Proper display of the text below may depend on webfonts, which in turn require being connected to the internet

ಗೋಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ಪೂರ್ವಭಾಗ, ಪ್ರಥಮಃ ಪ್ರಪಾಠಕಃ

ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಹ ವಾ ಇದಮಗ್ರ ಆಸೀತ್ ಸ್ವಯಂ ತ್ವೇಕಮೇವ ತದೈಕ್ಷತ ಮಹದ್ವೈ ಯಕ್ಷಂ ತದೇಕಮೇವಾಸ್ಮಿ ಹನ್ತಾಹಂ ಮದೇವ ಮನ್ಮಾತ್ರಂ ದ್ವಿತೀಯಂ ದೇವಂ ನಿರ್ಮಮ ಇತಿ ತದಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಸ್ಯ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ತಪ್ತಸ್ಯ ಸಂತಪ್ತಸ್ಯ ಲಲಾಟೇ ಸ್ನೇಹೋ ಯದಾರ್ದ್ರ್ಯಮಾಜಾಯತ ತೇನಾನನ್ದತ್ ತಮಬ್ರವೀತ್ ಮಹದ್ವೈ ಯಕ್ಷಂ ಸುವೇದಮವಿದಾಮಹ ಇತಿ । ತದ್ಯದಬ್ರವೀತ್ ಮಹದ್ವೈ ಯಕ್ಷಂ ಸುವೇದಮವಿದಾಮಹ ಇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ ಸುವೇದೋಽಭವತ್ತಂ ವಾ ಏತಂ ಸುವೇದಂ ಸನ್ತಂ ಸ್ವೇದ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ । ಪರೋಕ್ಷೇಣ ಪರೋಕ್ಷಪ್ರಿಯಾ ಇವ ಹಿ ದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ್ವಿಷಃ ॥ ೧,೧।೧ ॥

ಸ ಭೂಯೋಽಶ್ರಾಮ್ಯದ್ಭೂಯೋಽತಪ್ಯತ್ ಭೂಯ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಮತಪತ್ ತಸ್ಯ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ತಪ್ತಸ್ಯ ಸಂತಪ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ರೋಮಗರ್ತೇಭ್ಯಃ ಪೃಥಕ್ಸ್ವೇದಧಾರಾಃ ಪ್ರಾಸ್ಯನ್ದನ್ತ । ತಾಭಿರನನ್ದತ್ ತದಬ್ರವೀದಾಭಿರ್ವಾ ಅಹಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂಚಾಭಿರ್ವಾ ಅಹಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಜನಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂಚಾಭಿರ್ವಾ ಅಹಮಿದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂಚೇತಿ । ತದ್ಯದಬ್ರವೀದಾಭಿರ್ವಾ ಅಹಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಧಾರಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂಚೇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ ಧಾರಾ ಅಭವಂಸ್ತದ್ಧಾರಾಣಾಂ ಧಾರಾತ್ವಂ ಯಚ್ಚಾಸು ಧ್ರಿಯತೇ । ತದ್ಯದಬ್ರವೀದಾಭಿರ್ವಾ ಅಹಮಿದಂ ಸರ್ವಂ ಜನಯಿಷ್ಯಾಮಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂಚೇತಿ ತಸ್ಮಾಜ್ಜಾಯಾ ಅಭವಂಸ್ತಜ್ಜಾಯಾನಾಂ ಜಾಯಾತ್ವಂ ಯಚ್ಚಾಸು ಪುರುಷೋ ಜಾಯತೇ ಯಚ್ಚ ಪುತ್ರಃ ಪುನ್ನಾಮನರಕಮನೇಕಶತತಾರಂ ತಸ್ಮಾತ್ ತ್ರಾತಿ ಪುತ್ರಸ್ತತ್ ಪುತ್ರಸ್ಯ ಪುತ್ರತ್ವಮ್ । ತದ್ಯದಬ್ರವೀದಾಭಿರ್ವಾ ಅಹಮಿದಂ ಸರ್ವಮಾಪ್ಸ್ಯಾಮಿ ಯದಿದಂ ಕಿಂಚೇತಿ ತಸ್ಮಾದಾಪೋಽಭವಂಸ್ತದಪಾಮಪ್ತ್ವಮಾಪ್ನೋತಿ ವೈ ಸ ಸರ್ವಾನ್ ಕಾಮಾನ್ ಯಾನ್ ಕಾಮಯತೇ ॥ ೧,೧।೨ ॥

ತಾ ಅಪಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾನ್ವೈಕ್ಷತ ತಾಸು ಸ್ವಾಂ ಛಾಯಾಮಪಶ್ಯತ್ ತಾಮಸ್ಯೇಕ್ಷಮಾಣಸ್ಯ ಸ್ವಯಂ ರೇತೋಽಸ್ಕನ್ದತ್ ತದಪ್ಸು ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠತ್ ತಾಸ್ತತ್ರೈವಾಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಾಃ ಶ್ರಾನ್ತಾಸ್ತಪ್ತಾಃ ಸಂತಪ್ತಾಃ ಸಾರ್ಧಮೇವ ರೇತಸಾ ದ್ವೈಧಮಭವಂಸ್ತಾಸಾಮನ್ಯಾ ಅನ್ಯತರಾ ಅತಿಲವಣಾ ಅಪೇಯಾ ಅಸ್ವಾದ್ವ್ಯಸ್ತಾ ಅಶಾನ್ತಾ ರೇತಃ ಸಮುದ್ರಂ ವೃತ್ವಾತಿಷ್ಠನ್ನಥೇತರಾಃ ಪೇಯಾಃ ಸ್ವಾದ್ವ್ಯಃ ಶಾನ್ತಾಸ್ತಾಸ್ತತ್ರೈವಾಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಾಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತಾಭ್ಯಸ್ತಪ್ತಾಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತಾಭ್ಯೋ ಯದ್ರೇತ ಆಸೀತ್ ತದಭೃಜ್ಜ್ಯತ ಯದಭೃಜ್ಜ್ಯತ ತಸ್ಮಾದ್ಭೃಗುಃ ಸಮಭವತ್ ತದ್ಭೃಗೋರ್ಭೃಗುತ್ವಂ ಭೃಗುರಿವ ವೈ ಸ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಭಾತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ॥ ೧,೧।೩ ॥

ಸ ಭೃಗುಂ ಸೃಷ್ಟ್ವಾನ್ತರಧೀಯತ ಸ ಭೃಗುಃ ಸೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಙೇಜತತಂ ವಾಗನ್ವವದದ್ವಾಯೋ ವಾಯೋ ಇತಿ ಸಂನ್ಯವರ್ತತ ಸ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಮೇಜತತಂ ವಾಗನ್ವವದತ್ ಮಾತರಿಶ್ವನ್ ಮಾತರಿಶ್ವನ್ನಿತಿ ಸ ನ್ಯವರ್ತತ ಸ ಪ್ರತೀಚೀಂ ದಿಶಮೇಜತತಂ ವಾಗನ್ವವದತ್ ಪವಮಾನಃ ಪವಮಾನ ಇತಿ ಸ ನ್ಯವರ್ತತ ಸ ಉದೀಚೀಂ ದಿಶಮೇಜತತಂ ವಾಗನ್ವವದದ್ವಾತ ವಾತೇತಿ ತಮಬ್ರವೀನ್ನನ್ವವಿದಾಮಹ ಇತಿ ನ ಹೀತ್ಯಥಾರ್ವಾಙೇನಮೇತಾಸ್ವೇವಾಪ್ಸ್ವನ್ವಿಚ್ಛೇತಿ ತದ್ಯದಬ್ರವೀದಥಾರ್ವಾಙೇನಮೇತಾಸ್ವೇವಾಪ್ಸ್ವನ್ವಿಚ್ಛೇತಿ ತದಥರ್ವಾಭವತ್ ತದಥರ್ವಣೋಽಥರ್ವತ್ವಮ್ । ತಸ್ಯ ಹ ವಾ ಏತಸ್ಯ ಭಗವತೋಽಥರ್ವಣ ಋಷೇರ್ಯಥೇವ ಬ್ರಹ್ಮಣೀ ಲೋಮಾನಿ ಯಥಾಙ್ಗಾನಿ ಯಥಾ ಪ್ರಾಣ ಏವಮೇವಾಸ್ಯ ಸರ್ವ ಆತ್ಮಾ ಸಮಭವತ್ ತಮಥರ್ವಾಣಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಬ್ರವೀತ್ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಾಲಯಸ್ವೇತಿ । ತದ್ಯದಬ್ರವೀತ್ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ಪಾಲಯಸ್ವೇತಿ ತಸ್ಮಾತ್ ಪ್ರಜಾಪತಿರಭವತ್ ತತ್ ಪ್ರಜಾಪತೇಃ ಪ್ರಜಾಪತಿತ್ವಮಥರ್ವಾ ವೈ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಪ್ರಜಾಪತಿರಿವ ವೈ ಸ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಭಾತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ॥ ೧,೧।೪ ॥

ತಮಥರ್ವಾಣಮೃಷಿಮಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರಾನ್ತಾತ್ ತಪ್ತಾತ್ ಸಂತಪ್ತಾತ್ ದಶತಯಾನಥರ್ವಣ ಋಷೀನ್ನಿರಮಿಮತೈಕರ್ಚಾನ್ ದ್ವ್ಯೃಚಾಂಸ್ತೃಚಾಂಶ್ಚತುರೃಚಾನ್ ಪಞ್ಚರ್ಚಾನ್ ಷಡರ್ಚಾನ್ ಸಪ್ತರ್ಚಾನಷ್ಟರ್ಚಾನ್ನವರ್ಚಾನ್ ದಶರ್ಚಾನಿತಿ । ತಾನಥರ್ವಣ ಋಷೀನಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ದಶತಯಾನಾಥರ್ವಣಾನಾರ್ಷೇಯಾನ್ನಿರಮಿಮತೈಕಾದಶಾನ್ ದ್ವಾದಶಾಂಸ್ತ್ರಯೋದಶಾಂಶ್ಚತುರ್ದಶಾನ್ ಪಞ್ಚದಶಾನ್ ಷೋಡಶಾನ್ ಸಪ್ತದಶಾನಷ್ಟಾದಶಾನ್ನವದಶಾನ್ ವಿಂಶಾನಿತಿ । ತಾನಥರ್ವಣ ಋಷೀನಾಥರ್ವಣಾಂಶ್ಚಾರ್ಷೇಯಾನಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತೇಭ್ಯೋ ಯಾನ್ ಮನ್ತ್ರಾನಪಶ್ಯತ್ ಸ ಆಥರ್ವಣೋ ವೇದೋಽಭವತ್ ತಮಾಥರ್ವಣಂ ವೇದಮಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರಾನ್ತಾತ್ ತಪ್ತಾತ್ ಸಂತಪ್ತಾದೋಮಿತಿ ಮನ ಏವೋರ್ಧ್ವಮಕ್ಷರಮುದಕ್ರಾಮತ್ ಸ ಯ ಇಚ್ಛೇತ್ ಸರ್ವೈರೇತೈರಥರ್ವಭಿಶ್ಚಾಥರ್ವಣೀ ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತಯೈವ ತಂ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತ್ಯಾ ಕುರ್ವೀತ । ಸರ್ವೈರ್ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೈರಥರ್ವಭಿಶ್ಚಾಥರ್ವಣೈಶ್ಚ ಕೃತಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿದ್ವಾನೇವಮೇತಯಾ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತ್ಯಾ ಕುರುತೇ ॥ ೧,೧।೫ ॥

ಸ ಭೂಯೋಽಶ್ರಾಮ್ಯದ್ಭೂಯೋಽತಪ್ಯದ್ಭೂಯ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಮತಪತ್ ಸ ಆತ್ಮತ ಏವ ತ್ರೀಂಲ್ಲೋಕಾನ್ನಿರಮಿಮತ ಪೃಥಿವೀಮನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದಿವಮಿತಿ । ಸ ಖಲು ಪಾದಾಭ್ಯಾಮೇವ ಪೃಥಿವೀಂ ನಿರಮಿಮತೋದರಾದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಮೂರ್ಧ್ನೋ ದಿವಮ್ । ಸ ತಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ಲೋಕಾನಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತೇಭ್ಯಸ್ತ್ರೀನ್ ದೇವಾನ್ನಿರಮಿಮತಾಗ್ನಿಂ ವಾಯುಮಾದಿತ್ಯಮಿತಿ । ಸ ಖಲು ಪೃಥಿವ್ಯಾ ಏವಾಗ್ನಿಂ ನಿರಮಿಮತಾನ್ತರಿಕ್ಷಾದ್ವಾಯುಂ ದಿವ ಆದಿತ್ಯಮ್ । ಸ ತಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ದೇವಾನಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತೇಭ್ಯಸ್ತ್ರೀನ್ ವೇದಾನ್ನಿರಮಿಮತ ಋಗ್ವೇದಂ ಯಜುರ್ವೇದಂ ಸಾಮವೇದಮಿತಿ ಅಗ್ನೇ ಋಗ್ವೇದಂ ವಾಯೋರ್ಯಜುರ್ವೇದಮಾದಿತ್ಯಾತ್ ಸಾಮವೇದಮ್ । ಸ ತಾಂಸ್ತ್ರೀನ್ ವೇದಾನಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಿಸ್ರೋ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತೀರ್ನಿರಮಿಮತ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರಿತಿ । ಭೂರಿತ್ಯೃಗ್ವೇದಾತ್ ಭುವ ಇತಿ ಯಜುರ್ವೇದಾತ್ ಸ್ವರಿತಿ ಸಾಮವೇದಾತ್ । ಸ ಯ ಇಚ್ಛೇತ್ ಸರ್ವೈರೇತೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ವೇದೈಃ ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತಾಭಿರೇವ ತಂ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿಃ ಕುರ್ವೀತ ಸರ್ವೈರ್ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೈಸ್ತ್ರಿಭಿರ್ವೇದೈಃ ಕೃತಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿದ್ವಾನೇವಮೇತಾಭಿರ್ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿಃ ಕುರುತೇ ॥ ೧,೧।೬ ॥

ತಾ ಯಾ ಅಮೂ ರೇತಃ ಸಮುದ್ರಂ ವೃತ್ವಾತಿಷ್ಠಂಸ್ತಾಃ ಪ್ರಾಚ್ಯೋ ದಕ್ಷಿಣಾಚ್ಯಃ ಪ್ರತೀಚ್ಯ ಉದೀಚ್ಯಃ ಸಮವದ್ರವನ್ತ । ತದ್ಯತ್ ಸಮವದ್ರವನ್ತ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮುದ್ರ ಉಚ್ಯತೇ । ತಾ ಭೀತಾ ಅಬ್ರುವನ್ ಭಗವನ್ತಮೇವ ವಯಂ ರಾಜಾನಂ ವೃಣೀಮಹ ಇತಿ । ಯಚ್ಚ ವೃತ್ವಾತಿಷ್ಠಂಸ್ತದ್ವರಣೋಽಭವತ್ ತಂ ವಾ ಏತಂ ವರಣಂ ಸನ್ತಂ ವರುಣ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ । ಪರೋಕ್ಷೇಣ ಪರೋಕ್ಷಪ್ರಿಯಾ ಇವ ಹಿ ದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ್ವಿಷಃ । ಸ ಸಮುದ್ರಾದಮುಚ್ಯತ ಸ ಮುಚ್ಯುರಭವತ್ ತಂ ವಾ ಏತಂ ಮುಚ್ಯುಂ ಸನ್ತಂ ಮೃತ್ಯುರಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ । ಪರೋಕ್ಷೇಣ ಪರೋಕ್ಷಪ್ರಿಯಾ ಇವ ಹಿ ದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ್ವಿಷಃ । ತಂ ವರುಣಂ ಮೃತ್ಯುಮಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಸ್ಯ ಶ್ರಾನ್ತಸ್ಯ ತಪ್ತಸ್ಯ ಸಂತಪ್ತಸ್ಯ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋಽಙ್ಗೇಭ್ಯೋ ರಸೋಽಕ್ಷರತ್ ಸೋಽಙ್ಗರಸೋಽಭವತ್ ತಂ ವಾ ಏತಮಙ್ಗರಸಂ ಸನ್ತಮಙ್ಗಿರಾ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ । ಪರೋಕ್ಷೇಣ ಪರೋಕ್ಷಪ್ರಿಯಾ ಇವ ಹಿ ದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ್ವಿಷಃ ॥ ೧,೧।೭ ॥

ತಮಙ್ಗಿರಸಮೃಷಿಮಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರಾನ್ತಾತ್ ತಪ್ತಾತ್ ಸಂತಪ್ತಾದ್ವಿಂಶಿನೋಽಙ್ಗಿರಸ ಋಷೀನ್ನಿರಮಿಮತ ತಾನ್ ವಿಂಶಿನೋಽಙ್ಗಿರಸ ಋಷೀನಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತೇಭ್ಯೋ ದಶತಯಾನಾಙ್ಗಿರಸಾನಾರ್ಷೇಯಾನ್ನಿರಮಿಮತ ಷೋಡಶಿನೋಽಷ್ಟಾದಶಿನೋ ದ್ವಾದಶಿನ ಏಕರ್ಚಾಂಸ್ತೃಚಾಂಶ್ಚತುರೃಚಾನ್ ಪಞ್ಚರ್ಚಾನ್ ಷಡರ್ಚಾನ್ ದ್ವ್ಯೃಚಾನ್ ಸಪ್ತರ್ಚಾನಿತಿ । ತಾನಙ್ಗಿರಸ ಋಷೀನಾಙ್ಗಿರಸಾಂಶ್ಚಾರ್ಷೇಯಾನಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತೇಭ್ಯೋ ಯಾನ್ ಮನ್ತ್ರಾನಪಶ್ಯತ್ಸ ಆಙ್ಗಿರಸೋ ವೇದೋಽಭವತ್ ತಮಾಙ್ಗಿರಸಂ ವೇದಮಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಸ್ಮಾಚ್ಛ್ರಾನ್ತಾತ್ ತಪ್ತಾತ್ ಸಂತಪ್ತಾಜ್ಜನದಿತಿ ದ್ವೈತಮಕ್ಷರಂ ವ್ಯಭವತ್ । ಸ ಯ ಇಚ್ಛೇತ್ ಸರ್ವೈರೇತೈರಙ್ಗಿರೋಭಿಶ್ಚಾಙ್ಗಿರಸೈಶ್ಚ ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತಯೈವ ತಂ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತ್ಯಾ ಕುರ್ವೀತ ಸರ್ವೈರ್ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೈರಙ್ಗಿರೋಭಿಶ್ಚಾಙ್ಗಿರಸೈಶ್ಚ ಕೃತಂ ಭವತಿ ಯ ಏವ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವ ವಿದ್ವಾನೇವಮೇತಯಾ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತ್ಯಾ ಕುರುತೇ ॥ ೧,೧।೮ ॥

ಸ ಊರ್ಧ್ವೋಽತಿಷ್ಠತ್ ಸ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ ವ್ಯಷ್ಟಭ್ನಾತ್ ತಸ್ಮಾದಙ್ಗಿರಸೋಽಧೀಯಾನ ಊರ್ಧ್ವಸ್ತಿಷ್ಠತಿ ತದ್ವ್ರತಂ ಸ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಯೇದ್ಯದ್ವಾ ಅಹಂ ಕಿಂಚನ ಮನಸಾ ಧ್ಯಾಸ್ಯಾಮಿ ತಥೈವ ತದ್ಭವಿಷ್ಯತಿ ತದ್ಧ ಸ್ಮ ತಥೈವ ಭವತಿ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಹ ವೇದಸ್ತಪಸೋಽಧಿಜಾತೋ ಬ್ರಹ್ಮಜ್ಯಾನಾಂ ಕ್ಷಿತಯೇ ಸಂಬಭೂವ ಋಜ್ಯದ್ಭೂತಂ ಯದಸೃಜ್ಯತೇದಂ ನಿವೇಶನಮನೃಣಂ ದೂರಮಸ್ಯೇತಿ । ತಾ ವಾ ಏತಾ ಅಙ್ಗಿರಸಾಂ ಯಾಮಯೋ ಯನ್ ಮೇನಯಃ ಕರೋತಿ ಮೇನಿಭಿರ್ವೀರ್ಯಂ ಯ ಏವ ವೇದ ॥ ೧,೧।೯ ॥

ಸ ದಿಶೌಽನ್ವೈಕ್ಷತ ಪ್ರಾಚೀಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಪ್ರತೀಚೀಮುದೀಚೀಂ ಧ್ರುವಾಮೂರ್ಧ್ವಾಮಿತಿ । ತಾಸ್ತತ್ರೈವಾಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಾಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತಾಭ್ಯಸ್ತಪ್ತಾಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತಾಭ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ವೇದಾನ್ನಿರಮಿಮತ ಸರ್ಪವೇದಂ ಪಿಶಾಚವೇದಮಸುರವೇದಮಿತಿಹಾಸವೇದಂ ಪುರಾಣವೇದಮಿತಿ । ಸ ಖಲು ಪ್ರಾಚ್ಯಾ ಏವ ದಿಶಃ ಸರ್ಪವೇದಂ ನಿರಮಿಮತ ದಕ್ಷಿಣಸ್ಯಾಃ ಪಿಶಾಚವೇದಂ ಪ್ರತೀಚ್ಯಾ ಅಸುರವೇದಮುದೀಚ್ಯಾ ಇತಿಹಾಸವೇದಂ ಧ್ರುವಾಯಾಶ್ಚೋರ್ಧ್ವಾಯಾಶ್ಚ ಪುರಾಣವೇದಮ್ । ಸ ತಾನ್ ಪಞ್ಚ ವೇದಾನಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತೇಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತೇಭ್ಯಸ್ತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತೇಭ್ಯಃ ಪಞ್ಚ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತೀರ್ನಿರಮಿಮತ ವೃಧತ್ ಕರದ್ಗುಹನ್ ಮಹತ್ ತದಿತಿ । ವೃಧದಿತಿ ಸರ್ಪವೇದಾತ್ ಕರದಿತಿ ಪಿಶಾಚವೇದಾತ್ ಗುಹದಿತ್ಯಸುರವೇದಾತ್ ಮಹದಿತೀತಿಹಾಸವೇದಾತ್ ತದಿತಿ ಪುರಾಣವೇದಾತ್ ಸ ಯ ಇಚ್ಛೇತ್ ಸರ್ವೈರೇತೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವೇದೈಃ ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತಾಭಿರೇವ ತಂ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿಃ ಕುರ್ವೀತ ಸರ್ವೈರ್ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತೈಃ ಪಞ್ಚಭಿರ್ವೇದೈಃ ಕೃತಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿದ್ವಾನೇವಮೇತಾಭಿರ್ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತಿಭಿಃ ಕುರುತೇ ॥ ೧,೧।೧೦ ॥

ಸ ಆವತಶ್ಚ ಪರಾವತಶ್ಚಾನ್ವೈಕ್ಷತ ತಾಸ್ತತ್ರೈವಾಭ್ಯಶ್ರಾಮ್ಯದಭ್ಯತಪತ್ ಸಮತಪತ್ ತಾಭ್ಯಃ ಶ್ರಾನ್ತಾಭ್ಯಸ್ತಪ್ತಾಭ್ಯಃ ಸಂತಪ್ತಾಭ್ಯಃ ಶಮಿತ್ಯೂರ್ಧ್ವಮಕ್ಷರಮುದಕ್ರಾಮತ್ । ಸ ಯ ಇಚ್ಛೇತ್ ಸರ್ವಾಭಿರೇತಾಭಿರಾವದ್ಭಿಶ್ಚ ಪರಾವದ್ಭಿಶ್ಚ ಕುರ್ವೀಯೇತ್ಯೇತಯೈವ ತಂ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತ್ಯಾ ಕುರ್ವೀತ ಸರ್ವಾಭಿರ್ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಾಭಿರಾವದ್ಭಿಶ್ಚ ಪರಾವದ್ಭಿಶ್ಚ ಕೃತಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿದ್ವಾನೇವಮೇತಯಾ ಮಹಾವ್ಯಾಹೃತ್ಯಾ ಕುರುತೇ ॥ ೧,೧।೧೧ ॥

ಸ ಭೂಯೋಽಶ್ರಾಮ್ಯತ್ ಭೂಯೋಽತಪ್ಯತ್ ಭೂಯ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಮತಪತ್ ಸ ಮನಸ ಏವ ಚನ್ದ್ರಮಸಂ ನಿರಮಿಮತ ನಖೇಭ್ಯೋ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಲೋಮಭ್ಯ ಓಷಧಿವನಸ್ಪತೀನ್ ಕ್ಷುದ್ರೇಭ್ಯಃ ಪ್ರಾಣೇಭ್ಯೋಽನ್ಯಾನ್ ಬಹೂನ್ ದೇವಾನ್ । ಸ ಭೂಯೋಽಶ್ರಾಮ್ಯದ್ಭೂಯೋಽತಪ್ಯತ್ ಭೂಯ ಆತ್ಮಾನಂ ಸಮತಪತ್ ಸ ಏತಂ ತ್ರಿವೃತಂ ಸಪ್ತತನ್ತುಮೇಕವಿಂಶತಿಸಂಸ್ಥಂ ಯಜ್ಞಮಪಶ್ಯತ್ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಅಗ್ನಿರ್ಯಜ್ಞಂ ತ್ರಿವೃತಂ ಸಪ್ತತನ್ತುಮಿತಿ । ಅಥಾಪ್ಯೇಷ ಪ್ರಾಕ್ರೀಡಿತಃ ಶ್ಲೋಕಃ ಪ್ರತ್ಯಭಿವದತಿ ಸಪ್ತ ಸುತ್ಯಾಃ ಸಪ್ತ ಚ ಪಾಕಯಜ್ಞಾ ಇತಿ ॥ ೧,೧।೧೨ ॥

ತಮಾಹರತ್ ಯೇನಾಯಜತ ತಸ್ಯಾಗ್ನಿರ್ಹೋತಾಸೀತ್ ವಾಯುರಧ್ವರ್ಯುಃ ಸೂರ್ಯ ಉದ್ಗಾತಾ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪರ್ಜನ್ಯಃ ಸದಸ್ಯ ಓಷಧಿವನಸ್ಪತಯಶ್ಚಮಸಾ ಅಧ್ವರ್ಯವೋ ವಿಶ್ವೇದೇವಾ ಹೋತ್ರಕಾ ಅಥರ್ವಾಙ್ಗಿರಸೋ ಗೋಪ್ತಾರಸ್ತಂ ಹ ಸ್ಮೈತಮೇವಂ ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಪೂರ್ವೇ ಶ್ರೋತ್ರಿಯಾ ಯಜ್ಞಂ ತತಂ ಸಾವಸಾಯ ಹ ಸ್ಮಾಹೇತ್ಯಭಿವ್ರಜನ್ತಿ ಮಾ ನೋಽಯಂ ಘರ್ಮ ಉದ್ಯತಃ ಪ್ರಮತ್ತಾನಾಮಮೃತಾಃ ಪ್ರಜಾಃ ಪ್ರಸಾಕ್ಷೀದಿತಿ ತಾನ್ ವಾಯೇತಾನ್ ಪರಿರಕ್ಷಕಾನ್ ಸದಃಪ್ರಸರ್ಪಕಾನಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ದಕ್ಷಿಣಾಸಮೃದ್ಧಾಂಸ್ತದು ಹ ಸ್ಮಾಹ ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯದ್ವೈ ಯಜ್ಞೇಽಕುಶಲಾ ಋತ್ವಿಜೋ ಭವನ್ತ್ಯಚರಿತಿನೋ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮಪರಾಗ್ಯಾ ವಾ ತದ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಿರಿಷ್ಟಮಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ । ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಿರಿಷ್ಟಮನುಯಜಮಾನೋ ವಿರಿಷ್ಯತೇ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ವಿರಿಷ್ಟಮನ್ವೃತ್ವಿಜೋ ವಿರಿಷ್ಯನ್ತ ಋತ್ವಿಜಾಂ ವಿರಿಷ್ಟಮನುದಕ್ಷಿಣಾ ವಿರಿಷ್ಯನ್ತೇ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಂ ವಿರಿಷ್ಟಮನುಯಜಮಾನಃ ಪುತ್ರಪಶುಭಿರ್ವಿರಿಷ್ಯತೇ ಪುತ್ರಪಶೂನಾಂ ವಿರಿಷ್ಟಮನುಯಜಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇನ ವಿರಿಷ್ಯತೇ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ವಿರಿಷ್ಟಮನು ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ ವಿರಿಷ್ಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಧೇ ಯಜನ್ತ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೧।೧೩ ॥

ತಂ ಹ ಸ್ಮೈತಮೇವಂ ವಿದ್ವಾಂಸಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಯಜ್ಞವಿರಿಷ್ಟೋ ವಾ ಯಜ್ಞವಿರಿಷ್ಟಿನೋ ವೇತ್ಯುಪಾಧಾವೇರನ್ನಮಸ್ತೇ ಅಸ್ತು ಭಗವನ್ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ನೋ ವಿರಿಷ್ಟಂ ಸಂಧೇಹೀತಿ ತದ್ಯತ್ರೈವ ವಿರಿಷ್ಟಂ ಸ್ಯಾತ್ ತತ್ರಾಗ್ನೀನುಪಸಮಾಧಾಯ ಶಾನ್ತ್ಯುದಕಂ ಕೃತ್ವಾ ಪೃಥಿವ್ಯೈ ಶ್ರೋತ್ರಾಯೇತಿ ತ್ರಿರೇವಾಗ್ನೀನ್ ಸಮ್ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ತ್ರಿಃ ಪರ್ಯುಕ್ಷತಿ ತ್ರಿಃ ಕಾರಯಮಾಣಮಾಚಾಮಯತಿ ಚ ಸಮ್ಪ್ರೋಕ್ಷತಿ ಚ ಯಜ್ಞವಾಸ್ತು ಚ ಸಮ್ಪ್ರೋಕ್ಷತ್ಯಥಾಪಿ ವೇದಾನಾಂ ರಸೇನ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಿರಿಷ್ಟಂ ಸಂಧೀಯತೇ ತದ್ಯಥಾ ಲವಣೇನ ಸುವರ್ಣಂ ಸಂದಧ್ಯಾತ್ ಸುವರ್ಣೇನ ರಜತಂ ರಜತೇನ ಲೋಹಂ ಲೋಹೇನ ಸೀಸಂ ಸೀಸೇನ ಏಷ್ವೇವಮೇವಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಿರಿಷ್ಟಂ ಸಂಧೀಯತೇ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸಂಧಿತಿಮನು ಯಜಮಾನಃ ಸಂಧೀಯತೇ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಸಂಧಿತಿಮನ್ವೃತ್ವಿಜಃ ಸಂಧೀಯನ್ತ ಋತ್ವಿಜಾಂ ಸಂಧಿತಿಮನು ದಕ್ಷಿಣಾಃ ಸಂಧೀಯನ್ತೇ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಂ ಸಂಧಿತಿಮನು ಯಜಮಾನಃ ಪುತ್ರಪಶುಭಿಃ ಸಂಧೀಯತೇ ಪುತ್ರಪಶೂನಾಂ ಸಂಧಿತಿಮನು ಯಜಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಗೇಣ ಲೋಕೇನ ಸಂಧೀಯತೇ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಂಧಿತಿಮನು ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮಃ ಸಂಧೀಯತೇ ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಧೇ ಯಜನ್ತ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೧।೧೪ ॥

ತದು ಹ ಸ್ಮಾಹಾಥರ್ವಾ ದೇವೋ ವಿಜಾನನ್ ಯಜ್ಞವಿರಿಷ್ಟಾನನ್ದಾನೀತ್ಪುಪಶಮಯೇರನ್ ಯಜ್ಞೇ ಪ್ರಾಯಶ್ಚಿತ್ತಿಃ ಕ್ರಿಯತೇಽಪಿ ಚ ಯದು ಬಹ್ವಿವ ಯಜ್ಞೇ ವಿಲೋಮಃ ಕ್ರಿಯತೇ ನ ಚೈವಾಸ್ಯ ಕಾಚನಾರ್ತಿರ್ಭವತಿ ನ ಚ ಯಜ್ಞವಿಷ್ಕನ್ಧಮುಪಯಾತ್ಯಪಹನ್ತಿ ಪುನರ್ಮೃತ್ಯುಮಪಾತ್ಯೇತಿ ಪುನರಾಜಾತಿಂ ಕಾಮಚಾರೋಽಸ್ಯ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಭಾತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಭವತಿ ಯಸ್ಯ ಚೈವ ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಸದೋಽಧ್ಯಾಸ್ತೇ ಯಸ್ಯ ಚೈವ ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ದಕ್ಷಿಣತ ಉದಙ್ಮುಖ ಆಸೀನೋ ಯಜ್ಞ ಆಜ್ಯಾಹುತೀರ್ಜುಹೋತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೧।೧೫ ॥

ಬ್ರಹ್ಮ ಹ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಪುಷ್ಕರೇ ಸಸೃಜೇ ಸ ಖಲು ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸೃಷ್ಟಶ್ಚಿನ್ತಾಮಾಪೇದೇ ಕೇನಾಹಮೇಕೇನಾಕ್ಷರೇಣ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಲೋಕಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ದೇವಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ವೇದಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಶಬ್ದಾನ್ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ವ್ಯುಷ್ಟೀಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನಿ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾನ್ಯನುಭವೇಯಮಿತಿ ಸ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮಚರತ್ ಸ ಓಂ ಇತ್ಯೇತದಕ್ಷರಮಪಶ್ಯದ್ದ್ವಿವರ್ಣಂ ಚತುರ್ಮಾತ್ರಂ ಸರ್ವವ್ಯಾಪಿ ಸರ್ವವಿಭ್ವಯಾತಯಾಮಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮೀಂ ವ್ಯಾಹೃತಿಂ ಬ್ರಹ್ಮದೈವತಂ ತಯಾ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಕಾಮಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಲೋಕಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ದೇವಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ವೇದಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಯಜ್ಞಾನ್ ಸರ್ವಾಂಶ್ಚ ಶಬ್ದಾನ್ ಸರ್ವಾಶ್ಚ ವ್ಯುಷ್ಟೀಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಚ ಭೂತಾನಿ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮಾನ್ಯನ್ವಭವತ್ ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮೇನ ವರ್ಣೇನಾಪಸ್ನೇಹಶ್ಚಾನ್ವಭವತ್ ತಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯೇನ ವರ್ಣೇನ ತೇಜೋ ಜ್ಯೋತೀಂಷ್ಯನ್ವಭವತ್ ॥ ೧,೧।೧೬ ॥

ತಸ್ಯ ಪ್ರಥಮಯಾ ಸ್ವರಮಾತ್ರಯಾ ಪೃಥಿವೀಮಗ್ನಿಮೋಷಧಿವನಸ್ಪತೀನೃಗ್ವೇದಂ ಭೂರಿತಿ ವ್ಯಾಹೃತಿರ್ಗಾಯತ್ರಂ ಛನ್ದಸ್ತ್ರಿವೃತಂ ಸ್ತೋಮಂ ಪ್ರಾಚೀಂ ದಿಶಂ ವಸನ್ತಮೃತುಂ ವಾಚಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಜಿಹ್ವಾಂ ರಸಮಿತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯನ್ವಭವತ್ ॥ ೧,೧।೧೭ ॥

ತಸ್ಯ ದ್ವಿತೀಯಯಾ ಸ್ವರಮಾತ್ರಯಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವಾಯುಂ ಯಜುರ್ವೇದಂ ಭುವ ಇತಿ ವ್ಯಾಹೃತಿಸ್ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದಃ ಪಞ್ಚದಶಂ ಸ್ತೋಮಂ ಪ್ರತೀಚೀಂ ದಿಶಂ ಗ್ರೀಷ್ಮಮೃತುಂ ಪ್ರಾಣಮಧ್ಯಾತ್ಮನಾಸಿಕೇ ಗನ್ಧಘ್ರಾಣಮಿತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯನ್ವಭವತ್ ॥ ೧,೧।೧೮ ॥

ತಸ್ಯ ತೃತೀಯಯಾ ಸ್ವರಮಾತ್ರಯಾ ದಿವಮಾದಿತ್ಯಂ ಸಾಮವೇದಂ ಸ್ವರಿತಿ ವ್ಯಾಹೃತಿರ್ಜಾಗತಂ ಛನ್ದಃ ಸಪ್ತದಶಂ ಸ್ತೋಮಮುದೀಚೀಂ ದಿಶಂ ವರ್ಷಾಋತುಂ ಜ್ಯೋತಿರಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಚಕ್ಷುಷೀ ದರ್ಶನಮಿತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯನ್ವಭವತ್ ॥ ೧,೧।೧೯ ॥

ತಸ್ಯ ವಕಾರಮಾತ್ರಯಾಪಶ್ಚನ್ದ್ರಮಸಮಥರ್ವವೇದನಕ್ಷತ್ರಾಣ್ಯೋ೩ ಇತಿ ಸ್ವಮಾತ್ಮಾನಂ ಜನದಿತ್ಯಙ್ಗಿರಸಾಮಾನುಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದ ಏಕವಿಂಶಂ ಸ್ತೋಮಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ದಿಶಂ ಶರದಮೃತುಂ ಮನೋಽಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಜ್ಞಾನಂ ಜ್ಞೇಯಮಿತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯನ್ವಭವತ್ ॥ ೧,೧।೨೦ ॥

ತಸ್ಯ ಮಕಾರಶ್ರುತ್ಯೇತಿಹಾಸಪುರಾಣಂ ವಾಕೋ ವಾಕ್ಯಗಾಥಾನಾರಾಶಂಸೀರುಪನಿಷದೋಽನುಶಾಸನಾನಾಮಿತಿ ವೃಧತ್ ಕರದ್ಗುಹನ್ ಮಹತ್ ತಚ್ಛಮೋ೩ ಇತಿ ವ್ಯಾಹೃತೀಃ ಸ್ವರಶಮ್ಯನಾನಾತನ್ತ್ರೀಃ ಸ್ವರನೃತ್ಯಗೀತವಾದಿತ್ರಾಣ್ಯನ್ವಭವಚ್ಚೈತ್ರರಥಂ ದೈವತಂ ವೈದ್ಯುತಂ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಾರ್ಹತಂ ಛನ್ದಸ್ತೃಣವತ್ ತ್ರಯಸ್ತ್ರಿಂಶೌ ಸ್ತೋಮೌ ಧ್ರುವಾಮೂರ್ಧ್ವಾಂ ದಿಶಂ ಹೇಮನ್ತಶಿಶಿರಾವೃತೂ ಶ್ರೋತ್ರಮಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಶಬ್ದಶ್ರವಣಮಿತೀನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯನ್ವಭವತ್ ॥ ೧,೧।೨೧ ॥

ಸೈಷೈವಾಕ್ಷರ ಋಗ್ಬ್ರಹ್ಮಣಸ್ತಪಸೋಽಗ್ರೇ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವ ಬ್ರಹ್ಮ ವೇದಸ್ಯಾಥರ್ವಣಂ ಶುಕ್ರಮತ ಏವ ಮನ್ತ್ರಾಃ ಪ್ರಾದುರ್ಬಭೂವುಃ ಸ ತು ಖಲು ಮನ್ತ್ರಾಣಾಮತಪಸಾಶುಶ್ರೂಷಾನಧ್ಯಾಯಾಧ್ಯಯನೇನ ಯದೂನಂ ಚ ವಿರಿಷ್ಟಂ ಚ ಯಾತಯಾಮಂ ಚ ಕರೋತಿ ತದಥರ್ವಣಾಂ ತೇಜಸಾ ಪ್ರತ್ಯಾಪ್ಯಾಯಯೇನ್ ಮನ್ತ್ರಾಶ್ಚ ಮಾಮಭಿಮುಖೀಭವೇಯುರ್ಗರ್ಭಾ ಇವ ಮಾತರಮಭಿಜಿಘಾಂಸುಃ ಪುರಸ್ತಾದೋಂಕಾರಂ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತ ಏತಯೈವ ತದೃಚಾ ಪ್ರತ್ಯಾಪ್ಯಾಯಯೇದೇಷೈವ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಪುರಸ್ತಾದ್ಯುಜ್ಯತ ಏಷಾ ಪಶ್ಚಾತ್ ಸರ್ವತ ಏತಯಾ ಯಜ್ಞಸ್ತಾಯತೇ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಯಾ ಪುರಸ್ತಾದ್ಯುಜ್ಯತ ಋಚೋಽಕ್ಷರೇ ಪರಮೇ ವ್ಯೋಮನ್ನಿತಿ । ತದೇತದಕ್ಷರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಂ ಕಾಮಮಿಚ್ಛೇತ್ ತ್ರಿರಾತ್ರೋಪೋಷಿತಃ ಪ್ರಾಙ್ಮುಖೋ ವಾಗ್ಯತೋ ಬರ್ಹಿಷ್ಯುಪವಿಶ್ಯ ಸಹಸ್ರಕೃತ್ವಾ ಆವರ್ತಯೇತ್ ಸಿದ್ಧನ್ತ್ಯಸ್ಯಾರ್ಥಾಃ ಸರ್ವಕರ್ಮಾಣಿ ಚೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೧।೨೨ ॥

ವಸೋರ್ದ್ಧಾರಾಣಾಮೈನ್ದ್ರನಗರನ್ತದಸುರರಾಃ ಪರ್ಯವಾರಯನ್ತ ತೇ ದೇವಾ ಭೀತಾ ಆಸನ್ ಕ ಇಮಾನಸುರಾನಪಹನಿಷ್ಯತೀತಿ ತ ಓಂಕಾರಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರಂ ಜ್ಯೇಷ್ಠಂ ದದೃಶುಸ್ತೇ ತಮಬ್ರುವನ್ ಭವತಾ ಮುಖೇನೇಮಾನಸುರಾನ್ ಜಯೇಮೇತಿ । ಸ ಹೋವಾಚ ಕಿಂ ಮೇ ಪ್ರತೀವಾಹೋ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ವರಂ ವೃಣೀಷ್ಯೇತಿ ವೃಣಾ ಇತಿ ಸ ವರಮವೃಣೀತ ನ ಮಾಮನೀರಯಿತ್ವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮ ವದೇಯುರ್ಯದಿ ವದೇಯುರಬ್ರಹ್ಮ ತತ್ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತಥೇತಿ ತೇ ದೇವಾ ದೇವಯಜನಸ್ಯೋತ್ತರಾರ್ಧೇಽಸುರೈಃ ಸಂಯತಾ ಆಸಂಸ್ತಾನೋಂಕಾರೇಣಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯಾದ್ದೇವಾ ಅಸುರಾನ್ ಪರಾಭಾವಯನ್ತ ತದ್ಯತ್ ಪರಾಭಾವಯನ್ತ ತಸ್ಮಾದೋಂಕಾರಃ ಪೂರ್ವ ಉಚ್ಯತೇ । ಯೋ ಹ ವಾ ಏತಮೋಂಕಾರಂ ನ ವೇದಾವಶಃ ಸ್ಯಾದಿತ್ಯಥ ಯ ಏವ ವೇದ ಬ್ರಹ್ಮ ವಶಃ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದೋಂಕಾರ ಋಗ್ಯೃಗ್ಭವತಿ ಯಜುಷಿ ಯಜುಃ ಸಾಮ್ನಿ ಸಾಮ ಸೂತ್ರೇ ಸೂತ್ರಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಶ್ಲೋಕೇ ಶ್ಲೋಕಃ ಪ್ರಣವೇ ಪ್ರಣವ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೧।೨೩ ॥

ಓಂಕಾರಂ ಪೃಚ್ಛಾಮಃ ಕೋ ಧಾತುಃ ಕಿಂ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಂ ಕಿಂ ನಾಮಾಖ್ಯಾತಂ ಕಿಂ ಲಿಙ್ಗಂ ಕಿಂ ವಚನಂ ಕಾ ವಿಭಕ್ತಿಃ ಕಃ ಪ್ರತ್ಯಯಃ ಕಃ ಸ್ವರ ಉಪಸರ್ಗೋ ನಿಪಾತಃ ಕಿಂ ವೈ ವ್ಯಾಕರಣಂ ಕೋ ವಿಕಾರಃ ಕೋ ವಿಕಾರೀ ಕತಿಮಾತ್ರಃ ಕತಿವರ್ಣಃ ಕತ್ಯಕ್ಷರಃ ಕತಿಪದಃ ಕಃ ಸಂಯೋಗಃ ಕಿಂ ಸ್ಥಾನಾನುಪ್ರದಾನಕರಣಂ ಶಿಕ್ಷುಕಾಃ ಕಿಮುಚ್ಚಾರಯನ್ತಿ ಕಿಂ ಛನ್ದಃ ಕೋ ವರ್ಣ ಇತಿ ಪೂರ್ವೇ ಪ್ರಶ್ನಾ ಅಥೋತ್ತರೇ ಮನ್ತ್ರಃ ಕಲ್ಪೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮೃಗ್ಯಜುಃ ಸಾಮ ಕಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನ ಓಂಕಾರಮಾದಿತಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ಕಿಂ ದೇವತಂ ಕಿಂ ಜ್ಯೋತಿಷಂ ಕಿಂ ನಿರುಕ್ತಂ ಕಿಂ ಸ್ಥಾನಂ ಕಾ ಪ್ರಕೃತಿಃ ಕಿಮಧ್ಯಾತ್ಮಮಿತಿ ಷಟ್ತ್ರಿಂಶತ್ ಪ್ರಶ್ನಾಃ ಪೂರ್ವೋತ್ತರಾಣಾಂ ತ್ರಯೋ ವರ್ಗಾ ದ್ವಾದಶಕಾ ಏತೈರೋಂಕಾರಂ ವ್ಯಾಖ್ಯಾಸ್ಯಾಮಃ ॥ ೧,೧।೨೪ ॥

ಇನ್ದ್ರಃ ಪ್ರಜಾಪತಿಮಪೃಚ್ಛದ್ಭಗವನ್ನಭಿಸೂಯ ಪೃಚ್ಛಾಮೀತಿ ಪೃಚ್ಛ ವತ್ಸೇತ್ಯಬ್ರವೀತ್ ಕಿಮಯಮೋಂಕಾರಃ ಕಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಕಿಂ ಚೈತಚ್ಛನ್ದಃ ಕಿಂ ಚೈತದ್ವರ್ಣಃ ಕಿಂಚೈತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ತದ್ಭದ್ರಮೋಂಕಾರಂ ಪೂರ್ವಮಾಲೇಭೇ ಸ್ವರಿತೋದಾತ್ತ ಏಕಾಕ್ಷರ ಓಂಕಾರ ಋಗ್ವೇದೇ ತ್ರೈಸ್ವರ್ಯೋದಾತ್ತ ಏಕಾಕ್ಷರ ಓಂಕಾರೋ ಯಜುರ್ವೇದೇ ದೀರ್ಘಪ್ಲುತೋದಾತ್ತ ಏಕಾಕ್ಷರ ಓಂಕಾರಃ ಸಾಮವೇದೇ ಹ್ರಸ್ವೋದಾತ್ತ ಏಕಾಕ್ಷರ ಓಂಕಾರೋಽಥರ್ವವೇದ ಉದಾತ್ತೋದಾತ್ತದ್ವಿಪದ ಅ ಉ ಇತ್ಯರ್ಧಚತಸ್ರೋ ಮಾತ್ರಾ ಮಕಾರೇ ವ್ಯಞ್ಜನಮಿತ್ಯಾಹುರ್ಯಾ ಸಾ ಪ್ರಥಮಾ ಮಾತ್ರಾ ಬ್ರಹ್ಮದೇವತ್ಯಾ ರಕ್ತಾ ವರ್ಣೇನ ಯಸ್ತಾಂ ಧ್ಯಾಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸ ಗಚ್ಛೇದ್ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಂ ಪದಂ ಯಾ ಸಾ ದ್ವಿತೀಯಾ ಮಾತ್ರಾ ವಿಷ್ಣುದೇವತ್ಯಾ ಕೃಷ್ಣಾ ವರ್ಣೇನ ಯಸ್ತಾಂ ಧ್ಯಾಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸ ಗಚ್ಛೇದ್ವೈಷ್ಣವಂ ಪದಂ ಯಾ ಸಾ ತೃತೀಯಾ ಮಾತ್ರೈಶಾನದೇವತ್ಯಾ ಕಪಿಲಾ ವರ್ಣೇನ ಯಸ್ತಾಂ ಧ್ಯಾಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸ ಗಚ್ಛೇದೈಶಾನಂ ಪದಂ ಯಾ ಸಾರ್ಧಚತುರ್ಥೀ ಮಾತ್ರಾ ಸರ್ವದೇವತ್ಯಾ ವ್ಯಕ್ತೀಭೂತಾ ಖಂ ವಿಚರತಿ ಶುದ್ಧಸ್ಫಟಿಕಸಂನಿಭಾ ವರ್ಣೇನ ಯಸ್ತಾಂ ಧ್ಯಾಯತೇ ನಿತ್ಯಂ ಸ ಗಚ್ಛೇತ್ ಪದಮನಾಮಕಮೋಂಕಾರಸ್ಯ ಚೋತ್ಪತ್ತಿರ್ವಿಪ್ರೋ ಯೋ ನ ಜಾನಾತಿ ತತ್ ಪುನರುಪನಯನಂ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣವಚನಮಾದರ್ತವ್ಯಂ ಯಥಾ ಲಾತವ್ಯೋ ಗೋತ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಪುತ್ರೋ ಗಾಯತ್ರಂ ಛನ್ದಃ ಶುಕ್ಲೋ ವರ್ಣಃ ಪುಂಸೋ ವತ್ಸೋ ರುದ್ರೋ ದೇವತಾ ಓಂಕಾರೋ ವೇದಾನಾಮ್ ॥ ೧,೧।೨೫ ॥

ಕೋ ಧಾತುರಿತ್ಯಾಪೃರ್ಧಾತುರವತಿಮಪ್ಯೇಕೇ ರೂಪಸಾಮಾನ್ಯಾದರ್ಥಸಾಮಾನ್ಯನೇದೀಯಸ್ತಸ್ಮಾದಾಪೇರೋಂಕಾರಃ ಸರ್ವಮಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ ಕೃದನ್ತಮರ್ಥವತ್ ಪ್ರಾತಿಪದಿಕಮದರ್ಶನಂ ಪ್ರತ್ಯಯಸ್ಯ ನಾಮ ಸಮ್ಪದ್ಯತೇ ನಿಪಾತೇಷು ಚೈನಂ ವೈಯಾಕರಣಾ ಉದಾತ್ತಂ ಸಮಾಮನನ್ತಿ ತದವ್ಯಯೀಭೂತಮನ್ವರ್ಥವಾಚೀ ಶಬ್ದೋ ನ ವ್ಯೇತಿ ಕದಾಚನೇತಿ । ಸದೃಶಂ ತ್ರಿಷು ಲಿಙ್ಗೇಷು ಸರ್ವಾಸು ಚ ವಿಭಕ್ತಿಷು । ವಚನೇಷು ಚ ಸರ್ವೇಷು ಯನ್ನ ವ್ಯೇತಿ ತದವ್ಯಯಮ್ । ಕೋ ವಿಕಾರೀ ಚ್ಯವತೇ ಪ್ರಸಾರಣಮಾಪ್ತೋತಿರಾವ ಆ ಪಕಾರೀ ವಿಕಾರ್ಯಾವಾದಿತ ಓಂಕಾರೋ ವಿಕ್ರಿಯತೇ ದ್ವಿತೀಯೋ ಮಕಾರ ಏವ ದ್ವಿವರ್ಣ ಏಕಾಕ್ಷರ ಓಂ ಇತ್ಯೋಂಕಾರೋ ನಿರ್ವೃತಃ ॥ ೧,೧।೨೬ ॥

ಕತಿಮಾತ್ರ ಇತ್ಯಾದೇಸ್ತಿಸ್ರೋ ಮಾತ್ರಾ ಅಭ್ಯಾದಾನೇ ಹಿ ಪ್ಲವತೇ ಮಕಾರಶ್ಚತುರ್ಥೀಂ ಕಿಂ ಸ್ಥಾನಮಿತ್ಯುಭಾವೋಷ್ಠೌ ಸ್ಥಾನಂ ನಾದಾನುಪ್ರದಾನಕರಣೌ ಚ ದ್ವಯಸ್ಥಾನಂ ಸಂಧ್ಯಕ್ಷರಮವರ್ಣಲೇಶಃ ಕಣ್ಠ್ಯೋ ಯಥೋಕ್ತಶೇಷಃ ಪೂರ್ವೋ ವಿವೃತಕರಣಸ್ಥಿತಶ್ಚ ದ್ವಿತೀಯಸ್ಪೃಷ್ಟಕರಣಸ್ಥಿತಶ್ಚ ನ ಸಂಯೋಗೋ ವಿದ್ಯೂತ ಆಖ್ಯಾತೋಪಸರ್ಗಾನುದಾತ್ತಸ್ವರಿತಲಿಙ್ಗವಿಭಕ್ತಿವಚನಾನಿ ಚ ಸಂಸ್ಥಾನಾಧ್ಯಾಯಿನ ಆಚಾರ್ಯಾಃ ಪೂರ್ವೇ ಬಭೂವುಃ ಶ್ರವಣಾದೇವ ಪ್ರತಿಪದ್ಯನ್ತೇ ನಕಾರಣಂ ಪೃಚ್ಛನ್ತ್ಯಥಾಪರಪಕ್ಷೀಯಾಣಾಂ ಕವಿಃ ಪಞ್ಚಾಲಚಣ್ಡಃ ಪರಿಪೃಚ್ಛಕೋ ಬಭೂವಾಂ ವು ಪೃಥಗುದ್ಗೀಥದೋಷಾನ್ ಭವನ್ತೋ ಬ್ರುವನ್ತ್ವಿತಿ ತದ್ವಾಪ್ಯುಪಲಕ್ಷಯೇದ್ವರ್ಣಾಕ್ಷರಪದಾಙ್ಕಶೋ ವಿಭಕ್ತ್ಯಾಮೃಷಿನಿಷೇವಿತಾಮಿತಿ ವಾಚಂ ಸ್ತುವನ್ತಿ ತಸ್ಮಾತ್ ಕಾರಣಂ ಬ್ರೂಮೋ ವರ್ಣಾನಾಮಯಮಿದಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಷಡಙ್ಗವಿದಸ್ತತ್ ತಥಾಧೀಮಹೇ । ಕಿಂ ಛನ್ದ ಇತಿ ಗಾಯತ್ರಂ ಹಿ ಛನ್ದೋ ಗಾಯತ್ರೀ ವೈ ದೇವಾನಾಮೇಕಾಕ್ಷರಾ ಶ್ವೇತವರ್ಣಾ ಚ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ದ್ವೌ ದ್ವಾದಶಕೌ ವರ್ಗಾವೇತದ್ವೈ ವ್ಯಾಕರಣಂ ಧಾತ್ವರ್ಥವಚನಂ ಶೈಕ್ಷ್ಯಂ ಛನ್ದೋವಚನಂ ಚಾಥೋತ್ತರೌ ದ್ವೌ ದ್ವಾದಶಕೌ ವರ್ಗೌ ವೇದರಹಸಿಕೀ ವ್ಯಾಖ್ಯಾತಾ ಮನ್ತ್ರಃ ಕಲ್ಪೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮೃಗ್ಯಜುಃ ಸಾಮಾಥರ್ವಾಣ್ಯೇಷಾ ವ್ಯಾಹೃತಿಶ್ಚತುರ್ಣಾಂ ವೇದಾನಾಮಾನುಪೂರ್ವೇಣೋಂ ಭೂರ್ಭುವಸ್ವರಿತಿ ವ್ಯಾಹೃತಯಃ ॥ ೧,೧।೨೭ ॥

ಅಸಮೀಕ್ಷಪ್ರವಹ್ಲಿತಾನಿ ಶ್ರೂಯನ್ತೇ ದ್ವಾಪರಾದಾವೃಷೀಣಾಮೇಕದೇಶೋ ದೋಷಪತಿರಿಹ ಚಿನ್ತಾಮಾಪೇದೇ ತ್ರಿಭಿಃ ಸೋಮಃ ಪಾತವ್ಯಃ ಸಮಾಪ್ತಮಿವ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದೃಗ್ಯಜುಃಸಾಮಾನ್ಯಪಕ್ರಾನ್ತತೇಜಾಂಸ್ಯಾಸಂಸ್ತತ್ರ ಮಹರ್ಷಯಃ ಪರಿದೇವಯಾಂಚಕ್ರಿರೇ ಮಹಚ್ಛೋಕಭಯಂ ಪ್ರಾಪ್ತಾಸ್ಮೋ ನ ಚೈತತ್ ಸರ್ವೈಃ ಸಮಭಿಹಿತಂ ತೇ ವಯಂ ಭಗವನ್ತಮೇವೋಪಧಾವಾಮ ಸರ್ವೇಷಾಮೇವ ಶರ್ಮ ಭವಾನೀತಿ ತೇ ತಥೇತ್ಯುಕ್ತ್ವಾ ತೂಷ್ಣೀಮತಿಷ್ಠನ್ನಾನುಪಸನ್ನೇಭ್ಯ ಇತ್ಯುಪೋಪಸೀದಾಮೀತಿ ನೀಚೈರ್ಬಭೂವುಃ । ಸ ಏಭ್ಯ ಉಪನೀಯ ಪ್ರೋವಾಚ ಮಾಮಿಕಾಮೇವ ವ್ಯಾಹೃತಿಮಾದಿತಃ ಆದಿತಃ ಕೃಣುಧ್ವಮಿತ್ಯೇವಂ ಮಾಮಕಾ ಆಧೀಯನ್ತೇ । ನರ್ತೇ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋವಿದ್ಭ್ಯಃ ಸೋಮಃ ಪಾತವ್ಯ ಋತ್ವಿಜಃ ಪರಾಭವನ್ತಿ ಯಜಮಾನೋ ರಜಸಾಪಧ್ಯಸ್ಯತಿ ಶ್ರುತಿಶ್ಚಾಪಧ್ಯಸ್ತಾ ತಿಷ್ಠತೀತ್ಯೇವಮೇವೋತ್ತರೋತ್ತರಾದ್ಯೋಗಾತ್ ತೋಕಂ ತೋಕಂ ಪ್ರಶಾಧ್ವಮಿತ್ಯೇವಂ ಪ್ರತಾಪೋ ನ ಪರಾಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ತಥಾಹ ತಥಾಹ ಭಗವನ್ನಿತಿ ಪ್ರತಿಪೇದಿರ ಆಪ್ಯಾಯಯಂಸ್ತೇ ತಥಾ ವೀತಶೋಕಭಯಾ ಬಭೂವುಃ । ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮವಾದಿನ ಓಂಕಾರಮಾದಿತಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ॥ ೧,೧।೨೮ ॥

ಕಿಂದೇವತಮಿತ್ಯೃಚಾಮಗ್ನಿರ್ದೇವತಂ ತದೇವ ಜ್ಯೋತಿರ್ಗಾಯತ್ರಂ ಛನ್ದಃ ಪೃಥಿವೀ ಸ್ಥಾನಮ್ । ಅಗ್ನಿಮೀಡೇ ಪುರೋಹಿತಂ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ದೇವಮೃತ್ವಿಜಮ್ । ಹೋತಾರಂ ರತ್ನಧಾತಮಮಿತ್ಯೇವಮಾದಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಋಗ್ವೇದಮಧೀಯತೇ । ಯಜುಷಾಂ ವಾಯುರ್ದೇವತಂ ತದೇವ ಜ್ಯೋತಿಃ ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದೋಽನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸ್ಥಾನಮ್ । ಇಖೇ ತ್ವೋರ್ಜೇ ತ್ವಾ ವಾಯವ ಸ್ಥ ದೇವೋ ವಃ ಸವಿತಾ ಪ್ರಾರ್ಪಯತು । ಶ್ರೇಷ್ಠತಮಾಯ ಕರ್ಮಣ ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಯಜುರ್ವೇದಮಧೀಯತೇ । ಸಾಮ್ನಾಮಾದಿತ್ಯೋ ದೇವತಂ ತದೇವ ಜ್ಯೋತಿರ್ಜಾಗತಂ ಛನ್ದೋ ದ್ಯೌ ಸ್ಥಾನಮ್ । ಅಗ್ನ ಆಯಾಹಿ ವೀತಯೇ ಗೃಣಾನೋ ಹವ್ಯದಾತಯೇ । ನಿಹೋತಾ ಸತ್ಸಿ ಬರ್ಹಿಷೀತ್ಯೇವಮಾದಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಸಾಮವೇದಮಧೀಯತೇ । ಅಥರ್ವಣಾಂ ಚನ್ದ್ರಮಾ ದೇವತಂ ತದೇವ ಜ್ಯೋತಿಃ ಸರ್ವಾಣಿ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯಾಪಃ ಸ್ಥಾನಮ್ । ಶನ್ನೋ ದೇವೇ ರಭಿಷ್ಟ ಯ ಇತ್ಯೇವಮಾದಿಂ ಕೃತ್ವಾ ಅಥರ್ವವೇದಮಧೀಯತೇ । ಅದ್ಭ್ಯಃ ಸ್ಥಾವರಜಙ್ಗಮೋ ಭೂತಗ್ರಾಮಃ ಸಮ್ಭವತಿ ತಸ್ಮಾತ್ ಸರ್ವಮಾಪೋಮಯಂ ಭೂತಂ ಸರ್ವಂ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋಮಯಮ್ । ಅನ್ತರೈತೇ ತ್ರಯೋ ವೇದಾ ಭೃಗೂನಙ್ಗಿರಸಃ ಶ್ರಿತಾ ಇತ್ಯಬಿತಿ ಪ್ರಕೃತಿರಪಾಮೋಂಕಾರೇಣ ಚೈತಸ್ಮಾದ್ವ್ಯಾಸಃ ಪುರೋವಾಚ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋವಿದಾ ಸಂಸ್ಕೃತೋಽನ್ಯಾನ್ ವೇದಾನಧೀಯೀತ ನಾನ್ಯತ್ರ ಸಂಸ್ಕೃತೋ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸೋಽಧೀಯೀತ ಅಥ ಸಾಮವೇದೇ ಖಿಲಶ್ರುತಿಃ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇಣ ಚೈತಸ್ಮಾದಥರ್ವಾಙ್ಗಿರಸೋ ಹ ಯೋ ವೇದಃ ಸ ವೇದ ಸರ್ವಮಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೧।೨೯ ॥

ಅಧ್ಯಾತ್ಮಮಾತ್ಮಭೈಷಜ್ಯಮಾತ್ಮಕೈವಲ್ಯಮೋಂಕಾರ ಆತ್ಮಾನಂ ನಿರುಧ್ಯ ಸಙ್ಗಮಮಾತ್ರೀಂ ಭೂತಾರ್ಥಚಿನ್ತಾಂ ಚಿನ್ತಯೇದತಿಕ್ರಮ್ಯ ವೇದೇಭ್ಯಃ ಸರ್ವಪರಮಾಧ್ಯಾತ್ಮಫಲಂ ಪ್ರಾಪ್ನೋತೀತ್ಯರ್ಥಃ ಸವಿತರ್ಕಂ ಜ್ಞಾನಮಯಮಿತ್ಯೇತೈಃ ಪ್ರಶ್ನೈಃ ಪ್ರತಿವಚನೈಶ್ಚ ಯಥಾರ್ಥಂ ಪದಮನುವಿಚಿನ್ತ್ಯ ಪ್ರಕರಣಜ್ಞೋ ಹಿ ಪ್ರಬಲೋ ವಿಷಯೀ ಸ್ಯಾತ್ ಸರ್ವಸ್ಮಿನ್ ವಾಕೋ ವಾಕ್ಯ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೧।೩೦ ॥

ಏತದ್ಧ ಸ್ಮೈತದ್ವಿದ್ವಾಂಸಮೇಕಾದಶಾಕ್ಷಂ ಮೌದ್ಗಲ್ಯಂ ಗ್ಲಾವೋ ಮೈತ್ರೇ ಯೋಽಭ್ಯಾಜಗಾಮ ಸ ತಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ವಸತೋ ವಿಜ್ಞಾಯೋವಾಚ ಕಿಂ ಸ್ವಿನ್ಮರ್ಯಾ ಅಯಂ ತಂ ಮೌದ್ಗಲ್ಯೋಽಧ್ಯೇತಿ ಯದಸ್ಮಿನ್ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯೇ ವಸತೀತಿ ತದ್ಧಿ ಮೌದ್ಗಲ್ಯಸ್ಯಾನ್ತೇವಾಸೀ ಶುಶ್ರಾವ ಸಃ ಆಚಾರ್ಯಾಯಾವ್ರಜ್ಯಾಚಚಷ್ಟೇ ದುರಧೀಯಾನಂ ವಾ ಅಯಂ ಭವನ್ತಮವೋಚದ್ಯೋಽಯಮದ್ಯಾತಿಥಿರ್ಭವತಿ ಕಿಂ ಸೌಮ್ಯ ವಿದ್ವಾನಿತಿ । ತ್ರೀನ್ ವೇದಾನ್ ಬ್ರೂತೇ ಭೋ ೩ ಇತಿ ತಸ್ಯ ಸೌಮ್ಯ ಯೋ ವಿಸ್ಪಷ್ಟೋ ವಿಜಿಗೀಷೋಽನ್ತೇವಾಸೀ ತನ್ ಮೇ ಹ್ವಯೇತಿ ತಮಾಜುಹಾವ ತಮಭ್ಯುವಾಚಾಸಾವಿತಿ ಭೋ ೩ ಇತಿ ಕಿಂ ಸೌಮ್ಯ ತ ಆಚಾರ್ಯೋಽಧ್ಯೇತೀತಿ ತ್ರೀನ್ ವೇದಾನ್ ಬ್ರೂತೇ ಭೋ ೩ ಇತಿ ಯನ್ನು ಖಲು ಸೌಮ್ಯಾಸ್ಮಾಭಿಃ ಸರ್ವೇ ವೇದಾ ಮುಖತೋ ಗೃಹೀತಾಃ ಕಥಂ ತ ಏವಮಾಚಾರ್ಯೋ ಭಾಷತೇ ಕಥಂ ನು ಶಿಷ್ಟಾಃ ಶಿಷ್ಟೇಭ್ಯ ಏವಂ ಭಾಷೇರನ್ ಯಂ ಹ್ಯೇನಮಹಂ ಪ್ರಶ್ನಂ ಪ್ರಚ್ಛಾಮಿ ನ ತಂ ವಿವಕ್ಷ್ಯತಿ ನ ಹ್ಯೇನಮಧ್ಯೇತೀತಿ । ಸ ಹ ಮೌದ್ಗಲ್ಯಃ ಸ್ವಮನ್ತೇವಾಸಿನಮುವಾಚ ಪರೇಹಿ ಸೌಮ್ಯ ಗ್ಲಾವಂ ಮೈತ್ರೇಯಮುಪಸೀದಾಧೀಹಿ ಭೋ ಸಾವಿತ್ರೀಂ ಗಾಯತ್ರೀಂ ಚತುರ್ವಿಂಶತಿಯೋನಿಂ ದ್ವಾದಶಮಿಥುನಾಂ ಯಸ್ಯಾ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಶ್ಚಕ್ಷುರ್ಯಸ್ಯಾಂ ಸರ್ವಮಿದಂ ಶ್ರಿತಂ ತಾಂ ಭವಾನ್ ಪ್ರಬ್ರವೀತ್ವಿತಿ ಸ ಚೇತ್ ಸೌಮ್ಯ ದುರಧೀಯಾನೋ ಭವಿಷ್ಯತ್ಯಾಚಾರ್ಯೋವಾಚ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೇ ಸಾವಿತ್ರೀಂ ಪ್ರಾಹೇತಿ ವಕ್ಷ್ಯತಿ ತತ್ತ್ವಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ ದುರಧೀಯಾನಂ ತಂ ವೈ ಭವಾನ್ ಮೌದ್ಗಲ್ಯಮವೋಚತ್ ಸ ತ್ವಾ ಯಂ ಪ್ರಶ್ನಮಪ್ರಾಕ್ಷೀನ್ನ ತಂ ವ್ಯವೋಚಃ ಪುರಾ ಸಂವತ್ಸರಾದಾರ್ತಿಮಾಕೃಷ್ಯಸೀತಿ ॥ ೧,೧।೩೧ ॥

ಸ ತತ್ರಾಜಗಾಮ ಯತ್ರೇತರೋ ಬಭೂವ ತಂ ಹ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಸ ಹ ನ ಪ್ರತಿಪೇದೇ ತಂ ಹೋವಾಚ ದುರಧೀಯಾನಂ ತಂ ವೈ ಭವಾನ್ ಮೌದ್ಗಲ್ಯಮವೋಚತ್ ಸ ತ್ವಾ ಯಂ ಪ್ರಶ್ನಮಪ್ರಾಕ್ಷೀನ್ನ ತಂ ವ್ಯವೋಚಃ ಪುರಾ ಸಂವತ್ಸರಾದಾರ್ತಿಮಾಕೃಷ್ಯಸೀತಿ । ಸ ಹ ಮೈತ್ರೇಯಃ ಸ್ವಾನನ್ತೇವಾಸಿನ ಉವಾಚ ಯಥಾರ್ಥಂ ಭವನ್ತೋ ಯಥಾಗೃಹಂ ಯಥಾಮನೋ ವಿಪ್ರಸೃಜ್ಯನ್ತಾಂ ದುರಧೀಯಾನಂ ವಾ ಅಹಂ ಮೌದ್ಗಲ್ಯಮವೋಚಂ ಸ ಮಾ ಯಂ ಪ್ರಶ್ನಮಪ್ರಾಕ್ಷೀನ್ನ ತಂ ವ್ಯವೋಚಂ ತಮುಪೇಷ್ಯಾಮಿ ಶಾನ್ತಿಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮೀತಿ । ಸಹ ಮೈತ್ರೇಯಃ ಪ್ರಾತಃ ಸಮಿತ್ಪಾಣಿರ್ಮೌದ್ಗಲ್ಯಮುಪಸಸಾದಾಸಾವಾಗ್ರಹಂ ಭೋ ಮೈತ್ರೇಯಃ ಕಿಮರ್ಥಮಿತಿ ದುರಧೀಯಾನಂ ವಾ ಅಹಂ ಭವನ್ತಮವೋಚಂ ತ್ವಂ ಮಾ ಯಂ ಪ್ರಶ್ನಮಪ್ರಾಕ್ಷೀರ್ನ ತಂ ವ್ಯವೋಚಂ ತ್ವಾಮುಪೇಷ್ಯಾಮಿ ಶಾನ್ತಿಂ ಕರಿಷ್ಯಾಮೀತಿ ಸ ಹೋವಾಚಾತ್ರ ವಾ ಉಪೇತಂ ಚ ಸರ್ವಂ ಚ ಕೃತಂ ಪಾಪಕೇನ ತ್ವಾ ಯಾನೇನ ಚರನ್ತಮಾಹ್ವರಥೋಽಯಂ ಮಮ ಕಲ್ಯಾಣಸ್ತಂ ತೇ ದದಾಮಿ ತೇನ ಯಾಹೀತಿ । ಸ ಹೋವಾಚೈತದೇವಾತ್ರಾತ್ವಿಷಂ ಚಾನೃಶಂಸ್ಯಂ ಚ ಯಥಾ ಭವಾನಾಹೋಪಾಯಾಮಿತ್ಯೇವ ಭವನ್ತಮಿತಿ ತಂ ಹೋಪೇಯಾಯ ತಂ ಹೋಪೇತ್ಯ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಕಿಂ ಸ್ವಿದಾಹುರ್ಭೋಃ ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ ಭರ್ಗೋ ದೇವಸ್ಯ ಕವಯಃ ಕಿಮಾಹುರ್ಧಿಯೋ ವಿಚಕ್ಷ್ವ ಯದಿ ತಾಃ ಪ್ರವೇಪ್ತ್ಯ ಪ್ರಚೋದಯಾಂತ್ ಸವಿತಾ ಯಾಭಿರೇತೀತಿ । ತಸ್ಮಾ ಏತತ್ ಪ್ರೋವಾಚ ವೇದಾಶ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಂ ಭರ್ಗೋ ದೇವಸ್ಯ ಕವಯೋಽನ್ನಮಾಹುಃ । ಕರ್ಮಾಣಿ ಧಿಯಸ್ತದು ತೇ ಬ್ರವೀಮಿ ಪ್ರಚೋದಯಾಂತ್ ಸವಿತಾ ಯಾಭಿರೇತೀತಿ । ತಮುಪಸಂಗೃಹ್ಯ ಪಪ್ರಚ್ಛಾಧೀಹಿ ಭೋಃ ಕಃ ಸವಿತಾ ಕಾ ಸಾವಿತ್ರೀ ॥ ೧,೧।೩೨ ॥

ಮನ ಏವ ಸವಿತಾ ವಾಕ್ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವ ಮನಸ್ತದ್ವಾಕ್ಯತ್ರ ವೈ ವಾಕ್ತನ್ ಮನ ಇತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಮಗ್ನಿರೇವ ಸವಿತಾ ಪೃಥಿವೀ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವಾಗ್ನಿಸ್ತತ್ ಪೃಥಿವೀ ಯತ್ರ ವೈ ಪೃಥಿವೀ ತದಗ್ನಿರಿತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಂ ವಾಯುರೇವ ಸವಿತಾನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವ ವಾಯುಸ್ತದನ್ತರಿಕ್ಷಂ ಯತ್ರ ವಾ ಅನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತದ್ವಾಯುರಿತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಮಾದಿತ್ಯ ಏವ ಸವಿತಾ ದ್ಯೌಃ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವಾದಿತ್ಯಸ್ತದ್ದ್ಯೌರ್ಯತ್ರ ವೈ ದ್ಯೌಸ್ತದಾದಿತ್ಯ ಇತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಂ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಏವ ಸವಿತಾ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವ ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತನ್ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ಯತ್ರ ವೈ ನಕ್ಷತ್ರಾಣಿ ತಚ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಇತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಮಹರೇವ ಸವಿತಾ ರಾತ್ರಿಃ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವಾಹಸ್ತದ್ರಾತ್ರಿರ್ಯತ್ರ ವೈ ರಾತ್ರಿಸ್ತದಹರಿತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಮುಷ್ಣಮೇವ ಸವಿತಾ ಶೀತಂ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವೋಷ್ಣಂ ತಚ್ಛೀತಂ ಯತ್ರ ವೈ ಶೀತಂ ತದುಷ್ಣಮಿತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಮಭ್ರಮೇವ ಸವಿತಾ ವರ್ಷಂ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವಾಭ್ರಂ ತದ್ವರ್ಷಂ ಯತ್ರ ವೈ ವರ್ಷಂ ತದಭ್ರಮಿತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಂ ವಿದ್ಯುದೇವ ಸವಿತಾ ಸ್ತನಯಿತ್ನುಃ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವ ವಿದ್ಯುತ್ ತತ್ ಸ್ತನಯಿತ್ನುಃ ಯತ್ರ ವೈ ಸ್ತನಯಿತ್ನುಸ್ತದ್ವಿದ್ಯುದಿತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಂ ಪ್ರಾಣ ಏವ ಸವಿತಾ ಅನ್ನಂ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವ ಪ್ರಾಣಸ್ತದನ್ನಂ ಯತ್ರ ವಾ ಅನ್ನಂ ತತ್ ಪ್ರಾಣ ಇತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಂ ವೇದಾ ಏವ ಸವಿತಾ ಛನ್ದಾಂಸಿ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವ ವೇದಾಸ್ತಚ್ಛನ್ದಾಂಸಿ ಯತ್ರ ವೈ ಛನ್ದಾಂಸಿ ತದ್ವೇದಾ ಇತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಂ ಯಜ್ಞ ಏವ ಸವಿತಾ ದಕ್ಷಿಣಾ ಸಾವಿತ್ರೀ ಯತ್ರ ಹ್ಯೇವ ಯಜ್ಞಸ್ತತ್ ದಕ್ಷಿಣಾ ಯತ್ರ ವೈ ದಕ್ಷಿಣಾಸ್
ತದ್ಯಜ್ಞ ಇತ್ಯೇತೇ ದ್ವೇ ಯೋನೀ ಏಕಂ ಮಿಥುನಮೇತದ್ಧ ಸ್ಮೈತದ್ವಿದ್ವಾಂಸಮೋಪಾಕಾರಿಮಾಸಸ್ತುರ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ತೇ ಸಂಸ್ಥಿತ ಇತ್ಯಥೈತ ಆಸಸ್ತುರಾಚಿತ ಇವ ಚಿತೋ ಬಭೂವಾಥೋಪ್ತ್ಯಾಯ ಪ್ರಾವ್ರಾಜೀದಿತ್ಯೇತದ್ವಾಹಂ ವೇದ ನೈತಾಸು ಯೋನಿಷ್ವಿತ ಏತೇಭ್ಯೋ ವಾ ಮಿಥುನೇಭ್ಯಃ ಸಮ್ಭೂತೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಮಮ ಪುರಾಯುಷಃ ಪ್ರೇಯಾದಿತಿ ॥ ೧,೧।೩೩ ॥

ಬ್ರಹ್ಮ ಹೇದಂ ಶ್ರಿಯಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಮಾಯತನಮೈಕ್ಷತ ತತ್ ತಪಸ್ವ ಯದಿ ತದ್ವ್ರತೇ ಧ್ರಿಯೇತ ತತ್ ಸತ್ಯೇ ಪ್ರತ್ಯತಿಷ್ಠತ್ ಸ ಸವಿತಾ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಸೃಷ್ಟ್ವಾ ತತ್ ಸಾವಿತ್ರೀಂ ಪರ್ಯದಧಾತ್ ತತ್ ಸವಿತುರ್ವರೇಣ್ಯಮಿತಿ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾಃ ಪ್ರಥಮಃ ಪಾದಃ ಪೃಥಿವ್ಯರ್ಚಂ ಸಮದಧಾದೃಚಾಗ್ನಿಮಗ್ನಿನಾ ಶ್ರಿಯಂ ಶ್ರಿಯಾ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಸ್ತ್ರಿಯಾ ಮಿಥುನಂ ಮಿಥುನೇನ ಪ್ರಜಾಂ ಪ್ರಜಯಾ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಣಾ ತಪಸ್ತಪಸಾ ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವ್ರತಂ ವ್ರತೇನ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸಂಶಿತೋ ಭವತ್ಯಶೂನ್ಯೋ ಭವತ್ಯವಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಭವತ್ಯವಿಚ್ಛಿನ್ನೋಽಸ್ಯ ತನ್ತುರವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಜೀವನಂ ಭವನಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿದ್ವಾನೇವಮೇತಂ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾ ಪ್ರಥಮಂ ಪಾದಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ ॥ ೧,೧।೩೪ ॥

ಭರ್ಗೋ ದೇವಸ್ಯ ಧೀಮಹೀತಿ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾ ದ್ವಿತೀಯಃ ಪಾದೋಽನ್ತರಿಕ್ಷೇಣ ಯಜುಃ ಸಮದಧಾತ್ ಯಜುಷಾ ವಾಯುಂ ವಾಯುನಾಭ್ರಮಭ್ರೇಣ ವರ್ಷಂ ವರ್ಷೇಣೌಷಧಿವನಸ್ಪತೀನೋಷಧಿವನಸ್ಪತಿಭಿಃ ಪಶೂನ್ ಪಶುಭಿಃ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಣಾ ತಪಸ್ತಪಸಾ ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವ್ರತಂ ವ್ರತೇನ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸಂಶಿತೋ ಭವತ್ಯಶೂನ್ಯೋ ಭವತ್ಯವಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಭವತ್ಯವಿಚ್ಛಿನ್ನೋಽಸ್ಯ ತನ್ತುರವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಜೀವನಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿದ್ವಾನೇವಮೇತಂ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾ ದ್ವಿತೀಯಂ ಪಾದಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ ॥ ೧,೧।೩೫ ॥

ಧಿಯೋ ಯೋ ನಃ ಪ್ರಚೋದಯಾದಿತಿ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾಸ್ತೃತೀಯಃ ಪಾದೋ ದಿವಾ ಸಾಮ ಸಮದಧಾತ್ ಸಾಮ್ನಾದಿತ್ಯಮಾದಿತ್ಯೇನ ರಶ್ಮೀನ್ ರಶ್ಮಿಭಿರ್ವರ್ಷಂ ವರ್ಷೇಣೌಷಧಿವನಸ್ಪತೀನೋಷಧಿವನಸ್ಪತಿಭಿಃ ಪಶೂನ್ ಪಶುಭಿಃ ಕರ್ಮ ಕರ್ಮಣಾ ತಪಸ್ತಪಸಾ ಸತ್ಯಂ ಸತ್ಯೇನ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ವ್ರತಂ ವ್ರತೇನ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸಂಶಿತೋ ಭವತ್ಯಶೂನ್ಯೋ ಭವತ್ಯವಿಚ್ಛಿನ್ನೋ ಭವತ್ಯವಿಚ್ಛಿನ್ನೋಽಸ್ಯ ತನ್ತುರವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಜೀವನಂ ಭವತಿ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿದ್ವಾನೇವಮೇತಂ ಸಾವಿತ್ರ್ಯಾಸ್ತೃತೀಯಂ ಪಾದಂ ವ್ಯಾಚಷ್ಟೇ ॥ ೧,೧।೩೬ ॥

ತೇನ ಹ ವಾ ಏವಂ ವಿದುಷಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಬ್ರಹ್ಮಾಭಿಪನ್ನಂ ಗ್ರಸಿತಂ ಪರಾಮೃಷ್ಟಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಾಕಾಶಮಭಿಪನ್ನಂ ಗ್ರಸಿತಂ ಪರಾಮೃಷ್ಟಮಾಕಾಶೇನ ವಾಯುರಭಿಪನ್ನೋ ಗ್ರಸಿತಃ ಪರಾಮೃಷ್ಟೋ ವಾಯುನಾ ಜ್ಯೋತಿರಭಿಪನ್ನಂ ಗ್ರಸಿತಂ ಪರಾಮೃಷ್ಟಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾಪೋಽಭಿಪನ್ನಾ ಗ್ರಸಿತಾಃ ಪರಾಮೃಷ್ಟಾ ಅದ್ಭಿರ್ಭೂಮಿರಭಿಪನ್ನಾ ಗ್ರಸಿತಾ ಪರಾಮೃಷ್ಟಾ ಭೂಮ್ಯಾನ್ನಮಭಿಪನ್ನಂ ಗ್ರಸಿತಂ ಪರಾಮೃಷ್ಟಮನ್ನೇನ ಪ್ರಾಣೋಽಭಿಪನ್ನೋ ಗ್ರಸಿತಃ ಪರಾಮೃಷ್ಟಃ ಪ್ರಾಣೇನ ಮನೋಽಭಿಪನ್ನಂ ಗ್ರಸಿತಂ ಪರಾಮೃಷ್ಟಂ ಮನಸಾ ವಾಗಭಿಪನ್ನಾ ಗ್ರಸಿತಾ ಪರಾಮೃಷ್ಟಾ ವಾಚಾ ವೇದಾ ಅಭಿಪನ್ನಾ ಗ್ರಸಿತಾಃ ಪರಾಮೃಷ್ಟಾ ವೇದೈರ್ಯಜ್ಞೋಽಭಿಪನ್ನೋ ಗ್ರಸಿತಃ ಪರಾಮೃಷ್ಟಸ್ತಾನಿ ಹ ವಾ ಏತಾನಿ ದ್ವಾದಶಮಹಾಭೂತಾನ್ಯೇವಂ ವಿಧಿಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾನಿ ತೇಷಾಂ ಯಜ್ಞ ಏವ ಪರಾರ್ಧ್ಯಃ ॥ ೧,೧।೩೭ ॥

ತೇ ಹ ಸ್ಮೈತಮೇವಂ ವಿದ್ವಾಂಸೋ ಮನ್ಯನ್ತೇ ವಿದ್ಮೈನಮಿತಿ ಯಾಥಾತಥ್ಯಮವಿದ್ವಾಂಸೋಽಯಂ ಯಜ್ಞೋ ವೇದೇಷು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋ ವೇದಾ ವಾಚಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ವಾಙ್ಮನಸಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಮನಃ ಪ್ರಾಣೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಪ್ರಾಣೋಽನ್ನೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತೋಽನ್ನಂ ಭೂಮೌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಭೂಮಿರಪ್ಸು ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಆಪೋ ಜ್ಯೋತಿಷಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾ ಜ್ಯೋತಿರ್ವಾಯೌ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ವಾಯುರಾಕಾಶೇ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಆಕಾಶಂ ಬ್ರಹ್ಮಣಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇ ಬ್ರಹ್ಮವಿದಿ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಯೋ ಹ ವಾ ಏವಂ ವಿತ್ ಸ ಬ್ರಹ್ಮವಿತ್ ಪುಣ್ಯಾಂ ಚ ಕೀರ್ತಿಂ ಲಭತೇ ಸುರಭೀಂಶ್ಚ ಗನ್ಧಾನ್ ಸೋಽಪಹತಪಾಪ್ಮಾನನ್ತ್ಯಶ್ರಿಯಮಶ್ನುತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಂ ವಿದ್ವಾನೇವಮೇತಾಂ ವೇದಾನಾಂ ಮಾತರಂ ಸಾವಿತ್ರೀಸಮ್ಪದಮುಪನಿಷದಮುಪಾಸ್ತ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೧।೩೮ ॥

ಆಪೋ ಗರ್ಭಂ ಜನಯನ್ತೀರಿತ್ಯಪಾಙ್ಗರ್ಭಃ ಪುರುಷಃ ಸ ಯಜ್ಞೋಽದ್ಭಿರ್ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರಣೀಯಮಾನಃ ಪ್ರಾಙ್ಣಾಯತೇ ತಸ್ಮಾದಾಚಮನೀಯಂ ಪೂರ್ವಮಾಹಾರಯತಿ ಸ ಯದಾಚಾಮತಿ ತ್ರಿರಾಚಾಮತಿ ದ್ವಿಃ ಪರಿಶುಮ್ಭತ್ಯಾಯುರವರುಹ್ಯ ಪಾಪ್ಮಾನಂ ನಿರ್ಣುದತ್ಯುಪಸಾದ್ಯ ಯಜುಷೋದ್ಧೃತ್ಯ ಮನ್ತ್ರಾನ್ ಪ್ರಯುಜ್ಯಾವಸಾಯ ಪ್ರಾಚೀಃ ಶಾಖಾಃ ಸಂಧಾಯೋನಿರಙ್ಗುಷ್ಠೇ ಪಾಣಾವಮೃತಮಸ್ಯ ಮೃತೋಪಸ್ತರಣಮಸ್ಯ ಮೃತಾಯ ತ್ವೋಪಸ್ತೃಣಾಮೀತಿ ಪಾಣಾವುದಕಮಾನೀಯ ಜೀವಾಸ್ಥೇತಿ ಸೂಕ್ತೇನ ತ್ರಿರಾಚಾಮತಿ । ಸ ಯತ್ ಪೂರ್ವಮಾಚಾಮತಿ ಸಪ್ತ ಪ್ರಾಣಾಂಸ್ತಾನೇತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯಾ ಹ್ಯೇಮಾ ವಾಹ್ಯಾಃ ಶರೀರಾನ್ ಮಾತ್ರಾಸ್ತದ್ಯಥೈತದಗ್ನಿಂ ವಾಯುಮಾದಿತ್ಯಂ ಚನ್ದ್ರಮಸಮಪಃ ಪಶೂನನ್ಯಾಂಶ್ಚ ಪ್ರಜಾಸ್ತಾನೇತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನಾಪ್ಯಾಯಯತ್ಯಾಪೋಽಮೃತಮ್ । ಸ ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಮಾಚಾಮತಿ ಸಪ್ತಾಪಾನಾಂಸ್ತಾನೇತೇನಾಸ್ಮಿನಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯಾ ಹ್ಯೇಮಾ ವಾಹ್ಯಾಃ ಶರೀರಾನ್ ಮಾತ್ರಾಸ್ತದ್ಯಥೈತತ್ ಪೌರ್ಣಮಾಸೀಮಷ್ಟಕಾಮಮಾವಾಸ್ಯಾಂ ಶ್ರದ್ಧಾಂ ದೀಕ್ಷಾಂ ಯಜ್ಞಂ ದಕ್ಷಿಣಾಸ್ತಾನೇತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನಾಪ್ಯಾಯಯತ್ಯಾಪೋಽಮೃತಮ್ । ಸ ಯತ್ ತೃತೀಯಮಾಚಾಮತಿ ಸಪ್ತ ವ್ಯಾನಾಂಸ್ತಾನೇತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯಾ ಹ್ಯೇಮಾ ವಾಹ್ಯಾಃ ಶರೀರಾನ್ ಮಾತ್ರಾಸ್ತದ್ಯಥೈತತ್ ಪೃಥಿವೀಮನ್ತರೀಕ್ಷಂ ದಿವನ್ನಕ್ಷತ್ರಾಏಯೃತೂನಾರ್ತವಾನ್ ಸಂವತ್ಸರಾಂಸ್ತಾನೇತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನಾಪ್ಯಾಯಯತ್ಯಾಪೋಽಮೃತಂ ಪುರುಷೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಥಾಪ್ರಿಯನಿಗಮೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾದ್ವೈ ವಿದ್ವಾನ್ ಪುರುಷಮಿದಂ ಪುಣ್ಡರೀಕಮಿತಿ ಪ್ರಾಣ ಏಷ ಸ ಪುರಿ ಶೇತೇ ಸಂಪುರಿಶಂತ ಇತಿ । ಪುರಿಶಯಂ ಸನ್ತಂ ಪ್ರಾಣಂ ಪುರುಷ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ । ಪರೋಕ್ಷೇಣ ಪರೋಕ್ಷಪ್ರಿಯಾ ಇವ ಹಿ ದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ್ವಿಷಃ । ಸ ಯತ್ ಪೂರ್ವಮಾಚಾಮತಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೋಮಾಂಸ್ತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನವರುನ್ಧೇ ಸ ಯದ್ದ್ವಿತೀಯಮಾಚಾಮತ್ಯಾಜ್ಯಭಾಗೌ
ತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನವರುನ್ಧೇ ಸ ಯತ್ ತೃತೀಯಮಾಚಾಮತಿ ಸಂಸ್ಥಿತಹೋಮಾಂಸ್ತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನವರುನ್ಧೇ ಸ ಯದ್ದ್ವಿಃ ಪರಿಶುಮ್ಭತಿ ತತ್ ಸಮಿತ್ಸಂಬರ್ಹಿಃ ಸ ಯತ್ ಸರ್ವಾಣಿ ಖಾನಿ ಸರ್ವಂ ದೇಹಮಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಯಚ್ಚಾನ್ಯದಾತಾರಂ ಮನ್ತ್ರಕಾರ್ಯಂ ಯಜ್ಞೇ ಸ್ಕನ್ದತಿ ಸರ್ವಂ ತೇನಾಸ್ಮಿನ್ನವರುನ್ಧೇ ಸ ಯದೋಂಪೂರ್ವಾನ್ ಮನ್ತ್ರಾನ್ ಪ್ರಯುಙ್ಕ್ತ ಆಸರ್ವಮೇಧಾದೇತೇ ಕ್ರತವ ಏತ ಏವಾಸ್ಯ ಸರ್ವೇಷು ಲೋಕೇಷು ಸರ್ವೇಷು ದೇವೇಷು ಸರ್ವೇಷು ವೇದೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಭೂತೇಷು ಸರ್ವೇಷು ಸತ್ತ್ವೇಷು ಕಾಮಚಾರಃ ಕಾಮವಿಮೋಚನಂ ಭವತ್ಯರ್ಧೇ ಚ ನ ಪ್ರಮೀಯತೇ ಯ ಏವಂ ವೇದ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಆಪೋ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋರೂಪಮಾಪೋ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋಮಯಮ್ । ಸರ್ವಮಾಪೋಮಯಂ ಭೂತಂ ಸರ್ವಂ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋಮಯಮ್ । ಅನ್ತರೈತೇ ತ್ರಯೋ ವೇದಾ ಭೃಗೂನಙ್ಗಿರಸೋಽನುಗಾಃ । ಅಪಾಂ ಪುಷ್ಪಂ ಮೂರ್ತಿರಾಕಾಶಂ ಪವಿತ್ರಮುತ್ತಮಮಿತ್ಯಾಚಮ್ಯಾಭ್ಯುಕ್ಷ್ಯಾತ್ಮಾನಮನುಮನ್ತ್ರಯತ ಇನ್ದ್ರ ಜೀವೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೧।೩೯ ॥


**************************************************************************************


ಙೋಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ড়ೂರ್ವಭಾಗ, ಡ್ವಿತೀಯಃ ಪ್ರಪಾಠಕಃ

ಓಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಷ್ಣಂಶ್ಚರತಿ ರೋದಸೀ ಉಭೇ ಇತ್ಯಾಚಾರ್ಯಮಾಹ । ತಸ್ಮಿನ್ ದೇವಾಃ ಸಮ್ಮನಸೋ ಭವನ್ತೀತಿ ವಾಯುಮಾಹ ಸ ಸದ್ಯ ಏತಿ ಪೂರ್ವಸ್ಮಾದುತ್ತರಂ ಸಮುದ್ರಮಿತ್ಯಾದಿತ್ಯಮಾಹ ದೀಕ್ಷಿತೋ ದೀರ್ಘಶ್ಮಶ್ರುರೇಷ ದೀಕ್ಷಿತ ಏಷ ದೀರ್ಘಶ್ಮಶ್ರುರೇಷ ಏವಾಚಾರ್ಯಸ್ಥಾನೇ ತಿಷ್ಠನ್ನಾಚಾರ್ಯ ಇತಿ ಸ್ತೂಯತೇ ವೈದ್ಯುತಸ್ಥಾನೇ ತಿಷ್ಠನ್ ವಾಯುರಿತಿ ಸ್ತೂಯತೇ ದ್ಯೌಸ್ಥಾನೇ ತಿಷ್ಠನ್ನಾದಿತ್ಯ ಇತಿ ಸ್ತೂಯತೇ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀಷ್ಣನ್ನಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೧ ॥

ಜಾಯಮಾನೋ ಹ ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಃ ಸಪ್ತೇನ್ದ್ರಿಯಾಣ್ಯಭಿಜಾಯನ್ತೇ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ಚ ಯಶಶ್ಚ ಸ್ವಪ್ನಂ ಚ ಕ್ರೋಧಂ ಚ ಶ್ಲಾಘಾಂ ಚ ರೂಪಂ ಚ ಪುಣ್ಯಮೇವ ಗನ್ಧಂ ಸಪ್ತಮಮ್ । ತಾನಿ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯೈತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮುಪೇತೋಪಕ್ರಾಮನ್ತಿ ಮೃಗಾನಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಂ ಗಚ್ಛತ್ಯಾಚಾರ್ಯಂ ಯಶೋಽಜಗರಂ ಸ್ವಪ್ನೋ ವರಾಹಂ ಕ್ರೋಧೋಪಶ್ಲಾಘಂ ಕುಮಾರೀಂ ರೂಪಮೋಷಧಿವನಸ್ಪತೀನ್ ಪುಣ್ಯೋ ಗನ್ಧಃ ಸ ಯನ್ ಮೃಗಾಜಿನಾನಿ ವಸ್ತೇ ತೇನ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸಮವರುನ್ಧೇ ಯದಸ್ಯ ಮೃಗೇಷು ಭವತಿ ಸಹ ಸ್ನಾತೋ ಬ್ರಹ್ಮವರ್ಚಸೀ ಭವತಿ ಸ ಯದಹರಹರಾಚಾರ್ಯಾಯ ಕರ್ಮಕರೀತಿ ತೇನ ತದ್ಯಶೋಽವರುನ್ಧೇ ಯದಸ್ಯಾಚಾರ್ಯೇ ಭವತಿ ಸಹ ಸ್ನಾತೋ ಯಶಸ್ವೀ ಭವತಿ ಸ ಯತ್ ಸುಷುಪ್ಸುರ್ನಿದ್ರಾನ್ನಿನಯತಿ ತೇನ ತಂ ಸ್ವಪ್ನಮವರುನ್ಧೇ ಯೋಽಸ್ಯಾಜಗರೇ ಭವತಿ ತಂ ಹ ಸ್ನಾತಸ್ವಪನ್ತಮಾಹುಃ ಸ್ವಪಿತುಮೈನಂ ಬೋಬುಧಥೇತಿ ಸ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಾಚಾ ನ ಕಂಚನ ಹಿನಸ್ತಿ ಪುರುಷಾತ್ ಪುರುಷಾತ್ ಪಾಪೀಯಾನಿವ ಮನ್ಯಮಾನಸ್ತೇನ ತಂ ಕ್ರೋಧಮವರುನ್ಧೇ ಯೋಽಸ್ಯ ವರಾಹೇ ಭವತಿ ತಸ್ಯ ಹ ಸ್ನಾತಸ್ಯ ಕ್ರೋಧಾಶ್ಲಾಘೀಯಸಂ ವಿಶನ್ತೇಽಥಾದ್ಭಿಃ ಶ್ಲಾಘ್ಯಮಾನೋ ನ ಸ್ನಾಯಾತ್ ತೇನ ತಂ ಶ್ಲಾಘಾಮವರುನ್ಧೇ ಯಾಸ್ಯಾಪ್ಸು ಭವತಿ ಸಹ ಸ್ನಾತಃ ಶ್ಲಾಘೀಯೋಽನ್ನೇಭ್ಯಃ ಶ್ಲಾಘ್ಯೋಽಥೈತದ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೋ ರೂಪಂ ಯತ್ ಕುಮಾರ್ಯಾಸ್ತಾನ್ನಗ್ನಾನ್ನೀದೀಕ್ಷೇದೇತಿವೇತಿ ಮುಖಂ ವಿಪರಿಧಾಪಯೇತ್ ತೇನ ತದ್ರೂಪಮವರುನ್ಧೇ ಯದಸ್ಯ ಕುಮಾರ್ಯಾಂ ಭವತಿ ತಂ ಹ ಸ್ನಾತಂ ಕುಮಾರೀಮಿವ ನಿರೀಕ್ಷನ್ತೇಽಥೈದ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಃ ಪುಣ್ಯೋ ಗನ್ಧೋ ಯ ಓಷಧಿವನಸ್ಪತೀನಾಂ ತಾಸಾಂ ಪುಣ್ಯಂ ಗನ್ಧಂ ಪ್ರಚ್ಛಿದ್ಯ ನೋಪಜಿಘ್ರೇತ್ ತೇನ ತಂ ಪುಣ್ಯಂ ಗನ್ಧಮವರುನ್ಧೇ ಯೋಽಸ್ಯೌಷಧಿವನಸ್ಪತೀಷು ಭವತಿ ಸ ಹ ಸ್ನಾತಃ ಪುಣ್ಯಗನ್ಧಿರ್ಭವತಿ ॥ ೧,೨।೨ ॥

ಸ ವಾ ಏಷ ಉಪಯಂಶ್ಚತುರ್ಧೋಪೈತ್ಯಗ್ನಿಂ ಪಾದೇನಾಚಾರ್ಯಂ ಪಾದೇನ ಗ್ರಾಮಂ ಪಾದೇನ ಮೃತ್ಯುಂ ಪಾದೇನ ಸ ಯದಹರಹಃ ಸಮಿಧ ಆಹೃತ್ಯ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರಗ್ನಿಂ ಪರಿಚರೇತ್ ತೇನ ತಂ ಪಾದಮವರುನ್ಧೇ ಯೋಽಸ್ಯಾಗ್ನೌ ಭವತಿ । ಸ ಯದಹರಹರಾಚಾರ್ಯಾಯ ಕರ್ಮ ಕರೋತಿ ತೇನ ತಂ ಪಾದಮವರುನ್ಧೇ ಯೋಽಸ್ಯ ಆಚಾರ್ಯೇ ಭವತಿ । ಸ ಯದಹರಹರ್ಗ್ರಾಮಂ ಪ್ರವಿಶ್ಯ ಭಿಕ್ಷಾಮೇವ ಪರೀಪ್ಸತಿ ನ ಮೈಥುನಂ ತೇನ ತಂ ಪಾದಮವರುನ್ಧೇ ಯೋಽಸ್ಯ ಗ್ರಾಮೇ ಭವತಿ ಸ ಯತ್ ಕ್ರುದ್ಧೋ ವಾಚಾ ನ ಕಂಚನ ಹಿನಸ್ತಿ ಪುರುಷಾತ್ ಪುರುಷಾತ್ ಪಾಪೀಯಾನಿ ಮನ್ಯಮಾನಸ್ತೇನೈವ ತಂ ಪಾದಮವರುನ್ಧೇ ಯೋಽಸ್ಯ ಮೃತ್ಯೌ ಭವತಿ ॥ ೧,೨।೩ ॥

ಪಞ್ಚ ಹ ವಾ ಏತೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣ್ಯಗ್ನಯೋ ಧೀಯನ್ತೇ ದ್ವೌ ಪೃಥಗ್ಘಸ್ತಯೋರ್ಮುಖೇ ಹೃದಯ ಉಪಸ್ಥ ಏವ ಪಞ್ಚಮಃ । ಸ ಯದ್ದಕ್ಷಿಣೇನ ಪಾಣಿನಾ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ನ ಸ್ಪೃಶತಿ ತೇನಾಹರಹರ್ಯಾಜಿನಾಂ ಲೋಕಮವರುನ್ಧೇ ಯತ್ ಸವ್ಯೇನ ತೇನ ಪ್ರವ್ರಾಜಿನಾಂ ಯನ್ ಮುಖೇನ ತೇನಾಗ್ನಿಪ್ರಸ್ಕನ್ದಿನಾಂ ಯದ್ಧೃದಯೇನ ತೇನ ಶೂರಾಣಾಂ ಯದುಪಸ್ಥೇನ ತೇನ ಗೃಹಮೇಧಿನಾಂ ತೈಶ್ಚೇತ್ ಸ್ತ್ರಿಯಂ ಪರಾಹರತ್ಯನಗ್ನಿರಿವ ಶಿಷ್ಯತೇ । ಸ ಯದಹರಹರಾಚಾರ್ಯಾಯ ಕುಲೇಽನುತಿಷ್ಠತೇ ಸೋಽನುಷ್ಠಾಯ ಬ್ರೂಯಾದ್ಧರ್ಮಗುಪ್ತೋ ಮಾ ಗೋಪಾಯೇತಿ ಧರ್ಮೋ ಹೈನಂ ಗುಪ್ತೋ ಗೋಪಾಯೇತಿ ತಸ್ಯ ಹ ಪ್ರಜಾ ಶ್ವಃ ಶ್ವಃ ಶ್ರೇಯಸೀ ಶ್ರೇಯಸೀ ಹ ಭವತಿ ಧಾಯ್ಯೈವ ಪ್ರತಿಧೀಯತೇ ಸ್ವರ್ಗೇ ಲೋಕೇ ಪಿತೄನ್ನಿದಧಾತಿ ತಾನ್ತವಂ ನ ವಸೀತ ಯಸ್ತಾನ್ತವಂ ವಸ್ತೇ ಕ್ಷತ್ರಂ ವರ್ಧತೇ ನ ಬ್ರಹ್ಮ ತಸ್ಮಾತ್ ತಾನ್ತವಂ ನ ವಸೀತ ಬ್ರಹ್ಮ ವರ್ಧತಾಂ ಮಾ ಕ್ಷತ್ರಮಿತಿ ನೋಪರ್ಯಾಸೀತ ಯದುಪರ್ಯಾಸ್ತೇ ಪ್ರಾಣಮೇವ ತದಾತ್ಮನೇಽಧರಂ ಕುರುತೇ ಯದ್ವಾತೋ ವಹತಿ ಅಧ ಏವಾಸೀತ ಅಧಃ ಶಯೀತ ಅಧಸ್ತಿಷ್ಠೇದಧೋ ವ್ರಜೇದೇವಂ ಹ ಸ್ಮ ವೈತತ್ ಪೂರ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಚರನ್ತಿ ತಂ ಹ ಸ್ಮ ತತ್ಪುತ್ರಂ ಭ್ರಾತರಂ ವೋಪತಾಪಿನಮಾಹುರುಪನಯೇತೈನಮಿತ್ಯಾಸಮಿದ್ಧಾರಾತ್ ಸ್ವರೇಷ್ಯನ್ತೋಽನ್ನಮದ್ಯಾದಥಾಹ ಜಘನಮಾಹುಃ ಸ್ನಾಪಯೇತೈನಮಿತ್ಯಾಸಮಿದ್ಧಾರಾನ್ನ ಹ್ಯೇತಾನಿ ವ್ರತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ತಂ ಚೇಚ್ಛಯಾನಮಾಚಾರ್ಯೋಽಭಿವದೇತ್ ಸ ಪ್ರತಿಸಂಹಾಯ ಪ್ರತಿಶೃಣುಯಾತ್ ತಂ ಚೇಚ್ಛಯಾನಮುಪ್ಯ್ತಾಯ ತಂ ಚೇದುತ್ಥಿತಮಭಿಪ್ರಕ್ರಮ್ಯ ತಂ ಚೇದಭಿಪ್ರಕ್ರಾನ್ತಮಭಿಪಲಾಯಮಾನಮೇವಂ ಹ ಸ್ಮ ವೈತತ್ ಪೂರ್ವೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಚರನ್ತಿ ತೇಷಾಂ ಹ ಸ್ಮ ವೈಷಾ ಪುಣ್ಯಾ ಕೀರ್ತಿರ್ಗಚ್ಛತ್ಯಾಹ ವಾ ಅಯಂ ಸೋಽದ್ಯ ಗಮಿಷ್ಯತೀತಿ ॥ ೧,೨।೪ ॥

ಜನಮೇಜಯೋ ಹ ವೈ ಪಾರೀಕ್ಷಿತೋ ಮೃಗಯಾಂ ಚರಿಷ್ಯನ್ ಹಂಸಾಭ್ಯಾಮಶಿಕ್ಷನ್ನುಪಾವತಸ್ಥ ಇತಿ ತಾವೂಚತುರ್ಜನಮೇಜಯಂ ಪಾರೀಕ್ಷಿತಮಭ್ಯಾಜಗಾಮ ಸ ಹೋವಾಚ ನಮೋ ವಾಂ ಭಗವನ್ತೌ ಕೌ ನು ಭಗವನ್ತಾವಿತಿ ತಾವೂಚತುರ್ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನಿಶ್ಚಾಹವನೀಯಶ್ಚೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ನಮೋ ವಾಂ ಭಗವನ್ತೌ ತದಾಕೀಯತಾಮಿತಿ ಹೋಪಾರಾಮಮಿತ್ಯಪಿ ಕಿಲ ದೇವಾ ನ ರಮನ್ತೇ ನ ಹಿ ದೇವಾ ನ ರಮನ್ತೇಽಪಿ ಚೈಕೋಪಾರಾಮಾದ್ದೇವಾ ಆರಾಮಮುಪಸಂಕ್ರಾಮನ್ತೀತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ನಮೋ ವಾಂ ಭಗವನ್ತೌ ಕಿಂ ಪುಣ್ಯಮಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮಿತಿ ಕಿಂ ಲೌಕ್ಯಮಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮೇವೇತಿ ತತ್ ಕೋ ವೇದ ಇತಿ ದನ್ತಾವಲೋ ಧೌಮ್ರೋಽಥ ಖಲು ದನ್ತಾವಲೋ ಧೌಮ್ರೋ ಯಾವತಿ ತಾವತಿ ಕಾಲೇ ಪಾರೀಕ್ಷಿತಂ ಜನಮೇಜಯಮಭ್ಯಾಜಗಾಮ ತಸ್ಮಾ ಉಪ್ತ್ಯಾಯ ಸ್ವಯಮೇವ ವಿಷ್ಟರಂ ನಿದಧೌ ತಮುಪಸಂಗೃಹ್ಯ ಪಪ್ರಚ್ಛಾಧೀಹಿ ಭೋ ಕಿಂ ಪುಣ್ಯಮಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮಿತಿ ಕಿಂ ಲೌಕ್ಯಮಿತಿ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಮೇವೇತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತತ್ ಪ್ರೋವಾಚಾಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶದ್ವರ್ಷಂ ಸರ್ವವೇದಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ತಚ್ಚತುರ್ಧಾ ವೇದೇಷು ವ್ಯೂಹ್ಯ ದ್ವಾದಶವರ್ಷಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ದ್ವಾದಶವರ್ಷಾಣ್ಯವರಾರ್ಧಮಪಿ ಸ್ತಾಯಂಶ್ಚರೇದ್ಯಥಾಶಕ್ತ್ಯಪರಮ್ । ತಸ್ಮಾ ಉಹಸ್ಯೃಷಭೌ ಸಹಸ್ರಂ ದದಾವಪ್ಯಪಿಕೀರ್ತಿತಮಾಚಾರ್ಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀತ್ಯೇಕ ಆಹುರಾಕಾಶಮಧಿದೈವತಮಥಾಧ್ಯಾತ್ಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವ್ರತವಾಂಶ್ಚರಣವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ॥ ೧,೨।೫ ॥

ಬ್ರಹ್ಮ ಹ ವೈ ಪ್ರಜಾ ಮೃತ್ಯವೇ ಸಮ್ಪ್ರಯಚ್ಛತ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣಮೇವ ನ ಸಮ್ಪ್ರದದೌ ಸ ಹೋವಾಚಾಸ್ಯಾಮಸ್ಮಿನ್ನಿತಿ ಕಿಮಿತಿ ಯಾಂ ರಾತ್ರೀಂ ಸಮಿಧಮನಾಹೃತ್ಯ ವಸೇತ್ ತಾಮಾಯುಷೋಽವರುನ್ಧೀಯೇತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯಹರಹಃ ಸಮಿಧ ಆಹೃತ್ಯ ಸಾಯಂ ಪ್ರಾತರಗ್ನಿಂ ಪರಿಚರೇತ್ ನೋಪರ್ಯುಪಸಾದಯೇತ್ ಅಥ ಪ್ರತಿಷ್ಠಾಪಯೇತ್ ಯದುಪರ್ಯುಪಸಾದಯೇಜ್ಜೀಮೂತವರ್ಷೀ ತದಹಃ ಪರ್ಜನ್ಯೋ ಭವತಿ ತೇ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಾ ಅಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಚರ್ಯಂ ಚರಿಷ್ಯತಿ ಬ್ರೂತಾಸ್ಮೈ ಭಿಕ್ಷಾ ಇತಿ ಗೃಹಪತಿರ್ಬ್ರೂತ ಬಹುಚಾರೀ ಗೃಹಪತ್ನ್ಯಾ ಇತಿ ಕಿಮಸ್ಯಾ ವೃಞ್ಜೋತಾದದತ್ಯಾ ಇತಿ ಇಷ್ಟಾಪೂರ್ತಸುಕೃತದ್ರವಿಣಮವರುನ್ಧ್ಯಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೇಽಹರಹರ್ಭಿಕ್ಷಾಂ ದದ್ಯಾದ್ಗೃಹಿಣೀಮಾಮೇಯುರಿಷ್ಟಾಪೂರ್ತಸುಕೃತದ್ರವಿಣಮವರುನ್ಧ್ಯಾದಿತಿ । ಸಪ್ತಮೀಂ ನಾತಿನಯೇತ್ ಸಪ್ತಮೀಮತಿನಯನ್ನ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಭವತಿ ಸಮಿದ್ಭೈಕ್ಷೇ ಸಪ್ತರಾತ್ರಮಚರಿತವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ ಪುನರುಪನೇಯೋ ಭವತಿ ॥ ೧,೨।೬ ॥

ನೋಪರಿ ಶಾಯೀ ಸ್ಯಾನ್ನ ಗಾಯನೋ ನ ನರ್ತನೋ ನ ಸರಣೋ ನ ನಿಷ್ಠೀವೇತ್ ಯದುಪರಿ ಶಾಯೀ ಭವತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಂ ನಿವಾಸಾ ಜಾಯನ್ತೇ ಯದ್ಗಾಯನೋ ಭವತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಶ ಆಕ್ರನ್ದಾನ್ ಧಾವನ್ತೇ ಯನ್ನರ್ತನೋ ಭವತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ ಪ್ರೇತಾನ್ನಿರ್ಹರನ್ತೇ ಯತ್ ಸರಣೋ ಭವತ್ಯಭೀಕ್ಷ್ಣಶಃ ಪ್ರಜಾಃ ಸಂವಿಶನ್ತೇ ಯನ್ನಿಷ್ಠೀವತಿ ಮಧ್ಯ ಏವ ತದಾತ್ಮನೋ ನಿಷ್ಠೀವತಿ ಸ ಚೇನ್ನಿಷ್ಠೀವೇದ್ದಿವೋ ನು ಮಾಂ ಯದತ್ರಾಪಿ ಮಧೋರಹಂ ಯದತ್ರಾಪಿ ರಸಸ್ಯ ಮ ಇತ್ಯಾತ್ಮಾನಮನುಮನ್ತ್ರಯತೇ । ಯದತ್ರಾಪಿ ಮಧೋರಹಂ ನಿರಿಷ್ಟವಿಷಮಸ್ಮೃತಮ್ । ಅಗ್ನಿಶ್ಚ ತತ್ ಸವಿತಾ ಚ ಪುನರ್ಮೇ ಜಠರೇ ಧತ್ತಾಮ್ । ಯದತ್ರಾಪಿ ರಸಸ್ಯ ಮೇ ಪರಾಪಪಾತಾಸ್ಮ ತಮ್ । ತದಿಹೋಪಹ್ವಯಾಮಹೇ ತನ್ ಮ ಆಪ್ಯಾಯತಾಂ ಪುನರಿತಿ । ನ ಶ್ಮಶಾನಮಾತಿಷ್ಠೇತ್ ಸ ಚೇದಭಿತಿಷ್ಠೇದುದಕಂ ಹಸ್ತೇ ಕೃತ್ವಾ ಯದೀದಮೃತುಕಾಮ್ಯೇತ್ಯಭಿಮನ್ತ್ರ್ಯ ಜಪಂತ್ ಸಮ್ಪ್ರೋಕ್ಷ್ಯ ಪರಿಕ್ರಾಮೇತ್ ಸಮಯಾಯೋಪರಿ ವ್ರಜೇತ್ ಯದೀದಮೃತುಕಾಮ್ಯಾಘಂ ರಿಪ್ರಮುಪೇಯಿಮ ಅನ್ಧಃ ಶ್ಲೋಣ ಇವ ಹೀಯತಾಮ್ । ಮಾ ನೋಽನ್ವಾಗಾದಘಂ ಯತ ಇತಿ । ಅಥ ಹೈತದ್ದೇವಾನಾಂ ಪರಿಷೂತಂ ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮಚಾರೀ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ದೇವಾನಾಮೇತತ್ ಪರಿಷೂತಮನಭ್ಯಾರೂಢಂ ಚರತಿ ರೋಚಮಾನಂ ತಸ್ಮಿನ್ ಸರ್ವೇ ಪಶವಸ್ತತ್ರ ಯಜ್ಞಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ನನ್ನಂ ಸಹ ದೇವತಾಭಿರಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೭ ॥

ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಜನಯನ್ನಿತಿ ಶಙ್ಖಸ್ಯ ಮೂಲೇ ಮಹಋಷೇರ್ವಸಿಷ್ಠಸ್ಯ ಪುತ್ರಃ ಏತಾಂ ವಾಚಂ ಸಸೃಜೇ ಶೀತೋಷ್ಣಾವಿಹೋತ್ಸೌ ಪ್ರಾದುರ್ಭವೇಯಾತಾಮಿತಿ ತಥಾ ತಚ್ಛಶ್ವದನುವರ್ತತೇ ಅಥ ಖಲು ವಿಪಾಣ್ಮಧ್ಯೇ ವಸಿಷ್ಠಶಿಲಾ ನಾಮ ಪ್ರಥಮ ಆಶ್ರಮೋ ದ್ವಿತೀಯಃ ಕೃಷ್ಣಶಿಲಾಸ್ತಸ್ಮಿನ್ ವಸಿಷ್ಠಃ ಸಮತಪದ್ವಿಶ್ವಾಮಿತ್ರಜಮದಗ್ನೀ ಜಾಮದಗ್ನೇ ತಪತಃ ಗೌತಮಭರದ್ವಾಜೌ ಸಿಂಹೌ ಪ್ರಭವೇ ತಪತಃ ಗುಙ್ಗುರ್ಗುಗುರ್ವಾಸೇ ತಪತ್ಯೃಷಿರೃಷಿದ್ರೋಣೇಽಭ್ಯತಪದಗಸ್ತ್ಯೋಽಗಸ್ತ್ಯತೀರ್ಥೇ ತಪತಿ ದಿವ್ಯತ್ರಿರ್ಹ ತಪತಿ ಸ್ವಯಮ್ಭೂಃ ಕಶ್ಯಪಃ ಕಶ್ಯಪತುಙ್ಗೇಽಭ್ಯತಪದುಲವೃಕರ್ಕ್ಷುತರಕ್ಷುಃ ಶ್ವಾ ವರಾಹಚಿಲ್ವಟಿಬಭ್ರುಕಾಃ ಸರ್ಪದಂಷ್ಟ್ರನಃ ಸಂಹನುಕೃಣ್ವಾನಾಃ ಕಶ್ಯಪತುಙ್ಗದರ್ಶನಾತ್ ಸರಣವಾಟಾತ್ ಸಿದ್ಧಿರ್ಭವತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಮೃಷಿವನೇ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರ್ಯೇಕಪಾದೇನಾತಿಷ್ಠದ್ದ್ವಿತೀಯಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಂ ಮೂರ್ಧನ್ಯೇವಾಮೃತಸ್ಯ ಧಾರಾಮಧಾರಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಾಣ್ಯಷ್ಟಾಚತ್ವಾರಿಂಶತಂ ವರ್ಷಸಹಸ್ರಾಣಿ ಸಲಿಲಸ್ಯ ಪೃಷ್ಠೇ ಶಿವೋಽಭ್ಯತಪತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ತಪ್ತಾತ್ ತಪಸೋ ಭೂಯ ಏವಾಭ್ಯತಪತ್ । ತದಪ್ಯೇತಾ ಋಚೋಽಭಿವದನ್ತಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಜನಯನ್ನಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೮ ॥

ಏಕಪಾದ್ದ್ವಿಪದ ಇತಿ ವಾಯುರೇಕಪಾತ್ ತಸ್ಯಾಕಾಶಂ ಪಾದಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ದ್ವಿಪಾತ್ ತಸ್ಯ ಪೂರ್ವಪಕ್ಷಾಪರಪಕ್ಷೌ ಪಾದಾವಾದಿತ್ಯಸ್ತ್ರಿಪಾತ್ ತಸ್ಯೇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಪಾದಾ ಅಗ್ನಿಃ ಷಟ್ಪಾದಸ್ತಸ್ಯ ಪೃಥಿವ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ಯೌರಾಪ ಓಷಧಿವನಸ್ಪತಯ ಇಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಪಾದಾಸ್ತೇಷಾಂ ಸರ್ವೇಷಾಂ ವೇದಾ ಗತಿರಾತ್ಮಾ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಾಶ್ಚತಸ್ರೋ ಬ್ರಹ್ಮಣಃ ಶಾಖಾ ಅಥೋ ಆಹುಃ ಷಡಿತಿ ಮೂರ್ತಿರಾಕಾಶಶ್ಚೇತ್ಯೃಚಾ ಮೂರ್ತಿರ್ಯಾಜುಷೀ ಗತಿಃ ಸಾಮಮಯಂ ತೇಜೋ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಾಮಾಪೈತದ್ಬ್ರಹ್ಮೈವ ಯಜ್ಞಶ್ಚತುಷ್ಪಾದ್ದ್ವಿಃ ಸಂಸ್ಥಿತ ಇತಿ । ತಸ್ಯ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಃ ಸಂಸ್ಥೇ ಅಥೋ ಆಹುರೇಕಸಂಸ್ಥಿತ ಇತಿ ಯದ್ಧೋತರ್ಚಾಂ ಮಣ್ಡಲೈಃ ಕರೋತಿ ಪೃಥಿವೀಂ ತೇ ನಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಏತಸ್ಯಾಂ ಹ್ಯಗ್ನಿಶ್ಚರತಿ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಅಗ್ನಿವಾಸಾಃ ಪೃಥಿವ್ಯಸಿ ತನ್ಯೂರಿತಿ । ಯದಧ್ವರ್ಯುರ್ಯಜುಷಾ ಕರೋತ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ತೇನಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ತಸ್ಮಿನ್ ವಾಯುರ್ನ ನಿವಿಶತೇ ಕತಮಚ್ಚ ನಾಹ ಇತಿ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಅನ್ತರಿಕ್ಷೇ ಪಥಿಭಿರ್ಹ್ರೀಯಮಾಣೋ ನ ನಿವಿಶತೇ ಕತಮಚ್ಚ ನಾಹಃ । ಅಪಾಂ ಯೋನಿಃ ಪ್ರಥಮಜಾ ಋತಸ್ಯ ಕ್ವ ಸ್ವಿಜ್ಜಾತಃ ಕುತ ಆಬಭೂವೇತಿ । ಯದುದ್ಗಾತಾ ಸಾಮ್ನಾ ಕರೋತಿ ದಿವಂ ತೇನಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ತತ್ರ ಹ್ಯಾದಿತ್ಯಃ ಶುಕ್ರಶ್ಚರತಿ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಉಚ್ಚಾಯತಂ ತಮರುಣಂ ಸುಪರ್ಣಮಿತಿ । ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮರ್ಚಾಂ ಕಾಣ್ಡೈಃ ಕರೋತ್ಯಪಸ್ತೇನಾಪ್ಯಾಯಯತಿ ಚನ್ದ್ರಮಾ ಹ್ಯಪ್ಸು ಚರತಿ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಚನ್ದ್ರಮಾ ಅಪ್ಸನ್ತರಿತಿ । ತಾಸಾಮೋಷಧಿವನಸ್ಪತಯಃ ಕಾಣ್ಡಾನಿ ತತೋ ಮೂಲಕಾಣ್ಡಪರ್ಣಪುಷ್ಪಫಲಪ್ರರೋಹರಸಗನ್ಧೈರ್ಯಜ್ಞೋ ವರ್ತತೇಽದ್ಭಿಃ ಕರ್ಮಾಣಿ ಪ್ರವರ್ತನ್ತೇಽದ್ಭಿಃ ಸೋಮೋ ವಿಷೂಯತೇ ತದ್ಯದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಕರ್ಮಣಿ ಕರ್ಮಣ್ಯಾಮನ್ತ್ರಯತ್ಯಪಸ್ತೇನಾನುಜಾನಾತ್ಯೇಷೋ ಹ್ಯಸ್ಯ ಭಾಗಸ್ತದ್ಯಥಾ ಭೋಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋಽಪ ಏವ ಪ್ರಥಮಮ್
ಆಚಾಮಯೇದಪ ಉಪರಿಷ್ಟಾದೇವಂ ಯಜ್ಞೋಽದ್ಭಿರೇವ ಪ್ರವರ್ತತೇಽಪ್ಸು ಸಂಸ್ಥಾಪ್ಯತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೋಮಸಂಸ್ಥಿತಹೋಮೈರ್ಯಜ್ಞೋ ವರ್ತತೇಽನ್ತರಾ ಹಿ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೋಮಸಂಸ್ಥಿತಹೋಮೈರ್ಯಜ್ಞ ಪರಿಗೃಹ್ಣಾತ್ಯನ್ತರಾ ಹಿ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಃ ವೇದಾನೋದುಹ್ಯ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಃ ಸೋಮಪಾನಂ ಮನ್ಯನ್ತೇ ಸೋಮಾತ್ಮಕೋ ಹ್ಯಯಂ ವೇದ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಸೋಮಂ ಮನ್ಯತೇ ಪಪಿವಾನಿತಿ । ತದ್ಯಥೇಮಾಂ ಪೃಥಿವೀಮುದೀರ್ಣಾಂ ಜ್ಯೋತಿಷಾ ಧೂಮಾಯಮಾನಾಂ ವರ್ಷಂ ಶಮಯತ್ಯೇವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋಭಿರ್ವ್ಯಾಹೃತಿಭಿರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಿರಿಷ್ಟಂ ಶಮಯತ್ಯಗ್ನಿರಾದಿತ್ಯಾಯ ಮ ಇತ್ಯೇತೇಽಙ್ಗಿರಸ ಏತ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಸಮಾಪ್ನುವನ್ತಿ ವಾಯುರಾಪಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾ ಇತ್ಯೇತೇ ಭೃಗವ ಏತ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಸಮಾಪ್ಯಾಯಯನ್ತ್ಯೇಕಮೇವ ಸಂಸ್ಥಂ ಭವತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೯ ॥

ವಿಚಾರೀ ಹ ವೈ ಕಾವನ್ಧಿಃ ಕಬನ್ಧಸ್ಯಾಥರ್ವಣಸ್ಯ ಪುತ್ರೋ ಮೇಧಾವೀ ಮೀಮಾಂಸಕೋಽನೂಚಾನ ಆಸ ಸ ಹ ಸ್ವೇನಾತಿಮಾನೇನ ಮಾನುಷಂ ವಿತ್ತಂ ನೇಯಾಯ ತಂ ಮಾತೋವಾಚ ತ ಏವೈತದನ್ನಮವೋಚಂಸ್ತ ಇಮಮೇಷು ಕುರುಪಞ್ಚಾಲೇಷ್ವಙ್ಗಮಗಧೇಷು ಕಾಶಿಕೌಸಲ್ಯೇಷು ಶಾಲ್ವಮತ್ಸ್ಯೇಷು ಶವಸೌಶೀನರೇಷೂದೀಚ್ಯೇಷ್ವನ್ನಮದನ್ತೀತ್ಯಥ ವಯಂ ತವೈವಾತಿಮಾನೇ ನಾನಾದ್ಯಾಸ್ಮೋ ವತ್ಸ ವಾಹನಮನ್ವಿಚ್ಛೇತಿ ಸ ಮಾನ್ಧಾತುರ್ಯೌವನಾಶ್ವಸ್ಯ ಸಾರ್ವಭೌಮಸ್ಯ ರಾಜ್ಞಃ ಸೋಮಂ ಪ್ರಸೂತಮಾಜಗಾಮ ಸ ಸದೋಽನುಪ್ರವಿಶ್ಯರ್ತ್ವಿಜಶ್ಚ ಯಜಮಾನಂ ಚಾಮನ್ತ್ರಯಾಮಾಸ ತದ್ಯಾಃ ಪ್ರಾಚ್ಯೋ ನದ್ಯೋ ವಹನ್ತಿ ಯಾಶ್ಚ ದಕ್ಷಿಣಾಚ್ಯೋ ಯಾಶ್ಚ ಪ್ರತೀಚ್ಯೋ ಯಾಶ್ಚ ಉದೀಚ್ಯಸ್ತಾಃ ಸರ್ವಾಃ ಪೃಥಙ್ನಾಮ ಧೇಯೋರಿತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ತಾಸಾಂ ಸಮುದ್ರಮಭಿಪದ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಛಿದ್ಯತೇ ನಾಮಧೇಯಂ ಸಮುದ್ರ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಏವಮಿಮೇ ಸರ್ವೇ ವೇದಾ ನಿರ್ಮಿತಾಃ ಸಕಲ್ಪಾಃ ಸರಹಸ್ಯಾಃ ಸಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಃ ಸೋಪನಿಷತ್ಕಾಃ ಸೇತಿಹಾಸಾಃ ಸಾನ್ವಾಖ್ಯಾತಾಃ ಸಪುರಾಣಾಃ ಸಸ್ವರಾಃ ಸಸಂಸ್ಕಾರಾಃ ಸನಿರುಕ್ತಾಃ ಸಾನುಶಾಸನಾಃ ಸಾನುಮಾರ್ಜನಾಃ ಸವಾಕೋವಾಕ್ಯಾಸ್ತೇಷಾಂ ಯಜ್ಞಮಭಿಪದ್ಯಮಾನಾನಾಂ ಛಿದ್ಯತೇ ನಾಮಧೇಯಂ ಯಜ್ಞ ಇತ್ಯೇವಾಚಕ್ಷತೇ ॥ ೧,೨।೧೦ ॥

ಭೂಮಿರ್ಹ ವೈ ಏತದ್ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ದೇವಯಜನಂ ಯದಪ್ರಾಕ್ಪ್ರವಣಂ ಯದನುದಕ್ಪ್ರವಣಂ ಯತ್ ಕೃತ್ರಿಮಂ ಯತ್ ಸಮವಿಷಮಮಿದಂ ಹ ತ್ವೇವ ದೇವಯಜನಂ ಯತ್ ಸಮಂ ಸಮೂಲಮವಿದಗ್ಧಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣಂ ಸಮಂ ಸಮಾಸ್ತೀರ್ಣಮಿವ ಭವತಿ ಯತ್ರ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣತಾಂ ವಿದ್ಯಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ಕರೋತೀತಿ ವೋಚೇ ಛನ್ದಸ್ತನ್ನ ವಿನ್ದಾಮೋ ಯೇನೋತ್ತರಮೇಮಹೀತಿ । ತಾನ್ ಹ ಪಪ್ರಚ್ಛ ಕಿಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಹೋತಾ ಹೌತ್ರಂ ಕರೋತಿ ಕಿಂ ವಿದ್ವಾನಧ್ವರ್ಯುರಾಧ್ವರ್ಯವಂ ಕರೋತಿ ಕಿಂ ವಿದ್ವಾನುದ್ಗಾತೌದ್ಗಾತ್ರಂ ಕರೋತಿ ಕಿಂ ವಿದ್ವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ಕರೋತೀತಿ ವೋಚೇ ಛನ್ದಸ್ತನ್ನ ವಿನ್ದಾಮೋ ಯೇನೋತ್ತರಮೇಮಹೀತಿ । ತೇ ಬ್ರೂಮೋ ವಾಗೇವ ಹೋತಾ ಹೌತ್ರಂ ಕರೋತಿ ವಾಚೋ ಹಿ ಸ್ತೋಮಾಶ್ಚ ವಷಟ್ಕಾರಾಶ್ಚಾಭಿಸಂಪದ್ಯನ್ತೇ ತೇ ಬ್ರೂಮೋ ವಾಗೇವ ಹೋತಾ ವಾಗ್ಬ್ರಹ್ಮ ವಾಕ್ದೇವ ಇತಿ । ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾಭ್ಯಾಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುರಾಧ್ವರ್ಯವಂ ಕರೋತಿ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಣೀತಾನಿ ಹ ಭೂತಾನಿ ಪ್ರಾಣಃ ಪ್ರಣೀತಾ ಪ್ರಣೀತಾಸ್ತೇ ಬ್ರೂಮಃ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾವೇವಾಧ್ವರ್ಯೂ ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಬ್ರಹ್ಮ ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ದೇವ ಇತಿ । ಚಕ್ಷುಷೈವೋದ್ಗಾತಾ ಔದ್ಗಾತ್ರಂ ಕರೋತಿ ಚಕ್ಷುಷಾ ಹೀಮಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಪಶ್ಯನ್ತ್ಯಥೋ ಚಕ್ಷುರೇವೋದ್ಗಾತಾ ಚಕ್ಷುರ್ಬ್ರಹ್ಮ ಚಕ್ಷುರ್ದೇವ ಇತಿ । ಮನಸೈವ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ಕರೋತಿ ಮನಸಾ ಹಿ ತಿರ್ಯಕ್ಚ ದಿಶ ಊರ್ಧ್ವಂ ಚ ಯಚ್ಚ ಕಿಂಚ ಮನಸೈವ ಕರೋತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತೇ ಬ್ರೂಮೋ ಮನ ಏವ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮ ಮನೋ ದೇವ ಇತಿ ॥ ೧,೨।೧೧ ॥

ತದ್ಯಥಾ ಹ ವಾ ಇದಂ ಯಜಮಾನಶ್ಚ ಯಾಜಯಿತಾರಶ್ಚ ದಿವಂ ಬ್ರೂಯುಃ ಪೃಥಿವೀತಿ ಪೃಥಿವೀಂ ವಾಕ್ದ್ಯೌರಿತಿ ಬ್ರೂಯುಸ್ತದನ್ಯೋ ನಾನುಜಾನಾತ್ಯೇತಾಮೇವಂ ನಾನುಜಾನಾತಿ ಯದೇತದ್ಬ್ರೂಯಾದಥ ನು ಕಥಮಿತಿ ಹೋತೇತ್ಯೇವ ಹೋತಾರಂ ಬ್ರೂಯಾದ್ವಾಗಿತಿ ವಾಚಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವ ಇತಿ ದೇವಮಧ್ವರ್ಯುರಿತ್ಯೇವಾಧ್ವರ್ಯುಂ ಬ್ರೂಯಾತ್ ಪ್ರಾಣಾಪಾನಾವಿತಿ ಪ್ರಾಣಾಪಾನೌ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವ ಇತಿ ದೇವಮುದ್ಗಾತೇತ್ಯೇವೋದ್ಗಾತಾರಂ ಬ್ರೂಯಾಚ್ಚಕ್ಷುರಿತಿ ಚಕ್ಷುರ್ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವ ಇತಿ ದೇವಂ ಬ್ರಹ್ಮೇತ್ಯೇವ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ಬ್ರೂಯಾನ್ ಮನ ಇತಿ ಮನೋ ಬ್ರಹ್ಮೇತಿ ಬ್ರಹ್ಮ ದೇವ ಇತಿ ದೇವಮ್ ॥ ೧,೨।೧೨ ॥

ನಾನಾ ಪ್ರವಚನಾನಿ ಹ ವಾ ಏತಾನಿ ಭೂತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಯೇ ಚೈವಾಸೋಮಪಂ ಯಾಜಯನ್ತಿ ಯೇ ಚ ಸುರಾಪಂ ಯೇ ಚ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವಿಚ್ಛಿನ್ನಂ ಸೋಮಯಾಜಿನಂ ತಂ ಪ್ರಾತಃ ಸಮಿತ್ಪಾಣಯ ಉಪೋದೇಯುರುಪಾಯಾಮೋ ಭವನ್ತಮಿತಿ ಕಿಮರ್ಥಮಿತಿ ಯಾನೇವ ನೋ ಭವಾಂಸ್ತಾಂ ಹ್ಯಪ್ರಶ್ನಾನಪೃಚ್ಛದ್ಯಾನೇವ ನೋ ಭವಾನ್ ವ್ಯಾಚಕ್ಷೀಯೇತಿ ತಥೇತಿ ತೇಭ್ಯ ಏತಾನ್ ಪ್ರಶ್ನಾನ್ ವ್ಯಾಚಚಷ್ಟೇ ತದ್ಯೇನ ಹ ವಾ ಇದಂ ವಿದ್ಯಮಾನಂ ಚಾವಿದ್ಯಮಾನಂ ಚಾಭಿನಿದಧಾತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ತದ್ಯೋ ವೇದ ಸ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಧೀಯಾನೋಽಧೀತ್ಯಾಚಕ್ಷತ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೧೩ ॥

ಅಥಾತೋ ದೇವಯಜನಾನ್ಯಾತ್ಮಾ ದೇವಯಜನಂ ಶ್ರದ್ಧಾ ದೇವಯಜನಮೃತ್ವಿಜೋ ದೇವಯಜನಂ ಭೌಮಂ ದೇವಯಜನಂ ತದ್ವಾ ಏತದಾತ್ಮಾ ದೇವಯಜನಂ ಯದುಪವ್ಯಾಯಚ್ಛಮಾನೋ ವಾನುಪವ್ಯಾಯಚ್ಛಮಾನೋ ವಾ ಶರೀರಮಧಿವಸತ್ಯೇಷ ಯಜ್ಞ ಏಷ ಯಜತ ಏತಂ ಯಜನ್ತ ಏತದ್ದೇವಯಜನಮಥೈತತ್ ಶ್ರದ್ಧಾ ದೇವಯಜನಂ ಯದೈವ ಕದಾಚಿದಾದದ್ಯಾತ್ ಶ್ರದ್ಧಾ ತ್ವೇವೈನಂ ನಾತೀಯಾತ್ ತದ್ದೇವಯಜನಮಥೈತದೃತ್ವಿಜೋ ದೇವಯಜನಂ ಯತ್ರ ಕ್ವಚಿದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ವಿದ್ಯಾವಾನ್ ಮನ್ತ್ರೇಣ ಕರೋತಿ ತದ್ದೇವಯಜನಮಥೈತದ್ಭೌಮಂ ದೇವಯಜನಂ ಯತ್ರಾಪಸ್ತಿಷ್ಠನ್ತಿ ಯತ್ರ ಸ್ಯನ್ದನ್ತಿ ಪ್ರ ತದ್ವಹನ್ತ್ಯುದ್ವಹನ್ತಿ ತದ್ದೇವಯಜನಂ ಯತ್ ಸಮಂ ಸಮೂಲಮವಿದಗ್ಧಂ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತಂ ಪ್ರಾಗುದಕ್ಪ್ರವಣಂ ಸಮಂ ಸಮಾಸ್ತೀರ್ಣಮಿವ ಭವತಿ ಯಸ್ಯ ಶ್ವಭ್ರಕೂರ್ಮೋ ವೃಕ್ಷಃ ಪರ್ವತೋ ನದೀ ಪನ್ಥಾ ವಾ ಪುರಸ್ತಾತ್ ಸ್ಯಾನ್ನ ದೇವಯಜನಮಾತ್ರಂ ಪುರಸ್ತಾತ್ ಪರ್ಯವಶಿಷ್ಯೇನ್ನೋತ್ತರತೋಽಗ್ನೇಃ ಪರ್ಯುಪಸೀದೇರನ್ನಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೧೪ ॥

ಅದಿತಿರ್ವೈ ಪ್ರಜಾಕಾಮೌದನಮಪಚತ್ ತತ ಉಚ್ಛಿಷ್ಟಮಶ್ನಾತ್ ಸೋ ಗರ್ಭಮಧತ್ತ ತತ ಆದಿತ್ಯಾ ಅಜಾಯನ್ತ ಯ ಏಷ ಓದನಃ ಪಚ್ಯತ ಆರಮ್ಭಣಮೇವೈತತ್ ಕ್ರಿಯತೇ ಆಕ್ರಮಣಮೇವ ಪ್ರಾದೇಶಮಾತ್ರೀಃ ಸಮಿಧೋ ಭವನ್ತ್ಯೇತಾವಾಂ ಹ್ಯಾತ್ಮಾ ಪ್ರಜಾಪತಿನಾ ಸಂಮಿತೋಽಗ್ನೇರ್ವೈ ಯಾ ಯಜ್ಞಿಯಾ ತನೂರಶ್ವತ್ಥೇ ತಯಾ ಸಮಗಚ್ಛತ ಏಷಾ ಸ್ವಧೃತ್ಯಾ ತನೂರ್ಯದ್ಘೃತಂ ಯದ್ಘೃತೇನ ಸಮಿಧೋಽನಕ್ತಿ ತಾಭ್ಯಾಮೇವೈನಂ ತಂ ತನೂಭ್ಯಾಂ ಸಮರ್ಧಯತಿ ಯನ್ನಿರ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯಾದಧಾತ್ಯವಕೂತ್ಯಾ ವೈ ವೀರ್ಯಂ ಕ್ರಿಯತೇ ಯನ್ನಿರ್ಮಾರ್ಗಸ್ಯಾದಧಾತ್ಯವಕೂತ್ಯಾ ಏವ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ಪ್ರಜನನಮಗ್ನಿಃ ಪ್ರಜನನಮೇತತ್ ಪ್ರಜನನಂ ಯತ್ ಸಂವತ್ಸರ ಋಚಾಗ್ನೌ ಸಮಿಧಮಾದಧಾತಿ ಪ್ರಜನನಾದೇವೈನಂ ತತ್ ಪ್ರಜನಯಿತಾ ಪ್ರಜನಯತ್ಯವತ್ಯತ್ತುರ್ವೈ ಪುರುಷೋ ನ ಹಿ ತದ್ವೇದ ಯದತ್ತುಮಭಿಜಾಯತೇ ಯನ್ನಕ್ಷತ್ರಂ ತದಾಪ್ನೋತಿ ಯ ಏಷ ಓದನಃ ಪಚ್ಯತೇ ಯೋನಿರೇವೈಷಾ ಕ್ರಿಯತೇ ಯತ್ ಸಮಿಧ ಆಧೀಯನ್ತೇ ರೇತಸ್ತತ್ ಧ್ರೀಯತೇ ಸಂವತ್ಸರೋ ವೈ ರೇತೋ ಹಿತಂ ಪ್ರಜಾಯತೇ ಯೇ ಸಂವತ್ಸರೇ ಪರ್ಯೇತೇಽಗ್ನಿಮಾಧತ್ತೇ ಪ್ರಜಾಪತಿರೇವೈನಮಾಧತ್ತೇ ದ್ವಾದಶಸು ರಾತ್ರೀಷು ಪುರಾ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯಾಧೇಯಾತ್ ತಾ ಹಿ ಸಂವತ್ಸರಸ್ಯ ಪ್ರತಿಮಾ ಅಥೋ ತಿಸೃಷ್ವಥೋ ದ್ವಯೋರಥೋ ಪೂರ್ವೇದ್ಯುರಾಧೇಯಾತ್ ತೇ ವಾ ಅಗ್ನಿಮಾದಧಾನೇನಾದಿತ್ಯಾ ವಾ ಇತ ಉತ್ತರಮೇಷ ಮೇಽಮುಷ್ಮಿಂಲ್ಲೋಕ ಆಯಂಸ್ತೇ ಪಥಿ ರಕ್ಷನ್ತ ಇಯನ್ ತದು ಯಕ್ಷ್ಯಮಾಣಂ ಪ್ರತಿನುದನ್ತ ಉಚ್ಛೇಷಣಭಾಜಾ ವಾ ಆದಿತ್ಯಾ ಯದುಚ್ಛಿಷ್ಟಂ ಯದುಚ್ಛಿಷ್ಟೇನ ಸಮಿಧೋಽನಕ್ತಿ ತೇಭ್ಯ ಏವ ಪ್ರೋವಾಚ ತೇಭ್ಯ ಏವ ಪ್ರೋಚ್ಯ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಯನ್ತಿ ॥ ೧,೨।೧೫ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿರಥರ್ವಾ ದೇವಃ ಸ ತಪಸ್ತಪ್ತ್ವೈತಂ ಚಾತುಷ್ಪ್ರಾಶ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮೌದನಂ ನಿರಮಿಮತ ಚತುರ್ಲೋಕಂ ಚತುರ್ದೇವಂ ಚತುರ್ವೇದಂ ಚತುರ್ಹೌತ್ರಮಿತಿ ಚತ್ವಾರೋ ವಾ ಇಮೇ ಲೋಕಾಃ ಪೃಥಿವ್ಯನ್ತರಿಕ್ಷಂ ದ್ಯೌರಾಪ ಇತಿ ಚತ್ವಾರೋ ವಾ ಇಮೇ ದೇವಾ ಅಗ್ನಿರ್ವಾಯುರಾದಿತ್ಯಶ್ಚನ್ದ್ರಮಾಃ ಚತ್ವಾರೋ ವಾ ಇಮೇ ವೇದಾ ಋಗ್ವೇದೋ ಯಜುರ್ವೇದಃ ಸಾಮವೇದೋ ಬ್ರಹ್ಮವೇದ ಇತಿ ಚತಸ್ರೋ ವಾ ಇಮೇ ಹೋತ್ರಾ ಹೌತ್ರಮಾಧ್ವರ್ಯವಮೌದ್ಗಾತ್ರಂ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಮಿತಿ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಚತ್ವಾರಿ ಶೃಙ್ಗಾಸ್ತ್ರಯೋಽಸ್ಯ ಪಾದಾ ದ್ವೇ ಶೀರ್ಷೇ ಸಪ್ತ ಹಸ್ತಾಸೋ ಅಸ್ಯ । ತ್ರಿಧಾ ಬದ್ಧೋ ವೃಷಭೋ ರೋರವೀತಿ ಮಹೋದೇವೋ ಮರ್ತ್ಯಾಮಾವಿವೇಶ ಇತಿ । ಚತ್ವಾರಿ ಶೃಙ್ಗೇತಿ ವೇದಾ ವಾ ಏತ ಉಕ್ತಾಃ ತ್ರಯೋಽಸ್ಯ ಪಾದಾ ಇತಿ ಸವನಾನ್ಯೇವ ದ್ವೇ ಶೀರ್ಷ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮೌದನಪ್ರವರ್ಗ್ಯಾವೇವ ಸಪ್ತ ಹಸ್ತಾಸೋ ಅಸ್ಯೇತಿ ಛನ್ದಾಂಸ್ಯೇವ ತ್ರಿಧಾ ಬದ್ಧ ಇತಿ ಮನ್ತ್ರಃ ಕಲ್ಪೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ವೃಷಭೋ ರೋರವೀತ್ಯೇಷ ಹ ವೈ ವೃಷಭ ಏಷ ತದ್ರೋರವೀತಿ ಯದ್ಯಜ್ಞೇಷು ಶಸ್ತ್ರಾಣಿ ಶಂಸತ್ಯೃಗ್ಭಿರ್ಯಜುರ್ಭಿಃ ಸಾಮಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮಭಿರಿತಿ ಮಹೋದೇವೋ ಮರ್ತ್ಯಾಮಾವಿವೇಶೇತ್ಯೇಷ ಹ ವೈ ಮಹಾನ್ ದೇವೋ ಯದ್ಯಜ್ಞ ಏಷು ಮರ್ತ್ಯಾಮಾವಿವೇಶ । ಯೋ ವಿದ್ಯಾತ್ ಸಪ್ತ ಪ್ರವತ ಇತಿ ಪ್ರಾಣಾನಾಹ ಸಪ್ತ ವಿದ್ಯಾತ್ ಪರಾವತ ಇತ್ಯಪಾನಾನಾಹ । ಶಿರೋ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಯೋ ವಿದ್ಯಾದಿತ್ಯೇತದ್ವೈ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಶಿರೋ ಯನ್ ಮನ್ತ್ರವಾನ್ ಬ್ರಹ್ಮೌದನೋ ಯೋ ಹ ವಾ ಏತಮಮನ್ತ್ರವನ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮೌದನಮುಪೇಯಾದಪಶಿರಸಾ ಹ ವಾ ಅಸ್ಯ ಯಜ್ಞಮುಪೇತೋ ಭವತಿ ತಸ್ಮಾನ್ ಮನ್ತ್ರವನ್ತಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮೌದನಮುಪೇಯಾನ್ನಾಮನ್ತ್ರವನ್ತಮಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೧೬ ॥

ಕಿಮುಪಯಜ್ಞ ಆತ್ರೇಯೋ ಭವತೀತ್ಯಾದಿತ್ಯಂ ಹಿ ತಮೋ ಜಗ್ರಾಹ ತದತ್ರಿರಪನುನೋದ ತದತ್ರಿರನ್ವಪಶ್ಯತ್ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಸ್ತುತಾದ್ಯಮತ್ರಿರ್ದಿವಮುನ್ನಿನಾಯ ದಿವಿತ್ವಾತ್ರಿರಧಾರಯತ್ ಸೂರ್ಯಾಮಾಸಾಯ ಕರ್ತವ ಇತಿ । ತಂ ಹೋವಾಚ ವರಂ ವೃಣೀಷ್ವೇತಿ ಸ ಹೋವಾಚ ದಕ್ಷಿಣೀಯಾ ಮೇ ಪ್ರಜಾ ಸ್ಯಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದಾತ್ರೇಯಾಯ ಪ್ರಥಮದಕ್ಷಿಣಾ ಯಜ್ಞೇ ದೀಯನ್ತ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೧೭ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ವೇದಾನುವಾಚ ಅಗ್ನೀನಾದಧೀಯೇತಿ ತಾನ್ ವಾಗಭ್ಯುವಾಚಾಶ್ವೋ ವೈ ಸಮ್ಭಾರಾಣಾಮಿತಿ ತಂ ಘೋರಾತ್ ಕ್ರೂರಾತ್ ಸಲಿಲಾತ್ ಸರಸ ಉದಾನಿನ್ಯುಸ್ತಾನ್ ವಾಗಭ್ಯುವಾಚಾಶ್ವಃ ಶಮ್ಯೇತೇತಿ ತಥೇತಿ ತಮೃಗ್ವೇದ ಏತ್ಯೋವಾಚಾಹಮಶ್ವಂ ಶಮೇಯಮಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಅವಿಸೃಪ್ತಾಯ ಮಹದ್ಭಯಂ ಸಸೃಜೇ ಸ ಏತಾಂ ಪ್ರಾಚೀಂ ದಿಶಂ ಭೇಜೇ ಸ ಹೋವಾಚಾಶಾನ್ತೋ ನ್ವಯಮಶ್ವ ಇತಿ । ತಂ ಯಜುರ್ವೇದ ಏತ್ಯೋವಾಚಾಹಮಶ್ವಂ ಶಮೇಯಮಿತಿ ತಸ್ಮಾ ಅವಿಸೃಪ್ತಾಯ ಮಹದ್ಭಯಂ ಸಸೃಜೇ ಸಾ ಏತಾಂ ಪ್ರತೀಚೀಂ ದಿಶಂ ಭೇಜೇ ಸ ಹೋವಾಚಾಶಾನ್ತೋ ನ್ವಯಮಶ್ವ ಇತಿ । ತಂ ಸಾಮವೇದ ಏತ್ಯೋವಾಚಾಹಮಶ್ವಂ ಶಮೇಯಮಿತಿ ಕೇನ ನು ತ್ವಂ ಶಮಯಿಷ್ಯಸೀತಿ ರಥಂತರಂ ನಾಮ ಮೇ ಸಾಮಾಘೋರಂ ಚಾಕ್ರೂರಂ ಚ ತೇನಾಶ್ವಮಭಿಷ್ಟೂಯತೇ ತಸ್ಮಾ ಅಥ ವಿಸೃಪ್ತಾಯ ತದೇವ ಮಹದ್ಭಯಂ ಸಸೃಜೇ ಸ ಏತಾಮುದೀಚೀಂ ದಿಶಂ ಭೇಜೇ ಸ ಹೋವಾಚಾಶಾನ್ತೋ ನ್ವಯಮಶ್ವ ಇತಿ । ತಾನ್ ವಾಗಭ್ಯುವಾಚ ಶಂಯುಮಾಥರ್ವಣಂ ಗಚ್ಛಥೇತಿ ತೇ ಶಂಯುಮಾಥರ್ವಣಮಾಸೀನಂ ಪ್ರಾಪ್ಯೋಚುರ್ನಮಸ್ತೇ ಅಸ್ತು ಭಗವನ್ನಶ್ವ ಶಮ್ಯೇತೇತಿ । ತಥೇತಿ ಸ ಖಲು ಕಬನ್ಧಸ್ಯಾಥರ್ವಣಸ್ಯ ಪುತ್ರಮಾಮನ್ತ್ರಯಾಮಾಸ ವಿಚಾರಿನ್ನಿತಿ ಭಗ ಇತಿ ಹಾಸ್ಮೈ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಂ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವಾಶ್ವಂ ಶಮ್ಯೇತೇತಿ ತಥೇತಿ ಸ ಖಲು ಶಾನ್ತ್ಯುದಕಂ ಚಕಾರಾಥರ್ವಣೋಭಿಶ್ಚಾಙ್ಗಿರಸೋಭಿಶ್ಚಾತನೈರ್ಮಾತೃನಾಮಭಿರ್ವಾಸ್ತೋಷ್ಪತ್ಯೈರಿತಿ ಶಮಯತಿ ತಸ್ಯ ಹ ಸ್ನಾತಸ್ಯಾಶ್ವಸ್ಯಾಭ್ಯುಕ್ಷಿತಸ್ಯ ಸರ್ವೇಭ್ಯೋ ರೋಮಶಮರೇಭ್ಯೋಽಙ್ಗಾರಾ ಆಶೀರ್ಯನ್ತ ಸೋಽಶ್ವಸ್ತುಷ್ಟೋ ನಮಸ್ಕಾರಂ ಚಕಾರ ನಮಃ ಶಂಯುಮಾಥರ್ವಣಾಯ ಯೋ ಮಾ ಯಜ್ಞಮಚೀಕೃಪದಿತಿ ಭವಿಷ್ಯನ್ತಿ ಹ ವಾ ಅತೋಽನ್ಯೇ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಲಘುಸಮ್ಭಾರತಮಾಸ್ತ ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ ಪದ ಆಧಾಸ್ಯನ್ತ್ಯನಡುಹೋ ವತ್ಸಸ್ಯಾಜಸ್ಯ ಶ್ರವಣಸ್ಯ ಬ್ರಹ್ಮಚಾರಿಣೋ ವಾ ಏತದ್ವಾ ಆದಿತ್ಯಸ್ಯ ಪದಂ ಯದ್ಭೂಮಿಸ್ತಯೈವ ಪದ ಆಹಿತಂ ಭವಿಷ್ಯತೀತಿ ಸೋಽಗ್ನೌ ಪ್ರಣೀಯಮಾನೇಽಶ್ವೇಽನ್ವಾರಬ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಯಜಮಾನಂ ವಾಚಯತಿ ಯದಕ್ರನ್ದಃ ಪ್ರಥಮಂ
ಜಾಯಮಾನ ಇತಿ ಪಞ್ಚ ತಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾ ಉಪವಹನ್ತಿ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೋಪಾಕುರುತೇ ಏಷ ಹ ವೈ ವಿದ್ವಾಂತ್ ಸರ್ವವಿದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಯದ್ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋವಿದಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೧೮ ॥

ದೇವಾಶ್ಚ ಹ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚಾಸ್ಪರ್ಧನ್ತ ತೇ ದೇವಾ ಇನ್ದ್ರಮಬ್ರುವನ್ನಿಮಂ ನಸ್ತಾವದ್ಯಜ್ಞಂ ಗೋಪಾಯ ಯಾವದಸುರೈಃ ಸಂಯತಾಮಹಾ ಇತಿ ಸ ವೈ ನಸ್ತೇನ ರೂಪೇಣ ಗೋಪಾಯ ಯೇನ ನೋ ರೂಪೇಣ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಛಾದಯಸಿ ಯೇನ ಶಕ್ಷ್ಯಸಿ ಗೋಪ್ತುಮಿತಿ ಸ ಋಗ್ವೇದೋ ಭೂತ್ವಾ ಪುರಸ್ತಾತ್ ಪರೀತ್ಯೋಪಾತಿಷ್ಠನ್ತಂ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ನನ್ಯತ್ ತದ್ರೂಪಂ ಕುರುಷ್ವ ನೈತೇನ ನೋ ರೂಪೇಣ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಛಾದಯಸಿ ನೈತೇನ ಶಕ್ಷ್ಯಸಿ ಗೋಪ್ತುಮಿತಿ ಸ ಯಜುರ್ವೇದೋ ಭೂತ್ವಾ ಪಶ್ಚಾತ್ ಪರೀತ್ಯೋಪಾತಿಷ್ಠತ್ ತಂ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ನನ್ಯತ್ ತದ್ರೂಪಂ ಕುರುಷ್ವ ನೈತೇನ ನೋ ರೂಪೇಣ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಛಾದಯಸಿ ನೈತೇನ ಶಕ್ಷ್ಯಸಿ ಗೋಪ್ತುಮಿತಿ ಸ ಸಾಮವೇದೋ ಭೂತ್ವಾ ಉತ್ತರತಃ ಪರೀತ್ಯೋಪಾತಿಷ್ಠತ್ ತಂ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ನನ್ಯದೇವ ತದ್ರೂಪಂ ಕುರುಷ್ವ ನೈತೇನ ನೋ ರೂಪೇಣ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಛಾದಯಸಿ ನೈತೇನ ಶಕ್ಷ್ಯಸಿ ಗೋಪ್ತುಮಿತಿ ಸ ಇನ್ದ್ರ ಉಷ್ಣೀಷೀ ಬ್ರಹ್ಮವೇದೋ ಭೂತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರೀತ್ಯೋಪಾತಿಷ್ಠತ್ ತಂ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ನೇತತ್ ತದ್ರೂಪಂ ಕುರುಷ್ವೈತೇನ ನೋ ರೂಪೇಣ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಛಾದಯಸ್ಯೇತೇನ ಶಕ್ಷ್ಯಸಿ ಗೋಪ್ತುಮಿತಿ ತದ್ಯದಿನ್ದ್ರ ಉಷ್ಣೀಷೀ ಬ್ರಹ್ಮವೇದೋ ಭೂತ್ವಾ ದಕ್ಷಿಣತಃ ಪರೀತ್ಯೋಪಾತಿಷ್ಠತ್ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಭವತ್ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಣೋ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ತದ್ವಾ ಏತದಥರ್ವಣೋ ರೂಪಂ ಯದುಷ್ಣೀಷೀ ಬ್ರಹ್ಮಾ ತಂ ದಕ್ಷಿಣತೋ ವಿಶ್ವೇದೇವಾ ಉಪಾಸೀರಂಸ್ತಂ ಯದ್ದಕ್ಷಿಣತೋ ವಿಶ್ವೇದೇವಾ ಉಪಾಸೀರಂಸ್ತತ್ ಸದಸ್ಯೋಽಭವತ್ ತತ್ ಸದಸ್ಯಸ್ಯ ಸದಸ್ಯತ್ವಂ ಬಲೇರ್ಹ ವಾ ಏತದ್ಬಲಮುಪಜಾಯತೇ ಯತ್ ಸದಸ್ಯ ಆಮಯತೋ ವೈ ವ್ರಜಸ್ಯ ಬಹುಲತರಂ ವ್ರಜಂ ವಿನ್ವನ್ತಿ ಘೋರಾ ವಾ ಏಷಾ ದಿಗ್ದಕ್ಷಿಣಾ ಶಾನ್ತಾ ಇತರಾಸ್ತದ್ಯಾನಿ ಸ್ತುತಾನಿ ಬ್ರಹ್ಮಾನುಮನ್ತ್ರಯತೇ ಮನಸೈವ ತಾನಿ
ಸದಸ್ಯೋ ಜನದಿತ್ಯೇತಾಂ ವ್ಯಾಹೃತಿಂ ಜಪಂ ಚೇತ್ಯಾತ್ಮಾನಂ ಜನಯತಿ ನ ಜಿತ್ಯಾತ್ಮಾನಮಪಿತ್ವೇ ದಧಾತಿ ತಂ ದೇವಾ ಅಬ್ರುವನ್ ವರಂ ವೃಣೀಷ್ವೇತಿ ವೃಣಾ ೩ ಇತಿ ಸ ವರಮವೃಣೀತಾಸ್ಯಾಮೇವ ಮಾಂ ಹೋತ್ರಾಯಾಮಿನ್ದ್ರಭೂತಂ ಪುನನ್ತಸ್ತುವನ್ತಃ ಶಂಸನ್ತಃ ತಿಷ್ಠೇಯುರಿತಿ ತಂ ತಸ್ಯಾಮೇವ ಹೋತ್ರಾಯಾಮಿನ್ದ್ರಭೂತಂ ಪುನನ್ತಸ್ತುವನ್ತಃ ಶಂಸನ್ತೋಽತಿಷ್ಠಂಸ್ತಂ ಯತ್ ತಸ್ಯಾಮೇವ ಹೋತ್ರಾಯಾಮಿನ್ದ್ರಭೂತಂ ಪುನನ್ತಸ್ತುವನ್ತಃ ಶಂಸನ್ತಸ್ತಿಷ್ಠಂಸ್ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸ್ಯಭವತ್ ತದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸಿನೀ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸಿತ್ವಂ ಸೈಷೈನ್ದ್ರೀ ಹೋತ್ರಾ ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಚ್ಛಂಸೀಯಾ ದ್ವಿತೀಯಂ ವರಂ ವೃಣೀಷ್ವೇತಿ ವೃಣಾ ೩ ಇತಿ ಸ ವರಮವೃಣೀತಾಸ್ಯಾಮೇವ ಮಾಂ ಹೋತ್ರಾಯಾಂ ವಾಯುಭೂತಂ ಪುನನ್ತಸ್ತುವನ್ತಃ ಶಂಸನ್ತಸ್ತಿಷ್ಠೇಯುರಿತಿ ತಂ ತಸ್ಯಾಮೇವ ಹೋತ್ರಾಯಾಂ ವಾಯುಭೂತಂ ಪುನನ್ತಸ್ತುವನ್ತಃ ಶಂಸನ್ತೋಽತಿಷ್ಠಂಸ್ತಂ ಯತ್ ತಸ್ಯಾಮೇವ ಹೋತ್ರಾಯಾಂ ವಾಯುಭೂತಂ ಪುನನ್ತಸ್ತುವನ್ತಃ ಶಂಸನ್ತಸ್ತಿಷ್ಠಂಸ್ತತ್ ಪೋತಾಭವತ್ ತತ್ ಪೋತುಃ ಪೋತೃತ್ವಂ ಸೈಷಾ ವಾಯವ್ಯಾ ಹೋತ್ರಾ ಯತ್ ಪೋತ್ರಿಯಾ ತೃತೀಯಂ ವರಂ ವೃಣೀಷ್ವೇತಿ ವೃಣಾ ೩ ಇತಿ ಸ ವರಮವೃಣೀತಾಸ್ಯಾಮೇವ ಮಾಂ ಹೋತ್ರಾಯಾಮಗ್ನಿಭೂತಮಿನ್ಧಾನಾಃ ಪುನನ್ತಸ್ತುವನ್ತಃ ಶಂಸನ್ತಸ್ತಿಷ್ಠೇಯುರಿತಿ ತಂ ತಸ್ಯಾಮೇವ ಹೋತ್ರಾಯಾಮಗ್ನಿಭೂತಮಿನ್ಧಾನಾಃ ಪುನನ್ತಸ್ತುವನ್ತಃ ಶಂಸನ್ತೋಽತಿಷ್ಠಂಸ್ತಂ ಯತ್ ತಸ್ಯಾಮೇವ ಹೋತ್ರಾಯಾಮಗ್ನಿಭೂತಮಿನ್ಧಾನಾಃ ಪುನನ್ತಸ್ತುವನ್ತಃ
ಶಂಸನ್ತಸ್ತಿಷ್ಠಂಸ್ತದಾಗ್ನೀಧ್ರೋಽಭವತ್ ತದಾಗ್ನೀಧ್ರಸ್ಯಾಗ್ನೀಧ್ರತ್ವಂ ಸೈಷಾಗ್ನೇಯೀ ಹೋತ್ರಾ ಯದಾಗ್ನೀಧ್ರೀಯೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೧೯ ॥

ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಹ ವಾ ಇಮಮಗ್ನಿಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಬಭಾರ । ಸೋಽಯಮಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರೋ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೇನ ಭ್ರಿಯಮಾಣ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ ಜನಯತೇಽಥಾಯಮೀಕ್ಷತೇಽಗ್ನಿರ್ಜಾತವೇದಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣದ್ವಿತೀಯೋ ಹ ವಾ ಅಯಮಿದಮಗ್ನಿರ್ವೈಶ್ವಾನರೋ ಜ್ವಲತಿ ಹನ್ತಾಹಂ ಯನ್ ಮಯಿ ತೇಜ ಇನ್ದ್ರಿಯಂ ವೀರ್ಯಂ ತದ್ದರ್ಶಯಾಮ್ಯುತ ವೈ ಮಾ ಬಿಭ್ರಿಯಾದಿತಿ ಸ ಆತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್ ತಂ ಪಯೋಽಧೋಕ್ತಮಿಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾತ್ಮನ್ಯಜುಹೋತ್ ಸ ದ್ವಿತೀಯಮಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್ ತಂ ಘೃತಮಧೋಕ್ತಮಿಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾತ್ಮನ್ಯಜುಹೋತ್ ಸ ತೃತೀಯಮಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್ ತದಿದಂ ವಿಶ್ವಂ ವಿಕೃತಮನ್ನಾದ್ಯಮಧೋಕ್ತಮಿಮಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಂ ದರ್ಶಯಿತ್ವಾತ್ಮನ್ಯಜುಹೋತ್ ಸ ಚತುರ್ಥಮಾತ್ಮಾನಮಾಪ್ಯಾಯಯೇತ್ ತೇನ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯ ಜಾಯಾಂ ವಿರಾಜಮಪಶ್ಯತ್ ತಾಮಸ್ಮೈ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ ಸ ಆತ್ಮಾ ಅಪಿತ್ವಮಭವತ್ ತತ ಇಮಮಗ್ನಿಂ ವೈಶ್ವಾನರಂ ಪರಾಸ್ಯುರ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽಗ್ನಿಂ ಜಾತವೇದಸಮಧತ್ತ ಸೋಽಯಮಬ್ರವೀತ್ ಅಗ್ನೇ ಜಾತವೇದೋಽಭಿನಿಧೇಹಿ ಮೇಹೀತಿ ತಸ್ಯ ದ್ವೈತಂ ನಾಮಾಧತ್ತಾಘೋರಂ ಚಾಕ್ರೂರಂ ಚ ಸೋಽಶ್ವೋಽಭವತ್ ತಸ್ಮಾದಶ್ವೋ ವಹೇತ ರಥಂ ನ ಭವತಿ ಪೃಷ್ಠೇನ ಸಾದಿನಂ ಸ ದೇವಾನಾಗಚ್ಛತ್ ಸ ದೇವೇಭ್ಯೋಽನ್ವಾತಿಷ್ಠತ್ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುಸ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ ತಮೇತಯರ್ಚಾಶಮಯತ್ ॥ ೧,೨।೨೦ ॥

ಅಗ್ನಿಂ ತ್ವಾಹುರ್ವೈಶ್ವಾನರಂ ಸದನಾನ್ ಪ್ರದಹನ್ವಗಾಃ । ಸ ನೋ ದೇವತ್ರಾಧಿಬ್ರೂಹಿ ಮಾರಿಷಾಮಾ ವಯಂ ತವೇತಿ । ತಮೇತಾಭಿಃ ಪಞ್ಚಭಿರೃಗ್ಭಿರುಪಾಕುರುತೇ ಯದಕ್ರನ್ದಃ ಪ್ರಥಮಂ ಜಾಯಮಾನ ಇತಿ । ಸೋಽಶಾಮ್ಯತ್ ತಸ್ಮಾದಶ್ವಃ ಪಶೂನಾಂ ಜಿಘತ್ಸುರತಮೋ ಭವತಿ ವೈಶ್ವಾನರೋ ಹ್ಯೇಷ ತಸ್ಮಾದಗ್ನಿಃ ಪದಮಶ್ವಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಹಿ ಪ್ರತ್ತಂ ತಸ್ಯ ರಸಮಪೀಡಯತ್ ಸ ರಸೋಽಭವದ್ರಸೋ ಹ ವಾ ಏಷ ತಂ ವಾ ಏತಂ ರಸಂ ಸನ್ತಂ ರಥ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಕ್ಷೇಣ ಪರೋಕ್ಷಪ್ರಿಯಾ ಇವ ಹಿ ದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ್ವಿಷಃ । ಸ ದೇವಾನಾಗಚ್ಛತ್ ಸ ದೇವೇಭ್ಯೋಽನ್ವಾತಿಷ್ಠತ್ ತಸ್ಮಾದ್ದೇವಾ ಅಬಿಭಯುಸ್ತಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಪ್ರಾಯಚ್ಛತ್ ತಮೇತಯರ್ಚಾಜ್ಯಾಹುತ್ಯಾಭ್ಯಜುಹೋದಿನ್ದ್ರಸ್ಯೌಜೋ ಮರುತಾಮನೀಕಮಿತಿ । ರಥಮಭಿಹುತ್ವಾ ತಾಮೇತಯರ್ಚಾತಿಷ್ಠದ್ವನಸ್ಪತೇ ವೀಡ್ವಙ್ಗೋ ಹಿ ಭೂಯಾ ಇತಿ । ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಿಕಂ ರಥಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಹಿ ಪ್ರತ್ತಂ ತಸ್ಯ ತಕ್ಷಾಣಸ್ತನೂಜ್ಯೇಷ್ಠಾಂ ದಕ್ಷಿಣಾಂ ನಿರಮಿಮತ । ತಾಂ ಪಞ್ಚಸ್ವಪಶ್ಯದೃಚಿ ಯಜುಷಿ ಸಾಮ್ನಿ ಶಾನ್ತೇಽಥ ಘೋರೇ । ತಾಸಾಂ ದ್ವೇ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಪ್ರಾಯಚ್ಛದ್ವಾಚಂ ಚ ಜ್ಯೋತಿಶ್ಚ ವಾಗ್ವೈ ಧೇನುರ್ಜ್ಯೋತಿರ್ಹಿರಣ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಿಕಾಂ ಚಾತುಷ್ಪ್ರಾಶ್ಯಾಂ ಧೇನುಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಹಿ ಪ್ರತ್ತಾ ಪಶುಷು ಶಾಮ್ಯಮಾನೇಷು ಚಕ್ಷುರ್ಹಾಪಯನ್ತಿ ಚಕ್ಷುರೇವ ತದಾತ್ಮನಿ ಧತ್ತೇ ಯದ್ವೈ ಚಕ್ಷುಸ್ತದ್ಧಿರಣ್ಯಂ ತಸ್ಮಾದಾಗ್ನ್ಯಾಧೇಯಿಕಂ ಹಿರಣ್ಯಂ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ದದಾತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಹಿ ಪ್ರತ್ತಂ ತಸ್ಯಾತ್ಮನ್ನಧತ್ತ ತೇನ ಪ್ರಾಜ್ವಲಯದ್ಯನ್ನಾಧತ್ತ ತದಾಗ್ಲಾಭವತ್ ತದಾಗ್ಲಾ ಭೂತ್ವಾ ಸಾ ಸಮುದ್ರಂ ಪ್ರಾವಿಶತ್ ಸಾ ಸಮುದ್ರಮದಹತ್ ತಸ್ಮಾತ್ ಸಮುದ್ರೋ ದುರ್ಗಿರಪಿ ವೈಶ್ವಾನರೇಣ ಹಿ ದಗ್ಧಃ
ಸಾ ಪೃಥಿವೀಮುದೈತ್ ಸಾ ಪೃಥಿವೀಂ ವ್ಯದಹತ್ ಸಾ ದೇವಾನಾಗಚ್ಛತ್ ಸಾ ದೇವಾನಹಿಡತ್ ತೇ ದೇವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮುಪಾಧಾವನ್ ಸ ನೈವಾಗಾಯನ್ನಾನೃತ್ಯತ್ ಸೈಷಾಗ್ಲೈಷಾ ಕಾರುವಿದಾ ನಾಮ ತಂ ವಾ ಏತಮಾಗ್ಲಾಹತಂ ಸನ್ತಮಾಗ್ಲಾಗೃಧ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ಪರೋಕ್ಷೇಣ ಪರೋಕ್ಷಪ್ರಿಯಾ ಇವ ಹಿ ದೇವಾ ಭವನ್ತಿ ಪ್ರತ್ಯಕ್ಷದ್ವಿಷಃ । ಯ ಏಷ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಗಾಯನೋ ವಾ ನರ್ತನೋ ವಾ ಭವತಿ ತಮಾಗ್ಲಾಗೃಧ ಇತ್ಯಾಚಕ್ಷತೇ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ನೈವ ಗಾಯೇನ್ನಾನೃತ್ಯೇನ್ ಮಾಗ್ಲಾಗೃಧಃ ಸ್ಯಾತ್ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಂ ಪೂರ್ವಂ ಹವಿರಪರಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಂ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಾತ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮೇವೋತ್ತಮಮಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೨೧ ॥

ಅಥರ್ವಾಣಶ್ಚ ಹ ವಾ ಆಙ್ಗಿರಸಶ್ಚ ಭೃಗುಚಕ್ಷುಷೀ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮಾಭಿವ್ಯಪಶ್ಯಂಸ್ತದಜಾನನ್ ವಯಂ ವಾ ಇದಂ ಸರ್ವಂ ಯದ್ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸ ಇತಿ । ತೇ ದೇವಾ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಂ ಹವಿರ್ಯತ್ ಸಾಂತಪನೇಽಗ್ನಾವಜುಹವುರೇತದ್ವೈ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಂ ಹವಿರ್ಯತ್ ಸಾಂತಪನೇಽಗ್ನೌ ಹೂಯತೇ ಏಷ ಹ ವೈ ಸಾಂತಪನೋಽಗ್ನಿರ್ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ತಸ್ಯೋರ್ಜಯೋರ್ಜಾಂ ದೇವಾ ಅಭಜನ್ತ ಸುಮನಸ ಏವ ಸ್ವಧಾಂ ಪಿತರಃ ಶ್ರದ್ಧಯಾ ಸ್ವರ್ಗಂ ಲೋಕಂ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾಸ್ತೇನ ಸುನ್ವನ್ತ್ಯೃಷಯೋಽನ್ತತಃ ಸ್ತ್ರಿಯಃ ಕೇವಲ ಆತ್ಮನ್ಯವಾರುನ್ಧತ ವಾಹ್ಯಾ ಉಭಯೇನ ಸುನ್ವನ್ತಿ ಯದ್ವೈ ಯಜ್ಞೇ ಬ್ರಾಹ್ಮ್ಯಂ ಹವಿರ್ನ ನಿರೂಪ್ಯೇತಾನೃಜವಃ ಪ್ರಾಜಾಪತ್ಯಹವಿಷೋ ಮನುಷ್ಯಾ ಜಾಯೇರನ್ನಸೌ ಯಾಂಲ್ಲೋಕಾನ್ ಶೃಣ್ವಿತಿ ಪಿತಾ ಹ್ಯೇಷ ಆಹವನೀಯಸ್ಯ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯಸ್ಯ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನೇರ್ಯೋಽಗ್ನಿಹೋತ್ರಂ ಜುಹೋತೀತಿ ವಾ ಪ್ರಿಯೇ ಧಾಮನಿ ಮದನ್ತಿ ತೇಷಾಮೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸಾಂತಪನಶ್ರೇಷ್ಠೋ ಭವತ್ಯೇತಸ್ಯ ವಾಚಿ ತೃಪ್ತಾಯಾಮಗ್ನಿಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ಪ್ರಾಣೇ ತೃಪ್ತೇ ವಾಯುಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ಚಕ್ಷುಷೀ ತೃಪ್ತ ಆದಿತ್ಯಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ಮನಸಿ ತೃಪ್ತೇ ಚನ್ದ್ರಮಾಸ್ತೃಪ್ಯತಿ ಶ್ರೋತ್ರೇ ತೃಪ್ತೇ ದಿಶಶ್ಚಾನ್ತರ್ದೇಶಾಶ್ಚ ತೃಪ್ಯನ್ತಿ ಸ್ನೇಹೇಷು ತೃಪ್ತೇಷ್ವಾಪಸ್ತೃಪ್ಯನ್ತಿ ಲೋಮೇಷು ತೃಪ್ತೇಷ್ವೋಷಧಿವನಸ್ಪತಯಸ್ತೃಪ್ಯನ್ತಿ ಶರೀರೇ ತೃಪ್ತೇ ಪೃಥಿವೀ ತೃಪ್ಯತ್ಯೇವಮೇಷೋಽಗ್ನಿಃ ಸಾಂತಪನಃ ಶ್ರೇಷ್ಠಸ್ತೃಪ್ತಃ ಸರ್ವಾಸ್ತೃಪ್ತಾಸ್ತರ್ಪಯತೀತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೨೨ ॥

ಸಾಂತಪನಾ ಇದಂ ಹವಿರಿತ್ಯೇಷ ಹ ವೈ ಸಾಂತಪನೋಽಗ್ನಿರ್ಯದ್ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋ ಯಸ್ಯ ಗರ್ಭಾಧಾನಪುಂಸವನಸೀಮನ್ತೋನ್ನಯನಜಾತಕರ್ಮನಾಮಕರಣನಿಷ್ಕ್ರಮಣಾನ್ನಪ್ರಾಶನಗೋದಾನಚೂಡಾಕರಣೋಪನಯನಾಪ್ಲವನಾಗ್ನಿಹೋತ್ರವ್ರತಚರ್ಯಾದೀನಿಕೃತಾನಿ ಭವನ್ತಿ ಸ ಸಾಂತಪನೋಽಥ ಯೋಽಯಮನಗ್ನಿಕಃ ಸ ಕುಮ್ಭೇ ತದ್ಯಥಾ ಕುಮ್ಭೇ ಲೋಷ್ಟಃ ಪ್ರಕ್ಷಿಪ್ತೋ ನೈವ ಶೌಚಾರ್ಥಾಯ ಕಲ್ಪತೇ ನೈವ ಶಸ್ಯಂ ನಿರ್ವರ್ತಯತ್ಯೇವಮೇವಾಯಂ ಬ್ರಾಹ್ಮೋಽನಗ್ನಿಕಸ್ತಸ್ಯ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಸ್ಯಾನಗ್ನಿಕಸ್ಯ ನೈವ ದೈವಂ ದದ್ಯಾನ್ನ ಪಿತ್ರ್ಯಂ ನ ಚಾಸ್ಯ ಸ್ವಾಧ್ಯಾಯಾಶಿಷೋ ನ ಯಜ್ಞ ಆಶಿಷಃ ಸ್ವರ್ಗಂಗಮಾ ಭವನ್ತಿ । ತದಪ್ಯೇತದೃಚೋಕ್ತಮ್ । ಅಗ್ನಿಂ ದೂತಂ ವೃಣೀಮಹೇ ಹೋತಾರಂ ವಿಶ್ವವೇದಸಮ್ । ಅಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಸುಕ್ರತುಮಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೨।೨೩ ॥

ಅಥ ಹ ಪ್ರಜಾಪತಿಃ ಸೋಮೇನ ಯಕ್ಷ್ಯಮಾಣೋ ವೇದಾನುವಾಚ ಕಂ ವೋ ಹೋತಾರಂ ವೃಣೀಯಾಂ ಕಮಧ್ವರ್ಯುಂ ಕಮುದ್ಗಾತಾರಂ ಕಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಮಿತಿ । ತ ಊಚುರೃಗ್ವಿದಮೇವ ಹೋತಾರಂ ವೃಣೀಷ್ವ ಯಜುರ್ವಿದಮಧ್ವರ್ಯುಂ ಸಾಮವಿದಮುದ್ಗಾತರಮಥರ್ವಾಙ್ಗಿರೋವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ತಥಾ ಹಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಶ್ಚತುರ್ಷು ಲೋಕೇಷು ಚತುರ್ಷು ದೇವೇಷು ಚತುರ್ಷು ವೇದೇಷು ಚತಸೃಷು ಹೋತ್ರಾಸು ಚತುಷ್ಪಾದ್ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠತಿ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಯ ಏವಂ ವೇದ ತಸ್ಮಾದೃಗ್ವಿದಮೇವ ಹೋತಾರಂ ವೃಣೀಷ್ವ ಸ ಹಿ ಹೌತ್ರಂ ವೇದಾಗ್ನಿರ್ವೈ ಹೋತಾ ಪೃಥಿವೀ ವಾ ಋಚಾಮಾಯತನಮಗ್ನಿರ್ದೇವತಾ ಗಾಯತ್ರಂ ಛನ್ದಃ ಭೂರಿತಿ ಶುಕ್ರಂ ತಸ್ಮಾತ್ ತಮೇವ ಹೋತಾರಂ ವೃಣೀಷ್ವೇತ್ಯೇತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಜಿತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ವಿಜಿತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಂಜಿತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯಾವರುದ್ಧಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ವೃದ್ಧಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯೋದಾತ್ತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಪ್ತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮಾಪ್ತಯೇ ಅಥ ಚೇನ್ನೈವಂವಿದಂ ಹೋತಾರಂ ವೃಣುತೇ ಪುರಸ್ತಾದೇವೈಷಾಂ ಯಜ್ಞೋ ರಿಚ್ಯತೇ । ಯಜುರ್ವಿದಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುಂ ವೃಣೀಷ್ವ ಸ ಹ್ಯಾಧ್ವರ್ಯವಂ ವೇದ ವಾಯುರ್ವಾ ಅಧ್ವರ್ಯುರನ್ತರಿಕ್ಷಂ ವೈ ಯಜುಷಾಮಾಯತನಂ ವಾಯುರ್ದೇವತಾ ತ್ರೈಷ್ಟುಭಂ ಛನ್ದೋ ಭುವ ಇತಿ ಶುಕ್ರಂ ತಸ್ಮಾತ್ ತಮೇವಾಧ್ವರ್ಯುಂ ವೃಣೀಷ್ವೇತ್ಯೇತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯೇತ್ಯೇವಾಥ ಚೇನ್ನೈವಂವಿದಮಧ್ವರ್ಯುಂ ವೃಣುತೇ ಪಶ್ಚಾದೇವೈಷಾಂ ಯಜ್ಞೋ ರಿಚ್ಯತೇ । ಸಾಮವಿದಮೇವೋದ್ಗಾತಾರಂ ವೃಣೀಷ್ವ ಸ ಹ್ಯೌದ್ಗಾತ್ರಂ ವೇದಾದಿತ್ಯೋ ವಾ ಉದ್ಗಾತಾ ದ್ಯೌರ್ವೈ ಸಾಮ್ನಾಮಾಯತನಮಾದಿತ್ಯೋ ದೇವತಾ ಜಾಗತಂ ಛನ್ದಃ ಸ್ವರಿತಿ ಶುಕ್ರಂ ತಸ್ಮಾತ್
ತಮೇವೋದ್ಗಾತಾರಂ ವೃಣೀಷ್ವೇತ್ಯೇತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯೇತ್ಯೇವಾಥ ಚೇನ್ನೈವಂವಿದಮುದ್ಗಾತಾರಂ ವೃಣುತೇ ಉತ್ತರ ಏವೈಷಾಂ ಯಜ್ಞೋ ರಿಚ್ಯತೇ । ಅಥರ್ವಾಙ್ಗಿರೋವಿದಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ವೃಣೀಷ್ವ ಸ ಹಿ ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ವೇದ ಚನ್ದ್ರಮಾ ವೈ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಆಪೋ ವೈ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಾಮಾಯತನಂ ಚನ್ದ್ರಮಾ ದೇವತಾ ವೈದ್ಯುತಶ್ಚೋಷ್ಣಿಕ್ಕಾಕುಭೇ ಛನ್ದಸೀ ಓಂ ಇತ್ಯಥರ್ವಣಾಂ ಶುಕ್ರಂ ಜನದಿತ್ಯಙ್ಗಿರಸಾಂ ತಸ್ಮಾತ್ ತಮೇವ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ವೃಣೀಷ್ವೇತ್ಯೇತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಜಿತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ವಿಜಿತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಂಜಿತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯಾವರುದ್ಧಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ವೃದ್ಧಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮೃದ್ಧಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯೋದಾತ್ತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ವ್ಯಾಪ್ತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಪರ್ಯಾಪ್ತಯ ಏತಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಸಮಾಪ್ತಯೇಽಥ ಚೇನ್ನೈವಂವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ವೃಣುತೇ ದಕ್ಷಿಣತ ಏವೈಷಾಂ ಯಜ್ಞೋ ರಿಚ್ಯತೇ ದಕ್ಷಿಣತ ಏವೈಷಾಂ ಯಜ್ಞೋ ರಿಚ್ಯತೇ ॥ ೧,೨।೨೪ ॥


**************************************************************************************


ಙೋಪಥಬ್ರಾಹ್ಮಣ, ড়ೂರ್ವಭಾಗ, ಟೃತೀಯಃ ಪ್ರಪಾಠಕಃ

ಓಂ ದಕ್ಷಿಣಾಪ್ರವಣಾ ಭೂಮಿರ್ದಕ್ಷಿಣತ ಆಪೋ ವಹನ್ತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಯಜ್ಞಾಸ್ತದ್ಭೂಮೇರುನ್ನತತರಮಿವ ಭವತಿ ಯತ್ರ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸೋ ವಿಷ್ಠಾಸ್ತದ್ಯಥಾ ಆಪ ಇಮಾಂಲ್ಲೋಕಾನಭಿವಹನ್ತ್ಯೇವಮೇವ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಃ ಸರ್ವಾನ್ ದೇವಾನಭಿವಹನ್ತ್ಯೇವಮೇವೈಷಾ ವ್ಯಾಹೃತಿಃ ಸರ್ವಾನ್ ವೇದಾನಭಿವಹನ್ತ್ಯೋಂ ಇತಿ ಹರ್ಚಾಮೋಂ ಇತಿ ಯಜುಷಾಮೋಂ ಇತಿ ಸಾಮ್ನಾಮೋಂ ಇತಿ ಸರ್ವಸ್ಯಾಹಾಭಿವಾದಸ್ತಂ ಹ ಸ್ಮೈತದುತ್ತರಂ ಯಜ್ಞೇ ವಿದ್ವಾಂಸಃ ಕುರ್ವನ್ತಿ ದೇವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣ ಆಗಚ್ಛತ ಆಗಚ್ಛತೇತ್ಯೇತೇ ವೈ ದೇವಾ ಬ್ರಹ್ಮಾಣೋ ಯದ್ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಸ್ತಾನೇವೈತದ್ಗೃಣಾನಾಂಸ್ತಾನ್ ವೃಣಾನಾಂ ಹ್ವಯನ್ತೋ ಮನ್ಯನ್ತೇ ನಾನ್ಯೋ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋವಿದ್ವೃತೋ ಯಜ್ಞಮಾಗಚ್ಛನ್ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ತೇಜಸಾ ತೇಜ ಆಪ್ನೋತ್ಯೂರ್ಜಯೋರ್ಜಾಂ ಯಶಸಾ ಯಶೋ ನಾನ್ಯೋ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋವಿದವೃತೋ ಯಜ್ಞಮಾಗಚ್ಛೇನ್ನೇದ್ಯಜ್ಞಂ ಪರಿಮುಷ್ಣೀಯಾದಿತಿ ತದ್ಯಥಾಪೂರ್ವಂ ವತ್ಸೋಽಧೀತ್ಯ ಗಾಂ ಧಯೇದೇವಂ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರೋವಿದವೃತೋ ಯಜ್ಞಮಾಗಚ್ಛೇನ್ನೇದ್ಯಜ್ಞಂ ಪರಿಮುಷ್ಣೀಯಾದಿತಿ ತದ್ಯಥಾ ಗೌರ್ವಾಶ್ವೋ ವಾಶ್ವತರೋ ವೈಕಪಾತ್ ದ್ವಿಪಾತ್ ತ್ರಿಪಾದಿತಿ ಸ್ಯಾತ್ ಕಿಮಭಿವಹೇತ್ ಕಿಮಭ್ಯಶ್ನುಯಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದೃಗ್ವಿದಮೇವ ಹೋತಾರಂ ವೃಣೀಷ್ವ ಯಜುರ್ವಿದಮಧ್ವರ್ಯುಂ ಸಾಮವಿದಮುದ್ಗಾತಾರಮಥರ್ವಾಙ್ಗಿರೋವಿದಂ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ತಥಾ ಹಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞಶ್ಚತುರ್ಷು ಲೋಕೇಷು ಚತುರ್ಷು ದೇವೇಷು ಚತುರ್ಷು ವೇದೇಷು ಚತಸೃಷು ಹೋತ್ರಾಸು ಚತುಷ್ಪಾದ್ಯಜ್ಞಃ ಪ್ರತಿಷ್ಠತಿ ಪ್ರತಿತಿಷ್ಠತಿ ಪ್ರಜಯಾ ಪಶುಭಿರ್ಯ ಏವಂ ವೇದ ಯಶ್ಚೈವಮೃತ್ವಿಜಾಮಾರ್ತ್ವಿಜ್ಯಂ ವೇದ ಯಶ್ಚ ಯಜ್ಞೇ ಯಜನೀಯಂ ವೇದೇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೩।೧ ॥

ಪ್ರಜಾಪತಿರ್ಯಜ್ಞಮತನುತ ಸ ಋಚೈವ ಹೌತ್ರಮಕರೋತ್ ಯಜುಷಾಧ್ವರ್ಯವಂ ಸಾಮ್ನೌದ್ಗಾತ್ರಮಥರ್ವಾಙ್ಗಿರೋಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ತಂ ವಾ ಏತಂ ಮಹಾವಾದ್ಯಂ ಕುರುತೇ ಯದೃಚೈವ ಹೌತ್ರಮಕರೋದ್ಯಜುಷಾಧ್ವರ್ಯವಂ ಸಾಮ್ನೌದ್ಗಾತ್ರಮಥರ್ವಾಙ್ಗಿರೋಭಿರ್ಬ್ರಹ್ಮತ್ವಂ ಸ ವಾ ಏಷ ತ್ರಿಭಿರ್ವೇದೈರ್ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನ್ಯತರಃ ಪಕ್ಷಃ ಸಂಸ್ಕ್ರಿಯತೇ ಮನಸೈವ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನ್ಯತರಂ ಪಕ್ಷಂ ಸಂಸ್ಕರೋತ್ಯಯಮು ವೈ ಯಃ ಪವತೇ ಸ ಯಜ್ಞಸ್ತಸ್ಯ ಮನಶ್ಚ ವಾಕ್ಚ ವರ್ತನಿರ್ಮನಸಾ ಚೈವ ಹಿ ವಾಚಾ ಚ ಯಜ್ಞೇ ವಹತ್ಯತ ಏವ ಮನ ಇಯಮೇವ ವಾಕ್ಸ ಯದ್ವದನ್ನಾಸ್ತಿ ವಿದ್ಯಾದರ್ಧಂ ಮೇಽಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನ್ತರಗಾದಿತಿ ತದ್ಯಥೈಕಪಾತ್ ಪುರುಷೋ ಯನ್ನೇಕಚಕ್ರೋ ವಾ ರಥೋ ವರ್ತಮಾನೋ ಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತ್ಯೇವಮೇವಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞೋ ಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ಭ್ರೇಷಮನು ಯಜಮಾನೋ ಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಯಜಮಾನಸ್ಯ ಭ್ರೇಷಮನ್ವೃತ್ವಿಜೋ ಭ್ರೇಷಂ ನಿಯನ್ತಿ ಋತ್ವಿಜಾಂ ಭ್ರೇಷಮನು ದಕ್ಷಿಣಾ ಭ್ರೇಷಂ ನಿಯನ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಂ ಭ್ರೇಷಮನು ಯಜಮಾನಃ ಪುತ್ರಪಶುಭಿರ್ಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಪುತ್ರಪಶೂನಾಂ ಭ್ರೇಷಮನು ಯಜಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಗೇಣ ಲೋಕೇನ ಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯ ಭ್ರೇಷಮನು ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋ ಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಧೇ ಯಜನ್ತ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೩।೨ ॥

ತದು ಹ ಸ್ಮಾಹ ಶ್ವೇತಕೇತುರಾರುಣೇಯೋ ಬ್ರಹ್ಮಾಣಂ ದೃಷ್ಟ್ವಾ ಭಾಷಮಾಣಮರ್ಧಂ ಮೇಽಸ್ಯ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾನ್ತರಗಾದಿತಿ ತಸ್ಮಾದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸ್ತುತೇ ಬಹಿಃ ಪವಮಾನೇ ವಾಚೋಯಮ್ಯಮುಪಾಂಶ್ವನ್ತರ್ಯಾಮಾಭ್ಯಾಮಥ ಯೇ ಪವಮಾನ ಉದೂಚುಸ್ತೇಷ್ವಥ ಯಾನಿ ಚ ಸ್ತೋತ್ರಾಣಿ ಚ ಶಸ್ತ್ರಾಣ್ಯಾ ವಷಟ್ಕಾರಾತ್ ತೇಷು ಸ ಯದೃಕ್ತೋ ಭ್ರೇಷಂ ನಿಯಚ್ಛೇದೋಂ ಭೂರ್ಜನದಿತಿ ಗಾರ್ಹಪತ್ಯೇ ಜುಹುಯಾತ್ ಯದಿ ಯಜುಷ್ಟ ಓಂ ಭುವೋ ಜನದಿತಿ ದಕ್ಷಿಣಾಗ್ನೌ ಜುಹುಯಾತ್ ಯದಿ ಸಾಮತ ಓಂ ಸ್ವರ್ಜನದಿತ್ಯಾಹವನೀಯೇ ಜುಹುಯಾತ್ ಯದ್ಯನಾಜ್ಞಾತಾ ಬ್ರಹ್ಮತಾ ಓಂ ಭೂರ್ಭುವಃ ಸ್ವರ್ಜನದೋಂ ಇತ್ಯಾಹವನೀಯ ಏವ ಜುಹುಯಾತ್ ತದ್ವಾಕೋವಾಕ್ಯಸ್ಯರ್ಚಾಂ ಯಜುಷಾಂ ಸಾಮ್ನಾಮಥರ್ವಾಙ್ಗಿರಸಾಮಥೋಪ ವೇದಾನಾಂ ರಸೇನ ಯಜ್ಞಸ್ಯ ವಿರಿಷ್ಟಂ ಸಂಧೀಯತೇ ತದ್ಯಥಾ ಲವಣೇನೇತ್ಯುಕ್ತಂ ತದ್ಯಥಾ ಉಭಯಪಾತ್ ಪುರುಷೋ ಯನ್ನುಭಯಚಕ್ರೋ ವಾ ರಥೋ ವರ್ತಮಾನೋಽಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತ್ಯೇವಮೇವಾಸ್ಯ ಯಜ್ಞೋಽಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಯಜ್ಞಸ್ಯಾಭ್ರೇಷಮನು ಯಜಮಾನೋಽಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಯಜಮಾನಸ್ಯಾಭ್ರೇಷಮನ್ವೃತ್ವಿಜೋಽಭ್ರೇಷಂ ನಿಯನ್ತಿ ಋತ್ವಿಜಾಮಭ್ರೇಷಮನು ದಕ್ಷಿಣಾ ಅಭ್ರೇಷಂ ನಿಯನ್ತಿ ದಕ್ಷಿಣಾನಾಮಭ್ರೇಷಮನು ಯಜಮಾನಃ ಪುತ್ರಪಶುಭಿರಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಪುತ್ರಪಶೂನಾಮಭ್ರೇಷಮನು ಯಜಮಾನಃ ಸ್ವರ್ಗೇಣ ಲೋಕೇನಾಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಸ್ವರ್ಗಸ್ಯ ಲೋಕಸ್ಯಾಭ್ರೇಷಮನು ತಸ್ಯಾರ್ಧಸ್ಯ ಯೋಗಕ್ಷೇಮೋಽಭ್ರೇಷಂ ನ್ಯೇತಿ ಯಸ್ಮಿನ್ನರ್ಧೇ ಯಜನ್ತ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೩।೩ ॥

ತದ್ಯದೌದುಮ್ಬರ್ಯಾನ್ ಮ ಆಸಿಷ್ಟ ಹಿಙ್ಕೃಣೋತ್ ಮೇ ಪ್ರಾಸ್ತಾವೀನ್ ಮ ಉದಕೇ ಆಸೀತ್ ಮೇ ಸುಬ್ರಹ್ಮಣ್ಯಾಮಾಹ್ವಾಸೀದಿತ್ಯುದ್ಗಾತ್ರೇ ದಕ್ಷಿಣಾ ನೀಯನ್ತೇ ಗ್ರಹಾನ್ ಮೇಽಗ್ರಹೀತ್ ಪ್ರಾಚಾರೀನ್ ಮೇಽಶುಶ್ರುವನ್ ಮೇ ಸಮನಸಸ್ಕಾರ್ಷೀದಯಾಕ್ಷೀನ್ ಮೇಽಶಾಂಸೀನ್ ಮೇಽವಷಟ್ಕಾರ್ಷೀನ್ ಮ ಇತ್ಯಧ್ವರ್ಯವೇ ಹೋತೃಷದನ ಆಸಿಷ್ಟ ಅಯಾಕ್ಷೀನ್ ಮೇಽಶಾಂಸೀನ್ ಮೇಽವಷಟ್ಕಾರ್ಷೀನ್ ಮ ಇತಿ ಹೋತ್ರೇ ದೇವಯಜನಂ ಮೇಽಚೀಕೃಪದ್ಬ್ರಹ್ಮಾ ಸಾದಂ ಮೇಽಸೀಸೃಪದ್ಬ್ರಹ್ಮಜಪಾನ್ ಮೇಽಜಪೀತ್ ಪುರಸ್ತಾದ್ಧೋಮಸಂಸ್ಥಿತಹೋಮಾನ್ ಮೇಽಹೌಷೀದಯಾಕ್ಷೀನ್ ಮೇಽಶಾಂಸೀನ್ ಮೇಽವಷಟ್ಕಾರ್ಷೀನ್ ಮ ಇತಿ ಬ್ರಹ್ಮಣೇ ಭೂಯಿಷ್ಠೇನ ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಣಾಕಾರ್ಷೀದಿತ್ಯೇತದ್ವೈ ಭೂಯಿಷ್ಠಂ ಬ್ರಹ್ಮ ಯದ್ಭೃಗ್ವಙ್ಗಿರಸಃ ಯೇಽಙ್ಗಿರಸೋ ಯೇಽಙ್ಗಿರಸಃ ಸ ರಸಃ ಯೇಽಥರ್ವಾಣಾ ಯೇಽಥರ್ವಾಣಸ್ತದ್ಭೇಷಜಂ ಯದ್ಭೇಷಜಂ ತದಮೃತಂ ಯದಮೃತಂ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮ ಸ ವಾ ಏಷ ಪೂರ್ವೇಷಾಮೃತ್ವಿಜಾಮರ್ಧಭಾಗಸ್ಯಾರ್ಧಮಿತರೇಷಾಮರ್ಧಂ ಬ್ರಹ್ಮಣ ಇತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೩।೪ ॥

ದೇವಾಶ್ಚ ಹ ವಾ ಅಸುರಾಶ್ಚ ಸಂಗ್ರಾಮಂ ಸಮಯತನ್ತ ತತ್ರೈತಾಸ್ತಿಸ್ತ್ರೋ ಹೋತ್ರಕಾ ಜಿಹ್ಮಂ ಪ್ರತಿಪೇದಿರೇ ತಾಸಾಮಿನ್ದ್ರ ಉಚ್ಛಾನಿ ಸಾಮಾನಿ ಲುಲೋಪ ತಾನಿ ಹೋತ್ರೇ ಪ್ರಾಯಚ್ಛದಾಜ್ಯಂ ಹ ವೈ ಹೋತುರ್ಬಭೂವ ಪ್ರೌಗಂ ಪೋತುರ್ವೈಶ್ವದೇವಂ ಹ ವೈ ಹೋತುರ್ಬಭೂವ ನಿಷ್ಕೇವಲ್ಯಂ ನೇಷ್ಟುರ್ಮರುತ್ವತೀಯಂ ಹ ವೈ ಹೋತುರ್ಬಭೂವ ಆಗ್ನಿಮಾರುತಮಾಗ್ನೀಧ್ರಸ್ಯ ತಸ್ಮಾದೇತದಭ್ಯಸ್ತತರಮಿವ ಶಸ್ಯತೇ ಯದಾಗ್ನಿಮಾರುತಂ ಯಸ್ಮಾದೇತೇ ಸಂಶಂಸುಕಾ ಇವ ಭವನ್ತಿ ಯದ್ಧೋತಾ ಪೋತಾ ನೇಷ್ಟಾಗ್ನೀಧ್ರೋ ಮುಮೋಹೇ ವಸೀತ ತದ್ಬ್ರಹ್ಮೇಯಸಾಮಿವಾಸ ತಾಸಾಮರ್ಧಂ ಪ್ರತಿಲುಲೋಪ ಪ್ರಥಮಾರ್ಹಣಂ ಚ ಪ್ರಥಮಪದಂ ಚೈತದ್ದಕ್ಷಿಣಾಂ ಚೈತತ್ ಪರಿಶಿಷೇದೇದಿತಿ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಮ್ ॥ ೧,೩।೫ ॥

ಉದ್ದಾಲಕೋ ಹ ವಾ ಆರುಣಿರುದೀಚ್ಯಾನ್ ವೃತೋ ಧಾವಯಾಂಚಕಾರ ತಸ್ಯ ಹ ನಿಷ್ಕ ಉಪಾಹಿತೋ ಬಭೂವ ಉಪವಾದಾದ್ಬಿಭ್ಯತೋ ಯೋ ಮಾ ಬ್ರಾಹ್ಮಣೋಽನೂಚಾನ ಉಪವದಿಷ್ಯತಿ ತಸ್ಮಾ ಏತಂ ಪ್ರದಾಸ್ಯಾಮೀತಿ ತದ್ಧೋದೀಚ್ಯಾನ್ ಬ್ರಾಹ್ಮಣಾನ್ ಭಯಂ ಬಿಭೇದ ಉದ್ದಾಲಕೋ ಹ ವಾ ಅಯಮಾಯಾತಿ ಕೌರುಪಾಞ್ಚಾಲೀ ಬ್ರಹ್ಮಾ ಬ್ರಹ್ಮಪುತ್ರಃ ಸ ಊರ್ಧ್ವಂ ವೃತೋ ನ ಪರ್ಯಾದಧೀತ ಕೇನೇಮಂ ವೀರೇಣ ಪ್ರತಿ ಸಂಯತಾಮಹಾ ಇತಿ ತಂ ಯತ ಏವ ಪ್ರಪನ್ನಂ ದಧ್ರೇ ತತ ಏವಮನುಪ್ರತಿಪೇದಿರೇ ತಂ ಹ ಸ್ವೈದಾಯನಂ ಶೌನಕಮೂಚುಃ ಸ್ವೈದಾಯನ ತ್ವಂ ವೈ ನೋ ಬ್ರಹ್ಮಿಷ್ಠೋಽಸೀತಿ ತ್ವಯೇಮಂ ವೀರೇಣ ಪ್ರತಿಸಯತಾಮಹಾ ಇತಿ ತಂ ಯತ ಏವ ಪ್ರಪನ್ನಂ ದಧ್ರೇ ತತ ಏವಮನುಪ್ರತಿಪೇದಿರೇ ತಂ ಹ ಸ್ವೈದಾಯನಾ ಇತ್ಯಾಮನ್ತ್ರಯಾಮಾಸ ಸ ಹೋ ಗೋತಮಸ್ಯ ಪುತ್ರೇತೀತಿ ಹಾಸ್ಮಾ ಅಸೂಯಾತ್ ಪ್ರತಿಶ್ರುತಂ ಪ್ರತಿಶುಶ್ರಾವ ಸ ವೈ ಗೌತಮಸ್ಯ ಪುತ್ರ ಊರ್ಧ್ವಂ ವೃತೋಽಧಾವೀತ್ ॥ ೧,೩।೬ ॥