿರ್ವಿದ್ಯಾಥ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಕೇನ ಸ್ಯಾದ್ಯೇನ ಸ್ಯಾತ್ತೇನೇದೃಶ ಏವ
ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ತತೋ ಹ ಕಹೋಡಃ ಕೌಷೀತಕೇಯ ಉಪರರಾಮ೧೪।೬।೫

ಅಥ ಹೈನಮುಷಸ್ತಶ್ಚಾಕ್ರಾಯಣಃ ಪಪ್ರಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ
ಯತ್ಸಾಕ್ಷಾದಪರೋಕ್ಷಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಯ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರಸ್ತಂ ಮೇ ವ್ಯಾಚಕ್ಷ್ವೇತ್ಯೇಷ ತ ಆತ್ಮಾ
ಸರ್ವಾನ್ತರಃ ಕತಮೋ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಸರ್ವಾನ್ತರೋ ಯಃ ಪ್ರಾಣೇನ ಪ್ರಾಣಿತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರೋ
ಯೋಽಪಾನೇನಾಪಾನಿತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರೋ ಯೋ ವ್ಯಾನೇನ ವ್ಯನಿತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರೋ ಯ
ಉದಾನೇನೋದನಿತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರೋ ಯಃ ಸಮಾನೇನ ಸಮನಿತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರಃ ಸ
ಹೋವಾಚೋಷಸ್ತಶ್ಚಾಕ್ರಾಯಣೋ ಯಥಾ ವೈ ಬ್ರೂಯಾದಸೌ ಗೌರಸಾವಶ್ವ
ಇತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ವ್ಯಪದಿಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯದೇವ ಸಾಕ್ಷಾದಪರೋಕ್ಷಾದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಯ ಆತ್ಮಾ
ಸರ್ವಾನ್ತರಸ್ತಂ ಮೇ ವ್ಯಾಚಕ್ಷ್ವೇತ್ಯೇಷ ತ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರಃ ಕತಮೋ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ
ಸರ್ವಾನ್ತರೋ ನ ದೃಷ್ಟೇರ್ದ್ರಷ್ಟಾರಂ ಪಶ್ಯೇರ್ನ ಶ್ರುತೇಃ ಶ್ರೋತಾರಂ ಶೃಣುಯಾ ನ ಮತೇರ್ಮನ್ತಾರಮ್
ಮನ್ವೀಥಾ ನ ವಿಜ್ಞಾತೇರ್ವಿಜ್ಞಾತಾರಂ ವಿಜ್ಞಾನೀಯಾ ಏಷ ತ ಆತ್ಮಾ ಸರ್ವಾನ್ತರೋಽತೋಽನ್ಯದಾರ್ತಂ ತತೋ
ಹೋಷಸ್ತಶ್ಚಾಕ್ರಾಯಣ ಉಪರರಾಮ೧೪।೬।೬।

ಅಥ ಹೈನಂ ಗಾರ್ಗೀ ವಾಚಕ್ನವೀ ಪಪ್ರಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯದಿತಂ ಸರ್ವಮಪ್ಸ್ವೋತಂ
ಚ ಪ್ರೋತಂ ಚ ಕಸ್ಮಿನ್ನ್ವಾಪ ಓತಾಶ್ಚ ಪ್ರೋತಶ್ಚೇತಿ ವಾಯೌ ಗಾರ್ಗೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ವಾಯುರೋತಶ್ಚ
ಪ್ರೋತಶ್ಚೇತ್ಯಾಕಾಶ ಏವ ಗಾರ್ಗೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನ್ವಾಕಾಶ ಓತಶ್ಚ ಪ್ರೋತಶ್ಚೇತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೇಷು ಗಾರ್ಗೀತಿ
ಕಸ್ಮಿನ್ನ್ವನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕಾ ಓತಾಶ್ಚ ಪ್ರೋತಾಶ್ಚೇತಿ ದ್ಯೌರ್ಲೋಕೇ ಗಾರ್ಗೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ದ್ಯೌರ್ಲೋಕ
ಓತಶ್ಚ ಪ್ರೋತಶ್ಚೇತ್ಯಾದಿತ್ಯಲೋಕೇಷು ಗಾರ್ಗೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನ್ವಾದಿತ್ಯಲೋಕಾ ಓತಾಶ್ಚ ಪ್ರೋತಾಶ್ಚೇತಿ
ಚನ್ದ್ರಲೋಕೇಷು ಗಾರ್ಗೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಚನ್ದ್ರಲೋಕಾ ಓತಾಶ್ಚ ಪ್ರೋತಾಶ್ಚೇತಿ ನಕ್ಷತ್ರಲೋಕೇಷು ಗಾರ್ಗೀತಿ
ಕಸ್ಮಿನ್ನು ನಕ್ಷತ್ರಲೋಕಾ ಓತಾಶ್ಚ ಪ್ರೋತಾಶ್ಚೇತಿ ದೇವಲೋಕೇಷು ಗಾರ್ಗೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ದೇವಲೋಕಾ
ಓತಾಶ್ಚ ಪ್ರೋತಾಶ್ಚೇತಿ ಗನ್ಧರ್ವಲೋಕೇಷು ಗಾರ್ಗೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಗನ್ಧರ್ವಲೋಕಾ ಓತಾಶ್ಚ ಪ್ರೋತಾಶ್ಚೇತಿ
ಪ್ರಜಾಪತಿಲೋಕೇಷು ಗಾರ್ಗೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಪ್ರಜಾಪತಿಲೋಕಾ ಓತಾಶ್ಚ ಪ್ರೋತಾಶ್ಚೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಷು
ಗಾರ್ಗೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾ ಓತಾಶ್ಚ ಪ್ರೋತಾಶ್ಚೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಗಾರ್ಗಿ ಮಾತಿಪ್ರಾಕ್ಷೀರ್ಮಾ ತೇ
ಮೂರ್ಧಾ ವ್ಯಪಪ್ತದನತಿಪ್ರಶ್ನ್ಯಾ ವೈ ದೇವತಾ ಅತಿಪೃಚಸಿ ಗಾರ್ಗಿ ಮಾತಿಪ್ರಾಕ್ಷೀರಿತಿ ತತೋ ಹ ಗಾರ್ಗೀ
ವಾಚಕ್ನವ್ಯುಪರರಾಮ೧೪।೬।೭।[೧]

ಅಥ ಹೈನಮುದ್ದಾಲಕ ಆರುಣಿಃ ಪಪ್ರಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಮದ್ರೇಷ್ವವಸಾಮ
ಪತಞ್ಚಲಸ್ಯ ಕಾಪ್ಯಸ್ಯ ಗೃಹೇಷು ಯಜ್ಞಮಧೀಯಾನಾಸ್ತಸ್ಯಾಸೀದ್ಭಾರ್ಯಾ ಗನ್ಧರ್ವಗೃಹೀತಾ
ತಮಪೃಚಾಮ ಕೋಽಸೀತಿ ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ಕಬನ್ಧ ಆಥರ್ವಣ ಇತಿ೧೪।೬।೭।[೨]

ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ ಪತಞ್ಚಲಂ ಕಾಪ್ಯಂ ಯಾಜ್ಞಿಕಾಂಶ್ಚ ವೇತ್ಥ ನು ತ್ವಂ ಕಾಪ್ಯ ತತ್ಸೂತ್ರಂ ಯಸ್ಮಿನ್ನಯಂ
ಚ ಲೋಕಃ ಪರಶ್ಚ ಲೋಕಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನಿ ಸಂದೃಬ್ಧಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ಪತಞ್ಚಲಃ
ಕಾಪ್ಯೋ ನಾಹಂ ತದ್ಭಗವನ್ವೇದೇತಿ

೧೪।೬।೭।[೩]

ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ ಪತಞ್ಚಲಂ ಕಾಪ್ಯಂ ಯಾಜ್ಞಿಕಾಂಶ್ಚ ವೇತ್ಥ ನು ತ್ವಂ ಕಾಪ್ಯ ತಮನ್ತರ್ಯಾಮಿಣಂ ಯ
ಇಮಂ ಚ ಲೋಕಂ ಪರಂ ಚ ಲೋಕಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನ್ಯನ್ತರೋ ಯಮಯತೀತಿ
ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ಪತಞ್ಚಲಃ ಕಾಪ್ಯೋ ನಾಹಂ ತಂ ಭಗವನ್ವೇದೇತಿ೧೪।೬।೭।[೪]

ಸೋಽಬ್ರವೀತ್ ಪತಞ್ಚಲಂ ಕಾಪ್ಯಂ ಯಾಜ್ಞಿಕಾಂಶ್ಚ ಯೋ ವೈ ತತ್ಕಾಪ್ಯ ಸೂತ್ರಂ ವಿದ್ಯಾತ್ತಂ
ಚಾನ್ತರ್ಯಾಮಿಣಂ ಸ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ಸ ಲೋಕವಿತ್ಸ ದೇವವಿತ್ಸ ವೇದವಿತ್ಸ ಯಜ್ಞವಿತ್ಸ ಭೂತವಿತ್ಸ
ಆತ್ಮವಿತ್ಸ ಸರ್ವವಿದಿತಿ ತೇಭ್ಯೋಽಬ್ರವೀತ್ತದಹಂ ವೇದ ತಚ್ಚೇತ್ತ್ವಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ
ಸೂತ್ರಮವಿದ್ವಾಂಸ್ತಂ ಚಾನ್ತರ್ಯಾಮಿಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಗವೀರುದಜಸೇ ಮೂರ್ಧಾ ತೇ ವಿಪತಿಷ್ಯತೀತಿ೧೪।೬।೭।[೫]

ವೇದ ವಾ ಅಹಂ ಗೌತಮ ತತ್ಸೂತ್ರಂ ತಂ ಚಾನ್ತರ್ಯಾಮಿಣಮಿತಿ ಯೋ ವಾ ಇದಂ ಕಶ್ಚ
ಬ್ರೂಯಾದ್ವೇದವೇದೇತಿ ಯಥಾ ವೇತ್ಥ ತಥಾ ಬ್ರೂಹೀತಿ೧೪।೬।೭।[೬]

ವಾಯುರ್ವೈ ಗೌತಮ ತತ್ಸೂತ್ರಮ್ ವಾಯುನಾ ವೈ ಗೌತಮ ಸೂತ್ರೇಣಾಯಂ ಚ ಲೋಕಃ ಪರಶ್ಚ ಲೋಕಃ
ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನಿ ಸಂದೃಬ್ಧಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಗೌತಮ ಪುರುಷಮ್
ಪ್ರೇತಮಾಹುರ್ವ್ಯಸ್ರಂಸಿಷತಾಸ್ಯಾಙ್ಗಾನೀತಿ ವಾಯುನಾ ಹಿ ಗೌತಮ ಸೂತ್ರೇಣ ಸಂದೃಬ್ಧಾನಿ
ಭವನ್ತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾನ್ತರ್ಯಾಮಿಣಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ೧೪।೬।೭।[೭]

ಯಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾಂ ತಿಷ್ಠನ್ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಅನ್ತರೋ ಯಂ ಪೃಥಿವೀ ನ ವೇದ ಯಸ್ಯ ಪೃಥಿವೀ ಶರೀರಂ ಯಃ
ಪೃಥಿವೀಮನ್ತರೋ ಯಮಯತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತಃ೧೪।೬।೭।[೮]

ಸೋಽಪ್ಸು ತಿಷ್ಠನ್ ಅದ್ಭ್ಯೋಽನ್ತರೋ ಯಮಾಪೋ ನ ವಿದುರ್ಯಸ್ಯಾಪಃ ಶರೀರಂ ಯೋಽಪೋಽನ್ತರೋ ಯಮಯತಿ
ಸ ತ ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತಃ೧೪।೬।೭।[೯]

ಯೋಽಗ್ನೌ ತಿಷ್ಠನ್ ಅಗ್ನೇರನ್ತರೋ ಯಮಗ್ನಿರ್ನ ವೇದ ಯಸ್ಯಾಗ್ನಿಃ ಶರೀರಂ ಯೋಽಗ್ನಿಮನ್ತರೋ
ಯಮಯತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತಃ೧೪।೬।೭।[೧೦]

ಯ ಆಕಾಶೇ ತಿಷ್ಠನ್ ಆಕಾಶಾದನ್ತರೋ ಯಮಾಕಾಶೋ ನ ವೇದ ಯಸ್ಯಾಕಾಶಃ ಶರೀರಂ ಯ
ಆಕಾಶಮನ್ತರೋ ಯಮಯತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತಃ೧೪।೬।೭।[೧೧]
ಯೋ ವಾಯೌ ತಿಷ್ಠನ್ ವಾಯೋರನ್ತರೋ ಯಂ ವಾಯುರ್ನ ವೇದ ಯಸ್ಯ ವಾಯುಃ ಶರೀರಂ ಯೋ
ವಾಯುಮನ್ತರೋ ಯಮ>೧೪।೬।೭।[೧೨]

ಯ ಆದಿತ್ಯೇ ತಿಷ್ಠನ್ ಆದಿತ್ಯಾದನ್ತರೋ ಯಮಾದಿತ್ಯೋ ನ ವೇದ ಯಸ್ಯಾದಿತ್ಯಃ ಶರೀರಂ ಯ
ಆದಿತ್ಯಮನ್ತರೋ ಯಮ>೧೪।೬।೭।[೧೩]

ಯಶ್ಚನ್ದ್ರತಾರಕೇ ತಿಷ್ಠನ್ ಚನ್ದ್ರತಾರಕಾದನ್ತರೋ ಯಂ ಚನ್ದ್ರತಾರಕಂ ನ ವೇದ ಯಸ್ಯ
ಚನ್ದ್ರತಾರಕಂ ಶರೀರಂ ಯಶ್ಚನ್ದ್ರತಾರಕಮನ್ತರೋ ಯಮ>೧೪।೬।೭।[೧೪]

ಯೋ ದಿಕ್ಷು ತಿಷ್ಠನ್ ದಿಗ್ಭ್ಯೋಽನ್ತರೋ ಯಂ ದಿಶೋ ನ ವಿದುರ್ಯಸ್ಯ ದಿಶಃ ಶರೀರಂ ಯೋ ದಿಶೋಽನ್ತರೋ
ಯಮ>೧೪।೬।೭।[೧೫]

ಯೋ ವಿದ್ಯುತಿ ತಿಷ್ಠನ್ ವಿದ್ಯುತೋಽನ್ತರೋ ಯಂ ವಿದ್ಯುನ್ನ ವೇದ ಯಸ್ಯ ವಿದ್ಯುಚರೀರಂ ಯೋ
ವಿದ್ಯುತಮನ್ತರೋ ಯಮ>೧೪।೬।೭।[೧೬]

ಯ ಸ್ತನಯಿತ್ನೌ ತಿಷ್ಠನ್ ಸ್ತನಯಿತ್ನೋರನ್ತರೋ ಯಂ ಸ್ತನಯಿತ್ನುರ್ನ ವೇದ ಯಸ್ಯ ಸ್ತನಯಿತ್ನುಃ
ಶರೀರಂ ಯ ಸ್ತನಯಿತ್ನುಮನ್ತರೋ ಯಮಯತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತ
ಇತ್ಯಧಿದೇವತಮಥಾಧಿಲೋಕಮ್೧೪।೬।೭।[೧೭]

ಯಃ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ತಿಷ್ಠನ್ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ಲೋಕೇಭ್ಯೋಽನ್ತರೋ ಯಂ ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾ ನ ವಿದುರ್ಯಸ್ಯ
ಸರ್ವೇ ಲೋಕಾಃ ಶರೀರಂ ಯಃ ಸರ್ವಾಂಲೋಕಾನನ್ತರೋ ಯಮಯತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತ ಇತ್ಯು
ಏವಾಧಿಲೋಕಮಥಾಧಿವೇದಮ್೧೪।೬।೭।[೧೮]

ಯಃ ಸರ್ವೇಷು ವೇದೇಷು ತಿಷ್ಠನ್ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ವೇದೇಭ್ಯೋಽನ್ತರೋ ಇತ್ಯು
ಏವಾಧಿವೇದಮಥಾಧಿಯಜ್ಞಮ್೧೪।೬।೭।[೧೯]

ಸರ್ವೇಷು ಯಜ್ಞೇಷು ತಿಷ್ಠನ್ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ಯಜ್ಞೇಭ್ಯೋಽನ್ತರೋ ಇತ್ಯು
ಏವಾಧಿಯಜ್ಞಮಥಾಧಿಭೂತಮ್೧೪।೬।೭।[೨೦]
ಯಃ ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ತಿಷ್ಠನ್ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ಭೂತೇಭ್ಯೋಽನ್ತರೋ ಯಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ನ
ವಿದುರ್ಯಸ್ಯ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಶರೀರಂ ಯಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯನ್ತರೋ ಯಮಯತಿ ಸ ತ
ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತ ಇತ್ಯು ಏವಾಧಿಭೂತಮಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಮ್೧೪।೬।೭।[೨೧]

ಯಃ ಪ್ರಾಣೇ ತಿಷ್ಠನ್ ಪ್ರಾಣಾದನ್ತರೋ ಯಂ ಪ್ರಾಣೋ ನ ವೇದ ಯಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಃ ಶರೀರಂ ಯಃ
ಪ್ರಾಣಮನ್ತರೋ ಯಮಯತಿ ಸ ತ ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತಃ೧೪।೬।೭।[೨೨]

ಯೋ ವಾಚಿ ತಿಷ್ಠನ್ ವಾಚೋಽನ್ತರೋ>
೧೪।೬।೭।[೨೩]

ಯಶ್ಚಕ್ಷುಷಿ ತಿಷ್ಠನ್ ಚಕ್ಷುಷೋಽನ್ತರೋ>
೧೪।೬।೭।[೨೪]

ಯಃ ಶ್ರೋತ್ರೇ ತಿಷ್ಠನ್ ಶ್ರೋತ್ರಾದನ್ತರೋ>
೧೪।೬।೭।[೨೫]

ಯೋ ಮನಸಿ ತಿಷ್ಠನ್ ಮನಸೋಽನ್ತರೋ>
೧೪।೬।೭।[೨೬]

ಯಸ್ತ್ವಚಿ ತಿಷ್ಠನ್ ತ್ವಚೋಽನ್ತರೋ>
೧೪।೬।೭।[೨೭]

ಯಸ್ತೇಜಸಿ ತಿಷ್ಠನ್ ತೇಜಸೋಽನ್ತರೋ>
೧೪।೬।೭।[೨೮]

ಯಸ್ತಮಸಿ ತಿಷ್ಠನ್ ತಮಸೋಽನ್ತರೋ>
೧೪।೬।೭।[೨೯]

ಯೋ ರೇತಸಿ ತಿಷ್ಠನ್ ರೇತಸೋಽನ್ತರೋ>೧೪।೬।೭।[೩೦]

ಯ ಆತ್ಮನಿ ತಿಷ್ಠನ್ ಆತ್ಮನೋಽನ್ತರೋ>
೧೪।೬।೭।[೩೧]

ಅದೃಷ್ಟೋ ದ್ರಷ್ಟಾಶ್ರುತಃ ಶ್ರೋತಾ ಅಮತೋ ಮನ್ತಾವಿಜ್ಞಾತೋ ವಿಜ್ಞಾತಾ ನಾನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ದ್ರಷ್ಟಾ ನಾನ್ಯೋಽಸ್ತಿ
ಶ್ರೋತಾ ನಾನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ಮನ್ತಾ ನಾನ್ಯೋಽಸ್ತಿ ವಿಜ್ಞಾತೈಷ ತ ಆತ್ಮಾನ್ತರ್ಯಾಮ್ಯಮೃತೋಽತೋಽನ್ಯದಾರ್ತಂ ತತೋ
ಹೋದ್ದಾಲಕ ಆರುಣಿರುಪರರಾಮ೧೪।೬।೮।[೧]

ಅಥ ಹ ವಾಚಕ್ನವ್ಯುವಾಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತೋ ಹನ್ತಾಹಮಿಮಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಂ ದ್ವೌ
ಪ್ರಶ್ನೌ ಪ್ರಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ತೌ ಚೇನ್ಮೇ ವಿವಕ್ಷ್ಯತಿ ನ ವೈ ಜಾತು ಯುಷ್ಮಾಕಮಿಮಂ
ಕಶ್ಚಿದ್ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಂ ಜೇತೇತಿ ತೌ ಚೇನ್ಮೇ ನ ವಿವಕ್ಷ್ಯತಿ ಮೂರ್ಧಾಸ್ಯ ವಿಪತಿಷ್ಯತೀತಿ ಪೃಚ
ಗಾರ್ಗೀತಿ೧೪।೬।೮।[೨]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಅಹಂ ವೈ ತ್ವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಯಥಾ ಕಾಶ್ಯೋ ವಾ ವೈದೇಹೋ ಓಗ್ರಪುತ್ರ ಉದ್ಯಂ
ಧನುರಧಿಜ್ಯಂ ಕೃತ್ವಾ ದ್ವೌ ವಾಣವನ್ತೌ ಸಪತ್ನಾಧಿವ್ಯಾಧಿನೌ ಹಸ್ತೇ
ಕೃತ್ವೋಪೋತ್ತಿಷ್ಠೇದೇವಮೇವಾಹಂ ತ್ವಾ ದ್ವಾಭ್ಯಾಂ ಪ್ರಶ್ನಾಭ್ಯಾಮುಪೋದಸ್ಥಾಂ ತೌ ಮೇ ಬ್ರೂಹೀತಿ
ಪೃಚ ಗಾರ್ಗೀತಿ೧೪।೬।೮।[೩]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ದಿವೋ ಯದವಾಕ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಯದನ್ತರಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇಮೇ
ಯದ್ಭೂತಂ ಚ ಭವಚ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಕಸ್ಮಿಂಸ್ತದೋತಂ ಚ ಪ್ರೋತಂ ಚೇತಿ೧೪।೬।೮।[೪]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಗಾರ್ಗೀ ದಿವೋ ಯದವಾಕ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಯದನ್ತರಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇಮೇ
ಯದ್ಭೂತಂ ಚ ಭವಚ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತ ಆಕಾಶೇ ತದೋತಂ ಚ ಪ್ರೋತಂ ಚೇತಿ೧೪।೬।೮।[೫]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ನಮಸ್ತೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಯೋ ಮ ಏತಂ ವ್ಯವೋಚೋಽಪರಸ್ಮೈ ಧಾರಯಸ್ವೇತಿ ಪೃಚ
ಗಾರ್ಗೀತಿ೧೪।೬।೮।[೬]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ದಿವೋ ಯದವಾಕ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಯದನ್ತರಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇಮೇ
ಯದ್ಭೂತಂ ಚ ಭವಚ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಕಸ್ಮಿನ್ನೇವ ತದೋತಂ ಚ ಪ್ರೋತಂ ಚೇತಿ೧೪।೬।೮।[೭]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯದೂರ್ಧ್ವಂ ಗಾರ್ಗೀ ದಿವೋ ಯದವಾಕ್ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಯದನ್ತರಾ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇಮೇ
ಯದ್ಭೂತಂ ಚ ಭವಚ್ಚ ಭವಿಷ್ಯಚ್ಚೇತ್ಯಾಚಕ್ಷತ ಆಕಾಶ ಏವ ತದೋತಂ ಚ ಪ್ರೋತಂ ಚೇತಿ
ಕಸ್ಮಿನ್ನ್ವಾಕಾಶ ಓತಶ್ಚ ಪ್ರೋತಶ್ಚೇತಿ೧೪।೬।೮।[೮]

ಸ ಹೋವಾಚ ಏತದ್ವೈ ತದಕ್ಷರಂ ಗಾರ್ಗೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ
ಅಭಿವದನ್ತ್ಯಸ್ಥೂಲಮನಣ್ವಹ್ರಸ್ವಮದೀರ್ಘಮಲೋಹಿತಮಸ್ನೇಹಮಚಾಯಮತಮೋಽವಾಯ್ವನಾ
ಕಾಶಮಸಙ್ಗಮಸ್ಪರ್ಶಮಗನ್ಧಮರಸಮಚಕ್ಷುಷ್ಕಮಶ್ರೋತ್ರಮವಾಗಮನೋಽತೇಜಸ್ಕಮ
ಪ್ರಾಣಮಮುಖಮನಾಮಾಗೋತ್ರಮಜರಮಮರಮಭಯಮಮೃತಮರಜೋಽಶಬ್ದಮವಿವೃತಮ
ಸಂವೃತಮಪೂರ್ವಮನಪರಮನನ್ತರಮಬಾಹ್ಯಂ ನ ತದಶ್ನೋತಿ ಕಂ ಚನ ನ ತದಶ್ನೋತಿ
ಕಶ್ಚನ೧೪।೬।೮।[೯]

ಏತಸ್ಯ ವಾ ಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ ಗಾರ್ಗೀ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ವಿಧೃತೇ ತಿಷ್ಠತ ಏತಸ್ಯ ವಾ
ಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ ಗಾರ್ಗಿ ಸೂರ್ಯಾಚನ್ದ್ರಮಸೌ ವಿಧೃತೌ ತಿಷ್ಠತ ಏತಸ್ಯ ವಾ ಅಕ್ಷರಸ್ಯ
ಪ್ರಶಾಸನೇ ಗಾರ್ಗ್ಯಹೋರಾತ್ರಾಣ್ಯರ್ಧಮಾಸಾ ಮಾಸಾ ಋತವಃ ಸಂವತ್ಸರಾ ವಿಧೃತಾಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತ್ಯೇತಸ್ಯ
ವಾ ಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ ಗಾರ್ಗಿ ಪ್ರಾಚ್ಯೋಽನ್ಯಾ ನದ್ಯಃ ಸ್ಯನ್ದನ್ತೇ ಶ್ವೇತೇಭ್ಯಃ ಪರ್ವತೇಭ್ಯಃ
ಪ್ರತೀಚ್ಯೋಽನ್ಯಾ ಯಾಂ ಯಾಂ ಚ ದಿಶಮೇತಸ್ಯ ವಾ ಅಕ್ಷರಸ್ಯ ಪ್ರಶಾಸನೇ ಗಾರ್ಗಿ ದದತಮ್
ಮನುಷ್ಯಾಃ ಪ್ರಶಂಸನ್ತಿ ಯಜಮಾನಂ ದೇವಾ ದರ್ವ್ಯಂ ಪಿತರೋಽನ್ವಾಯತ್ತಾಃ೧೪।೬।೮।[೧೦]

ಯೋ ವಾ ಏತದಕ್ಷರಮವಿದಿತ್ವಾ ಗಾರ್ಗಿ ಅಸ್ಮಿಂಲೋಕೇ ಜುಹೋತಿ ದದಾತಿ ತಪಸ್ಯತ್ಯಪಿ ಬಹೂನಿ
ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣ್ಯನ್ತವಾನೇವಾಸ್ಯ ಸ ಲೋಕೋ ಭವತಿ ಯೋ ವಾ ಏತದಕ್ಷರಮವಿದಿತ್ವಾ
ಗಾರ್ಗ್ಯಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತಿ ಸ ಕೃಪಣೋಽಥ ಯ ಏತದಕ್ಷರಂ ಗಾರ್ಗಿ ವಿದಿತ್ವಾಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತಿ ಸ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ೧೪।೬।೮।[೧೧]

ತದ್ವಾ ಏತದಕ್ಷರಂ ಗಾರ್ಗಿ ಅದೃಷ್ಟಂ ದ್ರಷ್ಟ್ರಶ್ರುತಂ ಮನ್ತ್ರ!ವಿಜ್ಞಾತಂ ವಿಜ್ಞಾತೃ ನಾನ್ಯದಸ್ತಿ
ದ್ರಷ್ಟೃ ನಾನ್ಯದಸ್ತಿ ಶ್ರೋತೃ ನಾನ್ಯದಸ್ತಿ ಮನ್ತೃ ನಾನ್ಯದಸ್ತಿ ವಿಜ್ಞಾತ್ರೇತದ್ವೈ ತದಕ್ಷರಂ ಗಾರ್ಗಿ
ಯಸ್ಮಿನ್ನಾಕಾಶ ಓತಶ್ಚ ಪ್ರೋತಶ್ಚೇತಿ೧೪।೬।೮।[೧೨]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತಸ್ತದೇವ ಬಹು ಮನ್ಯಧ್ವಂ ಯದಸ್ಮಾನ್ನಮಸ್ಕಾರೇಣ
ಮುಚ್ಯಾಧ್ವೈ ನ ವೈ ಜಾತು ಯುಷ್ಮಾಕಮಿಮಂ ಕಶ್ಚಿದ್ಬ್ರಹ್ಮೋದ್ಯಂ ಜೇತೇತಿ ತತೋ ಹ
ವಾಚಕ್ನವ್ಯುಪರರಾಮ೧೪।೬।೯।[೧]

ಅಥ ಹೈನಂ ವಿದಗ್ಧಃ ಶಾಕಲ್ಯಃ ಪಪ್ರಚ ಕತಿ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಸ ಹೈತಯೈವ ನಿವಿದಾ
ಪ್ರತಿಪೇದೇ ಯಾವನ್ತೋ ವೈಶ್ವದೇವಸ್ಯ ನಿವಿದ್ಯುಚ್ಯನ್ತೇ ತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀ ಚ ಶತಾ ತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀ ಚ
ಸಹಸ್ರೇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ

೧೪।೬।೯।[೨]

ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಿತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ
ಷಡಿತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ತ್ರಯ ಇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ದ್ವಾವಿತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತ್ಯಧ್ಯರ್ಧ ಇತ್ಯೋಮಿತಿ
ಹೋವಾಚ ಕತ್ಯೇವ ದೇವಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತ್ಯೇಕ ಇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ಕತಮೇ ತೇ ತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀ ಚ ಶತಾ
ತ್ರಯಶ್ಚ ತ್ರೀ ಚ ಸಹಸ್ರೇತಿ೧೪।೬।೯।[೩]

ಸ ಹೋವಾಚ ಮಹಿಮಾನ ಏವೈಷಾಮೇತೇ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶತ್ತ್ವೇವ ದೇವಾ ಇತಿ ಕತಮೇ ತೇ
ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶದಿತ್ಯಷ್ಟೌ ವಸವ ಏಕಾದಶ ರುದ್ರಾ ದ್ವಾದಶಾದಿತ್ಯಾಸ್ತ ಏಕತ್ರಿಂಶದಿನ್ದ್ರಶ್ಚೈವ
ಪ್ರಜಾಪತಿಶ್ಚ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶಾವಿತಿ೧೪।೬।೯।[೪]

ಕತಮೇ ವಸವ ಇತಿ ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀ ಚ ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚಾದಿತ್ಯಶ್ಚ ದ್ಯೌಶ್ಚ
ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಚೈತೇ ವಸವ ಏತೇಷು ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವಸು ಹಿತಮೇತೇ ಹೀದಂ ಸರ್ವಂ ವಾಸಯನ್ತೇ
ತದ್ಯದಿದಂ ಸರ್ವಂ ವಾಸಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವಸವ ಇತಿ೧೪।೬।೯।[೫]

ಕತಮೇ ರುದ್ರಾ ಇತಿ ದಶೇಮೇ ಪುರುಷೇ ಪ್ರಾಣಾ ಆತ್ಮೈಕಾದಶಸ್ತೇ
ಯದಾಸ್ಮಾನ್ಮರ್ತ್ಯಾಚರೀರಾದುತ್ಕ್ರಾಮನ್ತ್ಯಥ ರೋದಯನ್ತಿ ತದ್ಯದ್ರೋದಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ರುದ್ರಾ ಇತಿ೧೪।೬।೯।[೬]

ಕತಮ ಆದಿತ್ಯಾ ಇತಿ ದ್ವಾದಶ ಮಾಸಾಃ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯೈತ ಆದಿತ್ಯಾ ಏತೇ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮಾದದಾನಾ
ಯನ್ತಿ ತದ್ಯದಿದಂ ಸರ್ವಮಾದದಾನಾ ಯನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದಾದಿತ್ಯಾ ಇತಿ೧೪।೬।೯।[೭]

ಕತಮ ಇನ್ದ್ರಃ ಕತಮಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ ಸ್ತನಯಿತ್ನುರೇವೇನ್ದ್ರೋ ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ ಕತಮ
ಸ್ತನಯಿತ್ನುರಿತ್ಯಶನಿರಿತಿ ಕತಮೋ ಯಜ್ಞ ಇತಿ ಪಶವ ಇತಿ೧೪।೬।೯।[೮]

ಕತಮೇ ಷಡಿತಿ ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ಪೃಥಿವೀ ಚ ವಾಯುಶ್ಚಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಚಾದಿತ್ಯಶ್ಚ ದ್ಯೌಶ್ಚೈತೇ ಹ್ಯೇವೇದಂ
ಸರ್ವಂ ಷಡಿತಿ೧೪।೬।೯।[೯]

ಕತಮೇ ತೇ ತ್ರಯೋ ದೇವಾ ಇತೀಮ ಏವ ತ್ರಯೋ ಲೋಕಾ ಏಷು ಹೀಮೇ ಸರ್ವೇ ದೇವಾ ಇತಿ ಕತಮೌ ದ್ವೌ
ದೇವಾವಿತ್ಯನ್ನಂ ಚೈವ ಪ್ರಾಣಶ್ಚೇತಿ ಕತಮೋಽಧ್ಯರ್ಧ ಇತಿ ಯೋಽಯಂ ಪವತ ಇತಿ೧೪।೬।೯।[೧೦]

ತದಾಹುಃ ಯದಯಮೇಕ ಏವ ಪವತೇಽಥ ಕಥಮಧ್ಯರ್ಧ ಇತಿ ಯದಸ್ಮಿನ್ನಿದಂ
ಸರ್ವಮಧ್ಯಾರ್ಧ್ನೋತ್ತೇನಾಧ್ಯರ್ಧ ಇತಿ ಕತಮ ಏಕೋ ದೇವ ಇತಿ ಸ ಬ್ರಹ್ಮ ತ್ಯದಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ೧೪।೬।೯।[೧೧]

ಪೃಥಿವ್ಯೇವ ಯಸ್ಯಾಯತನಮ್ ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ ಮನೋಜ್ಯೋತಿರ್ಯೋ ವೈ ತಂ ಪುರುಷಂ
ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ ಸ ವೈ ವೇದಿತಾ ಸ್ಯಾದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ವೇದ ವಾ ಅಹಂ ತಮ್
ಪುರುಷಂ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ ಯಮಾತ್ಥ ಯ ಏವಾಯಂ ಶಾರೀರಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ
ವದೈವ ಶಾಕಲ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಾ ದೇವತೇತಿ ಸ್ತ್ರಿಯ ಇತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೬।೯।[೧೨]

ರೂಪಾಣ್ಯೇವ ಯಸ್ಯಾಯತನಮ್ ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ ಮನೋಜ್ಯೋತಿರ್ಯೋ ವೈ ತಂ ಪುರುಷಂ
ವಿದ್ಯಾತ್ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ ಸ ವೈ ವೇದಿತಾ ಸ್ಯಾದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ವೇದ ವಾ ಅಹಂ ತಮ್
ಪುರುಷಂ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮನಃ ಪರಾಯಣಂ ಯಮಾತ್ಥ ಯ ಏವಾಸಾವಾದಿತ್ಯೇ ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ
ವದೈವ ಶಾಕಲ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಾ ದೇವತೇತಿ ಚಕ್ಷುರಿತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೬।೯।[೧೩]

ಆಕಾಶ ಏವ ಯಸ್ಯಾಯತನಮ್ ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ ಮನೋ> ಯ ಏವಾಯಂ ವಾಯೌ ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ
ವದೈವ ಶಾಕಲ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಾ ದೇವತೇತಿ ಪ್ರಾಣ ಇತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೬।೯।[೧೪]

ಕಾಮ ಏವ ಯಸ್ಯಾಯತನಮ್ ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ ಮನೋ> ಯ ಏವಾಸೌ ಚನ್ದ್ರೇ ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ
ವದೈವ ಶಾಕಲ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಾ ದೇವತೇತಿ ಮನ ಇತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೬।೯।[೧೫]

ತೇಜ ಏವ ಯಸ್ಯಾಯತನಮ್ ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ ಮನೋ> ಯ ಏವಾಯಮಗ್ನೌ ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ ವದೈವ
ಶಾಕಲ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಾ ದೇವತೇತಿ ವಾಗಿತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೬।೯।[೧೬]

ತಮ ಏವ ಯಸ್ಯಾಯತನಮ್ ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ ಮನೋ> ಯ ಏವಾಯಂ ಚಾಯಾಮಯಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ
ವದೈವ ಶಾಕಲ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಾ ದೇವತೇತಿ ಮೃತ್ಯುರಿತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೬।೯।[೧೭]

ಆಪ ಏವ ಯಸ್ಯಾಯತನಮ್ ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ ಮನೋ> ಯ ಏವಾಯಮಪ್ಸು ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ ವದೈವ
ಶಾಕಲ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಾ ದೇವತೇತಿ ವರುಣ ಇತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೬।೯।[೧೮]

ರೇತ ಏವ ಯಸ್ಯಾಯತನಮ್ ಚಕ್ಷುರ್ಲೋಕೋ ಮನೋ> ಯ ಏವಾಯಂ ಪುತ್ರಮಯಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ
ವದೈವ ಶಾಕಲ್ಯ ತಸ್ಯ ಕಾ ದೇವತೇತಿ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿತಿ ಹೋವಾಚ

೧೪।೬।೯।[೧೯]

ಶಾಕಲ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ತ್ವಾಂ ಸ್ವಿದಿಮೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಅಙ್ಗಾರಾವಕ್ಷಯಣಮಕ್ರತಾ೩ ಇತಿ
೧೪।೬।೯।[೨೦]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇತಿ ಹೋವಾಚ ಶಾಕಲ್ಯೋ ಯದಿದಂ ಕುರುಪಞ್ಚಾಲಾನಾಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನತ್ಯವಾದೀಃ ಕಿಮ್
ಬ್ರಹ್ಮ ವಿದ್ವಾನಿತಿ ದಿಶೋ ವೇದ ಸದೇವಾಃ ಸಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಇತಿ ಯದ್ದಿಶೋ ವೇತ್ಥ ಸದೇವಾಃ
ಸಪ್ರತಿತಿಷ್ಠಾಃ೧೪।೬।೯।[೨೧]

ಕಿಂದೇವತೋಽಸ್ಯಾಂ ಪ್ರಾಚ್ಯಾಂ ದಿಶ್ಯಸೀತಿ ಆದಿತ್ಯದೇವತ ಇತಿ ಸ ಆದಿತ್ಯಃ ಕಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇತಿ
ಚಕ್ಷುಷೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಚಕ್ಷುಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಭವತೀತಿ ರೂಪೇಷ್ವಿತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ ಹಿ ರೂಪಾಣಿ
ಪಶ್ಯತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ರೂಪಾಣಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾನಿ ಭವನ್ತೀತಿ ಹೃದಯ ಇತಿ ಹೃದಯೇನ ಹಿ ರೂಪಾಣಿ ಜಾನಾತಿ
ಹೃದಯೇ ಹ್ಯೇವ ರೂಪಾಣಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾನಿ ಭವನ್ತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ೧೪।೬।೯।[೨೨]

ಕಿಂದೇವತೋಽಸ್ಯಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಂ ದಿಶ್ಯಸೀತಿ ಯಮದೇವತ ಇತಿ ಸ ಯಮಃ ಕಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇತಿ
ದಕ್ಷಿಣಾಯಾಮಿತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ದಕ್ಷಿಣಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವತೀತಿ ಶ್ರದ್ಧಾಯಾಮಿತಿ ಯದಾ ಹ್ಯೇವ
ಶ್ರದ್ಧತ್ತೇಽಥ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದದಾತಿ ಶ್ರದ್ಧಾಯಾಂ ಹ್ಯೇವ ದಕ್ಷಿಣಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವತೀತಿ
ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಶ್ರದ್ಧಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವತೀತಿ ಹೃದಯ ಇತಿ ಹೃದಯೇನ ಹಿ ಶ್ರದ್ಧತ್ತೇ ಹೃದಯೇ
ಹ್ಯೇವ ಶ್ರದ್ಧಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ೧೪।೬।೯।[೨೩]

ಕಿಂದೇವತೋಽಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾಂ ದಿಶ್ಯಸೀತಿ ವರುಣದೇವತ ಇತಿ ಸ ವರುಣಃ ಕಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ
ಇತ್ಯಪ್ಸ್ವಿತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನ್ವಾಪಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವನ್ತೀತಿ ರೇತಸೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ರೇತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್
ಭವತೀತಿ ಹೃದಯ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದಪಿ ಪ್ರತಿರೂಪಂ ಜಾತಮಾಹುರ್ಹೃದಯಾದಿವ ಸೃಪ್ತೋ ಹೃದಯಾದಿವ
ನಿರ್ಮಿತ ಇತಿ ಹೃದಯೇ ಹ್ಯೇವ ರೇತಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಭವತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ೧೪।೬।೯।[೨೪]

ಕಿಂದೇವತೋಽಸ್ಯಾಮುದೀಚ್ಯಾಂ ದಿಶ್ಯಸೀತಿ ಸೋಮದೇವತ ಇತಿ ಸ ಸೋಮಃ ಕಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇತಿ
ದೀಕ್ಷಾಯಾಮಿತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ದೀಕ್ಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವತೀತಿ ಸತ್ಯ ಇತಿ ತಸ್ಮಾದಪಿ
ದೀಕ್ಷಿತಮಾಹುಃ ಸತ್ಯಂ ವದೇತಿ ಸತ್ಯೇ ಹ್ಯೇವ ದೀಕ್ಷಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವತೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು
ಸತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಭವತೀತಿ ಹೃದಯ ಇತಿ ಹೃದಯೇನ ಹಿ ಸತ್ಯಂ ಜಾನಾತಿ ಹೃದಯೇ ಹ್ಯೇವ
ಸತ್ಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಭವತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ೧೪।೬।೯।[೨೫]

ಕಿಂದೇವತೋಽಸ್ಯಾಂ ಧ್ರುವಾಯಾ+ ದಿಶ್ಯಸೀತಿ ಅಗ್ನಿದೇವತ ಇತಿ ಸೋಽಗ್ನಿಃ ಕಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇತಿ
ವಾಚೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ವಾಕ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಭವತೀತಿ ಮನಸೀತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಮನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್
ಭವತೀತಿ ಹೃದಯ ಇತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಹೃದಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಭವತೀತಿ೧೪।೬।೯।[೨೬]
ಅಹಲ್ಲಿಕೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಯತ್ರೈತದನ್ಯತ್ರಾಸ್ಮನ್ಮನ್ಯಾಸೈ
ಯತ್ರೈತದನ್ಯತ್ರಾಸ್ಮತ್ಸ್ಯಾಚ್ವಾನೋ ವೈನದದ್ಯುರ್ವಯಾಂಸಿ ವೈನದ್ವಿಮಥ್ನೀರನ್ನಿತಿ೧೪।೬।೯।[೨೭]

ಕಸ್ಮಿನ್ನು ತ್ವಂ ಚಾತ್ಮಾ ಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೌ ಸ್ಥ ಇತಿ ಪ್ರಾಣ ಇತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ
ಇತ್ಯಪಾನ ಇತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನ್ವಪಾನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇತಿ ವ್ಯಾನ ಇತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನು ವ್ಯಾನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ
ಇತ್ಯುದಾನ ಇತಿ ಕಸ್ಮಿನ್ನೂದಾನಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಇತಿ ಸಮಾನ ಇತಿ೧೪।೬।೯।[೨೮]

ಸ ಏಷ ತೇತಿ ನೇತ್ಯಾಸ್ಮಾ ಅಗೃಹ್ಯೋ ನ ಹಿ ಗೃಹ್ಯತೇಽಶೀರ್ಯೋ ನ ಹಿ ಶೀರ್ಯತೇಽಸಙ್ಗೋಽಸಿತೋ ನ ಸಜ್ಯತೇ ನ
ವ್ಯಥತ ಇತ್ಯೇತಾನ್ಯಷ್ಟಾವಾಯತನಾನ್ಯಷ್ಟೌ ಲೋಕಾ ಅಷ್ಟೌ ಪುರುಷಾಃ ಸ
ಯಸ್ತಾನ್ಪುರುಷಾನ್ವ್ಯುದುಹ್ಯ ಪ್ರತ್ಯುಹ್ಯಾತ್ಯಕ್ರಾಮೀತ್ತಂ ತ್ವೌಪನಿಷದಂ ಪುರುಷಂ ಪೃಚಾಮಿ
ತಂ ಚೇನ್ಮೇ ನ ವಿವಕ್ಷ್ಯಸಿ ಮೂರ್ಧಾ ತೇ ವಿಪತಿಷ್ಯತೀತಿ ತಂ ಹ ಶಾಕಲ್ಯೋ ನ ಮೇನೇ ತಸ್ಯ ಹ
ಮೂರ್ಧಾ ವಿಪಪಾತ ತಸ್ಯ ಹಾಪ್ಯನ್ಯನ್ಮನ್ಯಮಾನಾಃ ಪರಿಮೋಷಿಣೋಽಸ್ಥೀನ್ಯಪಜಹ್ರುಃ೧೪।೬।೯।[೨೯]

ಅಥ ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಉವಾಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಭಗವನ್ತೋ ಯೋ ವಃ ಕಾಮಯತೇ ಸ ಮಾ ಪೃಚತು ಸರ್ವೇ
ವಾ ಮಾ ಪೃಚತ ಯೋ ವಃ ಕಾಮಯತೇ ತಂ ವಃ ಪೃಚಾನಿ ಸರ್ವಾನ್ವಾ ವಃ ಪೃಚಾನೀತಿ ತೇಹ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ
ನ
ದಧೃಷುಃ೧೪।೬।೯।[೩೦]

ತಾನ್ಹೈತೈಃ ಶ್ಲೋಕೈಃ ಪಪ್ರಚ ಯಥಾ ವೃಕ್ಷೋ ವನಸ್ಪತಿಸ್ತಥೈವ ಪುರುಷೋಽಮೃಷಾ ತಸ್ಯ
ಪರ್ಣಾನಿ ಲೋಮಾನಿ ತ್ವಗಸ್ಯೋತ್ಪಾಟಿಕಾ ಬಹಿಃ೧೪।೬।೯।[೩೧]

ತ್ವಚ ಏವಾಸ್ಯ ರುಧಿರಂ ಪ್ರಸ್ಯನ್ದಿ ತ್ವಚ ಉತ್ಪಟಃ ತಸ್ಮಾತ್ತದಾತುನ್ನಾತ್ಪ್ರೈತಿ ರಸೋ
ವೃಕ್ಷಾದಿವಾಹತಾತ್೧೪।೬।೯।[೩೨]

ಮಾಂಸಾನ್ಯಸ್ಯ ಶಕರಾಣಿ ಕಿನಾಟಂ ಸ್ನಾವ ತತ್ಸ್ಥಿರಮ್ ಅಸ್ಥೀನ್ಯನ್ತರತೋ ದಾರೂಣಿ ಮಜ್ಜಾ
ಮಜ್ಜೋಪಮಾ ಕೃತಾ೧೪।೬।೯।[೩೩]

ಯದ್ವೃಕ್ಷೋ ವೃಕ್ಣೋ ರೋಹತಿ ಮೂಲಾನ್ನವತರಃ ಪುನಃ ಮರ್ತ್ಯಃ ಸ್ವಿನ್ಮೃತ್ಯುನಾ ವೃಕ್ಣಃ
ಕಸ್ಮಾನ್ಮೂಲಾತ್ಪ್ರರೋಹತಿ೧೪।೬।೯।[೩೪]

ರೇತಸ ಇತಿ ಮಾ ವೋಚತ ಜೀವತಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಯತೇ ಜಾತ ಏವ ನ ಜಾಯತೇ ಕೋ ನ್ವೇನಂ ಜನಯೇತ್ಪುನಃ
ಧಾನಾರುಹ ಉ ವೈ ವೃಕ್ಷೋಽನ್ಯತಃ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸಮ್ಭವಃ ಯತ್ಸಮೂಲಮುದ್ವೃಹೇಯುರ್ವೃಕ್ಷಂ ನ
ಪುನರಾಭವೇತ್ಮರ್ತ್ಯಃ ಸ್ವಿನ್ಮೃತ್ಯುನಾ ವೃಕ್ಣಃ ಕಸ್ಮಾನ್ಮೂಲಾತ್ಪ್ರರೋಹತಿ ವಿಜ್ಞಾನಮಾನನ್ದಮ್
ಬ್ರಹ್ಮ ರಾತೇರ್ದಾತುಃ ಪರಾಯಣಮ್ ತಿಷ್ಠಮಾನಸ್ಯ ತದ್ವಿದ ಇತಿ೧೪।೬।೧೦।[೧]

ಜನಕೋ ಹ ವೈದೇಹ ಆಸಾಂ ಚಕ್ರೇ ಅಥ ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಆವವ್ರಾಜ ಸ ಹೋವಾಚ ಜನಕೋ ವೈದೇಹೋ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಕಿಮರ್ಥಮಚಾರೀಃ ಪಶೂನಿಚನ್ನಣ್ವನ್ತಾನಿತ್ಯುಭಯಮೇವ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚ
ಯತ್ತೇ ಕಶ್ಚಿದಬ್ರವೀತ್ತಚೃಣವಾಮೇತಿ೧೪।೬।೧೦।[೨]

ಅಬ್ರವೀನ್ಮ ಉದಙ್ಕಃ ಶೌಲ್ವಾಯನಃ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಯಥಾ
ಮಾತೃಮಾನ್ಪಿತೃಮಾನಾಚಾರ್ಯವಾನ್ಬ್ರೂಯಾತ್ತಥಾ ತಚೌಲ್ವಾಯನೋಽಬ್ರವೀತ್ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಪ್ರಾಣತೋ
ಹಿ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಬ್ರವೀತ್ತು ತೇ ತಸ್ಯಾಯತನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ನ ಮೇಽಬ್ರವೀದಿತ್ಯೇಕಪಾದ್ವಾ
ಏತತ್ಸಮ್ರಾಡಿತಿ೧೪।೬।೧೦।[೩]

ಸ ವೈ ನೋ ಬ್ರೂಹಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಸ ಏವಾಯತನಮಾಕಾಶಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪ್ರಿಯಮಿತ್ಯೇನದುಪಾಸೀತ ಕಾ
ಪ್ರಿಯತಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚ ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ವೈ ಸಮ್ರಾಟ್ಕಾಮಾಯಾಯಾಜ್ಯಂ
ಯಾಜಯತ್ಯಪ್ರತಿಗೃಹ್ಯಸ್ಯ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತ್ಯಪಿ ತತ್ರ ವಧಾಶಙ್ಗಾ ಭವತಿ ಯಾಂ ದಿಶಮೇತಿ
ಪ್ರಾಣಸ್ಯೈವ ಸಮ್ರಾಟ್ಕಾಮಾಯ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸಮ್ರಾಟ್ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನೈನಂ ಪ್ರಾಣೋ ಜಹಾತಿ
ಸರ್ವಾಣ್ಯೇನಂ ಭೂತಾನ್ಯಭಿಕ್ಷರನ್ತಿ೧೪।೬।೧೦।[೪]

ದೇವೋ ಭೂತ್ವಾ ದೇವಾನಪ್ಯೇತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತದುಪಾಸ್ತೇ ಹಸ್ತ್ಯೃಷಭಂ ಸಹಸ್ರಂ ದದಾಮೀತಿ
ಹೋವಾಚ ಜನಕೋ ವೈದೇಹಃ ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಪಿತಾ ಮೇಽಮನ್ಯತ ನಾನನುಶಿಷ್ಯ
ಹರೇತೇತಿ ಕ ಏವ ತೇ ಕಿಮಬ್ರವೀದಿತಿ೧೪।೬।೧೦।[೫]

ಅಬ್ರವೀನ್ಮೇ ಜಿತ್ವಾ ಶೈಲಿನೋ ವಾಗ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಯಥಾ ಮಾತೃಮಾನ್ಪಿತೃಮಾನಾಚಾರ್ಯವಾನ್ಬ್ರೂಯಾತ್ತಥಾ
ತಚೈಲಿನೋಽಬ್ರವೀದ್ವಾಗ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯವವದತೋ ಹಿ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಬ್ರವೀತ್ತು ತೇ ತಸ್ಯಾಯತನಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ನ ಮೇಽಬ್ರವೀದಿತ್ಯೇಕಪಾದ್ವಾ ಏತತ್ಸಮ್ರಾಡಿತಿ೧೪।೬।೧೦।[೬]

ಸ ವೈ ನೋ ಬ್ರೂಹಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ವಾಗೇವಾಯತನಮಾಕಾಶಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಪ್ರಜ್ಞೇತ್ಯೇನದುಪಾಸೀತ ಕಾ
ಪ್ರಜ್ಞತಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ವಾಗೇವ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚ ವಾಚಾ ವೈ ಸಮ್ರಾಡ್ಬನ್ಧುಃ ಪ್ರಜ್ಞಾಯತ
ಋಗ್ವೇದೋ ಯಜುರ್ವೇದಃ ಸಾಮವೇದೋಽಥರ್ವಾಙ್ಗಿರಸ ಇತಿಹಾಸಃ ಪುರಾಣಂ ವಿದ್ಯಾ ಉಪನಿಷದಃ ಶ್ಲೋಕಾಃ
ಸೂತ್ರಾಣ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾನಿ ವಾಚೈವ ಸಮ್ರಾಟ್ಪ್ರಜ್ಞಾಯನ್ತೇ ವಾಗ್ವೈ ಸಮ್ರಾಟ್
ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನೈನಂ ವಾಗ್ಜಹಾತಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇನಂ ಭೂತಾನ್ಯಭಿಕ್ಷರನ್ತಿ೧೪।೬।೧೦।[೭]

ದೇವೋ ಭೂತ್ವಾ ದೇವಾನಪ್ಯೇತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತದುಪಾಸ್ತೇ ಹಸ್ತ್ಯೃ>೧೪।೬।೧೦।[೮]

ಅಬ್ರವೀನ್ಮೇ ವರ್ಕುವಾರ್ಷ್ಣಃ ಚಕ್ಷುರ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಯಥಾ
ಮಾತೃಮಾನ್ಪಿತೃಮಾನಾಚಾರ್ಯವಾನ್ಬ್ರೂಯಾತ್ತಥಾ ತದ್ವಾರ್ಷ್ಣೋಽಬ್ರವೀಚ್ಚಕ್ಷುರ್ವೈ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಪಶ್ಯತೋ
ಹಿ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಬ್ರವೀತ್ತು ತೇ ತಸ್ಯಾಯತನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ನ ಮೇಽಬ್ರವೀದಿತ್ಯೇಕಪಾದ್ವಾ
ಏತತ್ಸಮ್ರಾಡಿತಿ೧೪।೬।೧೦।[೯]

ಸ ವೈ ನೋ ಬ್ರೂಹಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಚಕ್ಷುರೇವಾಯತನಮಾಕಾಶಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ
ಸತ್ಯಮಿತ್ಯೇನದುಪಾಸೀತ ಕಾ ಸತ್ಯತಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಚಕ್ಷುರೇವ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚ ಚಕ್ಷುಷಾ
ವೈ ಸಮ್ರಾಟ್ಪಶ್ಯನ್ತಮಾಹುರದ್ರಾಕ್ಷೀರಿತಿ ಸ ಆಹಾದ್ರಾಕ್ಷಮಿತಿ ತತ್ಸತ್ಯಂ ಭವತಿ ಚಕ್ಷುರ್ವೈ
ಸಮ್ರಾಟ್ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನೈನಂ ಚಕ್ಷುರ್ಜಹಾತಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇನಂ ಭೂತಾನ್ಯಭಿಕ್ಷರನ್ತಿ೧೪।೬।೧೦।[೧೦]

ದೇವೋ ಭೂತ್ವಾ ದೇವಾನಪ್ಯೇತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತದುಪಾಸ್ತೇ ಹಸ್ತ್ಯೃ
೧೪।೬।೧೦।[೧೧]

ಅಬ್ರವೀನ್ಮೇ ಗರ್ದಭೀವಿಪೀತೋ ಭಾರದ್ವಾಜಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಯಥಾ
ಮಾತೃಮಾನ್ಪಿತೃಮಾನಾಚಾರ್ಯವಾನ್ಬ್ರೂಯಾತ್ತಥಾ ತದ್ಭಾರದ್ವಾಜೋಽಬ್ರವೀಚ್ರೋತ್ರಂ ವೈ
ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಶೃಣ್ವತೋ ಹಿ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಬ್ರವೀತ್ತು ತೇ ತಸ್ಯಾಯತನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ನ
ಮೇಽಬ್ರವೀದಿತ್ಯೇಕಪಾದ್ವಾ ಏತತ್ಸಮ್ರಾಡಿತಿ೧೪।೬।೧೦।[೧೨]

ಸ ವೈ ನೋ ಬ್ರೂಹಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರಮೇವಾಯತನಮಾಕಾಶಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನನ್ತ ಇತ್ಯೇನದುಪಾಸೀತ
ಕಾನನ್ತತಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ದಿಶ ಏವ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಸಮ್ರಾಡ್ಯಾಂ ಕಾಂ ಚ ದಿಶಂ
ಗಚತಿ ನೈವಾಸ್ಯಾ ಅನ್ತಂ ಗಚತ್ಯನನ್ತಾ ಹಿ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಹಿ ದಿಶಃ ಶ್ರೋತ್ರಂ ವೈ ಸಮ್ರಾಟ್
ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನೈನಂ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಜಹಾತಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇನಂ ಭೂತಾನ್ಯಭಿಕ್ಷರನ್ತಿ೧೪।೬।೧೦।[೧೩]

ದೇವೋ ಭೂತ್ವಾ ದೇವಾನಪ್ಯೇತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತದುಪಾಸ್ತೇ ಹಸ್ತ್ಯೃ>
೧೪।೬।೧೦।[೧೪]

ಅಬ್ರವೀನ್ಮೇ ಸತ್ಯಕಾಮೋ ಜಾವಾಲೋ ಮನೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಯಥಾ
ಮಾತೃಮಾನ್ಪಿತೃಮಾನಾಚಾರ್ಯವಾನ್ಬ್ರೂಯಾತ್ತಥಾ ತತ್ಸತ್ಯಕಾಮೋಽಬ್ರವೀನ್ಮನೋ ವೈ
ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಮನಸೋ ಹಿ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಬ್ರವೀತ್ತು ತೇ ತಸ್ಯಾಯತನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ನ
ಮೇಽಬ್ರವೀದಿತ್ಯೇಕಪಾದ್ವಾ ಏತತ್ಸಮ್ರಾಡಿತಿ೧೪।೬।೧೦।[೧೫]

ಸ ವೈ ನೋ ಬ್ರೂಹಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಮನ ಏವಾಯತನಮಾಕಾಶಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾನನ್ದ ಇತ್ಯೇನದುಪಾಸೀತ
ಕಾನನ್ದತಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಮನ ಏವ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚ ಮನಸಾ ವೈ ಸಮ್ರಾಟ್
ಸ್ತ್ರಿಯಮಭಿಹರ್ಯತಿ ತಸ್ಯಾಂ ಪ್ರತಿರೂಪಃ ಪುತ್ರೋ ಜಾಯತೇ ಸ ಆನನ್ದೋ ಮನೋ ವೈ ಸಮ್ರಾಟ್
ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನೈನಂ ಮನೋ ಜಹಾತಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇನಂ ಭೂತಾನ್ಯಭಿಕ್ಷರನ್ತಿ೧೪।೬।೧೦।[೧೬]

ದೇವೋ ಭೂತ್ವಾ ದೇವಾನಪ್ಯೇತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತದುಪಾಸ್ತೇ ಹಸ್ತ್ಯೃ>
೧೪।೬।೧೦।[೧೭]

ಅಬ್ರವೀನ್ಮೇ ವಿದಗ್ಧಃ ಶಾಕಲ್ಯೋ ಹೃದಯಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಯಥಾ
ಮಾತೃಮಾನ್ಪಿತೃಮಾನಾಚಾರ್ಯವಾನ್ಬ್ರೂಯಾತ್ತಥಾ ತಚಾಕಲ್ಯೋಽಬ್ರವೀದ್ಧೃದಯಂ ವೈ
ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಹೃದಯಸ್ಯ ಹಿ ಕಿಂ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಬ್ರವೀತ್ತು ತೇ ತಸ್ಯಾಯತನಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ನ
ಮೇಽಬ್ರವೀದಿತ್ಯೇಕಪಾದ್ವಾ ಏತತ್ಸಮ್ರಾಡಿತಿ೧೪।೬।೧೦।[೧೮]

ಸ ವೈ ನೋ ಬ್ರೂಹಿ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಹೃದಯಮೇವಾಯತನಮಾಕಾಶಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ
ಸ್ಥಿತಿರಿತ್ಯೇನದುಪಾಸೀತ ಕಾ ಸ್ಥಿತಿತಾ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಹೃದಯಮೇವ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚ ಹೃದಯಂ
ವೈ ಸಮ್ರಾಟ್ಸರ್ವೇಷಾಂ ಭೂತಾನಾಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಹೃದಯೇನ ಹಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠನ್ತಿ
ಹೃದಯಂ ವೈ ಸಮ್ರಾಟ್ಪರಮಂ ಬ್ರಹ್ಮ ನೈನಂ ಹೃದಯಂ ಜಹಾತಿ ಸರ್ವಾಣ್ಯೇನಮ್
ಭೂತಾನ್ಯಭಿಕ್ಷರನ್ತಿ೧೪।೬।೧೦।[೧೯]

ದೇವೋ ಭೂತ್ವಾ ದೇವಾನಪ್ಯೇತಿ ಯ ಏವಂ ವಿದ್ವಾನೇತದುಪಾಸ್ತೇ ಹಸ್ತ್ಯೃಷಭಂ ಸಹಸ್ರಂ ದದಾಮೀತಿ
ಹೋವಾಚ ಜನಕೋ ವೈದೇಹಃ ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಪಿತಾ ಮೇಽಮನ್ಯತ ನಾನನುಶಿಷ್ಯ
ಹರೇತೇತಿ೧೪।೬।೧೧।[೧]

ಅಥ ಹ ಜನಕೋ ವೈದೇಹಃ ಕೂರ್ಚಾದುಪಾವಸರ್ಪನ್ನುವಾಚ ನಮಸ್ತೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾನು ಮಾ
ಶಾಧೀತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಯಥಾ ವೈ ಸಮ್ರಾಣ್ಮಹಾನ್ತಮಧ್ವಾನಮೇಷ್ಯನ್ರಥಂ ವಾ ನಾವಂ ವಾ
ಸಮಾದದೀತೈವಮೇವೈತಾಭಿರುಪನಿಷದ್ಭಿಃ ಸಮಾಹಿತಾತ್ಮಾಸ್ಯೇವಂ ವೃನ್ದಾರಕ ಆಢ್ಯಃ
ಸನ್ನಧೀತವೇದ ಉಕ್ತೋಪನಿಷತ್ಕ ಇತೋ ವಿಮುಚ್ಯಮಾನಃ ಕ್ವ ಗಮಿಷ್ಯಸೀತಿ ನಾಹಂ
ತದ್ಭಗವನ್ವೇದ ಯತ್ರ ಗಮಿಷ್ಯಾಮೀತ್ಯಥ ವೈ ತೇಽಹಂ ತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಯತ್ರ ಗಮಿಷ್ಯಸೀತಿ
ಬ್ರವೀತು ಭಗವಾನಿತಿ೧೪।೬।೧೧।[೨]

ಸ ಹೋವಾಚ ಇನ್ಧೋ ವೈ ನಾಮೈಷ ಯೋಽಯಂ ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷಸ್ತಂ ವಾ ಏತಮಿನ್ಧಂ
ಸನ್ತಮಿನ್ದ್ರ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಽಕ್ಷೇಣೇವ ಪರೋಽಕ್ಷಪ್ರಿಯಾ ಇವ ಹಿ ದೇವಾಃ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ್ವಿಷಃ೧೪।೬।೧೧।[೩]

ಅಥೈತದ್ವಾಮೇಽಕ್ಷಿಣಿ ಪುರುಷರೂಪಮ್ ಏಷಾಸ್ಯ ಪತ್ನೀ ವಿರಾಟ್ತಯೋರೇಷ ಸಂಸ್ತಾವೋ ಯ
ಏಷೋಽನ್ತರ್ಹೃದಯ ಆಕಾಶೋಽಥೈನಯೋರೇತದನ್ನಂ ಯ ಏಷೋಽನ್ತರ್ಹೃದಯೇ
ಲೋಹಿತಪಿಣ್ಡೋಽಥೈನಯೋರೇತತ್ಪ್ರಾವರಣಂ ಯದೇತದನ್ತರ್ಹೃದಯೇ ಜಾಲಕಮಿವಾಥೈನಯೋರೇಷಾ ಸೃತಿಃ
ಸತೀ ಸಂಚರಣೀ ಯೈಷಾ ಹೃದಯಾದೂರ್ಧ್ವಾಂ ನಾಡ್ಯುಚ್ಚರತಿ೧೪।೬।೧೧।[೪]

ತಾ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಾಃ ಹಿತಾ ನಾಮ ನಾಡ್ಯೋ ಯಥಾ ಕೇಶಃ ಸಹಸ್ರಧಾ ಭಿನ್ನ ಏತಾಭಿರ್ವಾ
ಏತಮಾಸ್ರವದಾಸ್ರವತಿ ತಸ್ಮಾದೇಷ ಪ್ರವಿವಿಕ್ತಾಹಾರತರ ಇವ ಭವತ್ಯಸ್ಮಾಚಾರೀರಾದಾತ್ಮನಃ೧೪।೬।೧೧।[೫]

ತಸ್ಯಾ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ಪ್ರಾಚೀ ದಿಕ್ಪ್ರಾಞ್ಚಃ ಪ್ರಾಣಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ದಿಗ್ದಕ್ಷಿಣಾಃ ಪ್ರಾಣಾಃ
ಪ್ರತೀಚೀ ದಿಕ್ಪ್ರತ್ಯಞ್ಚಃ ಪ್ರಾಣಾ ಉದೀಚೀ ದಿಗುದಞ್ಚಃ ಪ್ರಾಣಾ ಊ ಊರ್ಧ್ವಾ ದಿಗೂರ್ಧ್ವಾಃ ಪ್ರಾಣಾ
ಅವಾಚೀ
ದಿಗವಾಞ್ಚಃ ಪ್ರಾಣಾ ಸರ್ವಾ ದಿಶಃ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾಃ೧೪।೬।೧೧।[೬]

ಸ ಏಷ ನೇತಿ ನೇತ್ಯಾತ್ಮಾ ಅಗೃಹ್ಯೋ ನ ಹಿ ಗೃಹ್ಯತೇಽಶೀರ್ಯೋ ನ ಹಿ ಶೀರ್ಯತೇಽಸಙ್ಗೋಽಸಿತೋ ನ ಸಜ್ಯತೇ ನ
ವ್ಯಥತೇಽಭಯಂ ವೈ ಜನಕ ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಸೀತಿ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಸ ಹೋವಾಚ ಜನಕೋ ವೈದೇಹೋ
ನಮಸ್ತೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾಭಯಂ ತ್ವಾಗಚತಾದ್ಯೋ ನೋ ಭಗವನ್ನಭಯಂ ವೇದಯಸ ಇಮೇ ವಿದೇಹಾ
ಅಯಮಹಮಸ್ಮೀತಿ೧೪।೭।೧।[೧]

ಜನಕಂ ಹ ವೈದೇಹಂ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಜಗಾಮ ಸಮೇನೇನ ವದಿಷ್ಯ ಇತ್ಯಥ ಹ ಯಜ್ಜನಕಶ್ಚ
ವೈದೇಹೋ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಶ್ಚಾಗ್ನಿಹೋತ್ರೇ ಸಮೂದತುಸ್ತಸ್ಮೈ ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ವರಂ ದದೌ ಸ ಹ
ಕಾಮಪ್ರಶ್ನಮೇವ ವವ್ರೇ ತಂ ಹಾಸ್ಮೈ ದದೌ ತಂ ಹ ಸಮ್ರಾಡೇವ ಪೂರ್ವಃ ಪಪ್ರಚ೧೪।೭।೧।[೨]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಕಿಂಜ್ಯೋತಿರಯಂ ಪುರುಷ ಇತಿ ಆದಿತ್ಯಜ್ಯೋತಿಃ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚಾದಿತ್ಯೇನೈವಾಯಂ
ಜ್ಯೋತಿಷಾಸ್ತೇ ಪಲ್ಯಯತೇ ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ಉಇಪರ್ಯೇತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ೧೪।೭।೧।[೩]

ಅಸ್ತಮಿತ ಆದಿತ್ಯೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಕಿಂಜ್ಯೋತಿರೇವಾಯಂ ಪುರುಷ ಇತಿ ಚನ್ದ್ರಜ್ಯೋತಿಃ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ
ಹೋವಾಚ ಚನ್ದ್ರೇಣೈವಾಯಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಸ್ತೇ ಪಲ್ಯಯತೇ ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ
ವಿಪರ್ಯೇತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ೧೪।೭।೧।[೪]

ಅಸ್ತಮಿತ ಆದಿತ್ಯೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಚನ್ದ್ರಮಸ್ಯಸ್ತಮಿತೇ ಕಿಂಜ್ಯೋತಿರೇವಾಯಂ ಪುರುಷ
ಇತ್ಯಗ್ನಿಜ್ಯೋತಿಃ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚಾಗ್ನಿನೈವಾಯಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಸ್ತೇ ಪಲ್ಯಯತೇ ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ
ವಿಪರ್ಯೇತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ೧೪।೭।೧।[೫]
ಅಸ್ತಮಿತ ಆದಿತ್ಯೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಚನ್ದ್ರಮಸ್ಯಸ್ತಮಿತೇ ಶಾನ್ತೇಽಗ್ನೌ ಕಿಂಜ್ಯೋತಿರೇವಾಯಂ ಪುರುಷ
ಇತಿ ವಾಗ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚ ವಾಚೈವಾಯಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಸ್ತೇ ಪಲ್ಯಯತೇ ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ
ವಿಪರ್ಯೇತೀತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ಸಮ್ರಾಡಪಿ ಯತ್ರ ಸ್ವಃ ಪಾಣಿರ್ನ ವಿನಿರ್ಜ್ಞಾಯತೇಽಥ ಯತ್ರ
ವಾಗುಚ್ಚರತ್ಯುಪೈವ ತತ್ರ ಣ್ಯೇತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ೧೪।೭।೧।[೬]

ಅಸ್ತಮಿತ ಆದಿತ್ಯೇ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಚನ್ದ್ರಮಸ್ಯಸ್ತಮಿತೇ ಶಾನ್ತೇಽಗ್ನೌ ಶಾನ್ತಾಯಾಂ ವಾಚಿ
ಕಿಂಜ್ಯೋತಿರೇವಾಯಂ ಪುರುಷ ಇತ್ಯಾತ್ಮಜ್ಯೋತಿಃ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚಾತ್ಮನೈವಾಯಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಸ್ತೇ
ಪಲ್ಯಯತೇ ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ವಿಪರ್ಯೇತೀತಿ೧೪।೭।೧।[೭]

ಕತಮ ಆತ್ಮೇತಿ ಯೋಽಯಂ ವಿಜ್ಞಾನಮಯಃ ಪುರುಷಃ ಪ್ರಾಣೇಷು ಹೃದ್ಯನ್ತರ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಸ ಸಮಾನಃ
ಸನ್ನುಭೌ ಲೋಕೌ ಸಂಚರತಿ ಧ್ಯಾಯತೀವ ಲೇಲಾಯತೀವ ಸಧೀಃ ಸ್ವಪ್ನೋ ಭೂತ್ವೇಮಂ
ಲೋಕಮತಿಕ್ರಾಮತಿ೧೪।೭।೧।[೮]

ಸ ವಾ ಅಯಂ ಪುರುಷೋ ಜಾಯಮಾನಃ ಶರೀರಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯಮಾನಃ ಪಾಪ್ಮಭಿಃ ಸಂಸೃಜ್ಯತೇ ಸ
ಉತ್ಕ್ರಾಮನ್ಮ್ರಿಯಮಾಣಃ ಪಾಪ್ಮನೋ ವಿಜಹಾತಿ ಮೃತ್ಯೋ ರೂಪಾಣಿ೧೪।೭।೧।[೯]

ತಸ್ಯ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಪುರುಷಸ್ಯ ದ್ವೇ ಏವ ಸ್ಥಾನೇ ಭವತ ಇದಂ ಚ ಪರಲೋಕಸ್ಥಾನಂ ಚ
ಸಂಧ್ಯಂ ತೃತೀಯಂ ಸ್ವಪ್ನಸ್ಥಾನಂ ತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂಧ್ಯೇ ಸ್ಥಾನೇ ತಿಷ್ಠನ್ನುಭೇ ಸ್ಥಾನೇ
ಪಶ್ಯತೀದಂ ಚ ಪರಲೋಕಸ್ಥಾನಂ ಚ೧೪।೭।೧।[೧೦]

ಅಥ ಯಥಾಕ್ರಮೋಽಯಂ ಪರಲೋಕಸ್ಥಾನೇ ಭವತಿ ತಮಾಕ್ರಮಮಾಕ್ರಮ್ಯೋಭಯಾನ್ಪಾಪ್ಮನ
ಆನನ್ದಾಂಶ್ಚ ಪಶ್ಯತಿ ಸ ಯತ್ರಾಯಂ ಪ್ರಸ್ವಪಿತ್ಯಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸರ್ವಾವತೋ ಮಾತ್ರಾಮಪಾದಾಯ
ಸ್ವಯಂ ವಿಹತ್ಯ ಸ್ವಯಂ ನಿರ್ಮಾಯ ಸ್ವೇನ ಭಾಸಾ ಸ್ವೇನ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಪ್ರಸ್ವಪಿತ್ಯತ್ರಾಯಂ ಪುರುಷಃ
ಸ್ವಯಂಜ್ಯೋತಿರ್ಭವತಿ೧೪।೭।೧।[೧೧]

ನ ತತ್ರ ರಥಾ ನ ರಥಯೋಗಾ ನ ಪನ್ಥಾನೋ ಭವನ್ತಿ ಅಥ ರಥಾನ್ರಥಯೋಗಾನ್ಪಥಃ
ಸೃಜತೇ ನ ತತ್ರಾನನ್ದಾ ಮುದಃ ಪ್ರಮುದೋ ಭವನ್ತ್ಯಥಾನನ್ದಾನ್ಮುದಃ ಪ್ರಮುದಃ ಸೃಜತೇ ನ
ತತ್ರ ವೇಶಾನ್ತಾಃ ಸ್ರವನ್ತ್ಯಃ ಪುಷ್ಕರಿಣ್ಯೋ ಭವನ್ತ್ಯಥ ವೇಶಾನ್ತಾಃ ಸ್ರವನ್ತೀಃ ಪುಷ್ಕರಿಣೀಃ
ಸೃಜತೇ ಸ ಹಿ ಕರ್ತಾ೧೪।೭।೧।[೧೨]

ತದಪ್ಯೇತೇ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಸ್ವಪ್ನೇನ ಶಾರೀರಮಭಿಪ್ರಹತ್ಯಾಸುಪ್ತಃ ಸುಪ್ತಾನಭಿಚಾಕಶೀತಿ
ಶುಕ್ರಮಾದಾಯ ಪುನರೈತಿ ಸ್ಥಾನಂ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಪೌರುಷ ಏಕಹಂಸಃ೧೪।೭।೧।[೧೩]

ಪ್ರಾಣೇನ ರಕ್ಷನ್ನಪರಂ ಕುಲಾಯಂ ಬಹಿಷ್ಕುಲಾಯಾದಮೃತಶ್ಚರಿತ್ವಾ ಸ ಈಯತೇ ಅಮೃತೋ
ಯತ್ರಕಾಮಂ ಹಿರಣ್ಮಯಃ ಪೌರುಷ ಏಕಹಂಸಃ೧೪।೭।೧।[೧೪]

ಸ್ವಪ್ನಾನ್ತ ಉಚ್ಚಾವಚಮೀಯಮಾನೋ ರೂಪಾಣಿ ದೇವಃ ಕುರುತೇ ಬಹೂನಿಉತೇವ ಸ್ತ್ರೀಭಿಃ ಸಹ
ಮೋದಮಾನೋ ಜಕ್ಷದುತೇವಾಪಿ ಭಯಾನಿ ಪಶ್ಯನ್೧೪।೭।೧।[೧೫]

ಆರಾಮಮಸ್ಯ ಪಶ್ಯನ್ತಿ ನ ತಂ ಕಶ್ಚನ ಪಶ್ಯತೀತಿ ತಂ ನಾಯತಮ್
ಬೋಧಯೇದಿತ್ಯಾಹುರ್ದುರ್ಭಿಷಜ್ಯಂ ಹಾಸ್ಮೈ ಭವತಿ ಯಮೇಷ ನ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ೧೪।೭।೧।[೧೬]

ಅಥೋ ಖಲ್ವಾಹುಃ ಜಾಗರಿತದೇಶ ಏವಾಸ್ಯೈಷ ಯಾನಿ ಹ್ಯೇವ ಜಾಗ್ರತ್ಪಶ್ಯತಿ ತಾನಿ ಸುಪ್ತ ಇತ್ಯತ್ರಾಯಮ್
ಪುರುಷಃ ಸ್ವಯಂಜ್ಯೋತಿರ್ಭವತೀತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಸೋಽಹಂ ಭಗವತೇ ಸಹಸ್ರಂ
ದದಾಮ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ ವಿಮೋಕ್ಷಾಯೈವ ಬ್ರೂಹೀತಿ೧೪।೭।೧।[೧೭]

ಸ ವಾ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸ್ವಪ್ನಾನ್ತೇ ರತ್ವಾ ಚರಿತ್ವಾ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಪುಣ್ಯಂ ಚ ಪಾಪಂ ಚ ಪುನಃ
ಪ್ರತಿನ್ಯಾಯಂ ಪ್ರತಿಯೋನ್ಯಾದ್ರವತಿ ಬುದ್ಧಾನ್ತಾಯೈವ ಸ ಯದತ್ರ
ಕಿಂಚಿತ್ಪಶ್ಯತ್ಯನನ್ವಾಗತಸ್ತೇನ ಭವತ್ಯಸಙ್ಗೋ ಹ್ಯಯಂ ಪುರುಷ
ಇತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಸೋಽಹಂ ಭಗವತೇ ಸಹಸ್ರಂ ದದಾಮ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ
ವಿಮೋಕ್ಷಾಯೈವ ಬ್ರೂಹೀತಿ೧೪।೭।೧।[೧೮]

ತದ್ಯಥಾ ಮಹಾಮತ್ಸ್ಯಃ ಉಭೇ ಕೂಲೇ ಅನುಸಂಚರತಿ ಪೂರ್ವಂ ಚಾಪರಂ ಚೈವಮೇವಾಯಮ್
ಪುರುಷ ಏತಾ ಉಭಾವನ್ತಾವನುಸಂಚರತಿ ಸ್ವಪ್ನಾನ್ತಂ ಚ ಬುದ್ಧಾನ್ತಂ ಚ೧೪।೭।೧।[೧೯]

ತದ್ಯಥಾಸ್ಮಿನ್ನಾಕಾಶೇ ಶ್ಯೇನೋ ವಾ ಸುಪರ್ಣೋ ವಾ ವಿಪರಿಪತ್ಯ ಶ್ರಾನ್ತಃ ಸಂಹತ್ಯ ಪಕ್ಷೌ
ಸಲ್ಲಯಾಯೈವ ಧ್ರಿಯತ ಏವಮೇವಾಯಂ ಪುರುಷ ಏತಸ್ಮಾ ಅನ್ತಾಯ ಧಾವತಿ ಯತ್ರ ಸುಪ್ತೋ ನ ಕಂ
ಚನ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯತೇ ನ ಕಂ ಚನ ಸ್ವಪ್ನಂ ಪಶ್ಯತಿ೧೪।೭।೧।[೨೦]

ತಾ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಾ ಹಿತಾ ನಾಮ ನಾಡ್ಯೋ ಯಥಾ ಕೇಶಃ ಸಹಸ್ರಧಾ ಭಿನ್ನಸ್ತಾವತಾಣಿಮ್ನಾ ತಿಷ್ಠನ್ತಿ
ಶುಕ್ಲಸ್ಯ ನೀಲಸ್ಯ ಪಿಙ್ಗಲಸ್ಯ ಹರಿತಸ್ಯ ಲೋಹಿತಸ್ಯ ಪೂರ್ಣಾ ಅಥ ಯತ್ರೈನಂ ಘ್ನನ್ತೀವ
ಜಿನನ್ತೀವ ಹಸ್ತೀವ ವಿಚಾಯಯತಿ ಗರ್ತಮಿವ ಪತತಿ ಯದೇವ ಜಾಗ್ರದ್ಭಯಂ ಪಶ್ಯತಿ
ತದತ್ರಾವಿದ್ಯಯಾ ಭಯಂ ಮನ್ಯತೇಽಥ ಯತ್ರ ರಾಜೇವ ದೇವೈವಾಹಮೇವೇದಂ ಸರ್ವಮಸ್ಮೀತಿ
ಮನ್ಯತೇ ಸೋಽಸ್ಯ ಪರಮೋ ಲೋಕೋಽಥ ಯತ್ರ ಸುಪ್ತೋ ನ ಕಂ ಚನ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯತೇ ನ ಕಂ
ಚನ ಸ್ವಪ್ನಂ ಪಶ್ಯತಿ

೧೪।೭।೧।[೨೧]

ತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈತತ್ ಆತ್ಮಕಾಮಮಾಪ್ತಕಾಮಮಕಾಮಂ ರೂಪಂ ತದ್ಯಥಾ ಪ್ರಿಯಯಾ ಸ್ತ್ರಿಯಾ
ಸಮ್ಪರಿಷ್ವಕ್ತೋ ನ ಬಾಹ್ಯಂ ಕಿಂ ಚನ ವೇದ ನಾನ್ತರಮೇವಮೇವಾಯಂ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮಾ
ಪ್ರಾಜ್ಞೇನಾತ್ಮನಾ ಸಮ್ಪರಿಷ್ವಕ್ತೋ ನ ಬಾಹ್ಯಂ ಕಿಂ ಚನ ವೇದ ನಾನ್ತರಮ್೧೪।೭।೧।[೨೨]

ತದ್ವಾ ಅಸ್ಯೈತತ್ ಅತಿಚನ್ದೋಽಪಹತಪಾಪ್ಮಾಭಯಂ ರೂಪಮಶೋಕಾನ್ತರಮತ್ರ ಪಿತಾಪಿತಾ ಭವತಿ
ಮಾತಾಮಾತಾ ಲೋಕಾ ಅಲೋಕಾ ದೇವಾ ಅದೇವಾ ವೇದಾ ಅವೇದಾ ಯಜ್ಞಾ ಅಯಜ್ಞಾ ಅತ್ರ ಸ್ತೇನೋಽಸ್ತೇನೋ ಭವತಿ
ಭ್ರೂಣಹಾಭ್ರೂಣಹಾ ಪೌಲ್ಕಸೋಽಪೌಲ್ಕಸಶ್ಚಾಣ್ಡಾಲೋ ಚಾಣ್ಡಾಲಃ ಶ್ರಮಣೋಽಶ್ರಮಣಸ್ತಾಪಸೋ
ತಾಪಸೋಽನನ್ವಾಗತಃ ಪುಣ್ಯೇನಾನ್ವಾಗತಃ ಪಾಪೇನ ತೀರ್ಣೋ ಹಿ ತದಾ ಸರ್ವಾಞ್ಚೋಕಾನ್ಹೃದಯಸ್ಯ
ಭವತಿ೧೪।೭।೧।[೨೩]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಪಶ್ಯತಿ ಪಶ್ಯನ್ವೈ ತದ್ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ ನ ಪಶ್ಯತಿ ನ ಹಿ
ದ್ರಷ್ಟುರ್ದೃಷ್ಟೇರ್ವಿಪರಿಲೋಪೋ ವಿದ್ಯತೇಽವಿನಾಶಿತ್ವಾನ್ನ ತು ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಸ್ತಿ ತತೋಽನ್ಯದ್ವಿಭಕ್ತಂ
ಯತ್ಪಶ್ಯೇತ್೧೪।೭।೧।[೨೪]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಜಿಘ್ರತಿ ಜಿಘ್ರನ್ವೈ ತದ್ಘ್ರಾತವ್ಯಂ ನ ಜಿಘ್ರತಿ ನ ಹಿ
ಘ್ರಾತುರ್ಘ್ರಾಣಾದ್ವಿಪರಿಲೋಪೋ ವಿದ್ಯತೇಽವಿನಾಶಿತ್ವಾನ್ನ ತು ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಸ್ತಿ ತತೋಽನ್ಯದ್ವಿಭಕ್ತಂ
ಯಜ್ಜಿಘ್ರೇತ್೧೪।೭।೧।[೨೫]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ರಸಯತಿ ವಿಜಾನನ್ವೈ ತದ್ರಸಂ ನ ರಸಯತಿ ನ ಹಿ ರಸಯಿತೂ ರಸಾದ್ವಿಪರಿಲೋಪೋ
ವಿದ್ಯತೇಽವಿನಾಶಿತ್ವಾನ್ನ ತು ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಸ್ತಿ ತತೋಽನ್ಯದ್ವಿಭಕ್ತಂ ಯದ್ರಸಯೇತ್೧೪।೭।೧।[೨೬]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ವದತಿ ವದನ್ವೈ ತದ್ವಕ್ತವ್ಯಂ ನ ವದತಿ ನ ಹಿ ವಕ್ತುರ್ವಚೋ ವಿಪರಿಲೋಪೋ
ವಿದ್ಯತೇಽವಿನಾಶಿತ್ವಾನ್ನ ತು ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಸ್ತಿ ತತೋಽನ್ಯದ್ವಿಭಕ್ತಂ ಯದ್ವದೇತ್೧೪।೭।೧।[೨೭]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಶೃಣೋತಿ ಶೃಣ್ವನ್ವೈ ತಚ್ರೋತವ್ಯಂ ನ ಶೃಣೋತಿ ನ ಹಿ ಶ್ರೋತುಃ ಶ್ರುತೇರ್ವಿಪರಿಲೋಪೋ
ವಿದ್ಯತೇಽವಿನಾಶಿತ್ವಾನ್ನ ತು ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಸ್ತಿ ತತೋಽನ್ಯದ್ವಿಭಕ್ತಂ ಯಚೃಣುಯಾತ್೧೪।೭।೧।[೨೮]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಮನುತೇ ಮನ್ವಾನೋ ವೈ ತನ್ಮನ್ತವ್ಯಂ ನ ಮನುತೇ ನ ಹಿ
ಮನ್ತುರ್ಮತೇರ್ವಿಪರಿಲೋಪೋ ವಿದ್ಯತೇಽವಿನಾಶಿತ್ವಾನ್ನ ತು ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಸ್ತಿತತೋಽನ್ಯದ್ವಿಭಕ್ತಂ
ಯನ್ಮನ್ವೀತ

೧೪।೭।೧।[೨೯]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಸ್ಪೃಶತಿ ಸ್ಪೃಶನ್ವೈ ತತ್ಸ್ಪ್ರಷ್ಟವ್ಯಂ ನ ಸ್ಪೃಶತಿ ನ ಹಿ ಸ್ಪ್ರಷ್ಟು
ಸ್ಪೃಷ್ಟೇರ್ವಿಪರಿಲೋಪೋಽವಿನಾಶಿತ್ವಾನ್ನ ತು ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಸ್ತಿ ತತೋಽನ್ಯದ್ವಿಭಕ್ತಂ ಯತ್ಸ್ಪೃಶೇತ್೧೪।೭।೧।[೩೦]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ವಿಜಾನಾತಿ ವಿಜಾನನ್ವೈ ತದ್ವಿಜ್ಞೇಯಂ ನ ವಿಜಾನಾತಿ ನ ಹಿ
ವಿಜ್ಞಾತುರ್ವಿಜ್ಞಾನಾದ್ವಿಪರಿಲೋಪೋ ವಿದ್ಯತೇಽವಿನಾಶಿತ್ವಾನ್ನ ತು ತದ್ದ್ವಿತೀಯಮಸ್ತಿ
ತತೋಽನ್ಯದ್ವಿಭಕ್ತಂ ಯದ್ವಿಜಾನೀಯಾತ್೧೪।೭।೧।[೩೧]

ಸಲಿಲ ಏಕೋ ದ್ರಷ್ಟಾದ್ವೈತೋ ಭವತಿ ಏಷ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಃ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೈನಮುವಾಚೈಷಾಸ್ಯ
ಪರಮೋ ಲೋಕ ಏಷೋಽಸ್ಯ ಪರಮ ಆನನ್ದ ಏತಸ್ಯೈವಾನನ್ದಸ್ಯಾನ್ಯಾನಿ ಭೂತಾನಿ
ಮಾತ್ರಾಮುಪಜೀವನ್ತಿ೧೪।೭।೧।[೩೨]

ಸ ಯೋ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ರುದ್ಧಃ ಸಮೃದ್ಧೋ ಭವತಿ ಅನ್ಯೇಷಾಮಧಿಪತಿಃ
ಸರ್ವೈರ್ಮಾನುಷ್ಯಕೈಃ ಕಾಮೈಃ ಸಮ್ಪನ್ನತಮಃ ಸ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಂ ಪರಮ ಆನನ್ದಃ೧೪।೭।೧।[೩೩]

ಅಥ ಯೇ ಶತಂ ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮಾನನ್ದಾಃ ಸ ಏಕಃ ಪಿತೄಣಾಂ ಜಿತಲೋಕಾನಾಮಾನನ್ದಃ೧೪।೭।೧।[೩೪]

ಅಥ ಯೇ ಶತಂ ಪಿತೄಣಾಂ ಜಿತಲೋಕಾನಾಮಾನನ್ದಾಃ ಸ ಏಕಃ ಕರ್ಮದೇವಾನಾಮಾನನ್ದೋ ಯೇ
ಕರ್ಮಣಾ
ದೇವತ್ವಮಭಿಸಮ್ಪದ್ಯನ್ತೇ೧೪।೭।೧।[೩೫]

ಅಥ ಯೇ ಶತಂ ಕರ್ಮದೇವಾನಾಮಾನನ್ದಾಃ ಸ ಏಕ ಆಜಾನದೇವಾನಾಮಾನನ್ದೋ ಯಶ್ಚ
ಶ್ರೋತ್ರಿಯೋಽವೃಜಿನೋಽಕಾಮಹತಃ೧೪।೭।೧।[೩೬]

ಅಥ ಯೇ ಶತಮಾಜಾನದೇವಾನಾಮಾನನ್ದಾಃ ಸ ಏಕೋ ದೇವಲೋಕ ಆನನ್ದೋ ಯಶ್ಚ
ಶ್ರೋತ್ರಿಯೋಽವೃಜಿನೋಽಕಾಮಹತಃ೧೪।೭।೧।[೩೭]

ಅಥ ಯೇ ಶತಂ ದೇವಲೋಕ ಆನನ್ದಾಃ ಸ ಏಕೋ ಗನ್ಧರ್ವಲೋಕ ಆನನ್ದೋ ಯಶ್ಚ
ಶ್ರೋತ್ರಿಯೋಽವೃಜಿನೋಽಕಾಮಹತಃ

೧೪।೭।೧।[೩೮]

ಅಥ ಯೇ ಶತಂ ಗನ್ಧರ್ವಲೋಕ ಆನನ್ದಾಃ ಸ ಏಕಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಲೋಕ ಆನನ್ದಾಃ ಸ ಏಕೋ
ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕ ಆನನ್ದೋ ಯಶ್ಚ ಶ್ರೋತ್ರಿಯೋಽವೃಜಿನೋಽಕಾಮಹತ ಏಷ ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಃ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ
ಹೈನಮನುಶಶಾಸೈತದಮೃತಂ ಸೋಽಹಂ ಭಗವತೇ ಸಹಸ್ರಂ ದದಾಮ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ
ವಿಮೋಕ್ಷಾಯೈವ ಬ್ರೂಹೀತಿ೧೪।೭।೧।[೩೯]

ಸ ವಾ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಮ್ಪ್ರಸಾದೇ ರತ್ವಾ ಚರಿತ್ವಾ ದೃಷ್ಟ್ವೈವ ಪುಣ್ಯಂ ಚ ಪಾಪಂ ಚ ಪುನಃ
ಪ್ರತಿನ್ಯಾಯಂ ಪ್ರತಿಯೋನ್ಯಾದ್ರವತಿ ಬುದ್ಧಾನ್ತಾಯೈವ ಸ ಯದತ್ರ
ಕಿಂಚಿತ್ಪಶ್ಯತ್ಯನನ್ವಾಗತಸ್ತೇನ ಭವತ್ಯಸಙ್ಗೋ ಹ್ಯಯಂ ಪುರುಷ
ಇತ್ಯೇವಮೇವೈತದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಸೋಽಹಂ ಭಗವತೇ ಸಹಸ್ರಂ ದದಾಮ್ಯತ ಊರ್ಧ್ವಂ
ವಿಮೋಕ್ಷಾಯೈವ ಬ್ರೂಹೀತಿ೧೪।೭।೧।[೪೦]

ಅತ್ರ ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಬಿಭಯಾಂ ಚಕಾರ ಮೇಧಾವೀ ರಾಜಾ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ಮಾನ್ತೇಭ್ಯ
ಉದರೌತ್ಸೀದಿತಿ ಸ ಯತ್ರಾಣಿಮಾನಂ ನ್ಯೇತಿ ಜರಯಾ ವೋಪತಪತಾ ವಾಣಿಮಾನಂ ನಿಗಚತಿ ಯಥಾಮ್ರಂ
ವೋದುಮ್ಬರಂ ವಾ ಪಿಪ್ಪಲಂ ವಾ ಬನ್ಧನಾತ್ಪ್ರಮುಚ್ಯೇತೈವಮೇವಾಯಂ ಶಾರೀರ
ಆತ್ಮೈಭ್ಯೋಽಙ್ಗೇಭ್ಯಃ ಸಮ್ಪ್ರಮುಚ್ಯ ಪುನಃ ಪ್ರತಿನ್ಯಾಯಂ ಪ್ರತಿಯೋನ್ಯಾದ್ರವತಿ ಪ್ರಾಣಾಯೈವ೧೪।೭।೧।[೪೧]

ತದ್ಯಥಾನಃ ಸುಸಮಾಹಿತಮ್ ಉತ್ಸರ್ಜದ್ಯಾಯಾದೇವಮೇವಾಯಂ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮಾ
ಪ್ರಾಜ್ಞೇನಾತ್ಮನಾನ್ವಾರೂಢ ಉತ್ಸರ್ಜದ್ಯಾತಿ೧೪।೭।೧।[೪೨]

ತದ್ಯಥಾ ರಾಜಾನಮಾಯನ್ತಮ್ ಉಗ್ರಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇನಸಃ ಸೂತಗ್ರಾಮಣ್ಯೋಽನ್ನೈಃ ಪಾನೈರಾವಸಥೈಃ
ಪ್ರತಿಕಲ್ಪನ್ತೇಽಯಮಾಯಾತ್ಯಯಮಾಗಚತೀತ್ಯೇವಂ ಹೈವಂವಿದಂ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರತಿಕಲ್ಪನ್ತ
ಇದಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಯಾತೀದಮಾಗಚತೀತಿ೧೪।೭।೧।[೪೩]

ತದ್ಯಥಾ ರಾಜಾನಂ ಪ್ರಯಿಯಾಸನ್ತಮ್ ಉಗ್ರಾಃ ಪ್ರತ್ಯೇನಸಃ ಸೂತಗ್ರಾಮಣ್ಯ ಉಪಸಮಾಯನ್ತ್ಯೇವಂ
ಹೈವಂವಿದಂ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಉಪಸಮಾಯನ್ತಿ ಯತ್ರೈತದೂರ್ಧ್ವೋಚ್ವಾಸೀ ಭವತಿ೧೪।೭।೨।[೧]

ಸ ಯತ್ರಾಯಂ ಶಾರೀರ ಆತ್ಮಾಬಲ್ಯಂ ನೀತ್ಯ ಸಮ್ಮೋಹಮಿವ ನ್ಯೇತ್ಯಥೈನಮೇತೇ ಪ್ರಾಣಾ
ಅಭಿಸಮಾಯನ್ತಿ ಸ ಏತಾಸ್ತೇಜೋಮಾತ್ರಾಃ ಸಮಭ್ಯಾದದಾನೋ ಹೃದಯಮೇವಾನ್ವವಕ್ರಾಮತಿ೧೪।೭।೨।[೨]

ಸ ಯತ್ರೈಷ ಚಾಕ್ಷುಷಃ ಪುರುಷಃ ಪರಾಙ್ಪರ್ಯಾವರ್ತತೇಽಥಾರೂಪಜೋ ಭವತ್ಯೇಕೀಭವತಿ ನ
ಪಶ್ಯತೀತ್ಯಾಹುರೇಕೀಭವತಿ ನ ರಸಯತೀತ್ಯಾಹುರೇಕೀಭವತಿ ನ ವದತೀತ್ಯಾಹುರೇಕೀಭವತಿ ನ
ಶೃಣೋತೀತ್ಯಾಹುರೇಕೀಭವತಿ ನ ಮನುತ ಇತ್ಯಾಹುರೇಕೀಭವತಿ ನ ಸ್ಪೃಶತೀತ್ಯಾಹುರೇಕೀಭವತಿ ನ
ವಿಜಾನಾತೀತ್ಯಾಹುಃ೧೪।೭।೨।[೩]

ತಸ್ಯ ಹೈತಸ್ಯ ಹೃದಯಸ್ಯಾಗ್ರಂ ಪ್ರದ್ಯೋತತೇ ತೇನ ಪ್ರದ್ಯೋತೇನೈಷ ಆತ್ಮಾ ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ
ಚಕ್ಷುಷ್ಟೋ ವಾ ಮೂರ್ಧ್ನೋ ವಾನ್ಯೇಭ್ಯೋ ವಾ ಶರೀರದೇಶೇಭ್ಯಸ್ತಮುತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಮ್
ಪ್ರಾಣೋಽನೂತ್ಕ್ರಾಮತಿ ಪ್ರಾಣಮನೂತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಂ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಾಣಾ ಅನೂತ್ಕ್ರಾಮನ್ತಿ
ಸಂಜ್ಞಾನಮೇವಾನ್ವವಕ್ರಾಮತಿ ಸ ಏಷ ಜ್ಞಃ ಸವಿಜ್ಞಾನೋ ಭವತಿ ತಂ ವಿದ್ಯಾಕರ್ಮಣೀ
ಸಮನ್ವಾರಭೇತೇ ಪೂರ್ವಪ್ರಜ್ಞಾ ಚ೧೪।೭।೨।[೪]

ತದ್ಯಥಾ ತೃಣಜಲಾಯುಕಾ ತೃಣಸ್ಯಾನ್ತಂ ಗತ್ವಾತ್ಮಾನಮುಪಸಂಹರತ್ಯೇವಮೇವಾಯಂ ಪುರುಷ
ಇದಂ ಶರೀರಂ ನಿಹತ್ಯಾವಿದ್ಯಾಂ ಗಮಯಿತ್ವಾತ್ಮಾನಮುಪಸಂಹರತಿ೧೪।೭।೨।[೫]

ತದ್ಯಥಾ ಪೇಶಸ್ಕಾರೀ ಪೇಶಸೋ ಮಾತ್ರಾಮಪಾದಾಯಾನ್ಯನ್ನವತರಂ ಕಲ್ಯಾಣತರಂ ರೂಪಂ ತನುತ
ಏವಮೇವಾಯಂ ಪುರುಷ ಇದಂ ಶರೀರಂ ನಿಹತ್ಯಾವಿದ್ಯಾಂ ಗಮಯಿತ್ವಾನ್ಯನ್ನವತರಂ ರೂಪಂ
ತನುತೇ ಪಿತ್ರ್ಯಂ ವಾ ಗನ್ಧರ್ವಂ ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಂ ವಾ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ವಾ ದೈವಂ ವಾ ಮಾನುಷಂ
ವಾನ್ಯೇಭ್ಯೋ ವಾ ಭೂತೇಭ್ಯಃ೧೪।೭।೨।[೬]

ಸ ವಾ ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ವಿಜ್ಞಾನಮಯೋ ಮನೋಮಯೋ ವಾಙ್ಮಯಃ
ಪ್ರಾಣಮಯಶ್ಚಕ್ಷುರ್ಮಯಃ ಶ್ರೋತ್ರಮಯ ಆಕಾಶಮಯೋ ವಾಯುಮಯಸ್ತೇಜೋಮಯ ಆಪೋಮಯಃ
ಪೃಥಿವೀಮಯಃ ಕ್ರೋಧಮಯೋಽಕ್ರೋಧಮಯೋ ಹರ್ಷಮಯೋಽಹರ್ಷಮಯೋ
ಧರ್ಮಮಯೋಽಧರ್ಮಮಯಃ ಸರ್ವಮಯಸ್ತದ್ಯದೇದಮ್ಮಯೋಽದೋಮಯ ಇತಿ ಯಥಾಕಾರೀ
ಯಥಾಚಾರೀ ತಥಾ ಭವತಿ ಸಾಧುಕಾರೀ ಸಾಧುರ್ಭವತಿ ಪಾಪಕಾರೀ ಪಾಪೋ ಭವತಿ ಪುಣ್ಯಃ
ಪುಣ್ಯೇನ ಕರ್ಮಣಾ ಭವತಿ ಪಾಪಃ ಪಾಪೇನೇತಿ೧೪।೭।೨।[೭]

ಅಥೋ ಖಲ್ವಾಹುಃ ಕಾಮಮಯ ಏವಾಯಂ ಪುರುಷ ಇತಿ ಸ ಯಥಾಕಾಮೋ ಭವತಿ
ತಥಾಕ್ರತುರ್ಭವತಿ ಯಥಾಕ್ರತುರ್ಭವತಿ ತತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ ಯತ್ಕರ್ಮ ಕುರುತೇ
ತದಭಿಸಮ್ಪದ್ಯತ ಇತಿ೧೪।೭।೨।[೮]

ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ ತದೇವ ಸತ್ತತ್ಸಹ ಕರ್ಮಣೈತಿ ಲಿಙ್ಗಂ ಮನೋ ಯತ್ರ ನಿಷಕ್ತಮಸ್ಯ
ಪ್ರಾಪ್ಯಾನ್ತಂ ಕರ್ಮಣಸ್ತಸ್ಯ ಯತ್ಕಿಂ ಚೇಹ ಕರೋತ್ಯಯಮ್ ತಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪುನರೈತ್ಯಸ್ಮೈ ಲೋಕಾಯ
ಕರ್ಮಣ ಇತಿ ನು ಕಾಮಯಮಾನೋಽಥಾಕಾಮಯಮಾನೋ ಯೋಽಕಾಮೋ ನಿಷ್ಕಾಮ ಆತ್ಮಕಾಮ ಆಪ್ತಕಾಮೋ
ಭವತಿ ನ ತಸ್ಮಾತ್ಪ್ರಾಣಾ ಉತ್ಕ್ರಾಮನ್ತ್ಯತ್ರೈವ ಸಮವನೀಯನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಸನ್ಬ್ರಹ್ಮಾಪ್ಯೇತಿ
೧೪।೭।೨।[೯]

ತದೇಷ ಶ್ಲೋಕೋ ಭವತಿ ಯದಾ ಸರ್ವೇ ಪ್ರಮುಚ್ಯನ್ತೇ ಕಾಮಾ ಯೇಽಸ್ಯ ಹೃದಿ ಸ್ಥಿತಾಃ ಅಥ
ಮರ್ತ್ಯೋಽಮೃತೋ ಭವತ್ಯತ್ರ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮಶ್ನುತ ಇತಿ೧೪।೭।೨।[೧೦]

ತದ್ಯಥಾಹಿನಿರ್ಲ್ವಯನೀ ವಲ್ಮೀಕೇ ಮೃತಾ ಪ್ರತ್ಯಸ್ತಾ ಶಯೀತೈವಮೇವೇದಂ ಶರೀರಂ
ಶೇತೇಽಥಾಯಮನಸ್ಥಿಕೋಽಶರೀರಃ ಪ್ರಾಜ್ಞ ಆತ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಲೋಕ ಏವ ಸಮ್ರಾಡಿತಿ ಹೋವಾಚ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಸೋಽಹಂ ಭಗವತೇ ಸಹಸ್ರಂ ದದಾಮೀತಿ ಹೋವಾಚ ಜನಕೋ ವೈದೇಹಃ೧೪।೭।೨।[೧೧]

ತದಪ್ಯೇತೇ ಶ್ಲೋಕಾಃ ಅಣುಃ ಪನ್ಥಾ ವಿತರಃ ಪುರಾಣೋ ಮಾಂಸ್ಪೃಷ್ಟೋಽನುವಿತ್ತೋ ಮಯೈವ ತೇನ ಧೀರಾ
ಅಪಿಯನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿದ ಉತ್ಕ್ರಮ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಮಿತೋ ವಿಮುಕ್ತಾಃ೧೪।೭।೨।[೧೨]

ತಸ್ಮಿಞ್ಚುಕ್ಲಮುತ ನೀಲಮಾಹುಃ ಪಿಙ್ಗಲಂ ಹರಿತಂ ಲೋಹಿತಂ ಚಏಷ ಪನ್ಥಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ
ಹಾನುವಿತ್ತಸ್ತೇನೈತಿ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ತೈಜಸಃ ಪುಣ್ಯಕೃಚ್ಚ೧೪।೭।೨।[೧೩]

ಅನ್ಧಂ ತಮಃ ಪ್ರವಿಶನ್ತಿ ಯೇಽಸಮ್ಭೂತಿಮುಪಾಸತೇ ತತೋ ಭೂಯ ಇವ ತೇ ತಮೋ ಯ ಉ
ಸಮ್ಭೂತ್ಯಾಂ ರತಾಃ೧೪।೭।೨।[೧೪]

ಅಸುರ್ಯಾ ನಾಮ ತೇ ಲೋಕಾಃ ಅನ್ಧೇನ ತಮಸಾವೃತಾಃ ತಾಂಸ್ತೇ ಪ್ರೇತ್ಯಾಪಿಗಚನ್ತ್ಯವಿದ್ವಾಂಸೋಽಬುಧಾ
ಜನಾಃ೧೪।೭।೨।[೧೫]

ತದೇವ ಸನ್ತಸ್ತದು ತದ್ಭವಾಮೋ ನ ಚೇದವೇದೀ ಮಹತೀ ವಿನಷ್ಟಿಃಯೇ ತದ್ವಿದುರಮೃತಾಸ್ತೇ
ಭವನ್ತ್ಯಥೇತರೇ ದುಃಖಮೇವೋಪಯನ್ತಿ೧೪।೭।೨।[೧೬]

ಆತ್ಮಾನಂ ಚೇದ್ವಿಜಾನೀಯಾದಯಮಸ್ಮೀತಿ ಪುರುಷಃ ಕಿಮಿಚನ್ಕಸ್ಯ ಕಾಮಾಯ ಶರೀರಮನು
ಸಂಚರೇತ್೧೪।೭।೨।[೧೭]

ಯಸ್ಯಾನುವಿತ್ತಃ ಪ್ರತಿಬುದ್ಧ ಆತ್ಮಾಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಂದೇಹೇ ಗಹನೇ ಪ್ರವಿಷ್ಟಃ ಸ ವಿಶ್ವಕೃತ್ಸ ಹ
ಸರ್ವಸ್ಯ ಕರ್ತಾ ತಸ್ಯ ಲೋಕಃ ಸ ಉ ಲೋಕ ಏವ೧೪।೭।೨।[೧೮]

ಯದೈತಮನುಪಶ್ಯತಿ ಆತ್ಮಾನಂ ದೇವಮಞ್ಜಸಾ ಈಶಾನಂ ಭೂತಭವ್ಯಸ್ಯ ನ ತದಾ ವಿಚಿಕಿತ್ಸತಿ೧೪।೭।೨।[೧೯]

ಯಸ್ಮಿನ್ಪಞ್ಚ ಪಞ್ಚಜನಾಃ ಆಕಾಶಶ್ಚ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ತಮೇವ ಮನ್ಯ ಆತ್ಮಾನಂ
ವಿದ್ವಾನ್ಬ್ರಹ್ಮಾಮೃತೋಽಮೃತಮ್೧೪।೭।೨।[೨೦]

ಯಸ್ಮಾದರ್ವಾಕ್ಷಂವತ್ಸರೋಽಹೋಭಿಃ ಪರಿವರ್ತತೇ ತದ್ದೇವಾ ಜ್ಯೋತಿಷಾಂ
ಜ್ಯೋತಿರಾಯುರ್ಹ್ಯೋಪಾಸತೇಽಮೃತಮ್೧೪।೭।೨।[೨೧]

ಪ್ರಾಣಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಮ್ ಉತ ಚಕ್ಷುಷಶ್ಚಕ್ಷುರುತ ಶ್ರೋತ್ರಸ್ಯ ಶ್ರೋತ್ರಮನ್ನಸ್ಯಾನ್ನಂ ಮನಸೋ ಯೇ
ಮನೋ ವಿದುಃ ತೇ ನಿಚಿಕ್ಯುರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಪುರಾಣಮಗ್ರ್ಯಂ ಮನಸೈವಾಪ್ತವ್ಯಂ ನೇಹ ನಾನಾಸ್ತಿ ಕಿಂ
ಚನ೧೪।೭।೨।[೨೨]

ಮೃತ್ಯೋಃ ಸ ಮೃತ್ಯುಮಾಪ್ನೋತಿ ಯ ಇಹ ನಾನೇವ ಪಶ್ಯತಿ
ಮನಸೈವಾನುದ್ರಷ್ಟವ್ಯಮೇತದಪ್ರಮಯಂ ಧ್ರುವಮ್೧೪।೭।೨।[೨೩]

ವಿರಜಃ ಪರ ಆಕಾಶಾತ್ ಅಜ ಆತ್ಮಾ ಮಹಾ ಧ್ರುವಃ ತಮೇವ ಧೀರೋ ವಿಜ್ಞಾಯ ಪ್ರಜ್ಞಾಂ ಕುರ್ವೀತ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ನಾನುಧ್ಯಾಯಾದ್ಬಹೂಞ್ಚಬ್ದಾನ್ವಾಚೋ ವಿಗ್ಲಾಪನಂ ಹಿ ತದಿತಿ೧೪।೭।೨।[೨೪]

ಸ ವಾ ಅಯಮಾತ್ಮಾ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಶೀ ಸರ್ವಸ್ಯೇಶಾನಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಧಿಪತಿಃ ಸರ್ವಮಿದಂ ಪ್ರಶಾಸ್ತಿ
ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಸ ನ ಸಾಧುನಾ ಕರ್ಮಣಾ ಭೂಯಾನ್ನೋಽೇವಾಸಾಧುನಾ ಕನೀಯಾನೇಷ
ಭೂತಾಧಿಪತಿರೇಷ ಲೋಕೇಶ್ವರ ಏಷ ಲೋಕಪಾಲಃ ಸ ಸೇತುರ್ವಿಧರಣ ಏಷಾಂ
ಲೋಕಾನಾಮಸಮ್ಭೇದಾಯ೧೪।೭।೨।[೨೫]

ತಮೇತಂ ವೇದಾನುವಚನೇನ ವಿವಿದಿಷನ್ತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ತಪಸಾ ಶ್ರದ್ಧಯಾ
ಯಜ್ಞೇನಾನಾಶಕೇನ ಚೈತಮೇವ ವಿದಿತ್ವಾ ಮುನಿರ್ಭವತ್ಯೇತಮೇವ ಪ್ರವ್ರಾಜಿನೋ ಲೋಕಮೀಪ್ಸನ್ತಃ
ಪ್ರವ್ರಜನ್ತಿ೧೪।೭।೨।[೨೬]

ಏತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತತ್ಪೂರ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಅನೂಚಾನಾ ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಪ್ರಜಾಂ ನ ಕಾಮಯನ್ತೇ ಕಿಮ್
ಪ್ರಜಯಾ ಕರಿಷ್ಯಾಮೋ ಯೇಷಾಂ ನೋಽಯಮಾತ್ಮಾಯಂ ಲೋಕ ಇತಿ ತೇ ಹ ಸ್ಮ ಪುತ್ರೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ
ವಿತ್ತೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ಲೋಕೈಷಣಾಯಾಶ್ಚ ವ್ಯುತ್ಥಾಯಾಥ ಭಿಕ್ಷಾಚರ್ಯಂ ಚರನ್ತಿ ಯಾ ಹ್ಯೇವ
ಪುತ್ರೈಷಣಾ ಸಾ ವಿತ್ತೈಷಣಾ ಯಾ ವಿತ್ತೈಷಣಾ ಸಾ ಲೋಕೈಷಣೋಭೇ ಹ್ಯೇತೇ ಏಷಣೇ ಏವ ಭವತಃ

೧೪।೭।೨।[೨೭]

ಸ ಏಷ ನೇತಿ ನೇತ್ಯಾತ್ಮಾ ಅಗೃಹ್ಯೋ ನ ಹಿ ಗೃಹ್ಯತೇಽಶೀರ್ಯೋ ನ ಹಿ ಶೀರ್ಯತೇಽಸಙ್ಗೋಽಸಿತೋ ನ ಸಜ್ಯತೇ ನ
ವ್ಯಥತ ಇತ್ಯತಃ ಪಾಪಮಕರವಮಿತ್ಯತಃ ಕಲ್ಯಾಣಮಕರವಮಿತ್ಯುಭೇ ಉಭೇ ಹ್ಯೇಷ ಏತೇ
ತರತ್ಯಮೃತಃ ಸಾಧ್ವಸಾಧುನೀ ನೈನಂ ಕೃತಾಕೃತೇ ತಪತೋ ನಾಸ್ಯ ಕೇನ ಚನ ಕರ್ಮಣಾ ಲೋಕೋ
ಮೀಯತೇ೧೪।೭।೨।[೨೮]

ತದೇತದೃಚಾಭ್ಯುಕ್ತಮ್ ಏಷ ನಿತ್ಯೋ ಮಹಿಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ನ ಕರ್ಮಣಾ ವರ್ಧತೇ ನೋ
ಕನೀಯಾನ್ ತಸ್ಯೈವ ಸ್ಯಾತ್ಪದವಿತ್ತಂ ವಿದ್ವಿತ್ವಾ ನ ಕರ್ಮಣಾ ಲಿಪ್ಯತೇ ಪಾಪಕೇನೇತಿ
ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿಚ್ರಾನ್ತೋ ದಾನ್ತ ಉಪರತಸ್ತಿತಿಕ್ಷುಃ ಶ್ರದ್ಧಾವಿತ್ತೋ ಭೂತ್ವಾತ್ಮನ್ಯೇವಾತ್ಮಾನಮ್
ಪಶ್ಯೇತ್ಸರ್ವಮೇನಂ ಪಶ್ಯತಿ ಸರ್ವೋಽಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ಸರ್ವಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಭವತಿ ಸರ್ವಮ್
ಪಾಪ್ಮಾನಂ ತರತಿ ನೈನಂ ಪಾಪ್ಮಾ ತರತಿ ಸರ್ವಂ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ತಪತಿ ನೈನಂ ಪಾಪ್ಮಾ ತಪತಿ
ವಿಪಾಪೋ ವಿಜರೋ ವಿಜಿಘತ್ಸೋಽಪಿಪಾಸೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೭।೨।[೨೯]

ಸ ವಾ ಏಷ ಮಹಾನಜ ಆತ್ಮಾ ಅನ್ನಾದೋ ವಸುದಾನಃ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತಮ್
ಮಹಾನ್ತಮಜಮಾತ್ಮಾನಮನ್ನಾದಂ ವಸುದಾನಂ ವೇದ ವಿನ್ದತೇವಸು೧೪।೭।೨।[೩೦]

ಸ ವಾ ಏಷ ಮಹಾನಜ ಆತ್ಮಾ ಅಜರೋಽಮರೋಽಭಯೋಽಮೃತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಭಯಂ ವೈ ಜನಕ
ಪ್ರಾಪ್ತೋಽಸೀತಿ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಸೋಽಹಂ ಭಗವತೇ ವಿದೇಹಾನ್ದದಾಮಿ ಮಾಂ ಚಾಪಿ ಸಹ
ದಾಸ್ಯಾಯೇತಿ೧೪।೭।೨।[೩೧]

ಸ ವಾ ಏಷ ಮಹಾನಜ ಆತ್ಮಾ ಅಜರೋಽಮರೋಽಭಯೋಽಮೃತೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಭಯಂ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾಭಯಂ
ಹಿ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೭।೩।[೧]

ಅಥ ಹ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಸ್ಯ ದ್ವೇ ಭಾರ್ಯೇ ಬಭೂವತುಃ ಮೈತ್ರೇಯೀ ಚ ಕಾತ್ಯಾಯನೀ ಚ ತಯೋರ್ಹ
ಮೈತ್ರೇಯೀ ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನೀ ಬಭೂವ ಸ್ತ್ರೀಪ್ರಜ್ಞೇವ ಕಾತ್ಯಾಯನೀ
ಸೋಽನ್ಯದ್ವೃತ್ತಮುಪಾಕರಿಷ್ಯಮಾಣಃ೧೪।೭।೩।[೨]

ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಮೈತ್ರೇಯೀತಿ ಹೋವಾಚ ಪ್ರವ್ರಜಿಷ್ಯನ್ವಾ ಅರೇಽಹಮಸ್ಮಾತ್ಸ್ಥಾನಾದಸ್ಮಿ ಹನ್ತ
ತೇಽನಯಾ ಕಾತ್ಯಾಯನ್ಯಾನ್ತಂ ಕರವಾಣೀತಿ೧೪।೭।೩।[೩]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಮೈತ್ರೇಯೀ ಯನ್ನು ಮ ಇಯಂ ಭಗೋಃ ಸರ್ವಾ ಪೃಥಿವೀ ವಿತ್ತೇನ ಪೂರ್ಣಾ ಸ್ಯಾತ್ಸ್ಯಾಂ
ನ್ವಹಂ ತೇನಾಮೃತಾಹೋ೩ ನೇತಿ ನೇತಿ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಯಥೈವೋಪಕರಣವತಾಂ ಜೀವಿತಂ
ತಥೈವ ತೇ ಜೀವಿತಂ ಸ್ಯಾದಮೃತತ್ವಸ್ಯ ತು ನಾಶಾಸ್ತಿ ವಿತ್ತೇನೇತಿ

೧೪।೭।೩।[೪]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಮೈತ್ರೇಯೀ ಯೇನಾಹಂ ನಾಮೃತಾ ಸ್ಯಾಂ ಕಿಮಹಂ ತೇನ ಕುರ್ಯಾಂ ಯದೇವ ಭಗವಾನ್ವೇದ
ತದೇವ ಮೇ ಬ್ರೂಹೀತಿ೧೪।೭।೩।[೫]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಪ್ರಿಯಾ ಖಲು ನೋ ಭವತೀ ಸತೀ ಪ್ರಿಯಮವೃತದ್ಧನ್ತ ಖಲು
ಭವತಿ ತೇಽಹಂ ತದ್ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ತೇ ವಾಚಂ ತು ಮೇ ವ್ಯಾಚಕ್ಷಾಣಸ್ಯ
ನಿದಿಧ್ಯಾಸಸ್ವೇತಿ ಬ್ರವೀತು ಭಗವಾನಿತಿ೧೪।೭।೩।[೬]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ನ ವಾ ಅರೇ ಪತ್ಯುಃ ಕಾಮಾಯ ಪತಿಃ ಪ್ರಿಯೋ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು
ಕಾಮಾಯ ಪತಿಃ ಪ್ರಿಯೋ ಭವತಿ ದೇವಾಃ ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ವೇದಾನಾಂ ಕಾಮಾಯ ವೇದಾಃ
ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ವೇದಾಃ ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ಯಜ್ಞಾನಾಂ ಕಾಮಾಯ
ಯಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ಯಜ್ಞಾಃ ಪ್ರಿಯಾ ಭವನ್ತಿ ನ ವಾ ಅರೇ ಭೂತಾನಾಂ
ಕಾಮಾಯ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಭವನ್ತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರಿಯಾಣಿ ಭವನ್ತಿ ನ ವಾ
ಅರೇ
ಸರ್ವಸ್ಯ ಕಾಮಾಯ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಿಯಂ ಭವತ್ಯಾತ್ಮನಸ್ತು ಕಾಮಾಯ ಸರ್ವಂ ಪ್ರಿಯಮ್
ಭವತ್ಯಾತ್ಮಾ ನ್ವರೇ ದ್ರಷ್ಟವ್ಯಃ ಶ್ರೋತವ್ಯೋ ಮನ್ತವ್ಯೋ ನಿದಿಧ್ಯಾಸಿತವ್ಯೋ ಮೈತ್ರೇಯ್ಯಾತ್ಮನಿ
ವಾ ಅರೇ ದೃಷ್ಟೇ ಶ್ರುತೇ ಮತೇ ವಿಜ್ಞಾತ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ವಿದಿತಮ್೧೪।೭।೩।[೭]

ಬ್ರಹ್ಮ ತಂ ಪರಾದಾತ್ ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನೋ ದೇವಾನ್ವೇದ ವೇದಾಸ್ತಂ ಪರಾದುರ್ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನೋ
ವೇದಾನ್ವೇದ ಯಜ್ಞಾಸ್ತಂ ಪರಾದುರ್ಯೋನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನೋ ಯಜ್ಞಾನ್ವೇದ ಭೂತಾನಿ ತಮ್
ಪರಾದುರ್ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನೋ ಭೂತಾನಿ ವೇದ ಸರ್ವಂ ತಂ ಪರಾದಾದ್ಯೋಽನ್ಯತ್ರಾತ್ಮನಃ ಸರ್ವಂ
ವೇದೇದಂ ಬ್ರಹ್ಮೇದಂ ಕ್ಷತ್ರಮಿಮೇ ಲೋಕಾ ಇಮೇ ದೇವಾ ಇಮೇ ವೇದಾ ಇಮೇ ಯಜ್ಞಾ ಇಮಾನಿ
ಭೂತಾನೀದಂ ಸರ್ವಂ ಯದಯಮಾತ್ಮಾ೧೪।೭।೩।[೮]

ಸ ಯಥಾ ದುನ್ದುಭೇರ್ಹನ್ಯ>
೧೪।೭।೩।[೯]

ಸ ಯಥಾ ವೀಣಾಯೈ>
೧೪।೭।೩।[೧೦]

ಸ ಯಥಾ ಶಙ್ಖಸ್ಯ>
೧೪।೭।೩।[೧೧]
ಸ ಯಥಾರ್ದ್ರೈಧಾಗ್ನೇರ> ಸೂತ್ರಾಣ್ಯನುವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾನಿ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಾನಿ ದತ್ತಂ ಹುತಮಾಶಿತಮ್
ಪಾಯಿತಮಯಂ ಚ ಲೋಕಃ ಪರಶ್ಚ ಲೋಕಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನ್ಯಸ್ಯೈವೈತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ನಿಶ್ವಸಿತಾನಿ
೧೪।೭।೩।[೧೨]

ಸ ಯಥಾ ಸರ್ವಾಸಾಮಪಾಂ ಸಮುದ್ರ ಏಕಾಯನ>
೧೪।೭।೩।[೧೩]

ಸ ಯಥಾ ಸೈನ್ಧವಘನೋ ಅನನ್ತರೋಽಬಾಹ್ಯಃ ಕೃತ್ಸ್ನೋ ರಸಘನ ಏವ ಸ್ಯಾದೇವಂ ವಾ ಅರ
ಇದಂ ಮಹದ್ಭೂತಮನನ್ತಮಪಾರಂ ಕೃತ್ಸ್ನಃ ಪ್ರಜ್ಞಾನಘನ ಏವೈತೇಭ್ಯೋ ಭೂತೇಭ್ಯಃ
ಸಮುತ್ಥಾಯ ತಾನ್ಯೇವಾನುವಿನಶ್ಯತಿ ನ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸಂಜ್ಞಾಸ್ತೀತ್ಯರೇ ಬ್ರವೀಮೀತಿ ಹೋವಾಚ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ೧೪।೭।೩।[೧೪]

ಸಾ ಹೋವಾಚ ಮೈತ್ರೇಯೀ ಅತ್ರೈವ ಮಾ ಭಗವಾನ್ಮೋಹಾನ್ತಮಾಪೀಪದನ್ನ ವಾ ಅಹಮಿದಂ ವಿಜಾನಾಮಿ
ನ ಪ್ರೇತ್ಯ ಸಂಜ್ಞಾಸ್ತೀತಿ೧೪।೭।೩।[೧೫]

ಸ ಹೋವಾಚ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ನ ವಾ ಅರೇಽಹಂ ಮೋಹಂ ಬ್ರವೀಮ್ಯವಿನಾಶೀ ವಾ ಅರೇ
ಯಮಾತ್ಮಾನುಚ್ಚಿತ್ತಿಧರ್ಮಾ ಮಾತ್ರಾಸಂಸರ್ಗಸ್ತ್ವಸ್ಯ ಭವತಿ೧೪।೭।೩।[೧೬]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಪಶ್ಯತಿ>
೧೪।೭।೩।[೧೭]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಜಿಘ್ರತಿ>
೧೪।೭।೩।[೧೮]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ರಸಯತಿ
೧೪।೭।೩।[೧೯]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ವದತಿ>
೧೪।೭।೩।[೨೦]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಶೃಣೋತಿ
೧೪।೭।೩।[೨೧]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಮನುತೇ>
೧೪।೭।೩।[೨೨]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ಸ್ಪೃಶತಿ
೧೪।೭।೩।[೨೩]

ಯದ್ವೈ ತನ್ನ ವಿಜಾನಾತಿ>
೧೪।೭।೩।[೨೪]

ಯತ್ರ ವಾ ಅನ್ಯದಿವ ಸ್ಯಾತ್
ತತ್ರಾನ್ಯೋಽನ್ಯತ್ಪಶ್ಯೇದನ್ಯೋಽನ್ಯಜ್ಜಿಘ್ರೇದನ್ಯೋಽನ್ಯದ್ರಸಯೇದನ್ಯೋಽನ್ಯದಭಿವದೇದನ್ಯೋಽನ್ಯಚೃಣ್
ಉಯಾದನ್ಯೋಽನ್ಯನ್ಮನ್ವೀತಾನ್ಯೋಽನ್ಯತ್ಸ್ಪೃಶೇದನ್ಯೋಽನ್ಯದ್ವಿಜಾನೀಯಾತ್೧೪।೭।೩।[೨೫]

ಯತ್ರ ತ್ವಸ್ಯ ಸರ್ವಮಾತ್ಮೈವಾಭೂತ್ ತತ್ಕೇನ ಕಂ ಪಶ್ಯೇತ್ತತ್ಕೇನ ಕಂ ಜಿಘ್ರೇತ್ತತ್ಕೇನ ಕಂ
ರಸಯೇತ್ತತ್ಕೇನ ಕಮಭಿವದೇತ್ತತ್ಕೇನ ಕಂ ಶೃಣುಯಾತ್ತತ್ಕೇನ ಕಂ ಮನ್ವೀತ ತತ್ಕೇನ ಕಂ
ಸ್ಪೃಶೇತ್ತತ್ಕೇನ ಕಂ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ಯೇನೇದಂ ಸರ್ವಂ ವಿಜಾನಾತಿ ತಂ ಕೇನ ವಿಜಾನೀಯಾದ್ವಿಜ್ಞಾತಾರಮರೇ
ಕೇನ ವಿಜಾನೀಯಾದಿತ್ಯುಕ್ತಾನುಶಾಸನಾಸಿ ಮೈತ್ರಯ್ಯೇತಾವದರೇ ಖಲ್ವಮೃತತ್ವಮಿತಿ ಹೋಕ್ತ್ವಾ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಃ ಪ್ರವವ್ರಾಜ೧೪।೭।೩।[೨೬]

ಅಥ ವಂಶಃ ತದಿದಂ ವಯಂ ಶೌರ್ಪಣಾಯ್ಯಾಚೌರ್ಪಣಾಯ್ಯೋ ಗೌತಮಾದ್ಗೌತಮೋ ವಾತ್ಸ್ಯಾದ್ವಾತ್ಸ್ಯೋ
ವಾತ್ಸ್ಯಾಚ್ಚ ಪಾರಾಶರ್ಯಾಚ್ಚ ಪಾರಾಶರ್ಯಃ ಸಾಂಕೃತ್ಯಾಚ್ಚ ಭಾರದ್ವಾಜಾಚ್ಚ ಭಾರದ್ವಾಜ
ಔದವಾಹೇಶ್ಚ
ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಚ್ಚ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯೋ ವೈಜವಾಪಾಚ್ಚ ಗೌತಮಾಚ್ಚ ಗೌತಮೋ ವೈಜವಾಪಾಯನಾಚ್ಚ
ವೈಷ್ಟಪುರೇಯಾಚ್ಚ ವೈಷ್ಟಪುರೇಯಃ ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಚ್ಚ ರೌಹಿಣಾಯನಾಚ್ಚ ರೌಹಿಣಾಯನಾಚ್ಚ
ರೌಹಿಣಾಯನಃ ಶೌನಾಕಾಚ್ಚ ಜೈವನ್ತಾಯನಾಚ್ಚ ರೈಭ್ಯಾಚ್ಚ ರೈಭ್ಯಃ ಪೌತಿಮಾಷ್ಯಾಯಣಾಚ್ಚ
ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾಯನಾಚ್ಚ ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾಯನಃ ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾಭ್ಯಾಂ ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾ ಔರ್ಣವಾಭೇಭ್ಯ
ಔರ್ಣವಾಭಾಃ ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾತ್ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಃ ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾತ್ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಃ ಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾಚ್ಚಾಗ್ನಿವೇಶ್ಯಾಚ್ಚ
೧೪।೭।೩।[೨೭]

ಆಗ್ನಿವೇಶ್ಯಃ ಸೈತವಾತ್ ಸೈತವಃ ಪಾರಾಶರ್ಯಾತ್ಪಾರಾಶರ್ಯೋ ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯಾಜ್ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯೋ
ಭಾರದ್ವಾಜಾದ್ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಭಾರದ್ವಾಜಾಚ್ಚಾಸುರಾಯಣಾಚ್ಚ ಗೌತಮಾಚ್ಚ ಗೌತಮೋ
ಭಾರದ್ವಾಜಾದ್ಭಾರದ್ವಾಜೋ ವಲಾಕಾಕೌಶಿಕಾದ್ವಲಾಕಾಕೌಶಿಕಃ ಕಾಷಾಯಣಾತ್ಕಾಷಾಯಣಃ
ಸೌಕರಾಯಣಾತ್ಸೌಕರಾಯಣಸ್ತ್ರೈವಣೇಸ್ತ್ರೈವಣಿರೌಪಜನ್ಘನೇರೌಪಜನ್ಘನಿಃ
ಸಾಯಕಾಯನಾತ್ಸಾಯಕಾಯನಃ ಕೌಶಿಕಾಯನೇಃ ಕೌಶಿಕಾಯನಿರ್ಘೃತಕೌಶಿಕಾದ್ಘೃತಕೌಶಿಕಃ
ಪಾರಾಶರ್ಯಾಯಣಾತ್ಪಾರಾಶರ್ಯಾಯಣಃ ಪಾರಾಶರ್ಯಾತ್ಪಾರಾಶರ್ಯೋ ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯಾಜ್ಜಾತೂಕರ್ಣ್ಯೋ
ಭಾರದ್ವಾಜಾದ್ಭಾರದ್ವಾಜೋ ಭಾರದ್ವಾಜಾಚ್ಚಾಸುರಾಯಣಾಚ್ಚ
ಯಾಸ್ಕಾಚ್ಚಾಸುರಾಯಣಸ್ತ್ರೈವಣೇಸ್ತ್ರೈವಣಿರೌಪಜನ್ಘನೇರೌಪಜನ್ಘನಿರಾಸುರೇರಾಸುರಿರ್ಭಾರದ್ವಾಜಾ
ದ್ಭಾರ್ದ್ವಾಜ ಆತ್ರೇಯಾತ್೧೪।೭।೩।[೨೮]

ಆತ್ರೇಯೋ ಮಾಣ್ಟೇಃ ಮಾಣ್ಟಿರ್ಗೌತಮಾದ್ಗೌತಮೋ ಗೌತಮಾದ್ಗೌತಮೋ ವಾತ್ಸ್ಯಾದ್ವಾತ್ಸ್ಯಃ
ಶಾಣ್ಡಿಲ್ಯಾಚಾಣ್ಡಿಲ್ಯಃ ಕೈಶೋರ್ಯಾತ್ಕಾಪ್ಯಾತ್ಕೈಶೋರ್ಯಃ ಕಾಪ್ಯಃ ಕುಮಾರಹಾರಿತಾತ್ಕುಮಾರಹಾರಿತೋ
ಗಾಲವಾದ್ಗಾಲವೋ ವಿದರ್ಭೀಕೌಣ್ಡಿನ್ಯಾದ್ವಿದರ್ಭೀಕೌಣ್ಡಿನ್ಯೋ ವತ್ಸನಪಾತೋ
ಬಾಭ್ರವಾದ್ವತ್ಸನಪಾದ್ಬಾಭ್ರವಃ ಪಥಃ ಸೌಭರಾತ್ಪನ್ಥಾಃ
ಸೌಭರೋಽಯಾಸ್ಯಾದಾಙ್ಗಿರಸಾದಯಾಸ್ಯ ಆಙ್ಗಿರಸ ಆಭೂತೇಸ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಾದಾಭೂತಿಸ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೋ
ವಿಶ್ವರೂಪಾತ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರಾದ್ವಿಶ್ವರೂಪಸ್ತ್ವಾಷ್ಟ್ರೋಽಶ್ವಿಭ್ಯಾಮಶ್ವಿನೌ ದಧೀಚ
ಆಥರ್ವಣಾದ್ದಧ್ಯಙ್ಙಾಥರ್ವಣೋಽಥರ್ವಣೋ ದೈವಾದಥರ್ವಾ ದೈವೋ ಮೃತ್ಯೋಃ
ಪ್ರಾಧ್ವಂಸನಾನ್ಮೃತ್ಯುಃ ಪ್ರಾಧ್ವಂಸನಃ ಪ್ರಧ್ವಂಸನಾತ್ಪ್ರಧ್ವಂಸನ
ಏಕರ್ಷೇರೇಕರ್ಷಿರ್ವಿಪ್ರಜಿತ್ತೇರ್ವಿಪ್ರಜಿತ್ತಿರ್ವ್ಯಷ್ಟೇರ್ವ್ಯಷ್ಟಿಃ ಸನಾರುಃ ಸನಾರುಃ
ಸನಾತನಾತ್ಸನಾತನಃ ಸನಗಾತ್ಸನಗಃ ಪರಮೇಷ್ಠಿನಃ ಪರಮೇಷ್ಠೀ ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮ
ಸ್ವಯಮ್ಭು ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ನಮಃ೧೪।೮।೧।

ಪೂರ್ಣಮದಃ ಪೂರ್ಣಮಿದಂ ಪೂರ್ಣಾತ್ಪೂರ್ಣಮುದಚ್ಯತೇ ಪೂರ್ಣಸ್ಯ ಪೂರ್ಣಮಾದಾಯ
ಪೂರ್ಣಮೇವಾವಶಿಷ್ಯತ ಓಂ ಖಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಖಂ ಪುರಾಣಂ ವಾಯುರಂ ಖಮಿತಿ ಹ ಸ್ಮಾಹ
ಕೌರವ್ಯಾಯಣೀಪುತ್ರೋ ವೇದೋಽಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ವಿದುರ್ವೇದೈನೇನ ಯದ್ವೇದಿತವ್ಯಮ್೧೪।೮।೨।[೧]

ತ್ರಯಾಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾಃ ಪ್ರಜಾಪತೌ ಪಿತರಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮೂಷುರ್ದೇವಾ ಮನುಷ್ಯಾ ಅಸುರಾಃ೧೪।೮।೨।[೨]

ಉಷಿತ್ವಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ದೇವಾ ಊಚುಃ ಬ್ರವೀತು ನೋ ಭವಾನಿತಿ ತೇಭ್ಯೋ ಹೈತದಕ್ಷರಮುವಾಚ
ದ ಇತಿ ವ್ಯಜ್ಞಾಸಿಷ್ಟಾ೩ ಇತಿ ವ್ಯಜ್ಞಾಸಿಷ್ಮೇತಿ ಹೋಚುರ್ದಾಮ್ಯತೇತಿ ನ ಆತ್ಥೇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ
ವ್ಯಜ್ಞಾಸಿಷ್ಟೇತಿ೧೪।೮।೨।[೩]

ಅಥ ಹೈನಂ ಮನುಷ್ಯಾ ಊಚುಃ ಬ್ರವೀತು ನೋ ಭವಾನಿತಿ ತೇಭ್ಯೋ ಹೈತದೇವಾಕ್ಷರಮುವಾಚ ದ
ಇತಿ ವ್ಯಜ್ಞಾಸಿಷ್ಟಾ೩ ಇತಿ ವ್ಯಜ್ಞಾಸಿಷ್ಮೇತಿ ಹೋಚುರ್ದತ್ತೇತಿ ನ ಆತ್ಥೇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ ವ್ಯಜ್ಞಾಸಿಷ್ಟೇತಿ೧೪।೮।೨।[೪]

ಅಥ ಹೈನಮಸುರಾ ಊಚುಃ ಬ್ರವೀತು ನೋ ಭವಾನಿತಿ ತೇಭ್ಯೋ ಹೈತದೇವಾಕ್ಷರಮುವಾಚ ದ ಇತಿ
ವ್ಯಜ್ಞಾಸಿಷ್ಟಾ೩ ಇತಿ ವ್ಯಜ್ಞಾಸಿಷ್ಮೇತಿ ಹೋಚುರ್ದಯಧ್ವಮಿತಿ ನ ಆತ್ಥೇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ
ವ್ಯಜ್ಞಾಸಿಷ್ಟೇತಿ ತದೇತದೇವೈಷಾ ದೈವೀ ವಾಗನುವದತಿ ಸ್ತನಯಿತ್ನುರ್ದದದ ಇತಿ ದಾಮ್ಯತ ದತ್ತ
ದಯಧ್ವಮಿತಿ ತದೇತತ್ತ್ರಯಂ ಶಿಕ್ಷೇದ್ದಮಂ ದಾನಂ ದಯಾಮಿತಿ೧೪।೮।೩।

ವಾಯುರನಿಲಮಮೃತಂ ಭಸ್ಮಾನ್ತಂ ಶರೀರಮ್ ಓ೩ಂ ಕ್ರತೋ ಸ್ಮರ ಕ್ಲಿಬೇ ಸ್ಮರಾಗ್ನೇ ನಯ
ಸುಪಥಾ ರಾಯೇ ಅಸ್ಮಾನ್ವಿಶ್ವಾನಿ ದೇವ ವಯುನಾನಿ ವಿದ್ವಾನ್ ಯುಯೋಧ್ಯಸ್ಮಜ್ಜುಹುರಾಣಮೇನೋ
ಭೂಯಿಷ್ಠಾಂ ತೇ ನಮೌಕ್ತಿಂ ವಿಧೇಮೇತಿ೧೪।೮।೪।

ಏಷ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯದ್ಧೃದಯಮ್ ಏತದ್ಬ್ರಹ್ಮೈತತ್ಸರ್ವಂ ತದೇತತ್ತ್ರ್ಯಕ್ಷರಂ ಹೃದಯಮಿತಿ ಹೃ
ಇತ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಮಭಿಹರನ್ತ್ಯಸ್ಮೈ ಸ್ವಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಯ ಏವಂ ವೇದ ದ ಇತ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಂ
ದದನ್ತ್ಯಸ್ಮೈ ಸ್ವಾಶ್ಚಾನ್ಯೇ ಚ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಮಿತ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಮೇತಿ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಯ
ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೫।

ತದ್ವೈ ತದೇತದೇವ ತದಾಸ ಸತ್ಯಮೇವ ಸ ಯೋ ಹೈವಮೇತನ್ಮಹದ್ಯಕ್ಷಂ ಪ್ರಥಮಜಂ
ವೇದ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಜಯತೀಮಾಂಲೋಕಾನ್ಜಿತ ಇನ್ನ್ವಸಾವಸದ್ಯ ಏವಮೇತನ್ಮಹದ್ಯಕ್ಷಮ್
ಪ್ರಥಮಜಂ ವೇದ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಸತ್ಯಂ ಹ್ಯೇವ ಬ್ರಹ್ಮ೧೪।೮।೬।[೧]

ಆಪ ಏವೇದಮಗ್ರ ಆಸುಃ ತಾ ಆಪಃ ಸತ್ಯಮಸೃಜನ್ತ ಸತ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಜಾಪತಿಮ್
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ದೇವಾನ್೧೪।೮।೬।[೨]

ತೇ ದೇವಾಃ ಸತ್ಯಮಿತ್ಯುಪಾಸತೇ ತದೇತತ್ತ್ರ್ಯಕ್ಷರಂ ಸತ್ಯಮಿತಿ ಸ ಇತ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಂ
ತೀತ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಮಮಿತ್ಯೇಕಮಕ್ಷರಂ ಪ್ರಥಮೋತ್ತಮೇ ಅಕ್ಷರೇ ಸತ್ಯಮ್
ಮಧ್ಯತೋಽನೃತಂ ತದೇತದನೃತಂ ಸತ್ಯೇನ ಪರಿಗೃಹೀತಂ ಸತ್ಯಭೂಯಮೇವ ಭವತಿ
ನೈವಂವಿದ್ವಾಂಸಮನೃತಂ ಹಿನಸ್ತಿ೧೪।೮।೬।[೩]

ತದ್ಯತ್ತತ್ಸತ್ಯಮ್ ಅಸೌ ಸ ಆದಿತ್ಯೋ ಯ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷೋ ಯಶ್ಚಾಯಂ
ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷಸ್ತಾವೇತಾವನ್ಯೋಽನ್ಯಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೌ ರಶ್ಮಿಭಿರ್ವಾ
ಏಷೋಽಸ್ಮಿನ್ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಃ ಪ್ರಾಣೈರಯಮಮುಷ್ಮಿನ್ಸ ಯದೋತ್ಕ್ರಮಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ
ಶುದ್ಧಮೇವೈತನ್ಮಣ್ಡಲಂ ಪಶ್ಯತಿ ನೈನಮೇತೇ ರಶ್ಮಯಃ ಪ್ರತ್ಯಾಯನ್ತಿ೧೪।೮।೬।[೪]

ಯ ಏಷ ಏತಸ್ಮಿನ್ಮಣ್ಡಲೇ ಪುರುಷಃ ತಸ್ಯ ಭೂರಿತಿ ಶಿರ ಏಕಂ ಶಿರ ಏಕಮೇತದಕ್ಷರಮ್
ಭುವ ಇತಿ ಬಾಹೂ ದ್ವೌ ಬಾಹೂ ದ್ವೇ ಏತೇ ಅಕ್ಷರೇ ಸ್ವರಿತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದ್ವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ದ್ವೇ ಏತೇ
ಅಕ್ಷರೇ ತಸ್ಯೋಪನಿಷದಹರಿತಿ ಹನ್ತಿ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಜಹಾತಿ ಚ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೬।[೫]
ಅಥ ಯೋಽಯಂ ದಕ್ಷಿಣೇಽಕ್ಷನ್ಪುರುಷಃ ತಸ್ಯ ಭೂರಿತಿ ಶಿರ ಏಕಂ ಶಿರ ಏಕಮೇತದಕ್ಷರಮ್
ಭುವ ಇತಿ ಬಾಹೂ ದ್ವೌ ಬಾಹೂ ದ್ವೇ ಏತೇ ಅಕ್ಷರೇ ಸ್ವರಿತಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ದ್ವೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠೇ ದ್ವೇ ಏತೇ
ಅಕ್ಷರೇ ತಸ್ಯೋಪನಿಷದಹಮಿತಿ ಹನ್ತಿ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ಜಹಾತಿ ಚ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೭।

ವಿದ್ಯುದ್ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯಾಹುಃ ವಿದಾನಾದ್ವಿದ್ಯುದ್ವಿದ್ಯತ್ಯೇನಂ ಸರ್ವಸ್ಮಾತ್ಪಾಪ್ಮನೋ ಯ ಏವಂ ವೇದ
ವಿದ್ಯುದ್ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ವಿದ್ಯುದ್ಧ್ಯೇವ ಬ್ರಹ್ಮ೧೪।೮।೮।

ಮನೋಮಯೋಽಯಂ ಪುರುಷೋ ಭಾಃಸತ್ಯಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನನ್ತರ್ಹೃದಯೇ ಯಥಾ ವ್ರೀಹಿರ್ವಾ ಯವೋ
ವೈವಮಯಮನ್ತರಾತ್ಮನ್ಪುರುಷಃ ಸ ಏಷ ಸರ್ವಸ್ಯ ವಶೀ ಸರ್ವಸ್ಯೇಶಾನಃ ಸರ್ವಸ್ಯಾಧಿಪತಿಃ
ಸರ್ವಮಿದಂ ಪ್ರಶಾಸ್ತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೯।

ವಾಚಂ ಧೇನುಮುಪಾಸೀತ ತಸ್ಯಾಶ್ಚತ್ವಾರ ಸ್ತನಾಃ ಸ್ವಾಹಾಕಾರೋ ವಷಟ್ಕಾರೋ ಹನ್ತಕಾರಃ
ಸ್ವಧಾಕಾರಸ್ತಸ್ಯೈ ದ್ವೌ ಸ್ತನೌ ದೇವಾ ಉಪಜೀವನ್ತಿ ಸ್ವಾಹಾಕಾರಂ ಚ ವಷಟ್ಕಾರಂ ಚ
ಹನ್ತಕಾರಂ ಮನುಷ್ಯಾಃ ಸ್ವಧಾಕಾರಂ ಪಿತರಸ್ತಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಣ ಋಷಭೋ ಮನೋ ವತ್ಸಃ೧೪।೮।೧೦।

ಅಯಮಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರೋ ಯೋಽಯಮನ್ತಃ ಪುರುಷೇ ಯೇನೇದಮನ್ನಂ ಪಚ್ಯತೇ ಯದಿದಮದ್ಯತೇ
ತಸ್ಯೈಷ ಘೋಷೋ ಭವತಿ ಯಮೇತತ್ಕರ್ಣಾವಪಿಧಾಯ ಶೃಣೋತಿ ಸ ಯದೋತ್ಕ್ರಮಿಷ್ಯನ್ಭವತಿ
ನೈತಂ ಘೋಷಂ ಶೃಣೋತಿ೧೪।೮।೧೧।

ಏತದ್ವೈ ಪರಮಂ ತಪೋ ಯದ್ವ್ಯಾಹಿತಸ್ತಪ್ಯತೇ ಪರಮಂ ಹೈವ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ ಯ ಏವಂ
ವೇದೈತದ್ವೈ ಪರಮಂ ತಪೋ ಯಂ ಪ್ರೇತಮರಣ್ಯಂ ಹರನ್ತಿ ಪರಮಂ ಹೈವ ಲೋಕಂ ಜಯತಿ ಯ
ಏವಂ ವೇದೈತದ್ವೈ ಪರಮಂ ತಪೋ ಯಂ ಪ್ರೇತಮಗ್ನಾವಭ್ಯಾದಧತಿ ಪರಮಂ ಹೈವ ಲೋಕಂ
ಜಯತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೧೨।

ಯದಾ ವೈ ಪುರುಷೋ ಅಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತಿ ಸ ವಾಯುಮಾಗಚತಿ ತಸ್ಮೈ ಸ ತತ್ರ ವಿಜಿಹೀತೇ ಯಥಾ
ರಥಚಕ್ರಸ್ಯ ಖಂ ತೇನ ಸ ಊರ್ಧ್ವ ಆಕ್ರಮತೇ ಸ ಆದಿತ್ಯಮಾಗಚತಿ ತಸ್ಮೈ ಸ ತತ್ರ ವಿಜಿಹೀತೇ
ಯಥಾಡಮ್ಬರಸ್ಯ ಖಂ ತೇನ ಸ ಊರ್ಧ್ವ ಆಕ್ರಮತೇ ಸ ಚನ್ದ್ರಮಸಮಾಗಚತಿ ತಸ್ಮೈ ಸ
ತತ್ರ ವಿಜಿಹೀತೇ ಯಥಾ ದುನ್ದುಭೇಃ ಖಂ ತೇನ ಸ ಊರ್ಧ್ವ ಆಕ್ರಮತೇ ಸ
ಲೋಕಮಾಗಚತ್ಯಶೋಕಮಹಿಮಂ ತಸ್ಮಿನ್ವಸತಿ ಶಶ್ವತೀಃ ಸಮಾಃ೧೪।೮।೧೩।

ಅನ್ನಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯೇಕ ಆಹುಃ ತನ್ನ ತಥಾ ಪೂಯತಿ ವಾ ಅನ್ನಮೃತೇ ಪ್ರಾಣಾತ್ಪ್ರಾಣೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯೇಕ
ಆಹುಸ್ತನ್ನ ತಥಾ ಶುಷ್ಯತಿ ವೈ ಪ್ರಾಣ ಋತೇಽನ್ನಾದೇತೇ ಹ ತ್ವೇವ ದೇವತೇ ಏಕಧಾಭೂಯಂ ಭೂತ್ವಾ
ಪರಮತಾಂ ಗಚತಃ

೧೪।೮।೧೩।

ತದ್ಧ ಸ್ಮಾಹ ಪ್ರಾತೃದಃ ಪಿತರಮ್ ಕಿಂ ಸ್ವಿದೇವೈವಂ ವಿದುಷೇ ಸಾಧು ಕುರ್ಯಾತ್ಕಿಮೇವಾಸ್ಮಾ
ಅಸಾಧು ಕುರ್ಯಾದಿತಿ ಸ ಹ ಸ್ಮಾಹ ಪಾಣಿನಾ ಮಾ ಪ್ರಾತೃದ ಕಸ್ತ್ವೇನಯೋರೇಕಧಾಭೂಯಂ ಭೂತ್ವಾ
ಪರಮತಾಂ ಗಚತೀತಿ೧೪।೮।೧೩।

ತಸ್ಮಾ ಉ ಹೈತದುವಾಚ ವೀತ್ಯನ್ನಂ ವೈ ವ್ಯನ್ನೇ ಹೀಮಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ವಿಷ್ಟಾನಿ ರಮಿತಿ
ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ರಂ ಪ್ರಾಣೇ ಹೀಮಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ರತಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಿನ್ಭೂತಾನಿ
ವಿಶನ್ತೇ
ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ರಮನ್ತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೧೪।[೧]

ಉಕ್ಥಮ್ ಪ್ರಾಣೋ ವಾ ಉಕ್ಥಂ ಪ್ರಾಣೋ ಹೀದಂ ಸರ್ವಮುತ್ಥಾಪಯತ್ಯುದ್ಧಾಸ್ಮಾ
ಉಕ್ಥವಿದ್ವೀರಸ್ತಿಷ್ಠತ್ಯುಕ್ಥಸ್ಯ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೧೪।[೨]

ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಯಜುಃ ಪ್ರಾಣೋ ಹೀಮಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಯುಜ್ಯನ್ತೇ ಯುಜ್ಯನ್ತೇ ಹಾಸ್ಮೈ ಸರ್ವಾಣಿ
ಭೂತಾನಿ ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ಯಜುಷಃ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೧೪।[೩]

ಸಾಮ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಸಾಮ ಪ್ರಾಣೋ ಹೀಮಾನಿ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ ಸಮ್ಯಞ್ಚಿ ಹಾಸ್ಮಿನ್ತ್ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನಿ
ಶ್ರೈಷ್ಠ್ಯಾಯ ಕಲ್ಪನ್ತೇ ಸಾಮ್ನಃ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೧೪।[೪]

ಕ್ಷತ್ರಮ್ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಂ ಪ್ರಾಣೋ ಹಿ ವೈ ಕ್ಷತ್ರಂ ತ್ರಾಯತೇ ಹೈನಂ ಪ್ರಾಣಃ ಕ್ಷಣಿತೋಃ
ಪ್ರ ಕ್ಷತ್ರಮಾತ್ರಮಾಪ್ನೋತಿ ಕ್ಷತ್ರಸ್ಯ ಸಾಯುಜ್ಯಂ ಸಲೋಕತಾಂ ಜಯತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೮।೧೫।[೧]

ಭೂಮಿರನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ಯೌರಿತಿ ಅಷ್ಟಾವಕ್ಷರಾಣ್ಯಷ್ಟಾಕ್ಷರಂ ಹ ವಾ ಏಕಂ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ
ಪದಮೇತದು ಹಾಸ್ಯಾ ಏತತ್ಸ ಯಾವದೇಷು ಲೋಕೇಷು ತಾವದ್ಧ ಜಯತಿ ಯೋಽಸ್ಯಾ ಏತದೇವಂ ಪದಂ
ವೇದ೧೪।೮।೧೫।[೨]

ಋಚೋ ಯಜೂಂಷಿ ಸಾಮಾನೀತಿ ಅಷ್ಟಾವಕ್ಷರಾಣ್ಯಷ್ಟಾಕ್ಷರಂ ಹ ವಾ ಏಕಂ ಗಾಯತ್ರ್ಯೈ ಪದಮೇತದು
ಹೈವಾಸ್ಯಾ ಏತತ್ಸ ಯಾವತೀಯಂ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ತಾವದ್ಧ ಜಯತಿ ಯೋಽಸ್ಯಾ ಏತದೇವಂ ಪದಂ ವೇದ೧೪।೮।೧೫।[೩]

ಪ್ರಾಣೋಽಪಾನೋ ವ್ಯಾನ ಇತಿ ಅಷ್ಟಾವಕ್ಷರಾಣ್ಯಷ್ಟಾಕ್ಷರಂ ಹ ವಾ ಏಕಂ ಗಾಯತ್ರೈ ಪದಮೇತದು
ಹೈವಾಸ್ಯಾ ಏತತ್ಸ ಯಾವದಿದಂ ಪ್ರಾಣಿ ತಾವದ್ಧ ಜಯತಿ ಯೋಽಸ್ಯಾ ಏತದೇವಂ ಪದಂ ವೇದ೧೪।೮।೧೫।[೪]

ಅಥಾಸ್ಯಾ ಏತದೇವ ತುರೀಯಂ ದರ್ಶತಂ ಪದಂ ಪರೋರಜಾ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ಯದ್ವೈ ಚತುರ್ಥಂ
ತತ್ತುರೀಯಂ ದರ್ಶತಂ ಪದಮಿತಿ ದದೃಶ ಇವ ಹ್ಯೇಷ ಪರೋರಜಾ ಇತಿ ಸರ್ವಮು ಹ್ಯೇಷ ರಜ
ಉಪರ್ಯುಪರಿ ತಪತ್ಯೇವಂ ಹೈವ ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ತಪತಿ ಯೋಽಸ್ಯಾ ಏತದೇವಂ ಪದಂ ವೇದ೧೪।೮।೧೫।[೫]

ಸೈಷಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯೇತಸ್ಮಿಂಸ್ತುರೀಯೇ ದರ್ಶತೇ ಪದೇ ಪರೋರಜಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ತದ್ವೈ ತತ್ಸತ್ಯೇ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಚಕ್ಷುರ್ವೈ ಸತ್ಯಂ ಚಕ್ಷುರ್ಹಿ ವೈ ಸತ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದ್ಯದಿದಾನೀಂ ದ್ವೌ
ವಿವದಮಾನಾವೇಯಾತಾಮಹಮದ್ರಾಕ್ಷಮಹಮಶ್ರೌಷಮಿತಿ ಯ ಏವ ಬ್ರೂಯಾದಹಮದ್ರಾಕ್ಷಮಿತಿ
ತಸ್ಮಾ ಏವ ಶ್ರದ್ದಧ್ಯಾತ್೧೪।೮।೧೫।[೬]

ತದ್ವೈ ತತ್ಸತ್ಯಂ ಬಲೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಮ್ ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಬಲಂ ತತ್ಪ್ರಾಣೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ
ತಸ್ಮಾದಾಹುರ್ಬಲಂ ಸತ್ಯಾದೋಜೀಯ ಇತ್ಯೇವಮ್ವೇಷಾ ಗಾಯತ್ರ್ಯಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ೧೪।೮।೧೫।[೭]

ಸಾ ಹೈಷಾ ಗಯಾಂಸ್ತತ್ರೇ ಪ್ರಾಣಾ ವೈ ಗಯಾಸ್ತತ್ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತತ್ರೇತದ್ಯದ್ಗಯಾಂಸ್ತತ್ರೇ ತಸ್ಮಾದ್ಗಾಯತ್ರೀ
ನಾಮ ಸ ಯಾಮೇವಾಮೂಮನ್ವಾಹೈಷೈವ ಸಾ ಸ ಯಸ್ಮಾ ಅನ್ವಾಹ ತಸ್ಯ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತ್ರಾಯತೇ೧೪।೮।೧೫।[೮]

ತಾಂ ಹೈಕೇ ಸಾವಿತ್ರೀಮನುಷ್ಟುಭಮನ್ವಾಹುರ್ವಾಗನುಷ್ಟುಬೇತದ್ವಾಚಮನುಬ್ರೂಮ ಇತಿ ನ ತಥಾ
ಕುರ್ಯಾದ್ಗಾಯತ್ರೀಮೇವಾನುಬ್ರೂಯಾದ್ಯದಿ ಹ ವಾ ಅಪಿ ಬಹ್ವಿವ ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣಾತಿ ನ ಹೈವ ತದ್ಗಾಯತ್ರ್ಯಾ
ಏಕಂ ಚನ ಪದಂ ಪ್ರತಿ೧೪।೮।೧೫।[೯]

ಸ ಯ ಇಮಾಂಸ್ತ್ರೀಂಲೋಕಾನ್ ಪೂರ್ಣಾನ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಸೋಽಸ್ಯಾ ಏತತ್ಪ್ರಥಮಂ ಪದಮಾಪ್ನುಯಾದಥ
ಯಾವತೀಯಂ ತ್ರಯೀ ವಿದ್ಯಾ ಯಸ್ತಾವತ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಸೋಽಸ್ಯಾ ಏತದ್ದ್ವಿತೀಯಂ ಪದಮಾಪ್ನುಯಾದಥ
ಯಾವದಿದಂ ಪ್ರಾಣಿ ಯಸ್ತಾವತ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್ಸೋಽಸ್ಯಾ ಏತತ್ತೃತೀಯಂ ಪದಮಾಪ್ನುಯಾದಥಾಸ್ಯಾ
ಏತದೇವ ತುರೀಯಂ ದರ್ಶತಂ ಪದಂ ಪರೋರಜಾ ಯ ಏಷ ತಪತಿ ನೈವ ಕೇನ ಚನಾಪ್ಯಂ ಕುತ ಉ
ಏತಾವತ್ಪ್ರತಿಗೃಹ್ಣೀಯಾತ್೧೪।೮।೧೫।[೧೦]

ತಸ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥಾನಮ್ ಗಾಯತ್ರ್ಯಸ್ಯೇಕಪದೀ ದ್ವಿಪದೀ ತ್ರಿಪದೀ ಚತುಷ್ಪದ್ಯಪದಸಿ ನ ಹಿ
ಪದ್ಯಸೇ ನಮಸ್ತೇ ತುರೀಯಾಯ ದರ್ಶತಾಯ ಪದಾಯ ಪರೋರಜಸೇಽಸಾವದೋ ಮಾ ಪ್ರಾಪದಿತಿ ಯಂ
ದ್ವಿಷ್ಯಾದಸಾವಸ್ಮೈ ಕಾಮೋ ಮಾ ಸಮರ್ಧೀತಿ ವಾ ನ ಹೈವಾಸ್ಮೈ ಸ ಕಾಮಃ ಸಮೃಧ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಾ
ಏವಮುಪತಿಷ್ಠತೇಽಹಮದಃ ಪ್ರಾಪಮಿತಿ ವಾ೧೪।೮।೧೫।[೧೧]

ಏತದ್ಧ ವೈ ತಜ್ಜನಕೋ ವೈದೇಹೋ ಬುಡಿಲಮಾಶ್ವತರಾಶ್ವಿಮುವಾಚ ಯನ್ನು ಹೋ
ತದ್ಗಾಯತ್ರೀವಿದಬ್ರೂಥಾ ಅಥ ಕಥಂ ಹಸ್ತೀ ಭೂತೋ ವಹಸೀತಿ ಮುಖಂ ಹ್ಯಸ್ಯಾಃ ಸಮ್ರಾಣ್ನ
ವಿದಾಂ ಚಕರೇತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೮।೧೫।[೧೨]

ತಸ್ಯಾ ಅಗ್ನಿರೇವ ಮುಖಮ್ ಯದಿ ಹ ವಾ ಅಪಿ ಬಹ್ವಿವಾಗ್ನಾವಭ್ಯಾದಧತಿ ಸರ್ವಮೇವ
ತತ್ಸಂದಹತ್ಯೇವಂ ಹೈವೈವಂವಿದ್ಯದ್ಯಪಿ ಬಹ್ವಿವ ಪಾಪಂ ಕರೋತಿ ಸರ್ವಮೇವ ತತ್ಸಮ್ಪ್ಸಾಯ
ಶುದ್ಧಃ ಪೂತೋಽಜರೋಽಮೃತಃ ಸಮ್ಭವತಿ೧೪।೯।೧।[೧]

ಶ್ವೇತಕೇತುರ್ಹ ವಾ ಆರುಣೇಯಃ ಪಞ್ಚಾಲಾನಾಂ ಪರಿಷದಮಾಜಗಾಮ ಸ ಆಜಗಾಮ ಜೈವಲಮ್
ಪ್ರವಾಹಣಂ ಪರಿಚಾರಯಮಾಣಂ ತಮುದೀಕ್ಷ್ಯಾಭ್ಯುವಾದ ಕುಮಾರಾ೩ ಇತಿ ಸ ಭೋ೩ ಇತಿ
ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವಾನುಶಿಷ್ಟೋ ನ್ವಸಿ ಪಿತ್ರೇತ್ಯೋಮಿತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೯।೧।[೨]

ವೇತ್ಥ ಯಥೇಮಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಯತ್ಯೋ ವಿಪ್ರತಿಪದ್ಯಾನ್ತಾ೩ ಇತಿ ನೇತಿ ಹೋವಾಚ ವೇತ್ಥ ಯಥೇಮಂ
ಲೋಕಂ ಪುನರಾಪದ್ಯಾನ್ತಾ೩ ಇತಿ ನೇತಿ ಹೈವೋವಾಚ ವೇತ್ಥ ಯಥಾಸೌ ಲೋಕ ಏವಂ ಬಹುಭಿಃ ಪುನಃ
ಪುನಃ ಪ್ರಯದ್ಭಿರ್ನ ಸಮ್ಪೂರ್ಯತಾ೩ ಇತಿ ನೇತಿ ಹೈವೋವಾಚ೧೪।೯।೧।[೩]

ವೇತ್ಥ ಯತಿಥ್ಯಾಮಾಹುತ್ಯಾಂ ಹುತಾಯಾಮ್ ಆಪಃ ಪುರುಷವಾಚೋ ಭೂತ್ವಾ ಸಮುತ್ಥಾಯ ವದನ್ತೀ೩ ಇತಿ
ನೇತಿ ಹೈವೋವಾಚ ವೇತ್ಥೋ ದೇವಯಾನಸ್ಯ ವಾ ಪಥಃ ಪ್ರತಿಪದಂ ಪಿತೃಯಾಣಸ್ಯ ವಾ ಯತ್ಕೃತ್ವಾ
ದೇವಯಾನಂ ವಾ ಪನ್ಥಾನಂ ಪ್ರತಿಪದ್ಯತೇ ಪಿತೃಯಾಣಂ ವಾ೧೪।೯।೧।[೪]

ಅಪಿ ಹಿ ನ ಋಷೇರ್ವಚಃ ಶ್ರುತಮ್ ದ್ವೇ ಸೃತೀ ಅಶೃಣವಂ ಪಿತೄಣಾಮಹಂ ದೇವಾನಾಮುತ ಮರ್ತ್ಯಾನಾಂ
ತಾಭ್ಯಾಮಿದಂ ವಿಶ್ವಮೇಜತ್ಸಮೇತಿ ಯದನ್ತರಾ ಪಿತರಂ ಮಾತರಂ ಚೇತಿ ನಾಹಮತ ಏಕಂ ಚನ
ವೇದೇತಿ ಹೋವಾಚ೧೪।೯।೧।[೫]

ಅಥ ಹೈನಂ ವಸತ್ಯೋಪಮನ್ತ್ರಯಾಂ ಚಕ್ರೇ ಅನಾದೃತ್ಯ ವಸತಿಂ ಕುಮಾರಃ ಪ್ರದುದ್ರಾವ ಸ
ಆಜಗಾಮ ಪಿತರಂ ತಂ ಹೋವಾಚೇತಿ ವಾವ ಕಿಲ ನೋ ಭವಾನ್ಪುರಾನುಶಿಷ್ಟಾನವೋಚ ಇತಿ ಕಥಂ
ಸುಮೇಧ ಇತಿ ಪಞ್ಚ ಮಾ ಪ್ರಶ್ನಾನ್ರಾಜನ್ಯಬನ್ಧುರಪ್ರಾಕ್ಷೀತ್ತತೋ ನೈಕಂ ಚನ ವೇದೇತಿ
ಹೋವಾಚ ಕತಮೇ ತ ಇತೀಮ ಇತಿ ಹ ಪ್ರತೀಕಾನ್ಯುದಾಜಹಾರ೧೪।೯।೧।[೬]

ಸ ಹೋವಾಚ ತಥಾ ನಸ್ತ್ವಂ ತಾತ ಜಾನೀಥಾ ಯಥಾ ಯದಹಂ ಕಿಂ ಚ ವೇದ ಸರ್ವಮಹಂ
ತತ್ತುಭ್ಯಮವೋಚಂ ಪ್ರೇಹಿ ತು ತತ್ರ ಪ್ರತೀತ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ವತ್ಸ್ಯಾವ ಇತಿ ಭವಾನೇವ
ಗಚತ್ವಿತಿ

೧೪।೯।೧।[೭]

ಸ ಆಜಗಾಮ ಗೌತಮೋ ಯತ್ರ ಪ್ರವಾಹಣಸ್ಯ ಜೈವಲೇರಾಸ ತಸ್ಮಾ
ಆಸನಮಾಹಾರ್ಯೋದಕಮಾಹಾರಯಾಂ ಚಕಾರಾಥ ಹಾಸ್ಮಾ ಅರ್ಘಂ ಚಕಾರ೧೪।೯।೧।[೮]

ಸ ಹೋವಾಚ ವರಂ ಭವತೇ ಗೌತಮಾಯ ದದ್ಮ ಇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ಪ್ರತಿಜ್ಞಾತೋ ಮ ಏಷ ವರೋ ಯಾಂ
ತು ಕುಮಾರಸ್ಯಾನ್ತೇ ವಾಚಮಭಾಷಥಾಸ್ತಾಂ ಮೇ ಬ್ರೂಹೀತಿ೧೪।೯।೧।[೯]

ಸ ಹೋವಾಚ ದೈವೇಷು ವೈ ಗೌತಮ ತದ್ವರೇಷು ಮಾನುಷಾಣಾಂ ಬ್ರೂಹೀತಿ
೧೪।೯।೧।[೧೦]

ಸ ಹೋವಾಚ ವಿಜ್ಞಾಯತೇ ಹಾಸ್ತಿ ಹಿರಣ್ಯಸ್ಯಾಪಾತ್ತಂ ಗೋ ಅಶ್ವಾನಾಂ ದಾಸೀನಾಂ ಪ್ರವರಾಣಾಮ್
ಪರಿಧಾನಾನಾಂ ಮಾ ನೋ ಭವಾನ್ಬಹೋರನನ್ತಸ್ಯಾಪರ್ಯನ್ತಸ್ಯಾಭ್ಯವದಾನ್ಯೋ ಭೂದಿತಿ ಸ ವೈ
ಗೌತಮ ತೀರ್ಥೇನೇಚಾಸಾ ಇತ್ಯುಪೈಮ್ಯಹಂ ಭವನ್ತೀಮಿತಿ ವಾಚಾ ಹ ಸ್ಮೈವ ಪೂರ್ವ ಉಪಯನ್ತಿ೧೪।೯।೧।[೧೧]

ಸ ಹೋಪಾಯನಕೀರ್ತಾ ಉವಾಚ ತಥಾ ನಸ್ತ್ವಂ ಗೌತಮ ಮಾಪರಾಧಾಸ್ತವ ಚ ಪಿತಾಮಹಾ
ಯಥೇಯಂ ವಿದ್ಯೇತಃ ಪೂರ್ವಂ ನ ಕಸ್ಮಿಂಶ್ಚನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣ ಉವಾಸ ತಾಂ ತ್ವಹಂ ತುಭ್ಯಂ
ವಕ್ಷ್ಯಾಮಿ ಕೋ ಹಿ ತ್ವೈವಂ ಬ್ರುವನ್ತಮರ್ಹತಿ ಪ್ರತ್ಯಾಖ್ಯಾತುಮಿತಿ೧೪।೯।೧।[೧೨]

ಅಸೌ ವೈ ಲೋಕೋಽಗ್ನಿರ್ಗೌತಮ ತಸ್ಯಾದಿತ್ಯ ಏವ ಸಮಿದ್ರಶ್ಮಯೋ ಧೂಮೋಽಹರರ್ಚಿಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ
ಅಙ್ಗಾರಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ದೇವಾಃ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ಜುಹ್ವತಿ ತಸ್ಯಾ
ಆಹುತೇಃ ಸೋಮೋ ರಾಜಾ ಸಮ್ಭವತಿ೧೪।೯।೧।[೧೩]

ಪರ್ಜನ್ಯೋ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ಗೌತಮ ತಸ್ಯ ಸಂವತ್ಸರ ಏವ ಸಮಿದಭ್ರಾಣಿ ಧೂಮೋ
ವಿದ್ಯುದರ್ಚಿರಶನಿರಙ್ಗಾರಾ ಹ್ರಾದುನಯೋ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ದೇವಾಃ ಸೋಮಂ
ಜುಹ್ವತಿ ತಸ್ಯಾ ಆಹುತೇರ್ವೃಷ್ಟಿಃ ಸಮ್ಭವತಿ೧೪।೯।೧।[೧೪]

ಅಯಂ ವೈ ಲೋಕೋಽಗ್ನಿರ್ಗೌತಮ ತಸ್ಯ ಪೃಥಿವ್ಯೇವ ಸಮಿದ್ವಾಯುರ್ಧೂಮೋ ರಾತ್ರಿರರ್ಚಿರ್ದಿಶೋಽಙ್ಗಾರಾ
ಅವಾನ್ತರದಿಶೋ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ದೇವಾ ವೃಷ್ಟಿಂ ಜುಹ್ವತಿ ತಸ್ಯಾ
ಆಹುತೇರನ್ನಂ ಸಮ್ಭವತಿ೧೪।೯।೧।[೧೫]
ಪುರುಷೋ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ಗೌತಮ ತಸ್ಯ ವ್ಯಾತ್ತಮೇವ ಸಮಿತ್ಪ್ರಾಣೋ ಧೂಮೋ ವಾಗರ್ಚಿಶ್ಚಕ್ಷುರಙ್ಗಾರಾಃ
ಶ್ರೋತ್ರಂ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ದೇವಾ ಅನ್ನಂ ಜುಹ್ವತಿ ತಸ್ಯಾ ಆಹುತೇ ರೇತಃ
ಸಮ್ಭವತಿ೧೪।೯।೧।[೧೬]

ಯೋಷಾ ವಾ ಅಗ್ನಿರ್ಗೌತಮ ತಸ್ಯಾ ಉಪಸ್ಥ ಏವ ಸಮಿಲ್ಲೋಮಾನಿ ಧೂಮ್
ಓ ಯೋನಿರರ್ಚಿರ್ಯದನ್ತಃ ಕರೋತಿ ತೇಽಙ್ಗಾರಾ ಅಭಿನನ್ದಾ ವಿಸ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ
ದೇವಾ ರೇತೋ ಜುಹ್ವತಿ ತಸ್ಯಾ ಆಹುತೇಃ ಪುರುಷಃ ಸಮ್ಭವತಿ ಸ ಜಾಯತೇ ಸ ಜೀವತಿ ಯಾವಜ್ಜೀವತ್ಯಥ
ಯದಾ ಮ್ರಿಯತೇಽಥೈನಮಗ್ನಯೇ ಹರನ್ತಿ೧೪।೯।೧।[೧೭]

ತಸ್ಯಾಗ್ನಿರೇವಾಗ್ನಿರ್ಭವತಿ ಸಮಿತ್ಸಮಿದ್ಧೂಮೋ ಧೂಮೋಽರ್ಚಿರರ್ಚಿರಙ್ಗಾರಾ ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾ
ವಿಷ್ಫುಲಿಙ್ಗಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಸ್ಮಿನ್ನಗ್ನೌ ದೇವಾಃ ಪುರುಷಂ ಜುಹ್ವತಿ ತಸ್ಯಾ ಆಹುತೇಃ ಪುರುಷೋ
ಭಾಸ್ವರವರ್ಣಃ ಸಮ್ಭವತಿ೧೪।೯।೧।[೧೮]

ತೇ ಯ ಏವಮೇತದ್ವಿದುಃ ಯೇ ಚಾಮೀ ಅರಣ್ಯೇ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ಸತ್ಯಮುಪಾಸತೇ
ತೇಽರ್ಚಿರಭಿಸಮ್ಭವನ್ತ್ಯರ್ಚಿಷೋಽಹರಹ್ನು
ಆಪೂರ್ಯಮಾಣಪಕ್ಷಮಾಪೂರ್ಯಮಾಣಪಕ್ಷಾದ್ಯಾನ್ಷಣ್ಮಾಸಾನುದಙ್ಙಾದಿತ್ಯ ಏತಿ ಮಾಸೇಭ್ಯೋ
ದೇವಲೋಕಂ ದೇವಲೋಕಾದಾದಿತ್ಯಮಾದಿತ್ಯಾದ್ವೈದ್ಯುತಂ ತಾನ್ವೈದ್ಯುತಾತ್ಪುರುಷೋ ಮಾನಸ ಏತ್ಯ
ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕಾನ್ಗಮಯತಿ ತೇ ತೇಷು ಬ್ರಹ್ಮಲೋಕೇಷು ಪರಾಃ ಪರಾವತೋ ವಸನ್ತಿ ತೇಷಾಮಿಹ ನ
ಪುನರಾವೃತ್ತಿರಸ್ತಿ೧೪।೯।೧।[೧೯]]

ಅಥ ಯೇ ಯಜ್ಞೇನ ದಾನೇನ ತಪಸಾ ಲೋಕಂ ಜಯನ್ತಿ ತೇ ಧೂಮಮಭಿಸಮ್ಭವನ್ತಿ
ಧೂಮಾದ್ರಾತ್ರಿಂ
ರಾತ್ರೇರಪಕ್ಷೀಯಮಾಣಪಕ್ಷಮಪಕ್ಷೀಯಮಾಣಪಕ್ಷಾದ್ಯಾನ್ಷಣ್ಮಾಸಾನ್ದಕ್ಷಿಣಾದಿತ್ಯ ಏತಿ
ಮಾಸೇಭ್ಯಃ ಪಿತೃಲೋಕಂ ಪಿತೃಲೋಕಾಚ್ಚನ್ದ್ರಂ ತೇ ಚನ್ದ್ರಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾನ್ನಂ ಭವನ್ತಿ ತಾಂಸ್ತತ್ರ
ದೇವಾ ಯಥಾ ಸೋಮಂ ರಾಜಾನಮಾಪ್ಯಾಯಸ್ವಾಪಕ್ಷೀಯಸ್ವೇತ್ಯೇವಮೇನಾಂಸ್ತತ್ರ ಭಕ್ಷಯನ್ತಿ ತೇಷಾಂ
ಯದಾ ತತ್ಪರ್ಯವೈತ್ಯಥೇಮಮೇವಾಕಾಶಮಭಿನಿಷ್ಪದ್ಯನ್ತ ಆಕಾಶಾದ್ವಾಯುಂ ವಾಯೋರ್ವೃಷ್ಟಿಂ
ವೃಷ್ಟೇಃ ಪೃಥಿವೀಂ ತೇ ಪೃಥಿವೀಂ ಪ್ರಾಪ್ಯಾನ್ನಂ ಭವನ್ತಿ ತ ಏವಮೇವಾನುಪರಿವರ್ತನ್ತೇಽಥ ಯ
ಏತೌ ಪನ್ಥಾನೌ ನ ವಿದುಸ್ತೇ ಕೀಟಾಃ ಪತಙ್ಗಾ ಯದಿದಂ ದನ್ದಶೂಕಮ್೧೪।೯।೨।[೧]

ಯೋ ಹ ವೈ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಂ ಚ ವೇದ ಜ್ಯೇಷ್ಠಶ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ
ಪ್ರಾಣೋ ವೈ ಜ್ಯೇಷ್ಠಶ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚ ಜ್ಯೇಷ್ಠಶ್ಚ ಶ್ರೇಷ್ಠಶ್ಚ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತ್ಯಪಿ ಚ
ಯೇಷಾಂ ಬುಭೂಷತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೯।೨।[೨]

ಯೋ ಹ ವೈ ವಸಿಷ್ಠಾಂ ವೇದ ವಸಿಷ್ಠಃ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ ವಾಗ್ವೈ ವಸಿಷ್ಠಾ ವಸಿಷ್ಠಃ
ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೯।೨।[೩]

ಯೋ ಹ ವೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ವೇದ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಸಮೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ದುರ್ಗೇ ಚಕ್ಷುರ್ವೈ
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾ ಚಕ್ಷುಷಾ ಹಿ ಸಮೇ ಚ ದುರ್ಗೇ ಚ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಸಮೇ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ
ದುರ್ಗೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೯।೨।[೪]

ಯೋ ಹ ವೈ ಸಮ್ಪದಂ ವೇದ ಸಂ ಹಾಸ್ಮೈ ಪದ್ಯತೇ ಯಂ ಕಾಮಂ ಕಾಮಯತೇ ಶ್ರೋತ್ರಂ ವೈ
ಸಮ್ಪಚ್ರೋತ್ರೇ ಹೀಮೇ ಸರ್ವೇ ವೇದಾ ಅಭಿಸಮ್ಪನ್ನಾಃ ಸಂ ಹಾಸ್ಮೈ ಪದ್ಯತೇ ಯಂ ಕಾಮಂ
ಕಾಮಯತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೯।೨।[೫]

ಯೋ ಹ ವಾ ಆಯತನಂ ವೇದ ಆಯತನಂ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತ್ಯಾಯತನಂ ಜನಾನಾಂ ಮನೋ ವಾ
ಆಯತನಮಾಯತನಂ ಸ್ವಾನಾಂ ಭವತ್ಯಾಯತನಂ ಜನಾನಾಂ ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೯।೨।[೬]

ಯೋ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾತಿಂ ವೇದ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭೀ ರೇತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾತಿಃ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಪ್ರಜಯಾ
ಪಶುಭಿರ್ಯ ಏವಂ ವೇದ೧೪।೯।೨।[೭]

ತೇ ಹೇಮೇ ಪ್ರಾಣಾಃ ಅಹಂಶ್ರೇಯಸೇ ವಿವದಮಾನಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಜಗ್ಮುಃ ಕೋ ನೋ ವಸಿಷ್ಠ ಇತಿ
ಯಸ್ಮಿನ್ವ ಉತ್ಕ್ರಾನ್ತ ಇದಂ ಶರೀರಂ ಪಾಪೀಯೋ ಮನ್ಯತೇ ಸ ವೋ ವಸಿಷ್ಠ ಇತಿ೧೪।೯।೨।[೮]

ವಾಗ್ಘೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ ಸಾ ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇ ಜೀವಿತುಮಿತಿ
ತೇ ಹೋಚುರ್ಯಥಾ ಕಡಾ ಅವದನ್ತೋ ವಾಚಾ ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ ಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಶೃಣ್ವನ್ತಃ
ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಮನಸಾ ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ ವಾಕ್೧೪।೯।೨।[೯]

ಚಕ್ಷುರ್ಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇ
ಜೀವಿತುಮಿತಿ ತೇ ಹೋಚುರ್ಯಥಾನ್ಧಾ ಅಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ ವದನ್ತೋ ವಾಚಾ
ಶೃಣ್ವನ್ತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಮನಸಾ ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ
ಚಕ್ಷುಃ೧೪।೯।೨।[೧೦]

ಶ್ರೋತ್ರಂ ಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇ
ಜೀವಿತುಮಿತಿ ತೇ ಹೋಚುರ್ಯಥಾ ಬಧಿರಾ ಅಶೃಣ್ವನ್ತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ ವದನ್ತೋ ವಾಚಾ
ಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಮನಸಾ ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ
ಶ್ರೋತ್ರಮ್೧೪।೯।೨।[೧೧]

ಮನೋ ಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇ
ಜೀವಿತುಮಿತಿ ತೇ ಹೋಚುರ್ಯಥಾ ಮುಗ್ಧಾ ಅವಿದ್ವಾಂಸೋ ಮನಸಾ ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ ವದನ್ತೋ ವಾಚಾ
ಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಶೃಣ್ವನ್ತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ ಪ್ರವಿವೇಶ
ಹ ಮನಃ೧೪।೯।೨।[೧೨]

ರೇತೋ ಹೋಚ್ಚಕ್ರಾಮ ತತ್ಸಂವತ್ಸರಂ ಪ್ರೋಷ್ಯಾಗತ್ಯೋವಾಚ ಕಥಮಶಕತ ಮದೃತೇ ಜೀವಿತುಮಿತಿ
ತೇ ಹೋಚುರ್ಯಥಾ ಕ್ಲೀಬಾ ಅಪ್ರಜಾಯಮಾನಾ ರೇತಸಾ ಪ್ರಾಣನ್ತಃ ಪ್ರಾಣೇನ ವದನ್ತೋ ವಾಚಾ
ಪಶ್ಯನ್ತಶ್ಚಕ್ಷುಷಾ ಶೃಣ್ವನ್ತಃ ಶ್ರೋತ್ರೇಣ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಮನಸೈವಮಜೀವಿಷ್ಮೇತಿ ಪ್ರವಿವೇಶ ಹ
ರೇತಃ೧೪।೯।೨।[೧೩]

ಅಥ ಹ ಪ್ರಾಣ ಉತ್ಕ್ರಮಿಷ್ಯನ್ ಯಥಾ ಮಹಾಸುಹಯಃ ಸೈನ್ಧವಃ
ಪಡ್ವೀಶಶಙ್ಕೂನ್ತ್ಸಂವೃಹೇದೇವಂ ಹೈವೇಮಾತ್ಪ್ರಾಣಾನ್ತ್ಸಂವವರ್ಹ ತೇ ಹೋಚುರ್ಮಾ ಭಗವ
ಉತ್ಕ್ರಮೀರ್ನ ವೈ ಶಕ್ಷ್ಯಾಮಸ್ತ್ವದೃತೇ ಜೀವಿತುಮಿತಿ ತಸ್ಯ ವೈ ಮೇ ಬಲಿಂ ಕುರುತೇತಿ ತಥೇತಿ೧೪।೯।೨।[೧೪]

ಸಾ ಹ ವಾಗುವಾಚ ಯದ್ವಾ ಅಹಂ ವಸಿಷ್ಠಾಸ್ಮಿ ತ್ವಂ ತದ್ವಸಿಷ್ಠೋಽಸೀತಿ ಚಕ್ಷುರ್ಯದ್ವಾ ಅಹಮ್
ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಸ್ಮಿ ತ್ವಂ ತತ್ಪ್ರತಿಷ್ಠೋಽಸೀತಿ ಶ್ರೋತ್ರಂ ಯದ್ವಾ ಅಹಂ ಸಮ್ಪದಸ್ಮಿ ತ್ವಂ
ತತ್ಸಮ್ಪದಸೀತಿ ಮನೋ ಯದ್ವಾ ಅಹಮಾಯತನಮಸ್ಮಿ ತ್ವಂ ತದಾಯತನಮಸೀತಿ ರೇತೋ ಯದ್ವಾ
ಅಹಂ ಪ್ರಜಾತಿರಸ್ಮಿ ತ್ವಂ ತತ್ಪ್ರಜಾತಿರಸೀತಿ ತಸ್ಯೋ ಮೇ ಕಿಮನ್ನಂ ಕಿಂ ವಾಸ ಇತಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂ ಚಾ
ಶ್ವಭ್ಯ ಆ ಕ್ರಿಮಿಭ್ಯ ಆ ಕೀಟಪತಙ್ಗೇಭ್ಯಸ್ತತ್ತೇಽನ್ನಮಾಪೋ ವಾಸ ಇತಿ ನ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾನನ್ನಂ
ಜಗ್ಧಂ ಭವತಿ ನಾನನ್ನಂ ಪ್ರತಿಗೃಹೀತಂ ಯ ಏವಮೇತದನಸ್ಯಾನ್ನಂ ವೇದ೧೪।೯।೨।[೧೫]

ತದ್ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಾಃ ಅಶಿಷ್ಯನ್ತ ಆಚಾಮನ್ತ್ಯಶಿತ್ವಾಚಾಮನ್ತ್ಯೇತಮೇವ ತದನಮನಗ್ನಂ
ಕುರ್ವನ್ತೋ ಮನ್ಯನ್ತೇ ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿದಶಿಷ್ಯನ್ನಾಚಾಮೇದಶಿತ್ವಾಚಾಮೇದೇತಮೇವ
ತದನಮನಗ್ನಂ ಕುರುತೇ೧೪।೯।೩।[೧]

ಸ ಯಃ ಕಾಮಯತೇ ಮಹತ್ಪ್ರಾಪ್ನುಯಾಮಿತ್ಯುದಗಯನ ಆಪೂರ್ಯಮಾಣಪಕ್ಷೇ ಪುಣ್ಯಾಹೇ
ದ್ವಾದಶಾಹಮುಪಸದ್ವ್ರತೀ ಭೂತ್ವೌದುಮ್ಬರೇ ಕಂಸೇ ಚಮಸೇ ವಾ ವಾ ಸರ್ವೌಷಧಮ್
ಫಲಾನೀತಿ ಸಮ್ಭೃತ್ಯ ಪರಿಸಮುಹ್ಯ ಪರಿಲಿಪ್ಯಾಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯಾವೃತಾಜ್ಯಂ ಸಂಸ್ಕೃತ್ಯ
ಪುಂಸಾ ನಕ್ಷತ್ರೇಣ ಮನ್ಥಂ ಸಂನೀಯ ಜುಹೋತಿ೧೪।೯।೩।[೨]

ಯಾವನ್ತೋ ದೇವಾಸ್ತ್ವಯಿ ಜಾತವೇದಃ ತಿರ್ಯಞ್ಚೋ ಘ್ನನ್ತಿ ಪುರುಷಸ್ಯ ಕಾಮಾನ್ ತೇಭ್ಯೋಽಹಮ್
ಭಾಗಧೇಯಂ ಜುಹೋಮಿ ತೇ ಮಾ ತೃಪ್ತಾಃ ಕಾಮೈಸ್ತರ್ಪಯನ್ತು ಸ್ವಾಹಾ

೧೪।೯।೩।[೩]

ಯಾ ತಿರಶ್ಚೀ ನಿಪದ್ಯಸೇಽಹಂ ವಿಧರಣೀ ಇತಿ ತಾಂ ತ್ವಾ ಘೃತಸ್ಯ ಧಾರಯಾ ಯಜೇ
ಸಂರಾಧನೀಮಹಂ ಸ್ವಾಹಾ ಪ್ರಜಾಪತೇ ನ ತ್ವದೇತಾನ್ಯನ್ಯ ಇತಿ ತೃತೀಯಾಂ ಜುಹೋತಿ೧೪।೯।೩।[೪]

ಜ್ಯೇಷ್ಠಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಶ್ರೇಷ್ಠಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ ಮನ್ಥೇ ಸಂಸ್ರವಮವನಯತಿ ಪ್ರಾಣಾಯ
ಸ್ವಾಹಾ ವಸಿಷ್ಠಾಯೈ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ ಚಕ್ಷುಷೇ ಸ್ವಾಹಾ ಸಮ್ಪದೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ ಶ್ರೋತ್ರಾಯ
ಸ್ವಾಹಾಯತನಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಮನಸೇ ಸ್ವಾಹಾ ಪ್ರಜಾತ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ರೇತಸೇ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ>೧೪।೯।೩।[೫]

ಭೂತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ> ಭವಿಷ್ಯತೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ವಿಶ್ವಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಸರ್ವಾಯ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ>೧೪।೯।೩।[೬]

ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ> ಅನ್ತರಿಕ್ಷಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ದಿವೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ದಿಗ್ಭ್ಯಃ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಕ್ಷತ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ>೧೪।೯।೩।[೭]

ಭೂಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ> ಭುವಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ>೧೪।೯।೩।[೮]

ಅಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನೌ> ಸೋಮಾಯ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ತೇಜಸೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಶ್ರಿಯೈ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಲಕ್ಷ್ಮ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಸವಿತ್ರೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಸರಸ್ವತ್ಯೈ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ ವಿಶ್ವೇಭ್ಯೋ ದೇವೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ> ಪ್ರಜಾಪತಯೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಗ್ನೌ ಹುತ್ವಾ
ಮನ್ಥೇ ಸಂಸ್ರವಮವನಯತಿ೧೪।೯।೩।[೯]

ಅಥೈನಮಭಿಮೃಶತಿ ಭ್ರಮಸಿ ಜ್ವಲದಸಿ ಪೂರ್ಣಮಸಿ ಪ್ರಸ್ತಬ್ಧಮಸ್ಯೇಕಸಭಮಸಿ
ಹಿಙ್ಕೃತಮಸಿ ಹಿಙ್ಕ್ರಿಯಮಾಣಮಸ್ಯುದ್ಗೀಥಮಸ್ಯುದ್ಗೀಯಮಾನಮಸಿ ಶ್ರಾವಿತಮಸಿ
ಪ್ರತ್ಯಾಶ್ರಾವಿತಮಸ್ಯಾರ್ದ್ರೇ ಸಂದೀಪ್ತಮಸಿ ವಿಭೂರಸಿ ಪ್ರಭೂರಸಿ ಜ್ಯೋತಿರಸ್ಯನ್ನಮಸಿ
ನಿಧನಮಸಿ ಸಂವರ್ಗೋಽಸೀತಿ೧೪।೯।೩।[೧೦]

ಅಥೈನಮುದ್ಯಚತಿ ಆಮೋಽಸ್ಯಾಮಂ ಹಿ ತೇ ಮಯಿ ಸ ಹಿ ರಾಜೇಶಾನೋಽಧಿಪತಿಃ ಸ ಮಾ
ರಾಜೇಶಾನೋಽಧಿಪತಿಂ ಕರೋತ್ವಿತಿ೧೪।೯।೩।[೧೧]

ಅಥೈನಮಾಚಾಮತಿ ತತ್ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಮ್ ಮಧು ವಾತಾ ಋತಾಯತೇ ಮಧು ಕ್ಷರನ್ತಿ ಸಿನ್ಧವಃ
ಮಾಧ್ವೀರ್ನಃ ಸನ್ತ್ವೋಷಧೀಃ ಭೂಃ ಸ್ವಾಹಾ೧೪।೯।೩।[೧೨]

ಭರ್ಗೋ ದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹಿ ಮಧು ನಕ್ತಮುತೋಷಸೋ ಮಧುಮತ್ಪಾರ್ಥಿವಂ ರಜಃ ಮಧು
ದ್ಯೌರಸ್ತು ನಃ ಪಿತಾ ಭುವಃ ಸ್ವಾಹಾ೧೪।೯।೩।[೧೩]

ಧಿಯೋ ಯೋ ನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾತ್ ಮಧುಮಾನ್ನೋ ವನಸ್ಪತಿರ್ಮಧುಮಾಮಸ್ತು ಸೂರ್ಯಃ
ಮಾಧ್ವೀರ್ಗಾವೋ ಭುವನ್ತು ನಃ ಸ್ವಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸರ್ವಾಂ ಚ ಸಾವಿತ್ರೀಮನ್ವಾಹ ಸರ್ವಾಶ್ಚ
ಮಧುಮತೀಃ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ವ್ಯಾಹೃತೀರಹಮೇವೇದಂ ಸರ್ವಂ ಭೂಯಾಸಂ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯನ್ತತ ಆಚಮ್ಯ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಪ್ರಾಣೀ ಜಘನೇನಾಗ್ನಿಂ ಪ್ರಾಕ್ಶಿರಾಃ ಸಂವಿಶತಿ೧೪।೯।೩।[೧೪]

ಪ್ರಾತರಾದಿತ್ಯಮುಪತಿಷ್ಠತೇ ದಿಶಾಮೇಕಪುಣ್ಡರೀಕಮಸ್ಯಹಮ್
ಮನುಷ್ಯಾಣಾಮೇಕಪುಣ್ಡರೀಕಂ ಭೂಯಾಸಮಿತಿ ಯಥೇತಮೇತ್ಯ ಜಘನೇನಾಗ್ನಿಮಾಸೀನೋ ವಂಶಂ
ಜಪತಿ೧೪।೯।೩।[೧೫]

ತಂ ಹೈತಮುದ್ದಾಲಕ ಆರುಣಿಃ ವಾಜಸನೇಯಾಯ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾಯಾನ್ತೇವಾಸಿನ ಉಕ್ತ್ವೋವಾಚಾಪಿ ಯ ಏನಂ
ಶುಷ್ಕೇ ಸ್ಥಾಣೌ ನಿಷಿಞ್ಚೇಜ್ಜಾಯೇರಞ್ಚಾಖಾಃ ಪ್ರರೋಹೇಯುಃ ಪಲಾಶಾನೀತಿ೧೪।೯।೩।[೧೬]

ಏತಮು ಹೈವ ವಾಜಸನೇಯೋ ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೋ ಮಧುಕಾಯ ಪೈಙ್ಗ್ಯಾಯಾನ್ತೇವಾ>೧೪।೯।೩।[೧೭]

ಏತಮು ಹೈವ ಮಧುಕಃ ಪೈಙ್ಗ್ಯಃ ಚೂಡಾಯ ಭಾಗವಿತ್ತಯೇಽನ್ತೇವಾ>೧೪।೯।೩।[೧೮]

ಏತಮು ಹೈವ ಚೂಡೋ ಭಾಗವಿತ್ತಿಃ ಜಾನಕಯ ಆಯಸ್ಥೂಣಾಯಾನ್ತೇವಾ>೧೪।೯।೩।[೧೯]

ಏತಮು ಹೈವ ಜಾನಕಿರಾಯಸ್ಥೂಣಃ ಸತ್ಯಕಾಮಾಯ ಜಾಬಾಲಾಯಾನ್ತೇವಾ>೧೪।೯।೩।[೨೦]

ಏತಮು ಹೈವ ಸತ್ಯಕಾಮೋ ಜಾಬಾಲೋ ಅನ್ತೇವಾಸಿಭ್ಯ ಉಕ್ತ್ವೋವಾಚಾಪಿ ಯ ಏನಂ ಶುಷ್ಕೇ ಸ್ಥಾಣೌ
ನಿಷಿಞ್ಚೇಜ್ಜಾಯೇರಞ್ಚಾಖಾಃ ಪ್ರರೋಹೇಯುಃ ಪಲಾಶಾನೀತಿ ತಮೇತಂ ನಾಪುತ್ರಾಯ ವಾನನ್ತೇವಾಸಿನೇ ವಾ
ಬ್ರೂಯಾತ್೧೪।೯।೩।[೨೧]

ಚತುರೌದುಮ್ಬರೋ ಭವತಿ ಔದುಮ್ಬರಶ್ಚಮಸ ಔದುಮ್ಬರ ಸ್ರುವ ಔದುಮ್ಬರ ಇಧ್ಮ
ಔದುಮ್ಬರ್ಯಾ ಉಪಮನ್ಥನ್ಯೌ೧೪।೯।೩।[೨೨]

ದಶ ಗ್ರಾಮ್ಯಾಣಿ ಧಾನ್ಯಾನಿ ಭವನ್ತಿ ವ್ರೀಹಿಯವಾಸ್ತಿಲಮಾಷಾ ಅಣುಪ್ರಿಯಙ್ಗವೋ ಗೋಧೂಮಾಶ್ಚ
ಮಸೂರಾಶ್ಚ ಖಲ್ವಾಶ್ಚ ಖಲಕುಲಾಶ್ಚ ತಾನ್ತ್ಸಾರ್ಧಂ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ದಧ್ನಾ ಮಧುನಾ
ಘೃತೇನೋಪಸಿಞ್ಚತ್ಯಾಜ್ಯಸ್ಯ ಜುಹೋತಿ೧೪।೯।೪।[೧]

ಏಷಾಂ ವೈ ಭೂತಾನಾಂ ಪೃಥಿವೀ ರಸಃ ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಆಪೋಽಪಾಮೋಷಧಯ ಓಷಧೀನಾಂ ಪುಷ್ಪಾಣಿ
ಪುಷ್ಪಾಣಾಂ ಫಲಾನಿ ಫಲಾನಾಂ ಪುರುಷಃ ಪುರುಷಸ್ಯ ರೇತಃ೧೪।೯।೪।[೨]

ಸ ಹ ಪ್ರಜಾಪತಿರೀಕ್ಷಾಂ ಚಕ್ರೇ ಹನ್ತಾಸ್ಮೈ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಂ ಕಲ್ಪಯಾನೀತಿ ಸ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಸಸೃಜೇ ತಾಂ
ಸೃಷ್ಟ್ವಾಧ ಉಪಾಸ್ತ ತಸ್ಮಾತ್ಸ್ತ್ರಿಯಮಧ ಉಪಾಸೀತ ಶ್ರೀರ್ಹ್ಯೇಷಾ ಸ ಏತಂ ಪ್ರಾಞ್ಚಂ
ಗ್ರಾವಾಣಮಾತ್ಮನ ಏವ ಸಮುದಪಾರಯತ್ತೇನೈನಾಮಭ್ಯಸೃಜತ್೧೪।೯।೪।[೩]

ತಸ್ಯಾ ವೇದಿರುಪಸ್ಥೋ ಲೋಮಾನಿ ಬರ್ಹಿಶ್ಚರ್ಮಾಧಿಷವಣೇ ಸಮಿದ್ಧೋ ಮಧ್ಯತಸ್ತೌ ಮುಷ್ಕೌ
ಸ ಯಾವಾನ್ಹ ವೈ ವಾಜಪೇಯೇನ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಲೋಕೋ ಭವತಿ ತಾವಾನಸ್ಯ ಲೋಕೋ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ
ವಿದ್ವಾನಧೋಪಹಾಸಂ ಚರತ್ಯಾ ಸ ಸ್ತ್ರೀಣಾಂ ಸುಕೃತಂ ವೃಙ್ಕ್ತೇಽಥ ಯ ಇದಮವಿದ್ವಾನಧೋಪಹಾಸಂ
ಚರತ್ಯಾಸ್ಯ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಸುಕೃತಂ ವೃಞ್ಜತೇ೧೪।೯।೪।[೪]

ಏತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ವಿದ್ವಾನುದ್ದಾಲಕ ಆರುಣಿರಾಹ ಏತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ವಿದ್ವಾನ್ನಾಕೋ
ಮೌದ್ಗಲ್ಯ ಆಹೈತದ್ಧ ಸ್ಮ ವೈ ತದ್ವಿದ್ವಾನ್ಕುಮಾರಹಾರಿತ ಆಹ ಬಹವೋ ಮರ್ಯಾ
ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಯನಾ ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯಾ ವಿಸುಕೃತೋಽಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರಯನ್ತಿ ಯ ಇದಮವಿದ್ವಾಂಸೋಽಧೋಪಹಾಸಂ
ಚರನ್ತೀತಿ೧೪।೯।೪।[೫]

ಬಹು ವಾ ಇದಂ ಸುಪ್ತಸ್ಯ ವಾ ಜಾಗ್ರತೋ ವಾ ರೇತ ಸ್ಕನ್ದತಿ ತದಭಿಮೃಶೇದನು ವಾ ಮನ್ತ್ರಯೇತ
ಯನ್ಮೇಽದ್ಯ ರೇತಃ ಪೃಥಿವೀಮಸ್ಕಾನ್ತ್ಸೀದ್ಯದೋಷಧೀರಪ್ಯಸರದ್ಯದಪಃ ಇದಮಹಂ ತದ್ರೇತ
ಆದದೇ ಪುನರ್ಮಾಮೈತ್ವಿನ್ದ್ರಿಯಂ ಪುನಸ್ತೇಜ ಪುನರ್ಭಗಃ ಪುನರಗ್ನಯೋ ಧಿಷ್ಣ್ಯಾ
ಯಥಾಸ್ಥಾನಂ ಕಲ್ಪನ್ತಾಮಿತ್ಯನಾಮಿಕಾಙ್ಗುಷ್ಠಾಭ್ಯಾಮಾದಾಯಾನ್ತರೇಣ ಸ್ತನೌ ವಾ ಭ್ರುವೌ
ವಾ
ನಿಮೃಞ್ಜ್ಯಾತ್

೧೪।೯।೪।[೬]

ಅಥ ಯದ್ಯುದಕ ಆತ್ಮಾನಂ ಪಶ್ಯೇತ್ ತದಭಿಮನ್ತ್ರಯೇತ ಮಯಿ ತೇಜ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ಯಶೋ
ದ್ರವಿಣಂ ಸುಕೃತಮಿತಿ೧೪।೯।೪।[೭]

ಶ್ರೀರ್ಹ ವಾ ಏಷಾ ಸ್ತ್ರೀಣಾಮ್ ಯನ್ಮಲೋದ್ವಾಸಾಸ್ತಸ್ಮಾನ್ಮಲೋದ್ವಾಸಸಂ
ಯಶಸ್ವಿನೀಮಭಿಕ್ರಮ್ಯೋಪಮನ್ತ್ರಯೇತ ಸಾ ಚೇದಸ್ಮೈ ನ ದದ್ಯಾತ್ಕಾಮಮೇನಾಮಪಕ್ರೀಣೀಯಾತ್ಸಾ
ಚೇದಸ್ಮೈ ನೈವ ದದ್ಯಾತ್ಕಾಮಮೇನಾಂ ಯಷ್ಟ್ಯಾ ವಾ ಪಾಣಿನಾ ವೋಪಹತ್ಯಾತಿಕ್ರಾಮೇದಿನ್ದ್ರಿಯೇಣ ತೇ
ಯಶಸಾ ಯಶ ಆದದ ಇತ್ಯಯಶಾ ಏವ ಭವತಿ೧೪।೯।೪।[೮]

ಸ ಯಾಮಿಚೇತ್ ಕಾಮಯೇತ ಮೇತಿ ತಸ್ಯಾಮರ್ಥಂ ನಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಮುಖೇನ ಮುಖಂ
ಸಂಧಾಯೋಪಸ್ಥಮಸ್ಯಾ ಅಭಿಮೃಶ್ಯ ಜಪೇದಙ್ಗಾತ್ಸಮ್ಭವಸಿ ಹೃದಯಾದಧಿ ಜಾಯಸೇ ಸ
ತ್ವಮಙ್ಗಕಷಾಯೋಽಸಿ ದಿಗ್ಧವಿದ್ಧಾಮಿವ ಮಾದಯೇತಿ೧೪।೯।೪।[೯]

ಅಥ ಯಾಮಿಚೇತ್ ನ ಗರ್ಭಂ ದಧೀತೇತಿ ತಸ್ಯಾಮರ್ಥಂ ನಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಮುಖೇನ ಮುಖಂ
ಸಂಧಾಯಾಭಿಪ್ರಾಣ್ಯಾಪಾನ್ಯಾದಿನ್ದ್ರಿಯೇಣ ತೇ ರೇತಸಾ ರೇತ ಆದದ ಇತ್ಯರೇತಾ ಏವ ಭವತಿ೧೪।೯।೪।[೧೦]

ಅಥ ಯಾಮಿಚೇತ್ ಗರ್ಭಂ ದಧೀತೇತಿ ತಸ್ಯಾಮರ್ಥಂ ನಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಮುಖೇನ ಮುಖಂ
ಸಂಧಾಯಾಪಾನ್ಯಾಭಿಪ್ರಾಣ್ಯಾದಿನ್ದ್ರಿಯೇಣ ತೇ ರೇತಸಾ ರೇತ ಆದಧಾಮೀತಿ ಗರ್ಭಿಣ್ಯೇವ ಭವತಿ೧೪।೯।೪।[೧೧]

ಅಥ ಯಸ್ಯ ಜಾಯಾಯೈ ಜಾರಃ ಸ್ಯಾತ್ ತಂ ಚೇದ್ದ್ವಿಷ್ಯಾದಾಮಪಾತ್ರೇಽಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ ಪ್ರತಿಲೋಮಂ
ಶರಬರ್ಹಿ ಸ್ತೀರ್ತ್ವಾ ತಸ್ಮಿನ್ನೇತಾಸ್ತಿಸ್ರಃ ಶರಭೃಷ್ಠೀಃ ಪ್ರತಿಲೋಮಾಃ ಸರ್ಪಿಷಾತ್ತ್ಕಾ
ಜುಹುಯಾನ್ಮಮ ಸಮಿದ್ಧೇಽಹೌಷೀರಾಶಾಪರಾಕಾಶೌ ತ ಆದದೇಽಸಾವಿತಿ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಮ
ಸಮಿದ್ಧೇಽಹೌಷೀಃ ಪುತ್ರಪಶೂಂಸ್ತ ಆದದೇಽಸಾವಿತಿ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಮಮ ಸಮಿದ್ಧೇಽಹೌಷೀಃ
ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ತ ಆದದೇಽಸಾವಿತಿ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ ಸ ವಾ ಏಷ ನಿರಿನ್ದ್ರಿಯೋ ವಿಸುಕೃದಸ್ಮಾಲ್ಲೋಕಾತ್ಪ್ರೈತಿ
ಯಮೇವಂವಿದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಶಪತಿ ತಸ್ಮಾದೇವಂವಿಚ್ರೋತ್ರಿಯಸ್ಯ ಜಾಯಾಯಾ ಉಪಹಾಸಂ ನೇಚೇದುತ
ಹ್ಯೇವಂವಿತ್ಪರೋ ಭವತಿ೧೪।೯।೪।[೧೨]

ಅಥ ಯಸ್ಯ ಜಾಯಾಮಾರ್ತವಂ ವಿನ್ದೇತ್ ತ್ರ್ಯಹಂ ಕಂಸೇ ನ ಪಿಬೇದಹತವಾಸಾ ನೈನಾಂ ವೃಷಲೋ ನ
ವೃಷಲ್ಯುಪಹನ್ಯಾತ್ತ್ರಿರಾತ್ರಾನ್ತ ಆಪ್ಲೂಯ ವ್ರೀಹೀನವಘಾತಯೇತ್೧೪।೯।೪।[೧೩]

ಸ ಯ ಇಚೇತ್ ಪುತ್ರೋ ಮೇ ಗೌರೋ ಜಾಯೇತ ವೇದಮನುಬ್ರುವೀತ ಸರ್ವಮಾಯುರಿಯಾದಿತಿ ಕ್ಷೀರೌದನಮ್
ಪಾಚಯಿತ್ವಾ ಸರ್ಪಿಷ್ಮನ್ತಮಶ್ನೀಯಾತಾಮೀಶ್ವರೌ ಜನಯಿತವೈ

೧೪।೯।೪।[೧೪]

ಅಥ ಯ ಇಚೇತ್ ಪುತ್ರೋ ಮೇ ಕಪಿಲಃ ಪಿಙ್ಗಲೋ ಜಾಯೇತ ದ್ವೌ ವೇದಾವನುಬ್ರುವೀತ ಸರ್ವಮಾಯುರಿಯಾದಿತಿ
ದಧ್ಯೋದನಂ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ>೧೪।೯।೪।[೧೫]

ಅಥ ಯ ಇಚೇತ್ ಪುತ್ರೋ ಮೇ ಶ್ಯಾಮೋ ಲೋಹಿತಾಕ್ಷೋ ಜಾಯೇತ ತ್ರೀನ್ವೇದಾನನುಬ್ರುವೀತ
ಸರ್ವಮಾಯುರಿಯಾದಿತ್ಯುದೌದನಂ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ>೧೪।೯।೪।[೧೬]

ಅಥ ಯ ಇಚೇತ್ ದುಹಿತಾ ಮೇ ಪಣ್ಡಿತಾ ಜಾಯೇತ ಸರ್ವಮಾಯುರಿಯಾದಿತಿ ತಿಲೌದನಂ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ>೧೪।೯।೪।[೧೭]

ಅಥ ಯ ಇಚೇತ್ ಪುತ್ರೋ ಮೇ ಪಣ್ಡಿತೋ ವಿಜಿಗೀಥಃ ಸಮಿತಿಂಗಮಃ ಶೂಶ್ರೂಷಿತಾಂ ವಾಚಂ ಭಾಷಿತಾ
ಜಾಯೇತ ಸರ್ವಾನ್ವೇದಾನನುಬ್ರುವೀತ ಸರ್ವಮಾಯುರಿಯಾದಿತಿ ಮಾಂಸೌದನಂ ಪಾಚಯಿತ್ವಾ
ಸರ್ಪಿಷ್ಮನ್ತಮಶ್ನೀಯಾತಾಮೀಶ್ವರೌ ಜನಯಿತವಾ ಔಕ್ಷ್ಣೇನ ವಾರ್ಷಭೇಣ ವಾ೧೪।೯।೪।[೧೮]

ಅಥಾಭಿಪ್ರಾತರೇವ ಸ್ಥಾಲೀಪಾಕಾವೃತಾಜ್ಯಂ ಚೇಷ್ಟಿತ್ವಾ ಸ್ಥಾಲೀಪಾಕಸ್ಯೋಪಘಾತಂ ಜುಹೋತ್ಯಗ್ನಯೇ
ಸ್ವಾಹಾನುಮತಯೇ ಸ್ವಾಹಾ ದೇವಾಯ ಸವಿತ್ರೇ ಸತ್ಯಪ್ರಸವಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಹುತ್ವೋದ್ಧೃತ್ಯ ಪ್ರಾಶ್ನಾತಿ
ಪ್ರಾಶ್ಯೇತರಸ್ಯಾಃ ಪ್ರಯಚತಿ ಪ್ರಕ್ಷಾಲ್ಯ ಪಾಣೀ ಉದಪಾತ್ರಂ ಪೂರಯಿತ್ವಾ ತೇನೈನಾಂ
ತ್ರಿರಭ್ಯುಕ್ಷತ್ಯುತಿಷ್ಠಾತೋ ವಿಶ್ವಾವಸೋಽನ್ಯಾಮಿಚ ಪ್ರಫರ್ವ್ಯಮ್ ಸಂ ಜಾಯಾಂ ಪ್ರತ್ಯಾ ಸಹೇತಿ೧೪।೯।೪।[೧೯]

ಅಥೈನಾಮಭಿಪದ್ಯತೇ ಅಮೋಽಹಮಸ್ಮಿ ಸಾ ತ್ವಂ ಸಾ ತ್ವಮಸ್ಯಮೋ ಅಹಂ ಸಾಮಾಹಮಸ್ಮಿ
ಋಕ್ತ್ವಂ ದ್ಯೌರಹಂ ಪೃಥಿವೀ ತ್ವಮ್ ತಾವೇಹಿ ಸಂರಭಾವಹೈ ಸಹ ರೇತೋ ದಧಾವಹೈ ಪುಂಸೇ
ಪುತ್ರಾಯ ವಿತ್ತಯ ಇತಿ೧೪।೯।೪।[೨೦]

ಅಥಾಸ್ಯಾ ಊರೂ ವಿಹಾಪಯತಿ ವಿಜಿಹೀಥಾಂ ದ್ಯಾವಾಪೃಥಿವೀ ಇತಿ ತಸ್ಯಾಮರ್ಥಂ ನಿಷ್ಠಾಪ್ಯ ಮುಖೇನ
ಮುಖಂ ಸಂಧಾಯ ತ್ರಿರೇನಾಮನುಲೋಮಾಮನುಮಾರ್ಷ್ಟಿ ವಿಷ್ಣುರ್ಯೋನಿಂ ಕಲ್ಪಯತು ತ್ವಷ್ಟಾ
ರೂಪಾಣಿ ಪಿಂಶತು ಆಸಿಞ್ಚತು ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಧಾತಾ ಗರ್ಭಂ ದಧಾತು ತೇ ಗರ್ಭಂ ಧೇಹಿ ಸಿನೀವಾಲಿ
ಗರ್ಭಂ ಧೇಹಿ ಪೃಥುಷ್ಟುಕೇ ಗರ್ಭಂ ತೇ ಅಶ್ವಿನೌ ದೇವಾವಾಧತ್ತಾಂ ಪುಷ್ಕರಸ್ರಜೌ೧೪।೯।೪।[೨೧]

ಹಿರಣ್ಯಯೀ ಅರಣೀ ಯಾಭ್ಯಾಂ ನಿರ್ಮನ್ಥತಾಮಶ್ವಿನೌ ದೇವೌ ತಂ ತೇ ಗರ್ಭಂ ದಧಾಮಹೇ
ದಶಮೇ ಮಾಸಿ ಸೂತವೇ ಯಥಾಗ್ನಿಗರ್ಭಾ ಪೃಥಿವೀ ಯಥಾ ದ್ಯೌರಿನ್ದ್ರೇಣ ಗರ್ಭಿಣೀ ವಾಯುರ್ದಿಶಾಂ
ಯಥಾ ಗರ್ಭ ಏವಂ ಗರ್ಭಂ ದಧಾಮಿ ತೇಽಸಾವಿತಿ ನಾಮ ಗೃಹ್ಣಾತಿ೧೪।೯।೪।[೨೨]

ಸೋಷ್ಯನ್ತೀಮದ್ಭಿರಭ್ಯುಕ್ಷತಿ ಯಥಾ ವಾತಃ ಪುಷ್ಕರಿಣೀಂ ಸಮೀಙ್ಗಯತಿ ಸರ್ವತಃ ಏವಾ ತೇ
ಗರ್ಭ ಏಜತು ಸಹಾವೈತು ಜರಾಯುಣಾ ಇನ್ದ್ರಸ್ಯಾಯಂ ವ್ರಜಃ ಕೃತಃ ಸಾರ್ಗಡಃ ಸಪರಿಶ್ರಯಃ
ತಮಿನ್ದ್ರ ನಿರ್ಜಹಿ ಗರ್ಭೇಣ ಸಾವರಂ ಸಹೇತಿ೧೪।೯।೪।[೨೩]

ಜಾತೇಽಗ್ನಿಮುಪಸಮಾಧಾಯ ಅಙ್ಕ ಆಧಾಯ ಕಂಸೇ ಪೃಷದಾಜ್ಯಮಾನೀಯ ಪೃಷದಾಜ್ಯಸ್ಯೋಪಘಾತಂ
ಜುಹೋತ್ಯಸ್ಮಿನ್ತ್ಸಹಸ್ರಂ ಪುಷ್ಯಾಸಮೇಧಮಾನಃ ಸ್ವಗೃಹೇ ಅಸ್ಯೋಪಸದ್ಯಾಂ ಮಾ ಚೈತ್ಸೀತ್ಪ್ರಜಯಾ
ಚ ಪಶುಭಿಶ್ಚ ಸ್ವಾಹಾ ಮಯಿ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತ್ವಯಿ ಮನಸಾ ಜುಹೋಮಿ ಸ್ವಾಹಾ೧೪।೯।೪।[೨೪]

ಯತ್ಕರ್ಮಣಾತ್ಯರೀರಿಚಮ್ ಯದ್ವಾ ನ್ಯೂನಮಿಹಾಕರಮಗ್ನಿಷ್ಟತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಕೃದ್ವಿದ್ವಾನ್ತ್ಸ್ವಿಷ್ಟಂ
ಸುಹುತಂ ಕರೋತು ಸ್ವಾಹೇತಿ೧೪।೯।೪।[೨೫]

ಅಥಾಸ್ಯಾಯುಷ್ಯಂ ಕರೋತಿ ದಕ್ಷಿಣಂ ಕರ್ಣಮಭಿನಿಧಾಯ ವಾಗ್ವಾಗಿತಿ ತ್ರಿರಥಾಸ್ಯ
ನಾಮಧೇಯಂ ಕರೋತಿ ವೇದೋಽಸೀತಿ ತದಸ್ಯೈತದ್ಗುಹ್ಯಮೇವ ನಾಮ ಸ್ಯಾದಥ ದಧಿ ಮಧು
ಘೃತಂ ಸಂಸೃಜ್ಯಾನನ್ತರ್ಹಿತೇನ ಜಾತರೂಪೇಣ ಪ್ರಾಶಯತಿ ಭೂಸ್ತ್ವಯಿ ದಧಾಮಿ ಭುವಸ್ತ್ವಯಿ
ದಧಾಮಿ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವಃ ಸರ್ವಂ ತ್ವಯಿ ದಧಾಮೀತಿ೧೪।೯।೪।[೨೬]

ಅಥೈನಮಭಿಮೃಶತಿ ಅಶ್ಮಾ ಭವ ಪರಶುರ್ಭವ ಹಿರಣ್ಯಮಸ್ರುತಂ ಭವ ಆತ್ಮಾ ವೈ
ಪುತ್ರನಾಮಾಸಿ ಸ ಜೀವ ಶರದಃ ಶತಮಿತಿ೧೪।೯।೪।[೨೭]

ಅಥಾಸ್ಯ ಮಾತರಮಭಿಮನ್ತ್ರಯತೇ ಇಡಾಸಿ ಮೈತ್ರಾವರುಣೀ ವೀರೇ ವೀರಮಜೀಜನಥಾಃ ಸಾ ತ್ವಂ
ವೀರವತೀ ಭವ ಯಾಸ್ಮಾನ್ವೀರವತೋಽಕರದಿತಿ೧೪।೯।೪।[೨೮]

ಅಥೈನಂ ಮಾತ್ರೇ ಪ್ರದಾಯ ಸ್ತನಂ ಪ್ರಯಚತಿ ಯಸ್ತೇ ಸ್ತನಃ ಶಶಯೋ ಯೋ ಮಯೋಭೂರ್ಯೋ
ರತ್ನಧಾ ವಸುವಿದ್ಯಃ ಸುದತ್ರಃ ಯೇನ ವಿಶ್ವಾ ಪುಷ್ಯಸಿ ವಾರ್ಯಾಣಿ ಸರಸ್ವತಿ ತಮಿಹ ಧಾತವೇ
ಕರಿತಿ೧೪।೯।೪।[೨೯]

ತಂ ವಾ ಏತಮಾಹುಃ ಅತಿಪಿತಾ ಬತಾಭೂರತಿಪಿತಾಮಹೋ ಬತಾಭೂಃ ಪರಮಾಂ ಬತ ಕಾಷ್ಠಾಂ ಪ್ರಾಪ
ಶ್ರಿಯಾ ಯಶಸಾ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೇನ ಯ ಏವಂವಿದೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ಜಾಯತ ಇತಿ೧೪।೯।೪।[೩೦]

ಅಥ ವಂಶಃ ತದಿದಂ ವಯಂ ಭಾರದ್ವಾಜೀಪುತ್ರಾದ್ಭಾರದ್ವಾಜೀಪುತ್ರೋ
ವಾತ್ಸೀಮಾಣ್ಡವೀಪುತ್ರಾದ್ವಾತ್ಸೀಮಾಣ್ಡವೀಪುತ್ರಃ ಪಾರಾಶರೀಪುತ್ರಾತ್ಪಾರಾಶರೀಪುತ್ರೋ
ಗಾರ್ಗೀಪುತ್ರಾದ್ಗಾರ್ಗೀಪುತ್ರಃ ಪಾರಾಶರೀಕೌಣ್ಡಿನೀಪುತ್ರಾತ್ಪಾರಾಶರೀಕೌಣ್ಡಿನೀಪುತ್ರೋ
ಗಾರ್ಗೀಪುತ್ರಾದ್ಗಾರ್ಗೀಪುತ್ರೋ ಗಾರ್ಗೀಪುತ್ರಾದ್ಗಾರ್ಗೀಪುತ್ರೋ ಬಾಡೇಯೀಪುತ್ರಾದ್ಬಾಡೇಯೀಪುತ್ರೋ
ಮೌಷಿಕೀಪುತ್ರಾನ್ಮೌಷಿಕೀಪುತ್ರೋ ಹಾರಿಕರ್ಣೀಪುತ್ರಾದ್ಧಾರಿಕರ್ಣೀಪುತ್ರೋ
ಭಾರದ್ವಾಜೀಪುತ್ರಾದ್ಭಾರದ್ವಾಜೀಪುತ್ರಃ ಪೈಙ್ಗೀಪುತ್ರಾತ್ಪೈಙ್ಗೀಪುತ್ರಃ
ಶೌನಕೀಪುತ್ರಾಚೌನಕೀಪುತ್ರಃ೧೪।೯।೪।[೩೧]

ಕಾಶ್ಯಪೀಬಾಲಾಕ್ಯಾಮಾಠರೀಪುತ್ರಾತ್ಕಾಶ್ಯಪೀಬಾಲಾಕ್ಯಾಮಾಠರೀಪುತ್ರಃ
ಕೌತ್ಸೀಪುತ್ರಾತ್ಕೌತ್ಸೀಪುತ್ರೋ
ಬೌಧೀಪುತ್ರಾದ್ಬೌಧೀಪುತ್ರೋ ಶಾಲಙ್ಕಾಯನೀಪುತ್ರಾಚಾಲನ್ಕಾಯನೀಪುತ್ರೋ
ವಾರ್ಷಗಣೀಪುತ್ರಾದ್ವಾರ್ಷಗಣೀಪುತ್ರೋ ಗೌತಮೀಪುತ್ರಾದ್ಗೌತಮೀಪುತ್ರ
ಆತ್ರೇಯೀಪುತ್ರಾದಾತ್ರೇಯೀಪುತ್ರೋ ಗೌತಮೀಪುತ್ರಾದ್ಗೌತಮೀಪುತ್ರೋ ವಾತ್ಸೀಪುತ್ರಾದ್ವಾತ್ಸೀಪುತ್ರೋ
ಭಾರದ್ವಾಜೀಪುತ್ರಾದ್ಭಾರದ್ವಾಜೀಪುತ್ರಃ ಪಾರಾಶರೀಪುತ್ರಾತ್ಪಾರಾಶರೀಪುತ್ರೋ
ವಾರ್ಕಾರುಣೀಪುತ್ರಾದ್ವಾರ್ಕಾರುಣೀಪುತ್ರ ಆರ್ತಭಾಗೀಪುತ್ರಾದಾರ್ತಭಾಗೀಪುತ್ರಃ
ಶೌಙ್ಗೀಪುತ್ರಾಚೌಙ್ಗೀಪುತ್ರಃ ಸಾಂಕೃತೀಪುತ್ರಾತ್ಸಾಂಕೃತೀಪುತ್ರಃ೧೪।೯।೪।[೩೨]

ಆಲಮ್ಬೀಪುತ್ರಾತ್ ಆಲಮ್ಬೀಪುತ್ರ ಆಲಮ್ಬಾಯನೀಪುತ್ರಾದಾಲಮ್ಬಾಯನೀಪುತ್ರೋ
ಜಾಯನ್ತೀಪುತ್ರಾಜ್ಜಾಯನ್ತೀಪುತ್ರೋ ಮಾಣ್ಡೂಕಾಯನೀಪುತ್ರಾನ್ಮಾಣ್ಡೂಕಾಯನೀಪುತ್ರೋ
ಮಾಣ್ಡೂಕೀಪುತ್ರಾನ್ಮಾಣ್ಡೂಕೀಪುತ್ರಃ ಶಾಣ್ಡಿಲೀಪುತ್ರಾಚಾಣ್ಡಿಲೀಪುತ್ರೋ
ರಾಥೀತರೀಪುತ್ರಾದ್ರಾಥೀತರೀಪುತ್ರಃ ಕ್ರೌಞ್ಚಿಕೀಪುತ್ರಾಭ್ಯಾಂ ಕ್ರೌಞ್ಚಿಕೀಪುತ್ರೌ
ವೈದಭೃತೀಪುತ್ರಾದ್ವೈದಭೃತೀಪುತ್ರೋ ಭಾಲುಕೀಪುತ್ರಾದ್ಭಾಲುಕೀಪುತ್ರಃ
ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗೀಪುತ್ರಾತ್ಪ್ರಾಚೀನಯೋಗೀಪುತ್ರಃ ಸಾಂಜೀವೀಪುತ್ರಾತ್ಸಾಂಜೀವೀಪುತ್ರಃ
ಕಾರ್ಶಕೇಯೀಪುತ್ರಾತ್ಕಾರ್ಶಕೇಯೀಪುತ್ರಃ೧೪।೯।೪।[೩೩]

ಪ್ರಾಶ್ನೀಪುತ್ರಾತ್ ಆಸುರಿವಾಸಿನಃ ಪ್ರಾಶ್ನೀಪುತ್ರ ಆಸುರಾಯಣಾದಾಸುರಾಯಣ
ಆಸುರೇರಾಸುರಿರ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯಾದ್ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯ ಉದ್ದಾಲಕಾದುದ್ದಾಲಕೋಽರುಣಾದರುಣ
ಉಪವೇಶೇರುಪವೇಶಿಃ
ಕುಶ್ರೇಃ ಕುಶ್ರಿರ್ವಾಜಶ್ರವಸೋ ವಾಜಶ್ರವಾ ಜಿಹ್ವಾವತೋ ಬಾಧ್ಯೋಗಾಜ್ಜಿಹ್ವಾಯಾ
ಬಾಧ್ಯೋಗೋಽಸಿತಾದ್ವಾರ್ಷಗಣಾದಸಿತೋ ವಾರ್ಷಗಣೋ ಹರಿತಾತ್ಕಶ್ಯಪಾದ್ಧರಿತಃ ಕಶ್ಯಪಃ
ಶಿಲ್ಪಾತ್ಕಶ್ಯಪಾಚಿಲ್ಪಃ ಕಶ್ಯಪಃ ಕಶ್ಯಪಾನ್ನೈಧ್ರುವೇಃ ಕಶ್ಯಪೋ ನೈಧ್ರುವಿರ್ವಾಚೋ
ವಾಗಮ್ಭಿಣ್ಯಾ ಅಮ್ಭಿಣ್ಯಾದಿತ್ಯಾದಾದಿತ್ಯಾನೀಮಾನಿ ಶುಕ್ಲಾನಿ ಯಜೂಂಷಿ ವಾಜಸನೇಯೇನ
ಯಾಜ್ಞವಲ್ಕ್ಯೇನಾಖ್ಯಾಯನ್ತೇ ಮಣಾ ಹ್ಯೇಷ ತೇಜಸಾ ಸಹ ಪಯಸೋ ರೇತ ಆಭೃತಮಿತಿ ಪಯಸೋ
ಹ್ಯೇತದ್ರೇತ ಆಭೃತಂ ತಸ್ಯ ದೋಹಮಶೀಮಹ್ಯುತ್ತರಾಮುತ್ತರಾಂ
ಸಮಾಮಿತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇಽಥ ಚಾತ್ವಾಲೇ ಮಾರ್ಜಯನ್ತೇಽಸಾವೇವ ಬನ್ಧುಃ

****************************************************
೧೪।೩।೧।

ಅಥಾತೋ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಮ್ ಸುವರ್ಣಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಶತಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತ್ಯಾಸೀನೋ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾ
ಯಶಃ ಶಯಾನಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ತಸ್ಮಾತ್ಸುವರ್ಣಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಶತಮಾನಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ೧೪।೩।೧।

ಅಥ ಯೈಷಾ ಘರ್ಮದುಘಾ ತಾಮಧ್ವರ್ಯವೇ ದದಾತಿ ತಪ್ತೈವ ವೈ
ಘರ್ಮಸ್ತಪ್ತಮಿವಾಧ್ವರ್ಯುರ್ನಿಷ್ಕ್ರಾಮತಿ ತಸ್ಮಾತ್ತಾಮಧ್ವರ್ಯ ವೇ ದದಾತಿ೧೪।೩।೧।

ಅಥ ಯೈಷಾ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ವ್ರತದುಘಾ ತಾಂ ಹೋತ್ರೇ ದದಾತಿ ಯಜ್ಞೋ ವೈ ಹೋತಾ ಯಜ್ಞೋ
ಯಜಮಾನಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಂ ಹೋತ್ರೇ ದದಾತಿ೧೪।೩।೧।

ಅಥ ಯೈಷಾ ಪತ್ನ್ಯೈ ವ್ರತದುಘಾ ತಾಮುದ್ಗಾತೃಭ್ಯೋ ದದಾತಿ ಪತ್ನೀಕರ್ಮೇವ ವಾ ಏತೇಽತ್ರ
ಕುರ್ವನ್ತಿ ಯದುದ್ಗಾತಾರಸ್ತಸ್ಮಾತ್ತಾಮುದ್ಗಾತೃಭ್ಯೋ ದದಾತಿ೧೪।೩।೧।

ಅಥೈತದ್ವೈ ಆಯುರೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮನು ವಾ ಬ್ರೂತೇ ಭಕ್ಷಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ
ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಯಾ ಸೃಷ್ಟೌ೧೪।೩।೨।೧

ಸರ್ವೇಷಾಂ ವಾ ಏಷ ಭೂತಾನಾಮ್ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ ಯದ್ಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಿಮನು
ಯಜಮಾನಃ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರೃಧ್ಯತೇ ವಿ ವಾ ಏಷ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರೃಧ್ಯತೇ ಯಸ್ಯ ಘರ್ಮೋ
ವಿದೀರ್ಯತೇ ತತ್ರ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ೧೪।೩।೨।೨

ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಂ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಢಂ
ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।೩

ಸ್ವಾಹಾ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯಃ ಸಾಧಿಪತಿಕೇಭ್ಯ ಇತಿ ಮನೋ ವೈ ಪ್ರಾಣಾನಾಮಧಿಪತಿರ್ಮನಸಿ ಹಿ ಸರ್ವೇ
ಪ್ರಾಣಾಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಸ್ತನ್ಮನಸೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।೪

ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಪೃಥಿವೀ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದ್ದೇವತಾಭಿರ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।೫
ಅಗ್ನಯೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅಗ್ನಿರ್ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದ್ದೇವತಾಭಿರ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಡ್>ಅಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।೬

ಅನ್ತರಿಕ್ಷಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದೇವತಾಭಿರ್ಬ್ಭಿಷಜ್ಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಿವೃಡಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ

೧೪।೩।೨।೭

ವಾಯವೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವಾಯುರ್ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದೇವತಾಭಿರ್ಬ್ಭಿಷಜ್ಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಿವೃಡಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ

೧೪।೩।೨।೮

ದಿವೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ದ್ಯೌರ್ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದೇವತಾಭಿರ್ಬ್ಭಿಷಜ್ಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಿವೃಡಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ

೧೪।೩।೨।೯

ಸೂರ್ಯಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಸೂರ್ಯೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದೇವತಾಭಿರ್ಬ್ಭಿಷಜ್ಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಿವೃಡಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ

೧೪।೩।೨।೧೦

ದಿಗ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ದಿಶೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದೇವತಾಭಿರ್ಬ್ಭಿಷಜ್ಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಿವೃಡಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ

೧೪।೩।೨।೧೧

ಚನ್ದ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಚನ್ದ್ರೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದೇವತಾಭಿರ್ಬ್ಭಿಷಜ್ಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಿವೃಡಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ

೧೪।೩।೨।೧೨

ನಕ್ಷತ್ರೇಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದೇವತಾಭಿರ್ಬ್ಭಿಷಜ್ಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಿವೃಡಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।೧೩

ಅದ್ಭ್ಯಃ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಆಪೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾಯತನಂ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದೇವತಾಭಿರ್ಬ್ಭಿಷಜ್ಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಿವೃಡಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ

೧೪।೩।೨।೧೪

ವರುಣಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ವರುಣೋ ವೈ ಸರ್ವೇಷಾಂ ದೇವಾನಾಮಾತ್ಮಾ
ತತ್ಸರ್ವಾಭಿರೇವೈತದೇವತಾಭಿರ್ಬ್ಭಿಷಜ್ಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಞ್ಚ ವಿವೃಡಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ

೧೪।೩।೨।೧೫

ನಾಭ್ಯೈ ಸ್ವಾಹಾ ಪೂತಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಅನಿರುಕ್ತಮನಿರುಕ್ತೋ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಭಿಷಜ್ಯತಿ೧೪।೩।೨।೧೬

ತ್ರಯೋದಶೈತಾ ಆಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ ತ್ರಯೋದಶ ವೈ ಮಾಸಾಃ ಸಮ್ವತ್ಸರಸ್ಯ ಸಮ್ವತ್ಸರಃ
ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾಪತಿಮೇವೈತದ್ಯಜ್ಞಂ ಭಿಷಜ್ಯತಿ೧೪।೩।೨।೧೭

ವಾಚೇ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಮುಖಮೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಪ್ರಾಣಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ನಾಸಿಕೇ
ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ ಚಕ್ಷುಷೇ ಸ್ವಾಹಾ ಚಕ್ಷುಷೇ ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಕ್ಷಿಣೀ ಏವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
ಶ್ರೋತ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹಾ ಶ್ರೋತ್ರಾಯ ಸ್ವಾಹೇತಿ ಕರ್ಣಾವೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ೧೪।೩।೨।೧೮

ಸಪ್ತೈತಾ ಆಹುತಯೋ ಭವನ್ತಿ ಸಪ್ತ ವಾ ಇಮೇ ಶೀರ್ಷನ್ಪ್ರಾಣಾಸ್ತಾನೇವಾಸ್ಮಿನ್ನೇತದ್ದಧಾತಿ
ಪೂರ್ಣಾಹುತಿಮುತ್ತಮಾಂ ಜುಹೋತಿ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪೂರ್ಣಂ ಸರ್ವೇಣೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।೧೯

ಮನಸಃ ಕಾಮಮಾಕೂತಿಮಿತಿ ಮನಸಾ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ತನ್ಮನಸೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ
ಯತ್ಕಿಂ ಚ ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ೧೪।೩।೨।೨೦

ವಾಚಃ ಸತ್ಯಮಶೀಯೇತಿ ವಾಚಾ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ತಂ ತದ್ವಾಚೈವೈತದ್ಭಿಷಜ್ಯತಿ ಯತ್ಕಿಂ ಚ
ವಿವೃಢಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪಶೂನಾಂ ರೂಪಮನ್ನಸ್ಯ ರಸೋ ಯಶಃ ಶ್ರೀಃ ಶ್ರಯತಾಂ ಮಯಿ
ಸ್ವಾಹೇತ್ಯಾಶಿಷಮೇವೈತದಾಶಾಸ್ತೇ೧೪।೩।೨।೨೧

ಅಥ ತಂ ಚೋಪಶಯಾಂ ಚ ಪಿಷ್ಟ್ವಾ ಮಾರ್ತ್ಸ್ನಯಾ ಮೃದಾ ಸಂಸೃಜ್ಯಾವೃತಾ ಕರೋತ್ಯಾವೃತಾ
ಪಚತ್ಯುತ್ಸಾದನಾರ್ಥಮಥ ಯ ಉಪಶಯಯೋರ್ದೃಢಃ ಸ್ಯಾತ್ತೇನ ಪ್ರಚರೇತ್೧೪।೩।೨।೨೨

ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸಂವತ್ಸರಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯತ್ಪ್ರವೃಕ್ತಸ್ತದ್ವಸನ್ತೋ ಯದ್ರುಚಿತಸ್ತದ್ಗ್ರೀಷ್ಮೋ ಯತ್ಪಿನ್ವಿತಸ್ತದ್ವರ್ಷಾ ಯದಾ ವೈ ವರ್ಷಾಹ್
ಪಿನ್ವನ್ತೇಽಥೈನಾಃ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವನ್ತೇ ಹ ವಾಅಸ್ಮೈ ವರ್ಷಾ ಯ
ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।೨೩

ಇಮೇ ವೈ ಲೋಕಾಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯತ್ಪ್ರವೃಕ್ತಸ್ತದಯಂ ಲೋಕೋ ಯದ್ರುಚಿತಸ್ತದನ್ತರಿಕ್ಷಲೋಕೋ ಯತ್ಪಿನ್ವಿತಸ್ತದಸೌ ಲೋಕೋ ಯದಾ ವಾ
ಅಸೌ ಲೋಕಃ ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮ್
ಅಸೌ ಲೋಕೋ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।೨೪

ಏತಾ ವೈ ದೇವತಾಃ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಅಗ್ನಿರ್ವಾಯುರಾದಿತ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವಾ ಏತಾ ದೇವತಾ ಸರ್ವಮ್
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ ಯತ್ಪ್ರವೃಕ್ತಸ್ತದಗ್ನಿರ್ಯದ್ರುಚಿತಸ್ತದ್ವಾಯುರ್ಯತ್ಪಿನ್ವಿತಸ್ತದಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ಯದಾ ವಾ
ಅಸಾವಾದಿತ್ಯಃಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾ
ಅಸಾವಾದಿತ್ಯೋ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।೨೫

ಯಜಮಾನೋ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ತಸ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜಾ ಪಶವಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಯಜಮಾನಃ ಸರ್ವಮ್
ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ ಯತ್ಪ್ರವೃಕ್ತಸ್ತದಾತ್ಮಾ ಯದ್ರುಚಿತಸ್ತತ್ಪ್ರಜಾ ಯತ್ಪಿನ್ವಿತಸ್ತತ್ಪಶವೋ ಯದಾ ವೈ
ಪಶವಃ ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಾನ್ತ್ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವನ್ತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮೈ
ಪಶವೋ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।೨೬

ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವಾಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ ಯದಧಿಶ್ರಿತಂ
ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದುನ್ನೀತಂ ತದ್ರುಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಂ ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವಾಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಮ್
ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನತ್ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮಾ ಅಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ
ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।೨೭

ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯದಧಿಶ್ರಿತಂ ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದಾಸನ್ನಂ ತದ್ರುಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಂ ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವೈ
ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಪಿನ್ವೇತೇ ಅಥೈನೌ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವೇತೇ ಹ
ವಾ ಅಸ್ಮೈ ದರ್ಶಪೂರ್ಣಮಾಸೌ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ

೧೪।೩।೨।೨೮

ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯದಧಿಶ್ರಿತಂ ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದಾಸನ್ನಂ ತದ್ರು ಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಂ ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವೈ
ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ಪಿನ್ವನ್ತೇಽಥೈನಾನಿ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವನ್ತೇ ಹ ವಾ
ಅಸ್ಮೈ ಚಾತುರ್ಮಾಸ್ಯಾನಿ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।೨೯

ಪಶುಬನ್ಧೋ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಪಶುಬನ್ಧಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯದಧಿಶ್ರಿತಸ್ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದಾಸನ್ನಸ್ತದ್ರುಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಸ್ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವೈ
ಪಶುಬನ್ಧಃ ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಜೀವನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ
ಅಸ್ಮೈ ಪಶುಬನ್ಧೋ ಯ ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।೩೦

ಸೋಮೋ ವೈ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸರ್ವಂ ವೈ ಸೋಮಃ ಸರ್ವಂ ಪ್ರವರ್ಗ್ಯಃ ಸ
ಯದಭಿಷುತಸ್ತತ್ಪ್ರವೃಕ್ತೋ ಯದುನ್ನೀತಸ್ತದ್ರುಚಿತೋ ಯದ್ಧುತಸ್ತತ್ಪಿನ್ವಿತೋ ಯದಾ ವೈ ಸೋಮಃ
ಪಿನ್ವತೇಽಥೈನಂ ಸರ್ವೇ ದೇವಾಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಭೂತಾನ್ಯುಪಯುಞ್ಜನ್ತಿ ಪಿನ್ವತೇ ಹ ವಾ ಅಸ್ಮೈ ಸೋಮೋ ಯ
ಏವಮೇತದ್ವೇದ ನ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯಾಪ್ರವರ್ಗ್ಯೇಣ ಕೇನ ಚನ ಯಜ್ಞೇನೇಷ್ಟಂ ಭವತಿ ಯ
ಏವಮೇತದ್ವೇದ೧೪।೩।೨।೩೧

ಅಥೈತದ್ವೈ ಆಯುರೇತಜ್ಜ್ಯೋತಿಃ ಪ್ರವಿಶತಿ ಯ ಏತಮನು ವಾ ಬ್ರೂತೇ ಭಕ್ಷಯತಿ ವಾ ತಸ್ಯ
ವ್ರತಚರ್ಯಾ ಯಾ ಸೃಷ್ಟೌ